៥. សំសដ្ឋវារវណ្ណនា

៣៣៨-៣៤៦. សំសដ្ឋវារេ កុសលំ ធម្មំ សំសដ្ឋោតិ កុសលំ ធម្មំ ឯកុប្បាទាទិលក្ខណេន សម្បយោគដ្ឋេន បច្ចយំ កត្វាតិ អត្ថោ. កុសលំ ឯកំ ខន្ធំ សំសដ្ឋោតិ កុសលំ ឯកំ ខន្ធំ សម្បយុត្តបច្ចយំ កត្វា តយោ ខន្ធា ឧប្បជ្ជន្តិ ហេតុបច្ចយាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ បន ហេតុបច្ចយេ អរូបធម្មស្សេវ សម្បយោគដ្ឋេន បច្ចយំ កត្វា តយោ បញ្ហា វិស្សជ្ជិតា. យថា ច ហេតុបច្ចយេ, តថា អារម្មណបច្ចយាទីសុបិ, កេវលំ វិបាកបច្ចយេ ឯកមេវ វិស្សជ្ជនំ.

៣៤៧-៣៥០. ឥទានិ យថាលទ្ធានិ វិស្សជ្ជនានិ គណនវសេន ទស្សេតុំ ហេតុយា តីណីតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ សព្ពតិកេសុ កុសលេន កុសលំ, អកុសលេន អកុសលំ, អព្យាកតេន អព្យាកតន្តិ អយមេវ និយមោ. ឯកកេ បន អព្យាកតេន អព្យាកតមេវ លព្ភតីតិ ឯវមេត្ថ ពាវីសតិយា បច្ចយេសុ តីណិ, វិបាកេ ឯកន្តិ ទ្វេ បរិច្ឆេទា. បច្ឆាជាតេ អនុលោមំ នត្ថិ. តស្មា តីណិ ឯកន្តិ ឥមេសញ្ញេវ វសេន ទុកតិកាទីសុ បច្ចយសំសន្ទនេ យត្ថ វិបាកបច្ចយោ បវិសតិ; តត្ថ ឯកំ, សេសេសុ តីណីតិ ឯវំ គណនា វេទិតព្ពា. សេសមេត្ថ អនុលោមេ ឧត្តានត្ថមេវ.

៣៥១-៣៥៤. បច្ចនីយេ បន កុសលំ ន លព្ភតីតិ អកុសលមេវ អាទិំ កត្វា វិស្សជ្ជនំ កតំ, តំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៣៥៩. យំ បនេត្ថ បច្ចនីយេ វិស្សជ្ជនបរិច្ឆេទំ គណនតោ ទស្សេតុំ នហេតុយា ទ្វេតិអាទិ វុត្តំ, តត្ថ ទ្វេ តីណិ ឯកន្តិ តយោ បរិច្ឆេទា. តេសំ វសេន ទុកតិកាទីសុ បច្ចយសំសន្ទនេ គណនា វេទិតព្ពា. ឥធាបិ អធិកតរគណនានំ ឩនតរគណនេន សទ្ធិំ សំសន្ទនេ ឩនតរគណនមេវ លព្ភតិ, សមគណនេន សទ្ធិំ សមគណនំ. យស្មា ចេត្ថ អរូបធម្មាយេវ បច្ចយុប្បន្នា, តស្មា នហេតុនាធិបតិនបុរេជាតនបច្ឆាជាតនាសេវននកម្មនវិបាកនឈាននមគ្គនវិប្បយុត្តវសេន ទសេវ បច្ចយា បច្ចនីកតោ ទស្សិតា, សេសា ចុទ្ទស ន លព្ភន្តិ. យេបិ លព្ភន្តិ, តេសុបិ វិបាកេ បច្ចយុប្បន្នេ នកម្មនវិបាកា ន លព្ភន្តិ.

៣៦០-៣៦៨. នហេតុបច្ចយា នាធិបតិយា ទ្វេតិ នហេតុយា លទ្ធំ ទ្វយមេវ. សេសទ្វយេសុបិ ឯសេវ នយោ. នកម្មេ ឯកន្តិ អហេតុកកិរិយចេតនំ បច្ចយុប្បន្នំ កត្វា អព្យាកតេន អព្យាកតំ. នវិបាកេ ទ្វេតិ អហេតុកមោហកិរិយវសេន ទ្វេ. នឈានេ ឯកន្តិ អហេតុកបញ្ចវិញ្ញាណវសេន អព្យាកតវិស្សជ្ជនំ វេទិតព្ពំ. នមគ្គេ ឯកន្តិ អហេតុកវិបាកកិរិយវសេន អព្យាកតវិស្សជ្ជនំ. ឥមិនាវុបាយេន សព្ពសំសន្ទនេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ.

៣៦៩-៣៨៣. អនុលោមបច្ចនីយេ ហេដ្ឋា វុត្តា នហេតុអាទយោ ទសេវ បច្ចនីយតោ លព្ភន្តិ, ន សេសា. យេបិ លព្ភន្តិ, តេសុ ហេតុម្ហិ អនុលោមតោ ឋិតេ ឈានមគ្គា បច្ចនីយតោ ន លព្ភន្តីតិ សព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

៣៨៤-៣៩១. បច្ចនីយានុលោមេ នហេតុបច្ចយុប្បន្នេសុ អហេតុកមោហោវ ឈានមគ្គបច្ចយំ លភតិ, សេសា ន លភន្តិ. នឈានបច្ចយេ អដ្ឋាហេតុកចិត្តានិបិ. នកម្មបច្ចយា នហេតុបច្ចយា នាធិបតិបច្ចយា នបុរេជាតបច្ចយា អារម្មណេ ឯកន្តិ អារុប្បេ អហេតុកកិរិយចេតនាវសេន អព្យាកតេន អព្យាកតំ. ឥមិនា ឧបាយេន យំ លព្ភតិ, យញ្ច ន លព្ភតិ, តស្ស វសេន សព្ពត្ថ គណនា វេទិតព្ពាតិ.

សំសដ្ឋវារវណ្ណនា.