(១.) វិភង្គវារោ

៥៣. ឥទានិ យា ឯតា បណ្ណត្តិវារេ កុសលត្តិកំ និស្សាយ ហេតុបច្ចយាទិវសេន ឯកូនបញ្ញាសំ អាទិំ កត្វា នយមត្តំ ទស្សេន្តេន អបរិមាណា បុច្ឆា ទស្សិតា. តត្ថ កុសលាកុសលាទីនំ សហុប្បត្តិយា អភាវតោ យា បុច្ឆា ‘‘កុសលំ ធម្មំ បដិច្ច អកុសលោ ធម្មោ ឧប្បជ្ជតិ ហេតុបច្ចយា’’តិ ឯវំ វិស្សជ្ជនំ ន លភន្តិ. តា បហាយ យា វិស្សជ្ជនំ លភន្តិ, តាយេវ វិស្សជ្ជេតុំ អយំ កុសលំ ធម្មំ បដិច្ច កុសលោ ធម្មោ ឧប្បជ្ជតិ ហេតុបច្ចយាតិអាទិនា នយេន បដិច្ចវារស្ស និទ្ទេសវារោ អារទ្ធោ.

តត្ថ សិយា – សចេ ឥមា ហេតុបច្ចយាទិវសេន ឯកូនបញ្ញាសំ បុច្ឆា សព្ពសោ វិស្សជ្ជនំ ន លភន្តិ, អថ កស្មា ទស្សិតា? ននុ យា លភន្តិ, តាយេវ ទស្សេតព្ពាតិ? អាម, ទស្សេតព្ពា សិយុំ. តថា ទស្សិយមានា បន សព្ពេសុ តិកទុកបដ្ឋានាទីសុ ឯកេកស្មិំ តិកេ, ទុកេ, ទុកតិកេ, តិកទុកេ, តិកតិកេ, ទុកទុកេ ច សង្ខេបំ អកត្វា ទស្សេតព្ពាយេវ ភវេយ្យុំ. កស្មា? យស្មា យា កុសលត្តិកេ លភន្តិ, ន តាយេវ វេទនាត្តិកាទីសុ. ធម្មានុលោមបច្ចនីយេ ច តិកបដ្ឋានេ វិតក្កត្តិកបីតិត្តិកានំ វិស្សជ្ជនេ សព្ពាបេតា វិស្សជ្ជនំ លភន្តិ, តស្មា ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន ឯកេកស្មិំ តិកេ យត្តកាហិ បុច្ឆាហិ ភវិតព្ពំ សព្ពា កុសលត្តិកេ ទស្សិតា. ឯវំ ទស្សិតាសុ ហិ យា តត្ថ វិស្សជ្ជនំ ន លភន្តិ, តា បហាយ យា លភន្តិ, តា វុច្ចមានា សក្កា សុខេន វិជានិតុន្តិ សុខេន វិជាននត្ថំ សព្ពាបិ កុសលត្តិកេ ទស្សិតា. យា បនេត្ថ វិស្សជ្ជនំ ន លភន្តិ, តា បហាយ យា លភន្តិ, តាយេវ វិស្សជ្ជិតាតិ វេទិតព្ពា.

តត្ថ កុសលំ ធម្មំ បដិច្ចាតិ ចតុភូមកកុសលធម្មេសុ វេទនាក្ខន្ធាទិភេទំ ឯកំ ធម្មំ បដិច្ច បដិគន្ត្វា សហុប្បត្តិសង្ខាតេន សទិសភាវេន បត្វា, តេន សទ្ធិំ ឯកតោ ឧប្បត្តិភាវំ ឧបគន្ត្វាតិ អត្ថោ. កុសលោ ធម្មោតិ ចតុភូមកកុសលធម្មេសុយេវ សញ្ញាក្ខន្ធាទិភេទោ ឯកោ ធម្មោ. ឧប្បជ្ជតីតិ ឧប្បាទតោ យាវ និរោធគមនា ឧទ្ធំ បជ្ជតិ, និព្ពត្តតីតិបិ អត្ថោ. អត្តានំ លភតិ, ឧប្បាទាទយោ តយោបិ ខណេ បាបុណាតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ហេតុបច្ចយាតិ កុសលហេតុនា ហេតុបច្ចយភាវំ សាធេន្តេន.

