៣. ទុតិយសុត្តន្តនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៤. សច្ចប្បដិវេធញាណយោជនក្កមេ ច អយំ រូបស្ស អស្សាទោតិ បហានប្បដិវេធោតិ បុព្ពភាគេ ‘‘អយំ តណ្ហាសម្បយុត្តោ រូបស្ស អស្សាទោ’’តិ ញត្វា មគ្គក្ខណេ សមុទយប្បហានសង្ខាតោ សមុទយសច្ចប្បដិវេធោ. សមុទយសច្ចន្តិ សមុទយសច្ចប្បដិវេធញាណំ. អរិយសច្ចារម្មណញាណម្បិ ហិ ‘‘យេ កេចិ កុសលា ធម្មា, សព្ពេ តេ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ សង្គហំ គច្ឆន្តី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៣០០) វិយ ‘‘សច្ច’’ន្តិ វុច្ចតិ. អយំ រូបស្ស អាទីនវោតិ បរិញ្ញាបដិវេធោតិ បុព្ពភាគេ ‘‘អយំ រូបស្ស អាទីនវោ’’តិ ញត្វា មគ្គក្ខណេ ទុក្ខបរិញ្ញាសង្ខាតោ ទុក្ខសច្ចប្បដិវេធោ. ទុក្ខសច្ចន្តិ ទុក្ខសច្ចប្បដិវេធញាណំ. ឥទំ រូបស្ស និស្សរណន្តិ សច្ឆិកិរិយាបដិវេធោតិ បុព្ពភាគេ ‘‘ឥទំ រូបស្ស និស្សរណ’’ន្តិ ញត្វា មគ្គក្ខណេ និរោធសច្ឆិកិរិយាសង្ខាតោ និរោធសច្ចប្បដិវេធោ. និរោធសច្ចន្តិ និរោធសច្ចារម្មណំ និរោធសច្ចប្បដិវេធញាណំ. យា ឥមេសុ តីសុ ឋានេសូតិ ឥមេសុ យថាវុត្តេសុ តីសុ សមុទយទុក្ខនិរោធេសុ បដិវេធវសេន បវត្តា យា ទិដ្ឋិ យោ សង្កប្បោតិ យោជនា. ភាវនាបដិវេធោតិ អយំ មគ្គភាវនាសង្ខាតោ មគ្គសច្ចប្បដិវេធោ. មគ្គសច្ចន្តិ មគ្គសច្ចប្បដិវេធញាណំ.

១៥. បុន អបរេន បរិយាយេន សច្ចានិ ច សច្ចប្បដិវេធញ្ច ទស្សេន្តោ សច្ចន្តិ កតិហាការេហិ សច្ចន្តិអាទិមាហ. តត្ថ យស្មា សព្ពេបិ សព្ពញ្ញុពោធិសត្តា ពោធិបល្លង្កេ និសិន្នា ជរាមរណាទិកស្ស ទុក្ខសច្ចស្ស ជាតិអាទិកំ សមុទយសច្ចំ ‘‘កិំ នុ ខោ’’តិ ឯសន្តិ, តថា ឯសន្តា ច ជរាមរណាទិកស្ស ទុក្ខសច្ចស្ស ជាតិអាទិកំ សមុទយសច្ចំ ‘‘បច្ចយោ’’តិ វវត្ថបេន្តោ បរិគ្គណ្ហន្តិ, តស្មា សា ច ឯសនា សោ ច បរិគ្គហោ សច្ចានំ ឯសនត្តា បរិគ្គហត្តា ច ‘‘សច្ច’’ន្តិ កត្វា ឯសនដ្ឋេន បរិគ្គហដ្ឋេនាតិ វុត្តំ. អយញ្ច វិធិ បច្ចេកពុទ្ធានម្បិ បច្ចយបរិគ្គហេ លព្ភតិយេវ, សាវកានំ បន អនុស្សវវសេន បច្ចយបរិគ្គហេ លព្ភតិ. បដិវេធដ្ឋេនាតិ បុព្ពភាគេ តថា ឯសិតានំ បរិគ្គហិតានញ្ច មគ្គក្ខណេ ឯកបដិវេធដ្ឋេន.

កិំនិទានន្តិអាទីសុ និទានាទីនិ សព្ពានិ ការណវេវចនានិ. ការណញ្ហិ យស្មា ផលំ និទេតិ ‘‘ហន្ទ នំ គណ្ហថា’’តិ អប្បេតិ វិយ, តស្មា ‘‘និទាន’’ន្តិ វុច្ចតិ. យស្មា ផលំ តតោ សមុទេតិ, ជាយតិ, បភវតិ; តស្មា សមុទយោ, ជាតិ, បភវោតិ វុច្ចតិ. អយំ បនេត្ថ អត្ថោ – កិំ និទានំ ឯតស្សាតិ កិំនិទានំ. កោ សមុទយោ ឯតស្សាតិ កិំសមុទយំ. កា ជាតិ ឯតស្សាតិ កិំជាតិកំ. កោ បភវោ ឯតស្សាតិ កិំបភវំ. យស្មា បន តស្ស ជាតិ យថាវុត្តេន អត្ថេន និទានញ្ចេវ សមុទយោ ច ជាតិ ច បភវោ ច, តស្មា ជាតិនិទានន្តិអាទិមាហ. ជរាមរណន្តិ ទុក្ខសច្ចំ. ជរាមរណសមុទយន្តិ តស្ស បច្ចយំ សមុទយសច្ចំ. ជរាមរណនិរោធន្តិ និរោធសច្ចំ. ជរាមរណនិរោធគាមិនិំ បដិបទន្តិ មគ្គសច្ចំ. ឥមិនាវ នយេន សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

១៦. និរោធប្បជាននាតិ អារម្មណករណេន និរោធស្ស បជាននា. ជាតិ សិយា ទុក្ខសច្ចំ, សិយា សមុទយសច្ចន្តិ ភវបច្ចយា បញ្ញាយនដ្ឋេន ទុក្ខសច្ចំ, ជរាមរណស្ស បច្ចយដ្ឋេន សមុទយសច្ចំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. អវិជ្ជា សិយា ទុក្ខសច្ចន្តិ បន អាសវសមុទយា អវិជ្ជាសមុទយដ្ឋេនាតិ.

សច្ចកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.