៩. សង្ឃរក្ខិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ន នូនាយំ បរមហិតានុកម្បិនោតិ អាយស្មតោ សង្ឃរក្ខិតត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោបិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ បព្ពតបាទេ វសន្តេ សត្ត បច្ចេកសម្ពុទ្ធេ ទិស្វា បសន្នមានសោ កទម្ពបុប្ផានិ គហេត្វា បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិ, តស្ស សង្ឃរក្ខិតោតិ នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ សហាយំ កត្វា អរញ្ញេ វិហរតិ. ថេរស្ស វសនដ្ឋានតោ អវិទូរេ វនគុម្ពេ ឯកា មិគី វិជាយិត្វា តរុណំ ឆាបំ រក្ខន្តី ឆាតជ្ឈត្តាបិ បុត្តសិនេហេន ទូរេ គោចរាយ ន គច្ឆតិ, អាសន្នេ ច តិណោទកស្ស អលាភេន កិលមតិ. តំ ទិស្វា ថេរោ, ‘‘អហោ វតាយំ លោកោ តណ្ហាពន្ធនពទ្ធោ មហាទុក្ខំ អនុភវតិ, ន តំ ឆិន្ទិតុំ សក្កោតី’’តិ សំវេគជាតោ តមេវ អង្កុសំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.៣០-៣៤) –

‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, កុក្កុដោ នាម បព្ពតោ;

តម្ហិ បព្ពតបាទម្ហិ, សត្ត ពុទ្ធា វសន្តិ តេ.

‘‘កទម្ពំ បុប្ផិតំ ទិស្វា, ទីបរាជំវ ឧគ្គតំ;

ឧភោ ហត្ថេហិ បគ្គយ្ហ, សត្ត ពុទ្ធេ សមោកិរិំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ទ្វេនវុតេ ឥតោ កប្បេ, សត្តាសុំ បុប្ផនាមកា;

សត្តរតនសម្បន្នា, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ ទុតិយកំ ភិក្ខុំ មិច្ឆាវិតក្កពហុលំ វិហរន្តំ ញត្វា តមេវ មិគិំ ឧបមំ ករិត្វា តំ ឱវទន្តោ –

១០៩. ‘‘ន នូនាយំ បរមហិតានុកម្បិនោ, រហោគតោ អនុវិគណេតិ សាសនំ;

តថាហយំ វិហរតិ បាកតិន្ទ្រិយោ, មិគី យថា តរុណជាតិកា វនេ’’តិ. –

គាថំ អភាសិ.

តត្ថ ន នូនាយន្តិ ន-ឥតិ បដិសេធេ និបាតោ. នូនាតិ បរិវិតក្កេ. នូន អយន្តិ បទច្ឆេទោ. បរមហិតានុកម្បិនោតិ បរមំ អតិវិយ, បរមេន វា អនុត្តរេន ហិតេន សត្តេ អនុកម្បនសីលស្ស ភគវតោ. រហោគតោតិ រហសិ គតោ, សុញ្ញាគារគតោ កាយវិវេកយុត្តោតិ អត្ថោ. អនុវិគណេតីតិ ឯត្ថ ‘‘ន នូនា’’តិ បទទ្វយំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ ‘‘នានុវិគណេតិ នូនា’’តិ, ន ចិន្តេសិ មញ្ញេ, ‘‘នានុយុញ្ជតី’’តិ តក្កេមីតិ អត្ថោ. សាសនន្តិ បដិបត្តិសាសនំ, ចតុសច្ចកម្មដ្ឋានភាវនន្តិ អធិប្បាយោ. តថា ហីតិ តេនេវ ការណេន, សត្ថុ សាសនស្ស អននុយុញ្ជនតោ ឯវ. អយន្តិ អយំ ភិក្ខុ. បាកតិន្ទ្រិយោតិ មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ យថាសកំ វិសយេសុ វិស្សជ្ជនតោ សភាវភូតឥន្ទ្រិយោ, អសំវុតចក្ខុទ្វារាទិកោតិ អត្ថោ. យស្ស តណ្ហាសង្គស្ស អច្ឆិន្នតាយ សោ ភិក្ខុ បាកតិន្ទ្រិយោ វិហរតិ, តស្ស ឧបមំ ទស្សេន្តោ ‘‘មិគី យថា តរុណជាតិកា វនេ’’តិ អាហ. យថា អយំ តរុណសភាវា មិគី បុត្តស្នេហស្ស អច្ឆិន្នតាយ វនេ ទុក្ខំ អនុភវតិ, ន តំ អតិវត្តតិ, ឯវមយម្បិ ភិក្ខុ សង្គស្ស អច្ឆិន្នតាយ បាកតិន្ទ្រិយោ វិហរន្តោ វដ្ដទុក្ខំ នាតិវត្តតីតិ អធិប្បាយោ. ‘‘តរុណវិជាតិកា’’តិ វា បាឋោ. អភិនវប្បសុតា ពាលវច្ឆាតិ អត្ថោ. តំ សុត្វា សោ ភិក្ខុ សញ្ជាតសំវេគោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ.

សង្ឃរក្ខិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.