៦. សម្បយុត្តវារវណ្ណនា

៣៩២-៤០០. សម្បយុត្តវារេ កុសលំ ធម្មំ សម្បយុត្តោតិ កុសលំ ធម្មំ សម្បយុត្តបច្ចយំ កត្វាតិ អត្ថោ. សេសមេត្ថ សំសដ្ឋវារេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. អវសានេ បនស្ស ‘‘សំសដ្ឋត្តំ នាម សម្បយុត្តត្តំ, សម្បយុត្តត្តំ នាម សំសដ្ឋត្ត’’ន្តិ ឥទំ ឧភិន្នម្បិ ឯតេសំ វារានំ អត្ថតោ និន្នានាករណភាវទស្សនត្ថំ វុត្តំ. អត្ថតោ ហិ ឯតេបិ បដិច្ចសហជាតា វិយ បច្ចយនិស្សយា វិយ ច និន្នានាករណា. ឯវំ សន្តេបិ អញ្ញមញ្ញស្ស អត្ថនិយមនត្ថំ វុត្តា. ‘‘សំសដ្ឋា យោជិតា ហយា’’តិអាទីសុ (ជា. ២.២២.៧០) ហិ អសម្បយុត្តម្បិ សំសដ្ឋន្តិ វុច្ចតិ. ‘‘យា សា វីមំសា កោសជ្ជសហគតា កោសជ្ជសម្បយុត្តា’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ៥.៨៣២) អសំសដ្ឋំ វោកិណ្ណម្បិ សម្បយុត្តន្តិ. ឥតិ សំសដ្ឋវារេន ឯកុប្បាទលក្ខណស្ស សម្បយុត្តស្ស សំសដ្ឋភាវំ សម្បយុត្តវារេន ច សំសដ្ឋស្ស ឯកុប្បាទាទិលក្ខណស្ស សម្បយុត្តភាវំ និយមេតុំ ឧភោបេតេ វុត្តា. អបិច តថា ពុជ្ឈនកានំ អជ្ឈាសយវសេន ទេសនាវិលាសេន និរុត្តិបដិសម្ភិទាបភេទជាននវសេន ចាបិ ឯតេ ឧភោបិ វុត្តាតិ.

សម្បយុត្តវារវណ្ណនា.

ឯតេសុ បន ឆសុ វារេសុ អត្ថិ កោចិ បច្ចយោ ឯកន្តំ អនុលោមតោ ន តិដ្ឋតិ, បច្ចនីកតោវ តិដ្ឋតិ; អត្ថិ ឯកន្តំ បច្ចនីកតោ ន តិដ្ឋតិ, អនុលោមតោវ តិដ្ឋតិ; អត្ថិ អនេកន្តំ អនុលោមតោ ចេវ តិដ្ឋតិ, បច្ចនីកតោ ចាតិ ឥទំ បកិណ្ណកំ វេទិតព្ពំ. តត្ថ បឋមោ បញ្ហោ បច្ឆាជាតស្ស, ទុតិយោ មហាចតុក្កស្ស, តតិយោ យុជ្ជមានកានំ សេសានំ វសេន វេទិតព្ពោតិ.