១៥-១៦. ភវវិភវទិដ្ឋិនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៤៨. ភវវិភវទិដ្ឋីនំ យថាវុត្តទិដ្ឋិតោ វិសុំ អភិនិវេសាភាវតោ វិសុំ និទ្ទេសំ អកត្វា យថាវុត្តទិដ្ឋីនំយេវ វសេន ‘‘ឱលីយនំ អតិធាវន’’ន្តិ ឯកេកំ អាការំ និទ្ទិសិតុំ បុច្ឆំ អកត្វា ច ឱលីយនាភិនិវេសោ ភវទិដ្ឋិ, អតិធាវនាភិនិវេសោ វិភវទិដ្ឋីតិ អាហ. តត្ថ ‘‘ភវនិរោធាយ ធម្មេ ទេសិយមានេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតី’’តិ (ឥតិវុ. ៤៩) វុត្តឱលីយនាភិនិវេសោ, សស្សតសញ្ញាយ និព្ពានតោ សង្កោចនាភិនិវេសោតិ អត្ថោ. ‘‘ភវេនេវ ខោ បនេកេ អដ្ដីយមានា ហរាយមានា ជិគុច្ឆមានា វិភវំ អភិនន្ទន្តី’’តិ វុត្តអតិធាវនាភិនិវេសោ, ឧច្ឆេទសញ្ញាយ និរោធគាមិនិបដិបទាតិក្កមនាភិនិវេសោតិ អត្ថោ.

ឥទានិ តាវ ភវវិភវទិដ្ឋិយោ សព្ពទិដ្ឋីសុ យោជេត្វា ទស្សេតុំ អស្សាទទិដ្ឋិយាតិអាទិមាហ. តត្ថ យស្មា អស្សាទទិដ្ឋិកា សស្សតំ វា ឧច្ឆេទំ វា និស្សាយ ‘‘នត្ថិ កាមេសុ ទោសោ’’តិ គណ្ហន្តិ, តស្មា បញ្ចតិំសាការាបិ អស្សាទទិដ្ឋិយោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោតិ វុត្តា. តត្ថ យស្មា ឯកេកាបិ ទិដ្ឋិយោ សស្សតគ្គាហវសេន ភវទិដ្ឋិយោ ភវេយ្យុំ, ឧច្ឆេទគ្គាហវសេន វិភវទិដ្ឋិយោ ភវេយ្យុន្តិ អត្ថោ. អត្តានុទិដ្ឋិយា រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតីតិ បញ្ចសុ រូបាទិតោ អត្តនោ អនញ្ញត្តា តេសុ ឧច្ឆិន្នេសុ អត្តា ឧច្ឆិន្នោតិ គហណតោ បញ្ច វិភវទិដ្ឋិយោតិ វុត្តំ. សេសេសុ បញ្ចទសសុ ឋានេសុ រូបាទិតោ អត្តនោ អញ្ញត្តា តេសុ ឧច្ឆិន្នេសុបិ ‘‘អត្តា សស្សតោតិ គហណតោ បន្នរស ភវទិដ្ឋិយោតិ វុត្តំ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ‘‘សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោ’’តិ ឧច្ឆេទវសេន បវត្តត្តា អន្តវានន្តវាទិដ្ឋីសុ បរិត្តារម្មណអប្បមាណារម្មណឈានលាភិនោ ទិព្ពចក្ខុនា រូបធាតុយា ចវិត្វា សត្តេ អញ្ញត្ថ ឧបបន្នេ បស្សិត្វា ភវទិដ្ឋិំ អបស្សិត្វា វិភវទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តិ. តស្មា តត្ថ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយាវិភវទិដ្ឋិយោតិ វុត្តំ. ហោតិ ច ន ច ហោតីតិ ឯត្ថ ហោតិ ចាតិ ភវទិដ្ឋិ, ន ច ហោតីតិ វិភវទិដ្ឋិ. នេវ ហោតិ ន ន ហោតីតិ ឯត្ថ នេវ ហោតីតិ វិភវទិដ្ឋិ, ន ន ហោតីតិ ភវទិដ្ឋិ. តស្មា តត្ថ ‘‘សិយា’’តិ វុត្តំ.

បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិយា ឯកច្ចសស្សតិកា សស្សតញ្ច បញ្ញបេន្តិ, អសស្សតញ្ច បញ្ញបេន្តិ. តស្មា សា ភវទិដ្ឋិ ច វិភវទិដ្ឋិ ច ហោតិ. ចត្តារោ អន្តានន្តិកា អន្តានន្តំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ. តស្មា សា អត្តានុទិដ្ឋិសទិសា ភវទិដ្ឋិ ច វិភវទិដ្ឋិ ច. ចត្តារោ អមរាវិក្ខេបិកា ភវទិដ្ឋិំ វា វិភវទិដ្ឋិំ វា និស្សាយ វាចាវិក្ខេបំ អាបជ្ជន្តិ, អវសេសា បន ភវទិដ្ឋិយោវ. តស្មា តេ តេ សន្ធាយ ‘‘សិយា’’តិ វុត្តំ. អបរន្តានុទិដ្ឋិយា សត្ត ឧច្ឆេទវាទា វិភវទិដ្ឋិយោ, អវសេសា ភវទិដ្ឋិយោ. តស្មា តេ តេ សន្ធាយ ‘‘សិយា’’តិ វុត្តំ. សញ្ញោជនិកទិដ្ឋិយា សព្ពទិដ្ឋីនំ វសេន ‘‘សិយា’’តិ វុត្តំ. អហន្តិ មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា ចក្ខាទីនំ អហន្តិ គហិតត្តា តេសំ វិនាសេ អត្តា វិនដ្ឋោ ហោតីតិ សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោតិ វុត្តំ. អត្តានុទិដ្ឋិយោ វិយ មមន្តិ មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា ចក្ខាទិតោ អត្តនោ អញ្ញត្តា តេសំ វិនាសេបិ អត្តា ន វិនស្សតីតិ សព្ពាវ តា ភវទិដ្ឋិយោតិ វុត្តំ. លោកវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិអាទិនា (បដិ. ម. ១.១៤៧) នយេន វុត្តត្តា ភវវិភវទិដ្ឋិ បាកដាយេវ. ឯត្តាវតា អស្សាទទិដ្ឋាទិកា វិភវទិដ្ឋិបរិយោសានា សោឡស ទិដ្ឋិយោ តីណិសតញ្ច ទិដ្ឋាភិនិវេសា និទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ. អត្តានុទិដ្ឋិ ច សក្កាយទិដ្ឋិ ច អត្តវាទបដិសញ្ញុត្តា ទិដ្ឋិ ច អត្ថតោ ឯកា បរិយាយេន តិវិធា វុត្តា. សញ្ញោជនិកា បន ទិដ្ឋិ អវត្ថាភេទេន សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ ហោន្តិ.

ឥទានិ សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ អស្សាទទិដ្ឋិយោតិអាទិ អញ្ញេន បរិយាយេន យថាយោគំ ទិដ្ឋិសំសន្ទនា. តត្ថ សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោតិ យថាវុត្តា អនវសេសា ទិដ្ឋិយោ. ទិដ្ឋិរាគរត្តត្តា តណ្ហាស្សាទនិស្សិតត្តា ច អស្សាទទិដ្ឋិយោ, អត្តសិនេហានុគតត្តា អត្តានុទិដ្ឋិយោ, វិបរីតទស្សនត្តា មិច្ឆាទិដ្ឋិយោ, ខន្ធវត្ថុកត្តា សក្កាយទិដ្ឋិយោ, ឯកេកស្ស អន្តស្ស គហិតត្តា អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិយោ, អនត្ថសំយោជនិកត្តា សញ្ញោជនិកា ទិដ្ឋិយោ, អត្តវាទេន យុត្តត្តា អត្តវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិយោតិ ឥមា សត្ត ទិដ្ឋិយោ សព្ពទិដ្ឋិសង្គាហិកា, សេសា បន នវ ទិដ្ឋិយោ ន សព្ពទិដ្ឋិសង្គាហិកា.