ឯវំ ‘‘ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ បុច្ឆាយ ‘‘ឧប្បជ្ជតី’’តិ វិស្សជ្ជនំ វត្វា ឥទានិ យំ ធម្មំ បដិច្ច យោ ធម្មោ ឧប្បជ្ជតិ, តំ ធម្មំ ខន្ធវសេន ទស្សេតុំ កុសលំ ឯកំ ខន្ធន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ឯកន្តិ វេទនាទីសុ ចតូសុ យំកិញ្ចិ ឯកំ. តយោ ខន្ធាតិ យោ យោ បច្ចយភាវេន គហិតោ, តំ តំ ឋបេត្វា អវសេសា តយោ ខន្ធា. តយោ ខន្ធេតិ វេទនាទីសុ យោ ឯកោ ខន្ធោ ឧប្បជ្ជតីតិ គហិតោ, តំ ឋបេត្វា សេសេ តយោ. ទ្វេ ខន្ធេតិ វេទនាសញ្ញាទុកាទីសុ ឆសុ ទុកេសុ យេកេចិ ទ្វេ ខន្ធេ បដិច្ច. ទ្វេ ខន្ធាតិ យេ យេ បច្ចយភាវេន គហិតា, តេ តេ ឋបេត្វា អវសេសា ទ្វេ ខន្ធា កុសលហេតុនា ហេតុបច្ចយភាវំ សាធេន្តេន ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ.

យស្មា បន ឯកោ ខន្ធោ ឯកស្សេវ ទ្វិន្នំយេវ វា, ទ្វេ វា បន ឯកស្សេវ បច្ចយោ នាម នត្ថិ, តស្មា ‘‘ឯកំ ខន្ធំ បដិច្ច ឯកោ ខន្ធោ, ឯកំ ខន្ធំ បដិច្ច ទ្វេ ខន្ធា, ទ្វេ ខន្ធេ បដិច្ច ឯកោ ខន្ធោ’’តិ ន វុត្តំ. កុសលំ ធម្មំ បដិច្ច អព្យាកតោ ធម្មោ ឧប្បជ្ជតីតិអាទីសុបិ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបន្តិ ឥទំ បដិច្ចត្ថស្ស សហជាតត្ថត្តា យំ កុសលេន សហជាតញ្ចេវ ហេតុបច្ចយញ្ច លភតិ, តំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. បរតោបិ ឯវរូបេសុ ឋានេសុ អយមេវ នយោ.

វិបាកាព្យាកតំ កិរិយាព្យាកតន្តិ ឯត្ថ ហេតុបច្ចយាភាវតោ អហេតុកំ, រូបេន សទ្ធិំ អនុប្បត្តិតោ អារុប្បវិបាកញ្ច ន គហេតព្ពំ. បដិសន្ធិក្ខណេតិ កដត្តារូបសង្ខាតស្ស អព្យាកតស្ស អព្យាកតំ បដិច្ច ឧប្បត្តិទស្សនត្ថំ វុត្តំ. វិបាកាព្យាកតន្តិ តស្មិំ ខណេ វិជ្ជមានាព្យាកតវសេន វុត្តំ. ខន្ធេ បដិច្ច វត្ថុ, វត្ថុំ បដិច្ច ខន្ធាតិ ឥទំ កដត្តារូបគ្គហណេន វត្ថុម្ហិ គហិតេបិ វត្ថុំ បដិច្ច ខន្ធានំ ឧប្បត្តិទស្សនត្ថំ វុត្តំ.

