១. ឥន្ទ្រិយវារវណ្ណនា

២៣. អថ មេត្តូបសំហារាការំ ឥន្ទ្រិយាទិបរិភាវនញ្ច ទស្សេតុំ សព្ពេសំ សត្តានំ បីឡនំ វជ្ជេត្វាតិអាទិមាហ. តត្ថ បីឡនន្តិ អព្ភន្តរតោ សរីរបីឡនំ. ឧបឃាតន្តិ ពាហិរតោ សរីរោបឃាតំ. សន្តាបន្តិ យថា តថា វា ចិត្តសន្តាបនំ. បរិយាទានន្តិ បកតិយា ជីវិតាទិបរិក្ខយំ. វិហេសន្តិ បរតោ ជីវិតវិហេឋនំ. វជ្ជេត្វាតិ បីឡនាទីសុ ឯកេកំ អត្តនោ ចិត្តេនេវ អបនេត្វា. ឥមានិ បីឡនាទីនិ បញ្ច បទានិ មេត្តោបសំហារស្ស បដិបក្ខវិវជ្ជនវសេន វុត្តានិ, អបីឡនាយាតិអាទីនិ មេត្តោបសំហារវសេន. អបីឡនាយាតិ អបីឡនាការេន, សព្ពេ សត្តេ មេត្តាយតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯវំ សេសេសុបិ. មា វេរិនោ មា ទុក្ខិនោ មា ទុក្ខិតត្តាតិ ឥមានិបិ តីណិ មេត្តោបសំហារស្ស បដិបក្ខបដិក្ខេបវចនានិ. មា-វចនស្ស មា ហោន្តូតិ អត្ថោ. អវេរិនោ សុខិនោ សុខិតត្តាតិ ឥមានិ តីណិ មេត្តោបសំហារវចនានិ. ‘‘អព្យាបជ្ជា អនីឃា’’តិ ឥទំ ទ្វយំ ‘‘សុខិនោ’’តិ វចនេន សង្គហិតន្តិ វេទិតព្ពំ. សុខិតត្តាតិ តស្សេវ សុខស្ស និច្ចប្បវត្តិទស្សនំ. ‘‘សុខិតត្តា’’តិ ច ‘‘សុខី អត្តានំ បរិហរន្តូ’’តិ ច អត្ថតោ ឯកំ. ‘‘អបីឡនាយា’’តិអាទីហិ វា អព្យាបជ្ជានីឃវចនានិ សង្គហិតានិ. អដ្ឋហាការេហីតិ ‘‘អបីឡនាយា’’តិអាទយោ បញ្ច មេត្តោបសំហារាការា ‘‘អវេរិនោ ហោន្តូ’’តិអាទយោ តយោ មេត្តោបសំហារាការាតិ ឥមេហិ អដ្ឋហាការេហិ. មេត្តាយតីតិ សិនិយ្ហតិ. តំ ធម្មំ ចេតយតីតិ តំ ហិតោបសំហារំ ចេតយតិ អភិសន្ទហតិ, បវត្តេតីតិ អត្ថោ. សព្ពព្យាបាទបរិយុដ្ឋានេហិ វិមុច្ចតីតិ មេត្តាយ បដិបក្ខភូតេហិ សព្ពេហិ ព្យាបាទសមុទាចារេហិ វិក្ខម្ភនតោ វិមុច្ចតិ. មេត្តា ច ចេតោ ច វិមុត្តិ ចាតិ ឯកាយេវ មេត្តា តិធា វណ្ណិតា.

អវេរិនោ ខេមិនោ សុខិនោតិ ឥមានិ តីណិ បទានិ បុព្ពេ វុត្តេ អាការេ សង្ខេបេន សង្គហេត្វា វុត្តានិ. សទ្ធាយ អធិមុច្ចតីតិអាទិនា នយេន វុត្តានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ មេត្តាយ សម្បយុត្តានិយេវ. អាសេវនាតិអាទីសុ ឆសុ វារេសុ អាសេវីយតិ ឯតេហិ មេត្តាតិ អាសេវនា. តថា ភាវនា ពហុលីកម្មំ. អលង្ការាតិ វិភូសនា. ស្វាលង្កតាតិ សុដ្ឋុ អលង្កតា ភូសិតា. បរិក្ខារាតិ សម្ភារា. សុបរិក្ខតាតិ សុដ្ឋុ សម្ភតា. បរិវារាតិ រក្ខនដ្ឋេន. បុន អាសេវនាទីនិ អដ្ឋវីសតិ បទានិ មេត្តាយ វណ្ណភណនត្ថំ វុត្តានិ. តត្ថ បារិបូរីតិ បរិបុណ្ណភាវា. សហគតាតិ មេត្តាយ សហគតា. តថា សហជាតាទយោ. បក្ខន្ទនាតិ មេត្តាយ បវិសនា, បក្ខន្ទតិ ឯតេហិ មេត្តាតិ វា បក្ខន្ទនា. តថា សំសីទនាទយោ. ឯតំ សន្តន្តិ ផស្សនាតិ ឯសា មេត្តា សន្តាតិ ឯតេហិ ផស្សនា ហោតីតិ ឯតំ សន្តន្តិ ផស្សនា ‘‘ឯតទគ្គ’’ន្តិអាទីសុ (អ. និ. ១.១៨៨ អាទយោ) វិយ នបុំសកវចនំ. ស្វាធិដ្ឋិតាតិ សុដ្ឋុ បតិដ្ឋិតា. សុសមុគ្គតាតិ សុដ្ឋុ សមុស្សិតា. សុវិមុត្តាតិ អត្តនោ អត្តនោ បច្ចនីកេហិ សុដ្ឋុ វិមុត្តា. និព្ពត្តេន្តីតិ មេត្តាសម្បយុត្តា ហុត្វា មេត្តំ និព្ពត្តេន្តិ. ជោតេន្តីតិ បាកដំ ករោន្តិ. បតាបេន្តីតិ វិរោចេន្តិ.