ឥទានិ វិត្ថារតោ វុត្តា សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ ទ្វីសុយេវ ទិដ្ឋីសុ សង្ខិបិត្វា សត្តានំ ទិដ្ឋិទ្វយនិស្សយំ ទស្សេន្តោ ភវញ្ច ទិដ្ឋិន្តិគាថមាហ. សព្ពាបិ ហិ តា ទិដ្ឋិយោ ភវទិដ្ឋី វា ហោន្តិ វិភវទិដ្ឋី វា. ភវញ្ច ទិដ្ឋិំ វិភវញ្ច ទិដ្ឋិន្តិ ឯត្ថ បន ច-សទ្ទោ ទិដ្ឋិមេវ សមុច្ចិនោតិ, ន និស្សយំ. ន ហិ ឯកោ ភវវិភវទិដ្ឋិទ្វយំ និស្សយតិ. យថាហ – ‘‘ឥតិ ភវទិដ្ឋិសន្និស្សិតា វា សត្តា ហោន្តិ វិភវទិដ្ឋិសន្និស្សិតា វា’’តិ (បដិ. ម. ១.១១៣). តក្កិកាតិ តក្កេន វទន្តីតិ តក្កិកា. តេ ហិ ទិដ្ឋិគតិកា សភាវបដិវេធបញ្ញាយ អភាវា កេវលំ តក្កេន វត្តន្តិ. យេបិ ច ឈានលាភិនោ អភិញ្ញាលាភិនោ វា ទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តិ, តេបិ តក្កេត្វា គហណតោ តក្កិកា ឯវ. និស្សិតាសេតិ និស្សិតាតិ អត្ថោ. ឯកមេវ បទំ, ‘‘សេ’’តិ និបាតមត្តំ វា. តេសំ និរោធម្ហិ ន ហត្ថិ ញាណន្តិ ទិដ្ឋិនិស្សយស្ស ការណវចនមេតំ. សក្កាយទិដ្ឋិនិរោធេ និព្ពានេ យស្មា តេសំ ញាណំ នត្ថិ, តស្មា ឯតំ ទិដ្ឋិទ្វយំ និស្សិតាតិ អត្ថោ. ‘‘ន ហិ អត្ថិ ញាណ’’ន្តិ ឯត្ថ ហិ-ការោ ការណោបទេសេ និបាតោ. យត្ថាយំ លោកោ វិបរីតសញ្ញីតិ យត្ថ សុខេ និរោធម្ហិ អយំ សទេវកោ លោកោ ‘‘ទុក្ខ’’មិតិ វិបរីតសញ្ញី ហោតិ, តស្មិំ និរោធម្ហិ ន ហត្ថិ ញាណន្តិ សម្ពន្ធោ. ទុក្ខមិតិ វិបរីតសញ្ញិតាយ ឥទំ សុត្តំ –

‘‘រូបា សទ្ទា រសា គន្ធា, ផស្សា ធម្មា ច កេវលា;

ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ច, យាវតត្ថីតិ វុច្ចតិ.

‘‘សទេវកស្ស លោកស្ស, ឯតេ វោ សុខសម្មតា;

យត្ថ ចេតេ និរុជ្ឈន្តិ, តំ នេសំ ទុក្ខសម្មតំ.

‘‘សុខន្តិ ទិដ្ឋមរិយេហិ, សក្កាយស្សុបរោធនំ;

បច្ចនីកមិទំ ហោតិ, សព្ពលោកេន បស្សតំ.

‘‘យំ បរេ សុខតោ អាហុ, តទរិយា អាហុ ទុក្ខតោ;

យំ បរេ ទុក្ខតោ អាហុ, តទរិយា សុខតោ វិទូ.

‘‘បស្ស ធម្មំ ទុរាជានំ, សម្បមូឡ្ហេត្ថវិទ្ទសុ;

និវុតានំ តមោ ហោតិ, អន្ធការោ អបស្សតំ.

‘‘សតញ្ច វិវដំ ហោតិ, អាលោកោ បស្សតាមិវ;

សន្តិកេ ន វិជានន្តិ, មគា ធម្មស្សកោវិទា.

‘‘ភវរាគបរេតេហិ, ភវសោតានុសារិភិ;

មារធេយ្យានុបន្នេហិ, នាយំ ធម្មោ សុសម្ពុធោ.

