៦. បដិសម្ភិទាកថា

១. ធម្មចក្កបវត្តនវារវណ្ណនា

៣០. ឥទានិ វិរាគសង្ខាតមគ្គវសេន សិទ្ធំ បដិសម្ភិទាបភេទំ ទស្សេន្តេន កថិតាយ ធម្មចក្កប្បវត្តនសុត្តន្តបុព្ពង្គមាយ បដិសម្ភិទាកថាយ អបុព្ពត្ថានុវណ្ណនា. សុត្តន្តេ តាវ ពារាណសិយន្តិ ពារាណសា នាម នទី, ពារាណសាយ អវិទូរេ ភវា នគរី ពារាណសី. តស្សំ ពារាណសិយំ. ឥសិបតនេ មិគទាយេតិ ឥសីនំ បតនុប្បតនវសេន ឯវំលទ្ធនាមេ មិគានំ អភយទានទិន្នដ្ឋានត្តា មិគទាយសង្ខាតេ អារាមេ. តត្ថ ហិ ឧប្បន្នុប្បន្នា សព្ពញ្ញុឥសយោ បតន្តិ, ធម្មចក្កប្បវត្តនត្ថំ និសីទន្តីតិ អត្ថោ. នន្ទមូលកបព្ភារតោ សត្តាហច្ចយេន និរោធសមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតា អនោតត្តទហេ កតមុខធោវនកិច្ចា អាកាសេន អាគន្ត្វា បច្ចេកពុទ្ធឥសយោបេត្ថ សមោសរណវសេន បតន្តិ, ឧបោសថត្ថញ្ច អនុបោសថត្ថញ្ច សន្និបតន្តិ, គន្ធមាទនំ បដិគច្ឆន្តា ច តតោ ច ឧប្បតន្តីតិបិ ឥមិនា ឥសីនំ បតនុប្បតនវសេន តំ ‘‘ឥសិបតន’’ន្តិ វុច្ចតិ. ‘‘ឥសិបទន’’ន្តិបិ បាឋោ. បញ្ចវគ្គិយេតិ –

‘‘កោណ្ឌញ្ញោ ភទ្ទិយោ វប្បោ, មហានាមោ ច អស្សជិ;

ឯតេ បញ្ច មហាថេរា, បញ្ចវគ្គាតិ វុច្ចរេ’’តិ. –

ឯវំ វុត្តានំ បញ្ចន្នំ ភិក្ខូនំ វគ្គោ បញ្ចវគ្គោ. តស្មិំ បញ្ចវគ្គេ ភវា តំបរិយាបន្នត្តាតិ បញ្ចវគ្គិយា, តេ បញ្ចវគ្គិយេ. ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ ទីបង្ករទសពលស្ស បាទមូលេ កតាភិនីហារតោ បដ្ឋាយ បារមិយោ បូរេន្តោ អនុបុព្ពេន បច្ឆិមភវំ បត្វា បច្ឆិមភវេ ច កតាភិនិក្ខមនោ អនុបុព្ពេន ពោធិមណ្ឌំ បត្វា តត្ថ អបរាជិតបល្លង្កេ និសិន្នោ មារពលំ ភិន្ទិត្វា បឋមយាមេ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរិត្វា មជ្ឈិមយាមេ ទិព្ពចក្ខុំ វិសោធេត្វា បច្ឆិមយាមាវសានេ ទសសហស្សិលោកធាតុំ ឧន្នាទេន្តោ សម្បកម្បេន្តោ សព្ពញ្ញុតំ បត្វា សត្ត សត្តាហានិ ពោធិមណ្ឌេ វីតិនាមេត្វា មហាព្រហ្មុនា អាយាចិតធម្មទេសនា ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេត្វា លោកានុគ្គហេន ពារាណសិំ គន្ត្វា បញ្ចវគ្គិយេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេត្វា ធម្មចក្កំ បវត្តេតុកាមោ អាមន្តេសិ.

ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, អន្តាតិ ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, កោដ្ឋាសា. ឥមស្ស បន វចនស្ស សមុទាហារេន សមុទាហារនិគ្ឃោសោ ហេដ្ឋា អវីចិំ ឧបរិ ភវគ្គំ បត្វា ទសសហស្សិំ លោកធាតុំ បត្ថរិត្វា អដ្ឋាសិ, តស្មិំយេវ សមយេ អដ្ឋារសកោដិសង្ខា ព្រហ្មានោ សមាគច្ឆិំសុ. បច្ឆិមទិសាយ សូរិយោ អត្ថង្គមេតិ, បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧត្តរាសាឡ្ហនក្ខត្តេន យុត្តោ បុណ្ណចន្ទោ ឧគ្គច្ឆតិ. តស្មិំ សមយេ ភគវា ធម្មចក្កប្បវត្តនសុត្តន្តំ អារភន្តោ ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, អន្តា’’តិអាទិមាហ.

តត្ថ បព្ពជិតេនាតិ គិហិសំយោជនំ វត្ថុកាមំ ឆេត្វា បព្ពជិតេន. ន សេវិតព្ពាតិ ន វលញ្ជេតព្ពា. បព្ពជិតានំយេវ វិសេសតោ បដិបត្តិយា ភាជនភូតត្តា ‘‘បព្ពជិតេន ន សេវិតព្ពា’’តិ វុត្តំ. យោ ចាយំ កាមេសុ កាមសុខល្លិកានុយោគោតិ យោ ច អយំ វត្ថុកាមេសុ កិលេសកាមសុខស្ស, កិលេសកាមសុខនិស្សយស្ស វា អនុយោគោ. ហីនោតិ លាមកោ. គម្មោតិ គាមវាសីនំ សន្តកោ. បោថុជ្ជនិកោតិ បុថុជ្ជនេន អន្ធពាលជនេន អាចិណ្ណោ. អនរិយោតិ ន អរិយោ. អថ វា ន វិសុទ្ធានំ ឧត្តមានំ អរិយានំ សន្តកោ. អនត្ថសំហិតោតិ ន អត្ថសំហិតោ, សុខាវហការណំ អនិស្សិតោតិ អត្ថោ. អត្តកិលមថានុយោគោតិ អត្តនោ កិលមថស្ស អនុយោគោ, អត្តនោ ទុក្ខករណន្តិ អត្ថោ. ទុក្ខោតិ កណ្ដកាបស្សយសេយ្យាទីហិ អត្តមារណេហិ ទុក្ខាវហោ. តបស្សីហិ ‘‘ឧត្តមំ តបោ’’តិ គហិតត្តា តេសំ ចិត្តានុរក្ខនត្ថំ ឥធ ‘‘ហីនោ’’តិ ន វុត្តំ, បព្ពជិតានំ ធម្មត្តា ‘‘គម្មោ’’តិ ច, គិហីហិ អសាធារណត្តា ‘‘បោថុជ្ជនិកោ’’តិ ច ន វុត្តំ. តត្ថ បន កេហិចិ បព្ពជិតបដិញ្ញេហិ ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវាទេហិ ‘‘យតោ ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតោ សមង្គិភូតោ បរិចារេតិ, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតី’’តិ (ទី. និ. ១.៩៤) គហិតត្តា តេសំ ចិត្តានុរក្ខនត្ថញ្ច បច្ចុប្បន្នេ សុខត្តា ច តស្ស ធម្មសមាទានស្ស ‘‘ទុក្ខោ’’តិ ន វុត្តំ. កាមសុខល្លិកានុយោគោ បច្ចុប្បន្នេ តណ្ហាទិដ្ឋិសំកិលិដ្ឋសុខត្តា អាយតិញ្ច ទុក្ខវិបាកត្តា តទនុយុត្តានំ តណ្ហាទិដ្ឋិពន្ធនពទ្ធត្តា ច ន សេវិតព្ពោ, អត្តកិលមថានុយោគោ បច្ចុប្បន្នេ ទិដ្ឋិសំកិលិដ្ឋទុក្ខត្តា អាយតិញ្ច ទុក្ខវិបាកត្តា តទនុយុត្តានំ ទិដ្ឋិពន្ធនពទ្ធត្តា ច ន សេវិតព្ពោ, ឯតេ ខោតិ តេ ឯតេ. អនុបគម្មាតិ ន ឧបគន្ត្វា. មជ្ឈិមាតិ សំកិលិដ្ឋសុខទុក្ខានំ អភាវា មជ្ឈេ ភវាតិ មជ្ឈិមា. សា ឯវ និព្ពានំ បដិបជ្ជន្តិ ឯតាយាតិ បដិបទា. អភិសម្ពុទ្ធាតិ បដិវិទ្ធា. ចក្ខុករណីតិអាទីសុ បញ្ញាចក្ខុំ ករោតីតិ ចក្ខុករណី. ញាណករណីតិ តស្សេវ វេវចនំ. ឧបសមាយាតិ កិលេសូបសមាយ. អភិញ្ញាយាតិ ចតុន្នំ សច្ចានំ អភិជាននត្ថាយ. សម្ពោធាយាតិ តេសំយេវ សម្ពុជ្ឈនត្ថាយ. និព្ពានាយាតិ និព្ពានសច្ឆិកិរិយត្ថាយ. អថ វា ទស្សនមគ្គញាណំ ករោតីតិ ចក្ខុករណី. ភាវនាមគ្គញាណំ ករោតីតិ ញាណករណី. សព្ពកិលេសានំ ឧបសមាយ. សព្ពធម្មានំ អភិញ្ញាយ. អរហត្តផលសម្ពោធាយ. កិលេសានញ្ច ខន្ធានញ្ច និព្ពានាយ. សច្ចកថា អភិញ្ញេយ្យនិទ្ទេសេ វុត្តា.

