៦. ញាណរាសិឆក្កនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៨៣. ឥទានិ ឆហិ រាសីហិ ឧទ្ទិដ្ឋញាណេសុ ចតុវីសតិសមាធិញាណនិទ្ទេសេ តាវ កាយានុបស្សនាទីនំ តិណ្ណំ ចតុក្កានំ វសេន ទ្វាទសន្នំ វត្ថូនំ ឯកេកស្មិំ អស្សាសវសេន ឯកោ, បស្សាសវសេន ឯកោតិ ទ្វេ ទ្វេ សមាធីតិ ទ្វាទសសុ វត្ថូសុ ចតុវីសតិ សមាធយោ ហោន្តិ. ឈានក្ខណេ តេហិ សម្បយុត្តានិ ចតុវីសតិសមាធិវសេន ញាណានិ.

ទ្វាសត្តតិវិបស្សនាញាណនិទ្ទេសេ ទីឃំ អស្សាសាតិ ‘‘ទីឃ’’ន្តិវុត្តអស្សាសតោ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? ទីឃំ អស្សាសហេតុ ឈានំ បដិលភិត្វា សមាហិតេន ចិត្តេន វិបស្សនាក្ខណេ អនិច្ចតោ អនុបស្សនដ្ឋេន វិបស្សនាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯស នយោ ឧត្តរត្រាបិ. តេសំយេវ ទ្វាទសន្នំ វត្ថូនំ ឯកេកស្មិំ អស្សាសវសេន តិស្សោ, បស្សាសវសេន តិស្សោតិ ឆ ឆ អនុបស្សនាតិ ទ្វាទសសុ វត្ថូសុ ទ្វាសត្តតិ អនុបស្សនា ហោន្តិ. តា ឯវ ទ្វាសត្តតិ អនុបស្សនា ទ្វាសត្តតិវិបស្សនាវសេន ញាណានិ.

និព្ពិទាញាណនិទ្ទេសេ អនិច្ចានុបស្សី អស្សសន្តិ អនិច្ចានុបស្សី ហុត្វា អស្សសន្តោ, អនិច្ចានុបស្សី ហុត្វា វត្តេន្តោតិ អត្ថោ. ‘‘អស្សស’’ន្តិ ច ឥទំ វចនំ ហេតុអត្ថេ ទដ្ឋព្ពំ. យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតីតិ និព្ពិទាញាណន្តិ កលាបសម្មសនតោ បដ្ឋាយ យាវ ភង្គានុបស្សនា បវត្តវិបស្សនាញាណេន សង្ខារានំ យថាសភាវំ ជានាតិ, ចក្ខុនា ទិដ្ឋមិវ ច តេនេវ ញាណចក្ខុនា បស្សតិ. តស្មា និព្ពិទាញាណំ នាមាតិ អត្ថោ, សង្ខារេសុ និព្ពិន្ទញាណំ នាមាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឧបរិ ភយតូបដ្ឋានាទីនំ មុញ្ចិតុកម្យតាទីនញ្ច ញាណានំ វិសុំ អាគតត្តា ឥធ យថាវុត្តានេវ វិបស្សនាញាណានិ និព្ពិទាញាណានីតិ វេទិតព្ពានិ.

និព្ពិទានុលោមញាណនិទ្ទេសេ អនិច្ចានុបស្សី អស្សសន្តិ អនិច្ចានុបស្សិនោ អស្សសន្តស្ស. សាមិអត្ថេ បច្ចត្តវចនំ. ភយតុបដ្ឋានេ បញ្ញាតិវចនេនេវ ភយតុបដ្ឋានអាទីនវានុបស្សនានិព្ពិទានុបស្សនាញាណានិ វុត្តានិ ហោន្តិ តិណ្ណំ ឯកលក្ខណត្តា. ឥមានិ តីណិ ញាណានិ អនន្តរា វុត្តានំ និព្ពិទាញាណានំ អនុកូលភាវេន អនុលោមតោ និព្ពិទានុលោមញាណានីតិ វុត្តានិ.