‘‘កោ នុ អញ្ញត្រ អរិយេភិ, បទំ សម្ពុទ្ធុមរហតិ;

យំ បទំ សម្មទញ្ញាយ, បរិនិព្ពន្តិ អនាសវា’’តិ. (សុ. និ. ៧៦៤-៧៧១);

១៤៩. ឥទានិ សព្ពាសំ ទិដ្ឋីនំ ទិដ្ឋិទ្វយភាវំ ទិដ្ឋិសមុគ្ឃាតកញ្ច សម្មាទិដ្ឋិំ សុត្តតោ ទស្សេតុកាមោ, ទ្វីហិ ភិក្ខវេតិ សុត្តំ អាហរិ. តត្ថ ទេវាតិ ព្រហ្មានោបិ វុច្ចន្តិ. ឱលីយន្តីតិ សង្កុចន្តិ. អតិធាវន្តីតិ អតិក្កមិត្វា គច្ឆន្តិ. ចក្ខុមន្តោតិ បញ្ញវន្តោ. ច-សទ្ទោ អតិរេកត្ថោ. ភវារាមាតិ ភវោ អារាមោ អភិរមដ្ឋានំ ឯតេសន្តិ ភវារាមា. ភវរតាតិ ភវេ អភិរតា. ភវសម្មុទិតាតិ ភវេន សន្តុដ្ឋា. ទេសិយមានេតិ តថាគតេន វា តថាគតសាវកេន វា ទេសិយមានេ. ន បក្ខន្ទតីតិ ធម្មទេសនំ វា ភវនិរោធំ វា ន បវិសតិ. ន បសីទតីតិ តត្ថ បសាទំ ន បាបុណាតិ. ន សន្តិដ្ឋតីតិ តត្ថ ន បតិដ្ឋាតិ. នាធិមុច្ចតីតិ តត្ថ ឃនភាវំ ន បាបុណាតិ. ឯត្តាវតា សស្សតទិដ្ឋិ វុត្តា.

អដ្ដីយមានាតិ ទុក្ខំ បាបុណមានា. ហរាយមានាតិ លជ្ជំ បាបុណមានា. ជិគុច្ឆមានាតិ ជិគុច្ឆំ បាបុណមានា. វិភវំ អភិនន្ទន្តីតិ ឧច្ឆេទំ បដិច្ច តុស្សន្តិ, ឧច្ឆេទំ បត្ថយន្តីតិ វា អត្ថោ. កិរាតិ អនុស្សវនត្ថេ និបាតោ. ភោតិ អាលបនមេតំ. សន្តន្តិ និព្ពុតំ. បណីតន្តិ ទុក្ខាភាវតោ បណីតំ, បធានភាវំ នីតន្តិ វា បណីតំ. យាថាវន្តិ យថាសភាវំ. ឯត្តាវតា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ វុត្តា.

ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. ភូតន្តិ ហេតុតោ សញ្ជាតំ ខន្ធបញ្ចកសង្ខាតំ ទុក្ខំ. ភូតតោ បស្សតីតិ ឥទំ ភូតំ ទុក្ខន្តិ បស្សតិ. និព្ពិទាយាតិ វិបស្សនត្ថាយ. វិរាគាយាតិ អរិយមគ្គត្ថាយ. និរោធាយាតិ និព្ពានត្ថាយ. បដិបន្នោ ហោតីតិ តទនុរូបំ បដិបទំ បដិបន្នោ ហោតិ. ឯវំ បស្សន្តីតិ ឥមិនា បការេន បុព្ពភាគេ លោកិយញាណេន, បដិវេធកាលេ លោកុត្តរញាណេន បស្សន្តិ. ឯត្តាវតា សម្មាទិដ្ឋិ វុត្តា.

