២. វច្ឆគោត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

តេវិជ្ជោហំ មហាឈាយីតិ អាយស្មតោ វច្ឆគោត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលពីជំ រោបេន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ពន្ធុមតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ រញ្ញា នាគរេហិ ច សទ្ធិំ ពុទ្ធបូជំ កត្វា តតោ បរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ វិភវសម្បន្នស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, តស្ស វច្ឆគោត្តតាយ វច្ឆគោត្តោត្វេវ សមញ្ញា អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្វា ព្រាហ្មណវិជ្ជាសុ និប្ផត្តិំ គតោ វិមុត្តិំ គវេសន្តោ តត្ថ សារំ អទិស្វា បរិព្ពាជកបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា វិចរន្តោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា តស្មិំ វិស្សជ្ជិតេ បសន្នមានសោ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.១៥-២០) –

‘‘ឧទេន្តំ សតរំសិំវ, បីតរំសិំវ ភាណុមំ;

បន្នរសេ យថា ចន្ទំ, និយ្យន្តំ លោកនាយកំ.

‘‘អដ្ឋសដ្ឋិសហស្សានិ, សព្ពេ ខីណាសវា អហុំ;

បរិវារិំសុ សម្ពុទ្ធំ, ទ្វិបទិន្ទំ នរាសភំ.

‘‘សម្មជ្ជិត្វាន តំ វីថិំ, និយ្យន្តេ លោកនាយកេ;

ឧស្សាបេសិំ ធជំ តត្ថ, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ធជំ អភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ធជទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘ឥតោ ចតុត្ថកេ កប្បេ, រាជាហោសិំ មហព្ពលោ;

សព្ពាការេន សម្បន្នោ, សុធជោ ឥតិ វិស្សុតោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សោមនស្សជាតោ ឧទានវសេន –

១១២. ‘‘តេវិជ្ជោហំ មហាឈាយី, ចេតោសមថកោវិទោ;

សទត្ថោ មេ អនុប្បត្តោ, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ តេវិជ្ជោហន្តិ យទិបិ មំ បុព្ពេ តិណ្ណំ វេទានំ បារំ គតត្តា ‘‘ព្រាហ្មណោ តេវិជ្ជោ’’តិ សញ្ជានន្តិ, តំ បន សមញ្ញាមត្តំ វេទេសុ វិជ្ជាកិច្ចស្ស អភាវតោ. ឥទានិ បន បុព្ពេនិវាសញាណាទីនំ តិស្សន្នំ វិជ្ជានំ អធិគតត្តា បរមត្ថតោ តេវិជ្ជោ អហំ, មហន្តស្ស អនវសេសស្ស សមុទយបក្ខិយស្ស កិលេសគណស្ស ឈាបនតោ, មហន្តេន មគ្គផលឈានេន មហន្តស្ស ឧឡារស្ស បណីតស្ស និព្ពានស្ស ឈាយនតោ ច មហាឈាយី. ចេតោសមថកោវិទោតិ ចិត្តសង្ខោភករានំ សំកិលេសធម្មានំ វូបសមនេន ចេតសោ សមាទហនេ កុសលោ. ឯតេន តេវិជ្ជភាវស្ស ការណមាហ. សមាធិកោសល្លសហិតេន ហិ អាសវក្ខយេន តេវិជ្ជតា, ន កេវលេន. សទត្ថោតិ សកត្ថោ ក-ការស្សាយំ ទ-ការោ កតោ ‘‘អនុប្បត្តសទត្ថោ’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៩; អ. និ. ៣.៣៨) វិយ. ‘‘សទត្ថោ’’តិ ច អរហត្តំ វេទិតព្ពំ. តញ្ហិ អត្តបដិពន្ធដ្ឋេន អត្តានំ អវិជហនដ្ឋេន អត្តនោ បរមត្ថដ្ឋេន អត្តនោ អត្ថត្តា ‘‘សកត្ថោ’’តិ វុច្ចតិ. ស្វាយំ សទត្ថោ មេ មយា អនុប្បត្តោ អធិគតោ. ឯតេន យថាវុត្តំ មហាឈាយិភាវំ សិខាបត្តំ កត្វា ទស្សេតិ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

វច្ឆគោត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.