៥. មហានាមត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឯសាវហិយ្យសេ បព្ពតេនាតិ អាយស្មតោ មហានាមត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ព្រាហ្មណវិជ្ជាសុ និប្ផត្តិំ គតោ ឃរាវាសំ បហាយ អញ្ញតរាយ នទិយា តីរេ អស្សមំ ការេត្វា សម្ពហុលេ ព្រាហ្មណេ មន្តេ វាចេន្តោ វិហរតិ. អថេកទិវសំ ភគវា តំ អនុគ្គណ្ហិតុំ តស្ស អសមបទំ ឧបគច្ឆិ. សោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ អាសនំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. និសិន្នេ ភគវតិ សុមធុរំ មធុំ ឧបនាមេសិ. តំ ភគវា បរិភុញ្ជិត្វា ហេដ្ឋា អធិមុត្តត្ថេរវត្ថុម្ហិ វុត្តនយេន អនាគតំ ព្យាករិត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ បរិវត្តេន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា មហានាមោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ភគវតោ សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា នេសាទកេ នាម បព្ពតេ វិហរន្តោ កិលេសបរិយុដ្ឋានំ វិក្ខម្ភេតុំ អសក្កោន្តោ ‘‘កិំ មេ ឥមិនា សំកិលិដ្ឋចិត្តស្ស ជីវិតេនា’’តិ អត្តភាវំ និព្ពិន្ទន្តោ ឧច្ចំ បព្ពតសិខរំ អភិរុហិត្វា ‘‘ឥតោ បាតេត្វា តំ មារេស្សាមី’’តិ អត្តានំ បរំ វិយ និទ្ទិសន្តោ –

១១៥. ‘‘ឯសាវហិយ្យសេ បព្ពតេន, ពហុកុដជសល្លកិកេន;

នេសាទកេន គិរិនា, យសស្សិនា បរិច្ឆទេនា’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ ឯសាវហិយ្យសេតិ ឯសោ ត្វំ មហានាម អវហិយ្យសេ បរិហាយសិ. បព្ពតេនាតិ និវាសដ្ឋានភូតេន ឥមិនា បព្ពតេន. ពហុកុដជសល្លកិកេនាតិ ពហូហិ កុដជេហិ ឥន្ទសាលរុក្ខេហិ សល្លកីហិ ឥន្ទសាលរុក្ខេហិ វា សមន្នាគតេន. នេសាទកេនាតិ ឯវំនាមកេន. គិរិនាតិ សេលេន. សេលោ ហិ សន្ធិសង្ខាតេហិ បព្ពេហិ ឋិតត្តា ‘‘បព្ពតោ’’តិ, បសវនាទិវសេន ជលស្ស, សារភូតានំ ភេសជ្ជាទិវត្ថូនញ្ច គិរណតោ ‘‘គិរី’’តិ វុច្ចតិ. តទុភយត្ថសម្ភវតោ បនេត្ថ ‘‘បព្ពតេនា’’តិ វត្វា ‘‘គិរិនា’’តិ ច វុត្តំ. យសស្សិនាតិ សព្ពគុណេហិ វិស្សុតេន បកាសេន. បរិច្ឆទេនាតិ នានាវិធរុក្ខគច្ឆលតាហិ សមន្តតោ ឆន្នេន, វសនដ្ឋានតាយ វា តុយ្ហំ បរិច្ឆទភូតេន. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – មហានាម, យទិ កម្មដ្ឋានំ វិស្សជ្ជេត្វា វិតក្កពហុលោ ហោសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមិនា ឆាយូទកសម្បន្នេន សប្បាយេន និវាសនដ្ឋានភូតេន នេសាទកគិរិនា បរិហាយសិ, ឥទានិហំ តំ ឥតោ បាតេត្វា មារេស្សាមិ, តស្មា ន លព្ភា វិតក្កវសិកេន ភវិតុន្តិ. ឯវំ ថេរោ អត្តានំ សន្តជ្ជេន្តោយេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤០.៣៣៣-៣៥២) –

‘‘សិន្ធុយា នទិយា តីរេ, សុកតោ អស្សមោ មម;

តត្ថ វាចេមហំ សិស្សេ, ឥតិហាសំ សលក្ខណំ.

‘‘ធម្មកាមា វិនីតា តេ, សោតុកាមា សុសាសនំ;

ឆឡង្គេ បារមិប្បត្តា, សិន្ធុកូលេ វសន្តិ តេ.

‘‘ឧប្បាតគមនេ ចេវ, លក្ខណេសុ ច កោវិទា;

ឧត្តមត្ថំ គវេសន្តា, វសន្តិ វិបិនេ តទា.

‘‘សុមេធោ នាម សម្ពុទ្ធោ, លោកេ ឧប្បជ្ជិ តាវទេ;

អម្ហាកំ អនុកម្បន្តោ, ឧបាគច្ឆិ វិនាយកោ.

‘‘ឧបាគតំ មហាវីរំ, សុមេធំ លោកនាយកំ;

តិណសន្ថារកំ កត្វា, លោកជេដ្ឋស្សទាសហំ.

‘‘វិបិនាតោ មធុំ គយ្ហ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្សទាសហំ;

សម្ពុទ្ធោ បរិភុញ្ជិត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិ.

‘‘យោ តំ អទាសិ មធុំ មេ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

‘‘ឥមិនា មធុទានេន, តិណសន្ថារកេន ច;

តិំស កប្បសហស្សានិ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ.

‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ.

‘‘ទេវលោកា ឥធាគន្ត្វា, មាតុកុច្ឆិំ ឧបាគតេ;

មធុវស្សំ បវស្សិត្ថ, ឆាទយំ មធុនា មហិំ.

‘‘មយិ និក្ខន្តមត្តម្ហិ, កុច្ឆិយា ច សុទុត្តរា;

តត្រាបិ មធុវស្សំ មេ, វស្សតេ និច្ចកាលិកំ.

‘‘អគារា អភិនិក្ខម្ម, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

លាភី អន្នស្ស បានស្ស, មធុទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘សព្ពកាមសមិទ្ធោហំ, ភវិត្វា ទេវមានុសេ;

តេនេវ មធុទានេន, បត្តោម្ហិ អាសវក្ខយំ.

‘‘វុដ្ឋម្ហិ ទេវេ ចតុរង្គុលេ តិណេ, សម្បុប្ផិតេ ធរណីរុហេ សញ្ឆន្នេ;

សុញ្ញេ ឃរេ មណ្ឌបរុក្ខមូលកេ, វសាមិ និច្ចំ សុខិតោ អនាសវោ.

‘‘មជ្ឈេ មហន្តេ ហីនេ ច, ភវេ សព្ពេ អតិក្កមិំ;

អជ្ជ មេ អាសវា ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, មធុទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អយមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហោសីតិ.

មហានាមត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.