ឯវំ ភគវា សច្ចានិ បកាសេត្វា អត្តនិ កតពហុមានានំ តេសំ អត្តនោ បដិវេធក្កមំ សុត្វា បដិបត្តិយា ពហុមានារោបនេន បដិបត្តិយំ ឋត្វា សច្ចប្បដិវេធំ បស្សន្តោ ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចន្តិ មេ, ភិក្ខវេតិអាទិនា អត្តនោ បដិវេធក្កមំ ទស្សេសិ. តត្ថ អននុស្សុតេសូតិ ន អនុស្សុតេសុ, បរំ អនុគន្ត្វា អស្សុតេសូតិ អត្ថោ. ចក្ខូតិអាទីនំ អត្ថោ បរតោ អាវិ ភវិស្សតិ. ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ, ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ, ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចន្តិ ចតុន្នំ សច្ចានំ ទស្សនបដិវេធោ សេខភូមិយំ. បរិញ្ញេយ្យំ បហាតព្ពំ សច្ឆិកាតព្ពំ ភាវេតព្ពន្តិ ចតុន្នំ សច្ចានំ ភាវនាបដិវេធោ សេខភូមិយំយេវ. បរិញ្ញាតំ បហីនំ សច្ឆិកតំ ភាវិតន្តិ ចតុន្នំ សច្ចានំ បច្ចវេក្ខណា អសេខភូមិយំ.

តិបរិវដ្ដន្តិ សច្ចញាណកិច្ចញាណកតញាណសង្ខាតានំ តិណ្ណំ បរិវដ្ដានំ វសេន តយោ បរិវដ្ដា អស្សាតិ តិបរិវដ្ដំ. ឯត្ថ ហិ ‘‘ឥទំ ទុក្ខំ, ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ, ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ, ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’’ន្តិ ឯវំ ចតូសុ សច្ចេសុ យថាភូតញាណំ សច្ចញាណំ នាម. តេសុយេវ ‘‘បរិញ្ញេយ្យំ បហាតព្ពំ សច្ឆិកាតព្ពំ ភាវេតព្ព’’ន្តិ ឯវំ កត្តព្ពកិច្ចជាននញាណំ កិច្ចញាណំ នាម. ‘‘បរិញ្ញាតំ បហីនំ សច្ឆិកតំ ភាវិត’’ន្តិ ឯវំ តស្ស កិច្ចស្ស កតភាវជាននញាណំ កតញាណំ នាម. ទ្វាទសាការន្តិ តេសំយេវ ឯកេកស្មិំ សច្ចេ តិណ្ណំ តិណ្ណំ អាការានំ វសេន ទ្វាទស អាការា អស្សាតិ ទ្វាទសាការំ. ញាណទស្សនន្តិ ឯតេសំ តិបរិវដ្ដានំ ទ្វាទសន្នំ អាការានំ វសេន ឧប្បន្នំ ញាណសង្ខាតំ ទស្សនំ. អត្តមនាតិ សកមនា. សត្តានញ្ហិ សុខកាមត្តា ទុក្ខបដិកូលត្តា បីតិសោមនស្សយុត្តមនោ សកមនោ នាម, បីតិសោមនស្សេហិ អត្តមនា គហិតមនា ព្យាបិតមនាតិ វា អត្ថោ. អភិនន្ទុន្តិ អភិមុខា ហុត្វា នន្ទិំសុ. វេយ្យាករណេតិ សុត្តន្តេ. និគ្គាថកោ ហិ សុត្តន្តោ កេវលំ អត្ថស្ស ព្យាករណតោ វេយ្យាករណំ នាម. ភញ្ញមានេតិ កថិយមានេ. វត្តមានសមីបេ វត្តមានវចនំ កតំ, ភណិតេតិ អត្ថោ. វិរជន្តិ វិគតរាគាទិរជំ. វីតមលន្តិ វិគតរាគាទិមលំ. រាគាទយោ ហិ អជ្ឈោត្ថរណដ្ឋេន រជោ នាម, ទូសនដ្ឋេន មលំ នាម. ធម្មចក្ខុន្តិ កត្ថចិ បឋមមគ្គញាណំ, កត្ថចិ អាទីនិ តីណិ មគ្គញាណានិ, កត្ថចិ ចតុត្ថមគ្គញាណម្បិ. ឥធ បន បឋមមគ្គញាណមេវ. យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ វិបស្សនាវសេន ឯវំ បវត្តស្ស ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទីតិ អត្ថោ.