និព្ពិទាបដិប្បស្សទ្ធិញាណនិទ្ទេសេ អនិច្ចានុបស្សី អស្សសន្តិ អនន្តរសទិសមេវ. បដិសង្ខា សន្តិដ្ឋនា បញ្ញាតិវចនេនេវ មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខានុបស្សនាសង្ខារុបេក្ខាញាណានិ វុត្តានិ ហោន្តិ តិណ្ណំ ឯកលក្ខណត្តា. ‘‘បដិសង្ខា សន្តិដ្ឋនា’’តិវចនេនេវ អនុលោមញាណមគ្គញាណានិបិ គហិតានិ ហោន្តិ. សង្ខារុបេក្ខាញាណអនុលោមញាណានិបិ ហិ និព្ពិទាយ សិខាប្បត្តត្តា និព្ពិទាជននព្យាបារប្បហានេន និព្ពិទាបដិប្បស្សទ្ធិញាណានិ នាម ហោន្តិ. មគ្គញាណំ បន និព្ពិទាបដិប្បស្សទ្ធន្តេ ឧប្បជ្ជនតោ និព្ពិទាបដិប្បស្សទ្ធិញាណំ នាម ហោតីតិ អតិវិយ យុជ្ជតីតិ. និព្ពិទានុលោមញាណេសុ វិយ អាទិភូតំ មុញ្ចិតុកម្យតាញាណំ អគ្គហេត្វា ‘‘បដិសង្ខា សន្តិដ្ឋនា’’តិ អន្តេ ញាណទ្វយគ្គហណំ មគ្គញាណសង្គហណត្ថំ. មុញ្ចិតុកម្យតាតិ ហិ វុត្តេ អនុលោមញាណំ សង្គយ្ហតិ, ន មគ្គញាណំ. មគ្គញាណញ្ហិ មុញ្ចិតុកម្យតា នាម ន ហោតិ, កិច្ចសិទ្ធិយំ សន្តិដ្ឋនតោ បន សន្តិដ្ឋនា នាម ហោតិ. អដ្ឋកថាយម្បិ ច ‘‘ផុសនាតិ អប្បនា’’តិ វុត្តំ. ឥទញ្ច មគ្គញាណំ និព្ពានេ អប្បនាតិ កត្វា សន្តិដ្ឋនា នាម ហោតីតិ ‘‘សន្តិដ្ឋនា’’តិវចនេន មគ្គញាណម្បិ សង្គយ្ហតិ. និព្ពិទានុលោមញាណានិបិ អត្ថតោ និព្ពិទាញាណានេវ ហោន្តីតិ តានិបិ និព្ពិទាញាណេហិ សង្គហេត្វា និព្ពិទាបដិប្បស្សទ្ធិញាណានីតិ និព្ពិទាគហណមេវ កតំ, ន និព្ពិទានុលោមគ្គហណំ. តីសុបិ ចេតេសុ ញាណដ្ឋកនិទ្ទេសេសុ ចតុត្ថស្ស ធម្មានុបស្សនាចតុក្កស្ស វសេន វុត្តានំ ចតុន្នំ វត្ថូនំ ឯកេកស្មិំ អស្សាសវសេន ឯកំ, បស្សាសវសេន ឯកន្តិ ទ្វេ ទ្វេ ញាណានីតិ ចតូសុ វត្ថូសុ អដ្ឋ ញាណានិ ហោន្តិ.

វិមុត្តិសុខញាណនិទ្ទេសេ បហីនត្តាតិ បហានំ ទស្សេត្វា តស្ស បហានស្ស សមុច្ឆេទប្បហានត្តំ ទស្សេន្តោ សមុច្ឆិន្នត្តាតិ អាហ. វិមុត្តិសុខេ ញាណន្តិ ផលវិមុត្តិសុខសម្បយុត្តញាណញ្ច ផលវិមុត្តិសុខារម្មណបច្ចវេក្ខណញាណញ្ច. អនុសយវត្ថុស្ស កិលេសស្ស បហានេន បរិយុដ្ឋានទុច្ចរិតវត្ថុប្បហានំ ហោតីតិ ទស្សនត្ថំ បុន អនុសយានំ បហានំ វុត្តំ. ឯកវីសតិផលញាណំ សន្ធាយ បហីនកិលេសគណនាយបិ ញាណគណនា កតា ហោតិ, បច្ចវេក្ខណញាណញ្ច សន្ធាយ បហីនកិលេសបច្ចវេក្ខណគណនាយ ផលបច្ចវេក្ខណញាណគណនា កតា ហោតីតិ.

ញាណរាសិឆក្កនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សទ្ធម្មប្បកាសិនិយា បដិសម្ភិទាមគ្គដ្ឋកថាយ

អានាបានស្សតិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.