៥. វិរាគកថា

វិរាគកថាវណ្ណនា

២៨. ឥទានិ មគ្គបយោជនបរិយោសានាយ មេត្តាកថាយ អនន្តរំ កថិតាយ វិរាគសង្ខាតមគ្គបុព្ពង្គមាយ វិរាគកថាយ អបុព្ពត្ថានុវណ្ណនា. តត្ថ បឋមំ តាវ ‘‘និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ វិរាគា វិមុច្ចតី’’តិ (មហាវ ២៣) វុត្តានំ ទ្វិន្នំ សុត្តន្តបទានំ អត្ថំ និទ្ទិសិតុកាមេន វិរាគោ មគ្គោ, វិមុត្តិ ផលន្តិ ឧទ្ទេសោ ឋបិតោ. តត្ថ បឋមំ វចនត្ថំ តាវ និទ្ទិសិតុកាមោ កថំ វិរាគោ មគ្គោតិអាទិមាហ. តត្ថ វិរជ្ជតីតិ វិរត្តា ហោតិ. សេសានិ មគ្គញាណនិទ្ទេសេ វុត្តត្ថានិ. វិរាគោតិ យស្មា សម្មាទិដ្ឋិ វិរជ្ជតិ, តស្មា វិរាគោ នាមាតិ អត្ថោ. សោ ច វិរាគោ យស្មា វិរាគារម្មណោ…បេ… វិរាគេ បតិដ្ឋិតោ, តស្មា ច វិរាគោតិ ឯវំ ‘‘វិរាគារម្មណោ’’តិអាទីនំ បញ្ចន្នំ វចនានំ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ វិរាគារម្មណោតិ និព្ពានារម្មណោ. វិរាគគោចរោតិ និព្ពានវិសយោ. វិរាគេ សមុទាគតោតិ និព្ពានេ សមុប្បន្នោ. វិរាគេ ឋិតោតិ បវត្តិវសេន និព្ពានេ ឋិតោ. វិរាគេ បតិដ្ឋិតោតិ អនិវត្តនវសេន និព្ពានេ បតិដ្ឋិតោ.

និព្ពានញ្ច វិរាគោតិ និព្ពានំ វិរាគហេតុត្តា វិរាគោ. និព្ពានារម្មណតាជាតាតិ និព្ពានារម្មណេ ជាតា, និព្ពានារម្មណភាវេន វា ជាតា. តេ មគ្គសម្បយុត្តា សព្ពេវ ផស្សាទយោ ធម្មា វិរជ្ជនដ្ឋេន វិរាគា ហោន្តីតិ វិរាគា នាម ហោន្តិ. សហជាតានីតិ សម្មាទិដ្ឋិសហជាតានិ សម្មាសង្កប្បាទីនិ សត្ត មគ្គង្គានិ. វិរាគំ គច្ឆន្តីតិ វិរាគោ មគ្គោតិ វិរាគំ និព្ពានំ អារម្មណំ កត្វា គច្ឆន្តីតិ វិរាគារម្មណត្តា វិរាគោ នាម, មគ្គនដ្ឋេន មគ្គោ នាម ហោតីតិ អត្ថោ. ឯកេកម្បិ មគ្គង្គំ មគ្គោតិ នាមំ លភតិ. ឥតិ ឯកេកស្ស អង្គស្ស មគ្គត្តេ វុត្តេ សម្មាទិដ្ឋិយាបិ មគ្គត្តំ វុត្តមេវ ហោតិ. តស្មាយេវ ច ឯតេន មគ្គេនាតិ អដ្ឋ មគ្គង្គានិ គហេត្វា វុត្តំ. ពុទ្ធា ចាតិ បច្ចេកពុទ្ធាបិ សង្គហិតា. តេបិ ហិ ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, ពុទ្ធា តថាគតោ ច អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ បច្ចេកពុទ្ធោ ចា’’តិ (អ. និ. ២.៥៧) វុត្តត្តា ពុទ្ធាយេវ. អគតន្តិ អនមតគ្គេ សំសារេ អគតបុព្ពំ. ទិសន្តិ សកលាយបដិបត្តិយា ទិស្សតិ អបទិស្សតិ អភិសន្ទហីយតីតិ ទិសា, សព្ពពុទ្ធេហិ វា បរមំ សុខន្តិ ទិស្សតិ អបទិស្សតិ កថីយតីតិ ទិសា, សព្ពទុក្ខំ វា ទិស្សន្តិ វិស្សជ្ជេន្តិ ឧជ្ឈន្តិ ឯតាយាតិ ទិសា. តំ ទិសំ. អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោតិ កិំ វុត្តំ ហោតិ? យោ សោ អដ្ឋង្គិកោ ធម្មសមូហោ, សោ ឯតេន និព្ពានំ គច្ឆន្តីតិ គមនដ្ឋេន មគ្គោ នាមាតិ វុត្តំ ហោតិ. បុថុសមណព្រាហ្មណានំ បរប្បវាទានន្តិ វិសុំ វិសុំ សមណានំ ព្រាហ្មណានញ្ច ឥតោ អញ្ញលទ្ធិកានំ. អគ្គោតិ តេសំ សេសមគ្គានំ វិសិដ្ឋោ. សេដ្ឋោតិ សេសមគ្គតោ អតិវិយ បសំសនីយោ. មោក្ខោតិ មុខេ សាធុ, សេសមគ្គានំ អភិមុខេ អយមេវ សាធូតិ អត្ថោ. ឧត្តមោតិ សេសមគ្គេ អតិវិយ ឧត្តិណ្ណោ. បវរោតិ សេសមគ្គតោ នានប្បការេហិ សំភជនីយោ. ឥតីតិ ការណត្ថេ និបាតោ. តស្មា ភគវតា ‘‘មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ’’តិ វុត្តោតិ អធិប្បាយោ. វុត្តញ្ហិ ភគវតា –