ធម្មចក្កេតិ បដិវេធញាណេ ច ទេសនាញាណេ ច. ពោធិបល្លង្កេ និសិន្នស្ស ហិ ភគវតោ ចតូសុ សច្ចេសុ ទ្វាទសាការំ បដិវេធញាណម្បិ ឥសិបតនេ និសិន្នស្ស ទ្វាទសាការមេវ សច្ចទេសនាយ បវត្តកទេសនាញាណម្បិ ធម្មចក្កំ នាម. ឧភយម្បិ ហេតំ ទសពលស្ស បវត្តញាណមេវ. តំ ឥមាយ ទេសនាយ បកាសេន្តេន ភគវតា ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ នាម. តំ បនេតំ ធម្មចក្កំ យាវ អញ្ញាតកោណ្ឌញ្ញត្ថេរោ អដ្ឋារសហិ ព្រហ្មកោដីហិ សទ្ធិំ សោតាបត្តិផលេ ន បតិដ្ឋាតិ, តាវ ភគវា បវត្តេតិ នាម, បតិដ្ឋិតេ បន បវត្តិតំ នាម. តំ សន្ធាយ ‘‘បវត្តិតេ ច ភគវតា ធម្មចក្កេ’’តិ វុត្តំ.

ភុម្មា ទេវាតិ ភូមដ្ឋកា ទេវា. សទ្ទមនុស្សាវេសុន្តិ ឯកប្បហារេនេវ សាធុការំ ទត្វា ឯតំ ភគវតាតិអាទីនិ វទន្តា សទ្ទំ អនុស្សាវយិំសុ. អប្បដិវត្តិយន្តិ ‘‘នយិទំ តថា’’តិ បដិលោមំ វត្តេតុំ អសក្កុណេយ្យំ. សន្និបតិតា ចេត្ថ ទេវព្រហ្មានោ ទេសនាបរិយោសានេ ឯកប្បហារេនេវ សាធុការំ អទំសុ, សន្និបាតំ អនាគតា បន ភុម្មទេវាទយោ តេសំ តេសំ សទ្ទំ សុត្វា សាធុការមទំសូតិ វេទិតព្ពំ. តេសុ បន បព្ពតរុក្ខាទីសុ និព្ពត្តា ភុម្មទេវា. តេ ចាតុមហារាជិកបរិយាបន្នា ហោន្តាបិ ឥធ វិសុំ កត្វា វុត្តា. ចាតុមហារាជិកាតិ ច ធតរដ្ឋវិរូឡ្ហកវិរូបក្ខកុវេរសង្ខាតា ចតុមហារាជា ទេវតា ឯតេសន្តិ ចាតុមហារាជិកា. តេ សិនេរុវេមជ្ឈេ ហោន្តិ. តេសុ បព្ពតដ្ឋកាបិ អត្ថិ អាកាសដ្ឋកាបិ. តេសំ បរម្បរា ចក្កវាឡបព្ពតំ បត្តា. ខិឌ្ឌាបទោសិកា មនោបទោសិកា សីតវលាហកា ឧណ្ហវលាហកា ចន្ទិមា ទេវបុត្តោ សូរិយោ ទេវបុត្តោតិ ឯតេ សព្ពេបិ ចាតុមហារាជិកទេវលោកដ្ឋា ឯវ. តេត្តិំស ជនា តត្ថ ឧប្បន្នាតិ តាវតិំសា. អបិច ‘‘តាវតិំសា’’តិ តេសំ ទេវានំ នាមមេវាតិបិ វុត្តំ. តេបិ អត្ថិ បព្ពតដ្ឋកា អត្ថិ អាកាសដ្ឋកា. តេសំ បរម្បរា ចក្កវាឡបព្ពតំ បត្តា, តថា យាមាទីនំ. ឯកទេវលោកេបិ ហិ ទេវានំ បរម្បរា ចក្កវាឡបព្ពតំ អប្បត្តា នាម នត្ថិ. ទិព្ពំ សុខំ យាតា បយាតា សម្បត្តាតិ យាមា. តុដ្ឋា បហដ្ឋាតិ តុសិតា. បកតិបដិយត្តារម្មណតោ អតិរេកេន រមិតុកាមកាលេ យថារុចិតេ ភោគេ និម្មិនិត្វា និម្មិនិត្វា រមន្តីតិ និម្មានរតី. ចិត្តាចារំ ញត្វា បរនិម្មិតេសុ ភោគេសុ វសំ វត្តេន្តីតិ បរនិម្មិតវសវត្តី. ព្រហ្មកាយេ ព្រហ្មឃដាយ និយុត្តាតិ ព្រហ្មកាយិកា. សព្ពេបិ បញ្ចវោការព្រហ្មានោ គហិតា.