ឥទានិ ទ្វីហិ គាថាហិ តស្សា សម្មាទិដ្ឋិយា អានិសំសំ ទស្សេតិ. តត្ថ យោ ភូតំ ភូតតោ ទិស្វាតិ ទុក្ខំ បរិញ្ញាភិសមយេន អភិសមេត្វាតិ អត្ថោ. ភូតស្ស ច អតិក្កមន្តិ និរោធំ សច្ឆិកិរិយាភិសមយេន អភិសមេត្វាតិ អត្ថោ. យថាភូតេធិមុច្ចតីតិ មគ្គភាវនាភិសមយវសេន យថាសភាវេ និរោធេ ‘‘ឯតំ សន្តំ, ឯតំ បណីត’’ន្តិ អធិមុច្ចតិ. ភវតណ្ហា បរិក្ខយាតិ សមុទយស្ស បហានេនាតិ អត្ថោ. អសតិបិ ចេត្ថ សច្ចានំ នានាភិសមយត្តេ ‘‘ទិស្វា’’តិ បុព្ពកាលិកវចនំ សទ្ធិំ បុព្ពភាគបដិបទាយ វោហារវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ន ហិ បុព្ពំ បស្សិត្វា បច្ឆា អធិមុច្ចតិ. ចតុសច្ចាភិសមយោ សមានកាលមេវ ហោតិ. សមានកាលេបិ វា បុព្ពកាលិកានិ បទានិ ភវន្តីតិ ន ទោសោ. ស វេតិ ឯកំសេន សោ អរហំ. ភូតបរិញ្ញាតោតិ ទុក្ខំ បរិញ្ញាតវា. វីតតណ្ហោតិ វិគតតណ្ហោ. ភវាភវេតិ ខុទ្ទកេ ច មហន្តេ ច ភវេ. វុទ្ធិអត្ថេបិ ហិ អ-ការស្ស សម្ភវតោ អភវោតិ មហាភវោ. សោ បន ខុទ្ទកមហន្តភាវោ ឧបាទាយុបាទាយ វេទិតព្ពោ. អថ វា ភវេតិ សស្សតេ. អភវេតិ ឧច្ឆេទេ. តទុភយេបិ ទិដ្ឋិរាគាភាវេន វីតតណ្ហោ. ភូតស្ស វិភវាតិ វដ្ដទុក្ខស្ស សមុច្ឆេទា. នាគច្ឆតិ បុនព្ភវន្តិ អរហតោ បរិនិព្ពានំ វុត្តំ.

១៥០. តយោ បុគ្គលាតិអាទិ មិច្ឆាទិដ្ឋិកគរហណត្ថំ សម្មាទិដ្ឋិកបសំសនត្ថំ វុត្តំ. តត្ថ វិរូបភាវំ បន្នា គតា ទិដ្ឋិ ឯតេសន្តិ វិបន្នទិដ្ឋី. សុន្ទរភាវំ បន្នា គតា ទិដ្ឋិ ឯតេសន្តិ សម្បន្នទិដ្ឋី. តិត្ថិយោតិ តិត្ថំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិ, តំ បដិបន្នត្តា តិត្ថេ សាធុ, តិត្ថំ យស្ស អត្ថីតិ វា តិត្ថិយោ. ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជ្ជូបគតោ. តិត្ថិយសាវកោតិ តេសំ ទិដ្ឋានុគតិមាបន្នោ គហដ្ឋោ. យោ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិកោតិ តទុភយភាវំ អនុបគន្ត្វា យាយ កាយចិ ទិដ្ឋិយា មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ.

តថាគតោតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ. បច្ចេកពុទ្ធោបិ ឯត្ថេវ សង្គហិតោ. តថាគតសាវកោតិ មគ្គប្បត្តោ ផលប្បត្តោ ច. យោ ច សម្មាទិដ្ឋិកោតិ តទុភយវិនិមុត្តោ លោកិយសម្មាទិដ្ឋិយា សម្មាទិដ្ឋិកោ.

គាថាសុ កោធនោតិ យោ អភិណ្ហំ កុជ្ឈតិ, សោ. ឧបនាហីតិ តមេវ កោធំ វឌ្ឍេត្វា ឧបនន្ធនសីលោ. បាបមក្ខីតិ លាមកភូតមក្ខវា. មាយាវីតិ កតបាបបដិច្ឆាទនវា. វសលោតិ ហីនជច្ចោ. វិសុទ្ធោតិ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិយា វិសុទ្ធោ. សុទ្ធតំ គតោតិ មគ្គផលសង្ខាតំ សុទ្ធភាវំ គតោ. មេធាវីតិ បញ្ញវា. ឥមាយ គាថាយ លោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិសម្បន្នោ ឯវ ថោមិតោ.