ឯកំ មហាភូតន្តិអាទិ រូបាព្យាកតំ បដិច្ច រូបាព្យាកតស្ស ឧប្បត្តិទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឯកំ ខន្ធន្តិអាទីសុ វុត្តនយេនេវ បនេត្ថ អត្ថយោជនា វេទិតព្ពា. ឯវំ រូបាព្យាកតម្ហិ ភូតេ បដិច្ច ភូតានំ ឧប្បត្តិំ វត្វា ឥទានិ ភូតេ បដិច្ច ឧបាទារូបានំ ឧប្បត្តិំ ទស្សេតុំ មហាភូតេ បដិច្ច ចិត្តសមុដ្ឋានន្តិអាទិ វុត្តំ. ឯវំ សន្តេ ឧបាទារូបន្តិ ឯត្តកមេវ វត្តព្ពំ, ឥតរទ្វយំ កស្មា វុត្តន្តិ? មហាភូតេបិ បដិច្ច ឧប្បត្តិទស្សនត្ថំ. យញ្ហិ ហេដ្ឋា ‘‘ចិត្តសមុដ្ឋានញ្ច រូបំ កដត្តា ច រូប’’ន្តិ ទស្សិតំ, តំ ន កេវលំ ខន្ធេយេវ ច បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ, មហាភូតេបិ បន បដិច្ច ឧប្បជ្ជតីតិ ទស្សនត្ថមិទំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. តត្ថ ចិត្តសមុដ្ឋានំ បវត្តេយេវ, កដត្តារូបំ បដិសន្ធិយម្បិ. ឧបាទារូបន្តិ តស្សេវ ឧភយស្ស វិសេសនំ.

កុសលេ ខន្ធេ ច មហាភូតេ ច បដិច្ចាតិ ឯត្ថ ចិត្តសមុដ្ឋានាវ មហាភូតា គហិតា. ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបន្តិ ឯត្ថ បន ភូតរូបម្បិ ឧបាទារូបម្បិ គហិតំ. ‘‘ឯកំ មហាភូតំ បដិច្ច តយោ មហាភូតា’’តិអាទិនា នយេន ហិ ភូតរូបម្បិ ខន្ធេ ច មហាភូតេ ច បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ. មហាភូតេ បដិច្ច ឧបាទារូបន្តិ វុត្តនយេន ឧបាទារូបម្បិ. អកុសលញ្ច អព្យាកតញ្ចាតិ បញ្ហាវិស្សជ្ជនេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ ហេតុបច្ចយេ នវ បុច្ឆា វិស្សជ្ជិតា. ឯតាយេវ ហិ ឯត្ថ លព្ភន្តិ, សេសា ចត្តាលីស មោឃបុច្ឆាតិ ន វិស្សជ្ជិតា. ឥមិនា ឧបាយេន អារម្មណបច្ចយាទីសុបិ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនានំ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ តត្ថ បន វិចារេតព្ពយុត្តកមេវ វិចារយិស្សាម.

៥៤. អារម្មណបច្ចយេ តាវ រូបស្ស អារម្មណបច្ចយវសេន អនុប្បត្តិតោ តាសុ នវសុ រូបមិស្សកា បហាយ តិស្សោវ បុច្ឆា វិស្សជ្ជិតា. តេនេវ ច ការណេន ‘‘វត្ថុំ បដិច្ច ខន្ធា’’តិ វត្វា ‘‘ខន្ធេ បដិច្ច វត្ថូ’’តិ ន វុត្តំ. ន ហិ តំ អារម្មណបច្ចយេន ឧប្បជ្ជតិ.

៥៥. អធិបតិបច្ចយេ វិបាកាព្យាកតន្តិ លោកុត្តរមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនេវេត្ថ ‘‘បដិសន្ធិក្ខណេ’’តិ ន គហិតំ. សេសំ ហេតុបច្ចយសទិសមេវ.

៥៦. អនន្តរសមន្តរេសុបិ រូបំ ន លព្ភតីតិ អារម្មណបច្ចយេ វិយ តិស្សោវ បុច្ឆា.