តេន ខណេនាតិ វចនំ វិសេសេត្វា តេន មុហុត្តេនាតិ វុត្តំ. មុហុត្តសង្ខាតេន ខណេន, ន បរមត្ថខណេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. យាវ ព្រហ្មលោកាតិ ព្រហ្មលោកំ អន្តោកត្វា. សទ្ទោតិ សាធុការសទ្ទោ. ទសសហស្សីតិ ទសសហស្សចក្កវាឡវតី. សង្កម្បីតិ ឧទ្ធំ ឧគ្គច្ឆន្តី សុដ្ឋុ កម្បិ. សម្បកម្បីតិ ឧទ្ធំ ឧគ្គច្ឆន្តី អធោ ឱក្កមន្តី សុដ្ឋុ បកម្បិ. សម្បវេធីតិ ចតុទិសា គច្ឆន្តី សុដ្ឋុ បវេធិ. សម្ពុទ្ធភាវាយ មាតុកុច្ឆិំ ឱក្កមន្តេ ច ពោធិសត្តេ តតោ និក្ខមន្តេ ច មហាបថវី បុញ្ញតេជេន អកម្បិត្ថ, អភិសម្ពោធិយំ បដិវេធញាណតេជេន. ធម្មចក្កប្បវត្តនេ ទេសនាញាណតេជេន សាធុការំ ទាតុកាមា វិយ បថវី ទេវតានុភាវេន អកម្បិត្ថ, អាយុសង្ខារោស្សជ្ជនេ មហាបរិនិព្ពានេ ច ការុញ្ញេន ចិត្តសង្ខោភំ អសហមានា វិយ បថវី ទេវតានុភាវេន អកម្បិត្ថ. អប្បមាណោតិ វុទ្ធប្បមាណោ. ឧឡារោតិ ឯត្ថ ‘‘ឧឡារានិ ឧឡារានិ ខាទនីយានិ ខាទន្តី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៣៦៦) មធុរំ ឧឡារន្តិ វុត្តំ. ‘‘ឧឡារាយ វត្ថភោគាយ ចិត្តំ ន នមតី’’តិអាទីសុ (អ. និ. ៩.២០) បណីតំ ឧឡារន្តិ វុត្តំ. ‘‘ឧឡារាយ ខលុ ភវំ វច្ឆាយនោ សមណំ គោតមំ បសំសាយ បសំសតី’’តិអាទីសុ សេដ្ឋំ ឧឡារន្តិ វុត្តំ. ឥធ បន ‘‘វិបុលោ ឧឡារោ’’តិ វុត្តោ. ឱភាសោតិ ទេសនាញាណានុភាវេន ច ទេវតានុភាវេន ច ជាតឱភាសោ. លោកេតិ ចក្កវាឡស្ស ទសសហស្សិយំយេវ. អតិក្កម្មេវ ទេវានំ ទេវានុភាវន្តិ ទេវានំ អយមានុភាវោ – និវត្ថវត្ថប្បភា ទ្វាទស យោជនានិ ផរតិ, តថា សរីរស្ស អលង្ការស្ស វិមានស្ស ច. តំ ទេវានំ ទេវានុភាវំ អតិក្កមិត្វាយេវាតិ អត្ថោ. ឧទានន្តិ សោមនស្សញាណមយិកំ ឧទាហារំ. ឧទានេសីតិ ឧទាហរិ. អញ្ញាសិ វត, ភោ កោណ្ឌញ្ញោតិ ឥមស្សបិ ឧទានស្ស ឧទាហរណឃោសោ ទសសហស្សិលោកធាតុំ ផរិត្វា អដ្ឋាសិ. អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញោតិ ភុសំ ញាតកោណ្ឌញ្ញោតិ អត្ថោ.

