៣. ពន្ធុរត្ថេរគាថាវណ្ណនា

នាហំ ឯតេន អត្ថិកោតិ អាយស្មតោ ពន្ធុរត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ អញ្ញតរស្ស រញ្ញោ អន្តេបុរេ គោបកោ ហុត្វា ឯកទិវសំ ភគវន្តំ សបរិសំ រាជង្គណេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ កណវេរបុប្ផានិ គហេត្វា សសង្ឃំ លោកនាយកំ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សីលវតីនគរេ សេដ្ឋិបុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, ពន្ធុរោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ កេនចិទេវ ករណីយេន សាវត្ថិយំ គតោ ឧបាសកេហិ សទ្ធិំ វិហារំ គតោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា ញាណស្ស បរិបាកត្តា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៧.៧-១២) –

‘‘សិទ្ធត្ថោ នាម ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

បុរក្ខតោ សាវកេហិ, នគរំ បដិបជ្ជថ.

‘‘រញ្ញោ អន្តេបុរេ អាសិំ, គោបកោ អភិសម្មតោ;

បាសាទេ ឧបវិដ្ឋោហំ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ.

‘‘កណវេរំ គហេត្វាន, ភិក្ខុសង្ឃេ សមោកិរិំ;

ពុទ្ធស្ស វិសុំ កត្វាន, តតោ ភិយ្យោ សមោកិរិំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘សត្តាសីតិម្ហិតោ កប្បេ, ចតុរាសុំ មហិទ្ធិកា;

សត្តរតនសម្បន្នា, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា កតញ្ញុភាវេ ឋត្វា អត្តនោ ឧបការស្ស រញ្ញោ បច្ចុបការំ កាតុំ សីលវតីនគរំ គន្ត្វា រញ្ញោ ធម្មំ ទេសេន្តោ សច្ចានិ បកាសេសិ. រាជា សច្ចបរិយោសានេ សោតាបន្នោ ហុត្វា អត្តនោ នគរេ សុទស្សនំ នាម មហន្តំ វិហារំ ការេត្វា ថេរស្ស និយ្យាតេសិ. មហាលាភសក្ការោ អហោសិ. ថេរោ វិហារំ សព្ពញ្ច លាភសក្ការំ សង្ឃស្ស និយ្យាតេត្វា សយំ បុរិមនិយាមេនេវ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យាបេន្តោ កតិបាហំ តត្ថ វសិត្វា សាវត្ថិំ គន្តុកាមោ អហោសិ. ភិក្ខូ, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេ ឥធេវ វសថ, សចេ បច្ចយេហិ វេកល្លំ, មយំ តំ បរិបូរេស្សាមា’’តិ អាហំសុ. ថេរោ, ‘‘ន មយ្ហំ, អាវុសោ, ឧឡារេហិ បច្ចយេហិ អត្ថោ អត្ថិ, ឥតរីតរេហិ បច្ចយេហិ យាបេមិ, ធម្មរសេនេវម្ហិ តិត្តោ’’តិ ទស្សេន្តោ –

១០៣. ‘‘នាហំ ឯតេន អត្ថិកោ, សុខិតោ ធម្មរសេន តប្បិតោ;

បិត្វា រសគ្គមុត្តមំ, ន ច កាហាមិ វិសេន សន្ថវ’’ន្តិ. –

គាថំ អភាសិ.

តត្ថ នាហំ ឯតេន អត្ថិកោតិ យេន មំ តុម្ហេ តប្បេតុកាមា ‘‘បរិបូរេស្សាមា’’តិ វទថ, ឯតេន អាមិសលាភេន បច្ចយាមិសរសេន នាហំ អត្ថិកោ, មយ្ហំ ឯតេន អត្ថោ នត្ថិ, សន្តុដ្ឋិ បរមំ សុខន្តិ ឥតរីតរេហេវ បច្ចយេហិ យាបេមីតិ អត្ថោ. ឥទានិ តេន អនត្ថិកភាវេ បធានការណំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុខិតោ ធម្មរសេន តប្បិតោ’’តិ. សត្តតិំសពោធិបក្ខិយធម្មរសេន ចេវ នវវិធលោកុត្តរធម្មរសេន ច តប្បិតោ បីណិតោ សុខិតោ ឧត្តមេន សុខេន សុហិតោតិ អត្ថោ. បិត្វា រសគ្គមុត្តមន្តិ សព្ពរសេសុ អគ្គំ សេដ្ឋំ តតោយេវ ឧត្តមំ យថាវុត្តំ ធម្មរសំ បិវិត្វា ឋិតោ, តេនាហ – ‘‘សព្ពរសំ ធម្មរសោ ជិនាតី’’តិ (ធ. ប. ៣៥៤). ន ច កាហាមិ វិសេន សន្ថវន្តិ ឯវរូបំ រសុត្តមំ ធម្មរសំ បិវិត្វា ឋិតោ វិសេន វិសសទិសេន វិសរសេន សន្ថវំ សំសគ្គំ ន ករិស្សាមិ, តថាករណស្ស ការណំ នត្ថីតិ អត្ថោ.

ពន្ធុរត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.