៤. អធិមុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

កាយទុដ្ឋុល្លគរុនោតិ អាយស្មតោ អធិមុត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ព្រាហ្មណវិជ្ជាសុ និប្ផត្តិំ គតោ កាមេសុ អាទីនវំ ទិស្វា ឃរាវាសំ បហាយ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញេ វិហរន្តោ ពុទ្ធុប្បាទំ សុត្វា មនុស្សូបចារំ ឧបគន្ត្វា សត្ថារំ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតំ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អត្តនោ វាកចីរំ សត្ថុ បាទមូលេ បត្ថរិ. សត្ថា តស្ស អជ្ឈាសយំ ញត្វា តស្មិំ អដ្ឋាសិ. តត្ថ ឋិតំ ភគវន្តំ កាឡានុសារេន គន្ធេន បូជេត្វា ‘‘សមុទ្ធរសិមំ លោក’’ន្តិអាទិកាហិ ទសហិ គាថាហិ អភិត្ថវិ. តំ សត្ថា ‘‘អនាគតេ ឥតោ សតសហស្សកប្បមត្ថកេ គោតមស្ស នាម សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា ឆឡភិញ្ញោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាករិត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា តតោ យាវាយំ ពុទ្ធុប្បាទោ, តាវ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា អធិមុត្តោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ព្រាហ្មណវិជ្ជាសុ និប្ផត្តិំ គន្ត្វា តត្ថ សារំ អបស្សន្តោ បច្ឆិមភវិកត្តា និស្សរណំ គវេសន្តោ ជេតវនបដិគ្គហណេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤០.៣០៤-៣៣២) –

‘‘កណិការំវ ជលិតំ, ទីបរុក្ខំវ ឧជ្ជលំ;

ឱសធិំវ វិរោចន្តំ, វិជ្ជុតំ គគនេ យថា.

‘‘អសម្ភីតំ អនុត្តាសិំ, មិគរាជំវ កេសរិំ;

ញាណាលោកំ បកាសេន្តំ, មទ្ទន្តំ តិត្ថិយេ គណេ.

‘‘ឧទ្ធរន្តំ ឥមំ លោកំ, ឆិន្ទន្តំ សព្ពសំសយំ;

គជ្ជន្តំ មិគរាជំវ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ.

‘‘ជដាជិនធរោ អាសិំ, ព្រហា ឧជុ បតាបវា;

វាកចីរំ គហេត្វាន, បាទមូលេ អបត្ថរិំ.

‘‘កាឡានុសារិយំ គយ្ហំ, អនុលិម្បិំ តថាគតំ;

សម្ពុទ្ធមនុលិម្បេត្វា, សន្ថវិំ លោកនាយកំ.

‘‘សមុទ្ធរសិមំ លោកំ, ឱឃតិណ្ណ មហាមុនិ;

ញាណាលោកេន ជោតេសិ, នាវដំ ញាណមុត្តមំ.

‘‘ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ, មទ្ទសេ បរតិត្ថិយេ;

ឧសភោ ជិតសង្គាមោ, សម្បកម្បេសិ មេទនិំ.

‘‘មហាសមុទ្ទេ ឩមិយោ, វេលន្តម្ហិ បភិជ្ជរេ;

តថេវ តវ ញាណម្ហិ, សព្ពទិដ្ឋី បភិជ្ជរេ.

‘‘សុខុមច្ឆិកជាលេន, សរម្ហិ សម្បតានិតេ;

អន្តោជាលីកតា បាណា, បីឡិតា ហោន្តិ តាវទេ.

‘‘តថេវ តិត្ថិយា លោកេ, បុថុបាសណ្ឌនិស្សិតា;

អន្តោញាណវរេ តុយ្ហំ, បរិវត្តន្តិ មារិស.

‘‘បតិដ្ឋា វុយ្ហតំ ឱឃេ, ត្វញ្ហិ នាថោ អពន្ធុនំ;

ភយដ្ដិតានំ សរណំ, មុត្តិត្ថីនំ បរាយណំ.

‘‘ឯកវីរោ អសទិសោ, មេត្តាករុណសញ្ចយោ;

អសមោ សុសមោ សន្តោ, វសី តាទី ជិតញ្ជយោ.