វិបន្នទិដ្ឋិយោ សម្បន្នទិដ្ឋិយោតិ បុគ្គលវោហារំ បហាយ ធម្មមេវ គរហន្តោ ថោមេន្តោ ច អាហ. ឯតំ មមាតិ តណ្ហាមញ្ញនវសេន ទិដ្ឋិ. ឯសោហមស្មីតិ មានមញ្ញនមូលិកា ទិដ្ឋិ. ឯសោ មេ អត្តាតិ ទិដ្ឋិមញ្ញនមេវ.

ឯតំ មមាតិ កា ទិដ្ឋីតិអាទីហិ តិស្សន្នំ វិបន្នទិដ្ឋីនំ វិភាគញ្ច គណនញ្ច កាលសង្គហញ្ច បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជនំ កតំ. តត្ថ កា ទិដ្ឋីតិ អនេកាសុ ទិដ្ឋីសុ កតមា ទិដ្ឋីតិ អត្ថោ. កតមន្តានុគ្គហិតាតិ បុព្ពន្តាបរន្តសង្ខាតកាលទ្វយេ កតមេន កាលេន អនុគ្គហិតា, អនុពទ្ធាតិ អត្ថោ. យស្មា ‘‘ឯតំ មមា’’តិ បរាមសន្តោ ‘‘ឯតំ មម អហោសិ, ឯវំ មម អហោសិ, ឯត្តកំ មម អហោសី’’តិ អតីតំ វត្ថុំ អបទិសិត្វា បរាមសតិ, តស្មា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិ ហោតិ. បុព្ពន្តានុគ្គហិតា ច តា ទិដ្ឋិយោ ហោន្តិ. យស្មា ‘‘ឯសោហមស្មី’’តិ បរាមសន្តោ ‘‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ឯសោស្មិ វិសុជ្ឈិស្សាមី’’តិ អនាគតផលំ ឧបាទាយ បរាមសតិ, តស្មា អបរន្តានុទិដ្ឋិ ហោតិ. អបរន្តានុគ្គហិតា ច តា ទិដ្ឋិយោ ហោន្តិ. យស្មា ‘‘ឯសោ មេ អត្តា’’តិ បរាមសន្តោ អតីតានាគតំ ឧបាទិន្នសន្តតិំ ឧបាទាយ ‘‘ឯសោ មេ អត្តា’’តិ បរាមសតិ, សក្កាយទិដ្ឋិវសេន ច បរាមសតិ, តស្មា សក្កាយទិដ្ឋិ ហោតិ. បុព្ពន្តាបរន្តានុគ្គហិតា ច តា ទិដ្ឋិយោ ហោន្តិ. យស្មា បន សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខាយេវ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ ហោន្តិ, សក្កាយទិដ្ឋិសមុគ្ឃាតេនេវ ច ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ សមុគ្ឃាតំ គច្ឆន្តិ, តស្មា សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខេន ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានីតិ វុត្តា, សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខេន សក្កាយទិដ្ឋិទ្វារេន ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ ហោន្តីតិ អត្ថោ. សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខានីតិ បាឋោ សុន្ទរតរោ. សក្កាយទិដ្ឋិ បមុខា អាទិ ឯតេសន្តិ សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខានិ. កានិ តានិ? ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ.

‘‘កា ទិដ្ឋី’’តិ បុច្ឆាយ វីសតិវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ, វីសតិវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋីតិ វិស្សជ្ជនំ. ‘‘កតិ ទិដ្ឋិយោ’’តិ បុច្ឆាយ សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខានិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានីតិ វិស្សជ្ជនំ. សាយេវ បន សក្កាយទិដ្ឋិ ‘‘ឯសោ មេ អត្តា’’តិ វចនសាមញ្ញេន អត្តានុទិដ្ឋីតិ វុត្តា. តស្សា វុត្តាយ អត្តវាទបដិសញ្ញុត្តា ទិដ្ឋិបិ វុត្តាយេវ ហោតិ.