‘‘មគ្គានដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ, សច្ចានំ ចតុរោ បទា;

វិរាគោ សេដ្ឋោ ធម្មានំ, ទ្វិបទានញ្ច ចក្ខុមា’’តិ. (ធ. ប. ២៧៣);

តំ ឥធ វិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ’’តិ វុត្តំ. សេសវារេសុបិ ឥមិនា ច នយេន ហេដ្ឋា វុត្តនយេន ច អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

ទស្សនវិរាគោតិអាទីសុ ទស្សនសង្ខាតោ វិរាគោ ទស្សនវិរាគោ. ឥន្ទ្រិយដ្ឋតោ ពលស្ស វិសិដ្ឋត្តា ឥធ ឥន្ទ្រិយតោ ពលំ បឋមំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានីតិអាទិ ឥន្ទ្រិយាទីនំ អត្ថវិភាវនា, ន វិរាគស្ស. តថដ្ឋេន សច្ចាតិ សច្ចញាណំ វេទិតព្ពំ. សីលវិសុទ្ធីតិ សម្មាវាចាកម្មន្តាជីវា. ចិត្តវិសុទ្ធីតិ សម្មាសមាធិ. ទិដ្ឋិវិសុទ្ធីតិ សម្មាទិដ្ឋិសង្កប្បា. វិមុត្តដ្ឋេនាតិ តំតំមគ្គវជ្ឈកិលេសេហិ មុត្តដ្ឋេន. វិជ្ជាតិ សម្មាទិដ្ឋិ. វិមុត្តីតិ សមុច្ឆេទវិមុត្តិ. អមតោគធំ និព្ពានំ បរិយោសានដ្ឋេន មគ្គោតិ មគ្គផលបច្ចវេក្ខណាហិ មគ្គីយតីតិ មគ្គោ.

ឥមស្មិំ វិរាគនិទ្ទេសេ វុត្តា ធម្មា សព្ពេបិ មគ្គក្ខណេយេវ. វិមុត្តិនិទ្ទេសេ ផលក្ខណេ. តស្មា ឆន្ទមនសិការាបិ មគ្គផលសម្បយុត្តា.

២៩. វិរាគនិទ្ទេសេ វុត្តនយេនេវ វិមុត្តិនិទ្ទេសេបិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ផលំ បនេត្ថ បដិប្បស្សទ្ធិវិមុត្តត្តា វិមុត្តិ, និព្ពានំ និស្សរណវិមុត្តត្តា វិមុត្តិ. ‘‘សហជាតានិ សត្តង្គានី’’តិអាទីនិ វចនានិ ឥធ ន លព្ភន្តីតិ ន វុត្តានិ. សយំ ផលវិមុត្តត្តា បរិច្ចាគដ្ឋេន វិមុត្តីតិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ.

វិរាគកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.