‘‘ធីរោ វិគតសម្មោហោ, អនេជោ អកថំកថី;

តុសិតោ វន្តទោសោសិ, និម្មលោ សំយតោ សុចិ.

‘‘សង្គាតិគោ ហតមទោ, តេវិជ្ជោ តិភវន្តគោ;

សីមាតិគោ ធម្មគរុ, គតត្ថោ ហិតវព្ភុតោ.

‘‘តារកោ ត្វំ យថា នាវា, និធីវស្សាសការកោ;

អសម្ភីតោ យថា សីហោ, គជរាជាវ ទប្បិតោ.

‘‘ថោមេត្វា ទសគាថាហិ, បទុមុត្តរំ មហាយសំ;

វន្ទិត្វា សត្ថុនោ បាទេ, តុណ្ហី អដ្ឋាសហំ តទា.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ ឋិតោ សត្ថា, ឥមា គាថា អភាសថ.

‘‘យោ មេ សីលញ្ច ញាណញ្ច, សទ្ធម្មញ្ចាបិ វណ្ណយិ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

‘‘សដ្ឋិ កប្បសហស្សានិ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ;

អញ្ញេ ទេវេភិភវិត្វា, ឥស្សរំ ការយិស្សតិ.

‘‘សោ បច្ឆា បព្ពជិត្វាន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

គោតមស្ស ភគវតោ, សាសនេ បព្ពជិស្សតិ.

‘‘បព្ពជិត្វាន កាយេន, បាបកម្មំ វិវជ្ជិយ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ.

‘‘យថាបិ មេឃោ ថនយំ, តប្បេតិ មេទនិំ ឥមំ;

តថេវ ត្វំ មហាវីរ, ធម្មេន តប្បយី មមំ.

‘‘សីលំ បញ្ញញ្ច ធម្មញ្ច, ថវិត្វា លោកនាយកំ;

បត្តោម្ហិ បរមំ សន្តិំ, និព្ពានំ បទមច្ចុតំ.

‘‘អហោ នូន ស ភគវា, ចិរំ តិដ្ឋេយ្យ ចក្ខុមា;

អញ្ញាតញ្ច វិជានេយ្យុំ, ផុសេយ្យុំ អមតំ បទំ.

‘‘អយំ មេ បច្ឆិមា ជាតិ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ពុទ្ធមភិថោមយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, កិត្តនាយ ឥទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនា សហ វសន្តេ កាយទឡ្ហិពហុលេ ភិក្ខូ ឱវទន្តោ –

១១៤. ‘‘កាយទុដ្ឋុល្លគរុនោ, ហិយ្យមានម្ហិ ជីវិតេ;

សរីរសុខគិទ្ធស្ស, កុតោ សមណសាធុតា’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ កាយទុដ្ឋុល្លគរុនោតិ ទុដ្ឋុល្លំ អសុភយោគ្យតា, កាយស្ស ទុដ្ឋុល្លំ កាយទុដ្ឋុល្លំ, កាយទុដ្ឋុល្លំ គរុ សម្ភាវិតំ យស្ស សោ កាយទុដ្ឋុល្លគរុ, អនិស្សរណប្បញ្ញោ ហុត្វា កាយបោសនប្បសុតោ កាយទឡ្ហិពហុលោតិ អត្ថោ, តស្ស កាយទុដ្ឋុល្លគរុនោ. ហិយ្យមានម្ហិ ជីវិតេតិ កុន្នទីនំ ឧទកំ វិយ ជីវិតសង្ខារេ លហុសោ ខីយមានេ. សរីរសុខគិទ្ធស្សាតិ បណីតាហារាទីហិ អត្តនោ កាយស្ស សុខេន គេធំ អាបន្នស្ស. កុតោ សមណសាធុតាតិ ឯវរូបស្ស បុគ្គលស្ស សមណភាវេន សាធុតា សុសមណតា កុតោ កេន ការណេន សិយា, ឯកំសតោ បន កាយេ ជីវិតេ ច និរបេក្ខស្ស ឥតរីតរសន្តោសេន សន្តុដ្ឋស្ស អារទ្ធវីរិយស្សេវ សមណសាធុតាតិ អធិប្បាយោ.

អធិមុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.