៥៧. សហជាតបច្ចយេ បដិសន្ធិក្ខណេតិ បញ្ចវោការេ បដិសន្ធិវសេន វុត្តំ. ហេដ្ឋា បន បច្ចយវិភង្គេ ‘‘ឱក្កន្តិក្ខណេ’’តិ អាគតំ តម្បិ ឥមិនា សទ្ធិំ អត្ថតោ ឯកំ, ព្យញ្ជនមត្តមេវ ហេត្ថ នានន្តិ. អបិច ‘‘តិណ្ណំ សន្និបាតា គព្ភស្ស អវក្កន្តិ ហោតី’’តិ (ម. និ. ១.៤០៨) វចនតោ ឱក្កន្តីតិ បញ្ចវោការបដិសន្ធិយាវេតំ នាមំ. បដិសន្ធីតិ សព្ពភវសាធារណំ. ឥធ បន ‘‘កដត្តា ច រូប’’ន្តិអាទិវចនតោ បញ្ចវោការបដិសន្ធិយេវ អធិប្បេតា. សា ហិ រូបស្សបិ អរូបស្សបិ បច្ចយភាវញ្ចេវ បច្ចយុប្បន្នភាវញ្ច សង្គណ្ហាតិ, តស្មា បរិបុណ្ណវិស្សជ្ជនា ហោតីតិ គហិតា. ពាហិរំ ឯកំ មហាភូតន្តិ អនិន្ទ្រិយពទ្ធេសុ បថវីបាសាណាទីសុ មហាភូតំ សន្ធាយ វុត្តំ. បច្ចយវិភង្គវារស្មិញ្ហិ ចត្តារោ មហាភូតាតិ អជ្ឈត្តិកញ្ច ពាហិរញ្ច ឯកតោ កត្វា គហិតំ. សង្ខេបទេសនា ហិ សា. អយំ បន វិត្ថារទេសនា, តស្មា សព្ពំ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘ពាហិរំ ឯកំ មហាភូត’’ន្តិអាទិមាហ. អសញ្ញសត្តានំ ឯកំ មហាភូតំ បដិច្ចាតិ ទ្វិសន្តតិសមុដ្ឋានភូតវសេន វុត្តំ. មហាភូតេ បដិច្ច កដត្តារូបន្តិ ឥទំ បន កម្មសមុដ្ឋានវសេនេវ វុត្តំ. ឧបាទារូបន្តិ ឧតុសមុដ្ឋានវសេនេវ.

៥៨. អញ្ញមញ្ញបច្ចយេ ខន្ធេ បដិច្ច វត្ថុ, វត្ថុំ បដិច្ច ខន្ធាតិ ចតុន្នម្បិ ខន្ធានំ ឯកតោ វត្ថុនា អញ្ញមញ្ញបច្ចយតំ ទស្សេតុំ វុត្តំ.

៥៩. និស្សយបច្ចយេ យស្មា បដិច្ចត្ថោ នាម សហជាតត្ថោ, តស្មា យា ហេដ្ឋា បច្ចយវិភង្គវារេ ចក្ខាយតនាទីនំ និស្សយបច្ចយតា ទស្សិតា, ន សា គហិតា. ចក្ខាយតនាទីនិ ហិ បុរេជាតានិ ហុត្វា បច្ចយា ហោន្តិ, ឥធ សហជាតមេវ លព្ភតិ. តេនេវ វុត្តំ – ‘‘និស្សយបច្ចយោ សហជាតបច្ចយសទិសោ’’តិ.

៦០. ឧបនិស្សយបច្ចយេ រូបស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយាភាវា តីណេវ វិស្សជ្ជនានិ លព្ភន្តិ, តេន វុត្តំ ‘‘អារម្មណបច្ចយសទិស’’ន្តិ. តត្ថ កិញ្ចាបិ ន សព្ពេ កុសលាកុសលាព្យាកតា អារម្មណូបនិស្សយំ លភន្តិ, យេ បន លភន្តិ, តេសំ វសេនេតំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

៦១. បុរេជាតបច្ចយេ វត្ថុំ បុរេជាតបច្ចយាតិ វត្ថុំ បដិច្ច វត្ថុនា បុរេជាតបច្ចយតំ សាធេន្តេន ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. វិបាកាព្យាកតំ ឯកំ ខន្ធន្តិ ឯត្ថ យំ វិបាកាព្យាកតស្ស វត្ថុ ឱក្កន្តិក្ខណេ សហជាតបច្ចយោ ហោតិ, តំ បុរេជាតបច្ចយភាជនិយត្តា ឥធ ន គហេតព្ពំ. យេបិ កុសលាទយោ អារុប្បេ បុរេជាតបច្ចយំ ន លភន្តិ, តេបិ បុរេជាតបច្ចយភាជនិយតោយេវ ឥធ ន គហេតព្ពា. អារម្មណំ បន និយមតោ បុរេជាតបច្ចយភាវំ ន លភតិ. រូបាយតនាទីនិ ហិ ចក្ខុវិញ្ញាណាទីនំយេវ បុរេជាតបច្ចយតំ សាធេន្តិ, មនោវិញ្ញាណធាតុយា អតីតានាគតានិបិ អារម្មណំ ហោន្តិយេវ. តស្មា ឥធ ន គហិតំ. ខន្ធវសេន ហិ អយំ ទេសនា, ន វិញ្ញាណធាតុវសេន. ‘‘វិបាកាព្យាកតំ ឯកំ ខន្ធ’’ន្តិ ទេសនាយ ច សព្ពាបិ វិញ្ញាណធាតុយោ គហិតា, ន ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុអាទយោ ឯវាតិ.

