៥. មលិតវម្ភត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឧក្កណ្ឋិតោតិ អាយស្មតោ មលិតវម្ភត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហិមវន្តតោ អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ ជាតស្សរេ សកុណោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, បទុមុត្តរោ ភគវា តំ អនុគ្គណ្ហន្តោ តត្ថ គន្ត្វា ជាតស្សរតីរេ ចង្កមតិ. សកុណោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ សរេ កុមុទានិ គហេត្វា ភគវន្តំ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កុរុកច្ឆនគរេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, មលិតវម្ភោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ បច្ឆាភូមហាថេរំ ឧបសង្កមិត្វា តស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ វិហរតិ. តស្ស ច អយំ សភាវោ, យត្ថ ភោជនសប្បាយោ ទុល្លភោ, ឥតរេ សុលភា, តតោ ន បក្កមតិ. យត្ថ បន ភោជនសប្បាយោ សុលភោ, ឥតរេ ទុល្លភា, តត្ថ ន វសតិ បក្កមតេវ. ឯវំ វិហរន្តោ ច ហេតុសម្បន្នតាយ មហាបុរិសជាតិកតាយ ច នចិរស្សេវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.៥១-៥៧) –

‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, មហាជាតស្សរោ អហុ;

បទុមុប្បលសញ្ឆន្នោ, បុណ្ឌរីកសមោត្ថដោ.

‘‘កុកុត្ថោ នាម នាមេន, តត្ថាសិំ សកុណោ តទា;

សីលវា ពុទ្ធិសម្បន្នោ, បុញ្ញាបុញ្ញេសុ កោវិទោ.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

ជាតស្សរស្សាវិទូរេ, សញ្ចរិត្ថ មហាមុនិ.

‘‘ជលជំ កុមុទំ ឆេត្វា, ឧបនេសិំ មហេសិនោ;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, បដិគ្គហិ មហាមុនិ.

‘‘តញ្ច ទានំ ទទិត្វាន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

កប្បានំ សតសហស្សំ, ទុគ្គតិំ នុបបជ្ជហំ.

‘‘សោឡសេតោ កប្បសតេ, អាសុំ វរុណនាមកា;

អដ្ឋ ឯតេ ជនាធិបា, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានេន្តោ –

១០៥. ‘‘ឧក្កណ្ឋិតោបិ ន វសេ, រមមានោបិ បក្កមេ;

ន ត្វេវានត្ថសំហិតំ, វសេ វាសំ វិចក្ខណោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ ឧក្កណ្ឋិតោបិ ន វសេតិ យស្មិំ អាវាសេ វសន្តស្ស មេ ភោជនសប្បាយាលាភេន អធិកុសលេសុ ធម្មេសុ ឧក្កណ្ឋា អនភិរតិ ឧប្បជ្ជតិ, តត្ថ ឧក្កណ្ឋិតោបិ វសាមិយេវ ឥតរសប្បាយលាភេន ន បក្កមេ ន បក្កមាមិ. ន វសេតិ ឯត្ថ ន-ការេនបិ បក្កមេតិបទំ សម្ពន្ធិតព្ពំ. រមមានោបិ បក្កមេតិ យស្មិំ បន អាវាសេ វសន្តស្ស មេ បច្ចយវេកល្លាភាវេន នត្ថិ ឧក្កណ្ឋា, អញ្ញទត្ថុ អភិរមាមិ, ឯវំ អភិរមមានោបិ អវសេសសប្បាយាលាភេន តតោ បក្កមេ, ន វសេយ្យំ. ឯវំ បដិបជ្ជន្តោវាហំ នចិរស្សេវ សកត្ថំ បច្ចុបាទិន្តិ. អយញ្ចេត្ថ អត្តបដិបត្តិបច្ចវេក្ខណាយំ យោជនា. បរស្ស ឱវាទទានេ បន វសេយ្យ ន បក្កមេយ្យាតិ វិធានវសេន យោជេតព្ពំ. ន ត្វេវានត្ថសំហិតំ, វសេ វាសំ វិចក្ខណោតិ យស្មិំ អាវាសេ បច្ចយា សុលភា, សមណធម្មោ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, យស្មិញ្ច អាវាសេ បច្ចយា ទុល្លភា, សមណធម្មោបិ បារិបូរិំ ន គច្ឆតិ, ឯវរូបោ អាវាសោ ឥធ អនត្ថសំហិតោ នាម អវឌ្ឍិសហិតោតិ កត្វា. ឯវរូបំ វាសំ វិចក្ខណោ វិញ្ញុជាតិកោ សកត្ថំ បរិបូរេតុកាមោ នត្វេវ វសេយ្យ. យត្ថ បន បញ្ចង្គសមន្នាគតោ អាវាសោ លព្ភតិ, សត្តបិ សប្បាយា លព្ភន្តិ, តត្ថេវ វសេយ្យាតិ អត្ថោ.

មលិតវម្ភត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.