១៥១. យេ កេចិ, ភិក្ខវេតិអាទិសុត្តាហរណំ សម្បន្នទិដ្ឋិបុគ្គលសម្ពន្ធេន សម្បន្នទិដ្ឋិបុគ្គលវិភាគទស្សនត្ថំ កតំ. តត្ថ និដ្ឋំ គតាតិ មគ្គញាណវសេន សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវាតិ និច្ឆយំ គតា, និព្ពេមតិកាតិ អត្ថោ. និដ្ឋាគតាតិ បាឋោ សមាសបទំ ហោតិ, អត្ថោ បន សោយេវ. ទិដ្ឋិសម្បន្នាតិ ទិដ្ឋិយា សុន្ទរភាវំ គតា. ឥធ និដ្ឋាតិ ឥមិស្សា កាមធាតុយា បរិនិព្ពានំ. ឥធ វិហាយ និដ្ឋាតិ ឥមំ កាមភវំ វិជហិត្វា សុទ្ធាវាសព្រហ្មលោកេ បរិនិព្ពានំ. សត្តក្ខត្តុបរមស្សាតិ សត្តក្ខត្តុំបរមា សត្តវារបរមា ភវូបបត្តិ អត្តភាវគ្គហណំ អស្ស, តតោ បរំ អដ្ឋមំ ភវំ នាទិយតីតិ សត្តក្ខត្តុបរមោ. តស្ស សត្តក្ខត្តុបរមស្ស សោតាបន្នស្ស. កោលំកោលស្សាតិ កុលតោ កុលំ គច្ឆតីតិ កោលំកោលោ. សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយតោ ហិ បដ្ឋាយ នីចេ កុលេ ឧបបត្តិ នាម នត្ថិ, មហាភោគកុលេសុយេវ និព្ពត្តតីតិ អត្ថោ. តស្ស កោលំកោលស្ស សោតាបន្នស្ស. ឯកពីជិស្សាតិ ខន្ធពីជំ នាម កថិតំ. យស្ស ហិ សោតាបន្នស្ស ឯកំយេវ ខន្ធពីជំ អត្ថិ, ឯកំ អត្តភាវគ្គហណំ, សោ ឯកពីជី នាម. តស្ស ឯកពីជិស្ស សោតាបន្នស្ស. ភគវតា គហិតនាមវសេនេវេតានិ ឯតេសំ នាមានិ. ឯត្តកញ្ហិ ឋានំ គតោ សត្តក្ខត្តុបរមោ នាម ហោតិ, ឯត្តកំ កោលំកោលោ, ឯត្តកំ ឯកពីជីតិ ភគវតា ឯតេសំ នាមំ គហិតំ. ភគវា ហិ ‘‘អយំ ឯត្តកំ ឋានំ គមិស្សតិ, អយំ ឯត្តកំ ឋានំ គមិស្សតី’’តិ ញត្វា តេសំ តានិ តានិ នាមានិ អគ្គហេសិ. មុទុបញ្ញោ ហិ សោតាបន្នោ សត្ត ភវេ និព្ពត្តេន្តោ សត្តក្ខត្តុបរមោ នាម, មជ្ឈិមបញ្ញោ បរំ ឆដ្ឋំ ភវំ និព្ពត្តេន្តោ កោលំកោលោ នាម, តិក្ខបញ្ញោ ឯកំ ភវំ និព្ពត្តេន្តោ ឯកពីជី នាម. តំ បនេតំ តេសំ មុទុមជ្ឈិមតិក្ខបញ្ញតំ បុព្ពហេតុ និយមេតិ. ឥមេ តយោបិ សោតាបន្នា កាមភវវសេន វុត្តា, រូបារូបភវេ បន ពហុកាបិ បដិសន្ធិយោ គណ្ហន្តិ. សកទាគាមិស្សាតិ បដិសន្ធិវសេន សកិំ កាមភវំ អាគច្ឆតីតិ សកទាគាមី. តស្ស សកទាគាមិស្ស. ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរហាតិ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ អរហា. អរហន្តិបិ បាឋោ. ឥធ និដ្ឋាតិ កាមភវំ សំសរន្តេយេវ សន្ធាយ វុត្តំ. រូបារូបភវេ ឧប្បន្នា បន អរិយា កាមភវេ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, តត្ថេវ បរិនិព្ពាយន្តិ.