ចក្ខុអាទីនំ និទ្ទេសេ ទស្សនដ្ឋេនាតិអាទីសុ ឯកមេវ ញាណំ យថាវុត្តស្ស នេយ្យស្ស ចក្ខុ វិយ ទស្សនកិច្ចករណេន ចក្ខុ. ញាណកិច្ចករណេន ញាណំ. នានប្បការតោ ជាននកិច្ចករណេន បញ្ញា. អនវសេសបដិវេធករណេន វិជ្ជា. សព្ពថា ឱភាសកិច្ចករណេន អាលោកោ នាមាតិ អត្ថោ. ចក្ខុំ ធម្មោតិអាទីសុបិ ឯកំយេវ ញាណំ កិច្ចនានត្តេន បញ្ចធា វណ្ណិតំ. អារម្មណាតិ ឧបត្ថម្ភនដ្ឋេន. គោចរាតិ វិសយដ្ឋេន. ទស្សនដ្ឋេនាតិអាទីសុ ញាណកិច្ចំ បញ្ចធា វុត្តំ. ឥមិនា នយេន តីសុ វារេសុ ឯកេកស្មិំ បញ្ច បញ្ច កត្វា បន្នរស ធម្មា, បន្នរស អត្ថា, ទ្វីសុ បន្នរសកេសុ តិំស និរុត្តិយោ, បន្នរសសុ ធម្មេសុ បន្នរសសុ អត្ថេសុ តិំសាយ និរុត្តីសូតិ សដ្ឋិ ញាណានិ វេទិតព្ពានិ. សេសអរិយសច្ចេសុបិ ឯសេវ នយោ. ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ ឯកេកស្មិំ អរិយសច្ចេ បន្នរសន្នំ បន្នរសន្នំ ធម្មានំ អត្ថានញ្ច វសេន សដ្ឋិ ធម្មា, សដ្ឋិ អត្ថា, សដ្ឋិយា ធម្មេសុ សដ្ឋិយា អត្ថេសុ ច វីសសតំ និរុត្តិយោ, វីសាធិកំ សតន្តិ អត្ថោ. សដ្ឋិយា ធម្មេសុ សដ្ឋិយា អត្ថេសុ វីសុត្តរសតេ និរុត្តីសូតិ ឯវំ ចត្តារីសញ្ច ទ្វេ ច ញាណសតានិ.

២-៣. សតិបដ្ឋានវារាទិវណ្ណនា

៣១-៣២. សតិបដ្ឋានសុត្តន្តបុព្ពង្គមេ ឥទ្ធិបាទសុត្តន្តបុព្ពង្គមេ ច បដិសម្ភិទានិទ្ទេសេ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ ច គណនា ច វេទិតព្ពា.