អន្តរាបរិនិព្ពាយិស្សាតិ អាយុវេមជ្ឈស្ស អន្តរាយេវ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយនតោ អន្តរាបរិនិព្ពាយី. សោ បន ឧប្បន្នសមនន្តរា បរិនិព្ពាយី, អាយុវេមជ្ឈំ អប្បត្វា បរិនិព្ពាយី, អាយុវេមជ្ឈំ បត្វា បរិនិព្ពាយីតិ តិវិធោ ហោតិ. តស្ស អន្តរាបរិនិព្ពាយិស្ស អនាគាមិនោ. ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយិស្សាតិ អាយុវេមជ្ឈំ អតិក្កមិត្វា វា កាលកិរិយំ ឧបគន្ត្វា វា កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយន្តស្ស អនាគាមិនោ. អសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្សាតិ អសង្ខារេន អប្បយោគេន អធិមត្តប្បយោគំ អកត្វាវ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយនធម្មស្ស អនាគាមិនោ. សសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្សាតិ សសង្ខារេន ទុក្ខេន កសិរេន អធិមត្តប្បយោគំ កត្វាវ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយនធម្មស្ស អនាគាមិនោ. ឧទ្ធំសោតស្ស អកនិដ្ឋគាមិនោតិ ឧទ្ធំវាហិភាវេន ឧទ្ធមស្ស តណ្ហាសោតំ វដ្ដសោតំ វាតិ ឧទ្ធំសោតោ, ឧទ្ធំ វា គន្ត្វា បដិលភិតព្ពតោ ឧទ្ធមស្ស មគ្គសោតន្តិ ឧទ្ធំសោតោ, អកនិដ្ឋំ គច្ឆតីតិ អកនិដ្ឋគាមី. តស្ស ឧទ្ធំសោតស្ស អកនិដ្ឋគាមិនោ អនាគាមិស្ស. អយំ បន អនាគាមី ចតុប្បភេទោ – យោ អវិហតោ បដ្ឋាយ ចត្តារោ ព្រហ្មលោកេ សោធេត្វា អកនិដ្ឋំ គន្ត្វា បរិនិព្ពាយតិ, អយំ ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី នាម. យោ ហេដ្ឋា តយោ ព្រហ្មលោកេ សោធេត្វា សុទស្សីព្រហ្មលោកេ ឋត្វា បរិនិព្ពាយតិ, អយំ ឧទ្ធំសោតោ ន អកនិដ្ឋគាមី នាម. យោ ឥតោ អកនិដ្ឋមេវ គន្ត្វា បរិនិព្ពាយតិ, អយំ ន ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី នាម. យោ ហេដ្ឋា ចតូសុ ព្រហ្មលោកេសុ តត្ថ តត្ថេវ បរិនិព្ពាយតិ, អយំ ន ឧទ្ធំសោតោ ន អកនិដ្ឋគាមី នាមាតិ. ឥមេ បញ្ច អនាគាមិនោ សុទ្ធាវាសំ គហេត្វា វុត្តា. អនាគាមិនោ បន រូបរាគារូបរាគានំ អប្បហីនត្តា អាកង្ខមានា សេសរូបារូបភវេសុបិ និព្ពត្តន្តិ. សុទ្ធាវាសេ និព្ពត្តា បន អញ្ញត្ថ ន និព្ពត្តន្តិ. អវេច្ចប្បសន្នាតិ អរិយមគ្គវសេន ជានិត្វា ពុជ្ឈិត្វា អចលប្បសាទេន បសន្នា. សោតាបន្នាតិ អរិយមគ្គសោតំ អាបន្នា. ឥមិនា សព្ពេបិ អរិយផលដ្ឋា បុគ្គលា គហិតាតិ.

ភវវិភវទិដ្ឋិនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សទ្ធម្មប្បកាសិនិយា បដិសម្ភិទាមគ្គដ្ឋកថាយ

ទិដ្ឋិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.