៤-៨. សត្តពោធិសត្តវារាទិវណ្ណនា

៣៣-៣៧. សត្តន្នំ ពោធិសត្តានំ សុត្តន្តេសុ ឯកេកស្មិំយេវ សមុទយេ ចក្ខាទយោ បញ្ច, និរោធេ បញ្ចាតិ ទស ធម្មា, សមុទយេ ទស្សនដ្ឋាទយោ បញ្ច, និរោធេ បញ្ចាតិ ទស អត្ថា, តេសំ វសេន វីសតិ និរុត្តិយោ ចត្តារីសំ ញាណានិ. សត្ត ឯកតោ កត្វា វុត្តគណនា សុវិញ្ញេយ្យា ឯវ. សព្ពញ្ញុតញ្ញាណវសេន វុត្តបដិសម្ភិទានិទ្ទេសេ ឯកេកមូលកេសុ ‘‘ញាតោ ទិដ្ឋោ វិទិតោ សច្ឆិកតោ ផស្សិតោ បញ្ញាយា’’តិ (បដិ. ម. ១.១២១) ឥមេសុ បញ្ចសុ វចនេសុ ឯកេកស្មិំយេវ ចក្ខាទយោ បញ្ច, ទស្សនដ្ឋាទយោ បញ្ចាតិ បញ្ចបញ្ចកានំ វសេន បញ្ចវីសតិ ធម្មា, បញ្ចវីសតិ អត្ថា, តទ្ទិគុណា និរុត្តិយោ, តទ្ទិគុណានិ ញាណានិ ញេយ្យានិ. បញ្ច ឯកតោ កត្វា វុត្តវារេបិ បញ្ចក្ខត្តុំ បញ្ច បញ្ចវីសតិ កត្វា បញ្ចវីសសតំ ធម្មា, បញ្ចវីសសតំ អត្ថា, តទ្ទិគុណា និរុត្តិយោ, តទ្ទិគុណានិ ញាណានិ ញេយ្យានិ. អឌ្ឍតេយ្យានីតិ ចេត្ថ ទ្វេ សតានិ ច បញ្ញាសញ្ច. ខន្ធាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥមិនាវ នយេន សច្ចវារបដិសម្ភិទាវារេ ច ធម្មាទិគណនា វេទិតព្ពា.

៩. ឆពុទ្ធធម្មវារវណ្ណនា

៣៨. ពុទ្ធធម្មវារេ ទិយឌ្ឍសតន្តិ ឆក្ខត្តុំ បញ្ចវីសតិ សតញ្ច បញ្ញាសញ្ច ហោន្តិ, តទ្ទិគុណា និរុត្តិយោ តទ្ទិគុណានិ ញាណានិ. បដិសម្ភិទាធិករណេតិ បដិសម្ភិទាធិការេ. អឌ្ឍនវធម្មសតានីតិ បឋមំ វុត្តេសុ ចតូសុ សច្ចេសុ សដ្ឋិ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សដ្ឋិ, ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ សដ្ឋិ, សត្តពោធិសត្តវេយ្យាករណេសុ សត្តតិ, អភិញ្ញដ្ឋាទីសុ បញ្ចសុ បញ្ចវីសសតំ, ខន្ធដ្ឋាទីសុ បញ្ចសុ បញ្ចវីសសតំ, បុន ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ សតំ, ចតូសុ បដិសម្ភិទាសុ សតំ, ឆសុ ពុទ្ធធម្មេសុ ទិយឌ្ឍសតន្តិ ឯវំ អដ្ឋសតានិ ច បញ្ញាសញ្ច ធម្មា ហោន្តិ. ឯវំ អត្ថាបិ តត្តកា ឯវ ហោន្តិ. ឯវមេវ សច្ចាទីសុ តីសុ ឋានេសុ វីសសតំ និរុត្តិយោ, សត្តសុ វេយ្យាករណេសុ ចត្តារីសសតំ និរុត្តិយោ, អភិញ្ញដ្ឋាទីសុ ខន្ធដ្ឋាទីសុ ច អឌ្ឍតេយ្យានិ អឌ្ឍតេយ្យានិ និរុត្តិសតានិ, អរិយសច្ចេសុ បដិសម្ភិទាសុ ច ទ្វេ ទ្វេ និរុត្តិសតានិ, ពុទ្ធធម្មេសុ តីណិ និរុត្តិសតានីតិ ឯវំ និរុត្តិសហស្សញ្ច សត្តនិរុត្តិសតានិ ច ហោន្តិ. ឯវមេវ សច្ចាទីសុ តីសុ ឋានេសុ ចត្តារីសាធិកានិ ទ្វេ ទ្វេ ញាណសតានិ, សត្តសុ វេយ្យាករណេសុ អសីតិអធិកានិ ទ្វេ ញាណសតានិ, អភិញ្ញដ្ឋាទីសុ ខន្ធដ្ឋាទីសុ ច បញ្ចបញ្ចញាណសតានិ, សច្ចេសុ បដិសម្ភិទាសុ ច ចត្តារិ ចត្តារិ ញាណសតានិ, ពុទ្ធធម្មេសុ ឆ ញាណសតានីតិ ឯវំ តីណិ ច ញាណសហស្សានិ ចត្តារិ ច ញាណសតានិ ហោន្តីតិ.

បដិសម្ភិទាកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.