បច្ឆាជាតោ កុសលាកុសលានំ បច្ចយោ ន ហោតិ, អព្យាកតស្សបិ ឧបត្ថម្ភកោវ ន ជនកោ, តស្មា ‘‘ឧប្បជ្ជតិ បច្ឆាជាតបច្ចយា’’តិ ឯវំ វត្តព្ពោ ឯកធម្មោបិ នត្ថីតិ បច្ឆាជាតបច្ចយវសេន វិស្សជ្ជនំ ន កតំ.

៦២. អាសេវនបច្ចយេ កាមំ សព្ពា កិរិយា អាសេវនបច្ចយំ ន លភន្តិ, លព្ភមានវសេន បន ‘‘កិរិយាព្យាកត’’ន្តិ វុត្តំ. តស្មា ជវនកិរិយាវេត្ថ គហិតាតិ វេទិតព្ពា.

៦៣. កម្មបច្ចយេ កុសលាកុសលេសុ ឯកក្ខណិកោ កម្មបច្ចយោ វេទិតព្ពោ, តថា កិរិយាព្យាកតេ. វិបាកាព្យាកតេ បន នានាក្ខណិកោបិ, តថា បដិសន្ធិក្ខណេ មហាភូតានំ. ចិត្តសមុដ្ឋានានំ បន ឯកក្ខណិកោ. កដត្តារូបានំ នានាក្ខណិកោវ តថា អសញ្ញសត្តរូបានំ. កដត្តារូបំ បនេត្ថ ជីវិតិន្ទ្រិយំ. សេសំ ន ឯកន្តតោ កម្មសមុដ្ឋានត្តា ឧបាទារូបន្តិ វុត្តំ. ឯវំ សន្តេបិ ឥធ កម្មសមុដ្ឋានមេវ អធិប្បេតំ.

៦៤. វិបាកបច្ចយេ កុសលាកុសលំ កិរិយញ្ច ន លព្ភតីតិ អព្យាកតវសេនេវ វិស្សជ្ជនំ កតំ. ចិត្តសមុដ្ឋានន្តិ វិបាកចិត្តសមុដ្ឋានមេវ. កដត្តារូបន្តិ យថាលាភវសេន ឥន្ទ្រិយរូបញ្ច វត្ថុរូបញ្ច. ឧបាទារូបន្តិ តទវសេសំ តស្មិំ សមយេ វិជ្ជមានកំ ឧបាទារូបំ.

៦៥. អាហារបច្ចយេ សព្ពេសម្បិ កុសលាទីនំ ខន្ធានំ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស ច អរូបាហារវសេន ឧប្បត្តិ វេទិតព្ពា, តថា បដិសន្ធិក្ខណេ មហាភូតានំ. ចិត្តសមុដ្ឋានន្តិ ភវង្គាទិចិត្តសមុដ្ឋានំ. អាហារសមុដ្ឋានន្តិ កពឡីការាហារសមុដ្ឋានំ. ចិត្តសមុដ្ឋានន្តិ កុសលាកុសលចិត្តសមុដ្ឋានមេវ. បច្ចយវិភង្គវារេ អាហារបដិបាដិយា បឋមំ កពឡីការោ អាហារោ ទស្សិតោ, ឥធ បន កុសលំ ធម្មន្តិ បុច្ឆាវសេន បឋមំ អរូបាហារា ទស្សិតាតិ វេទិតព្ពា.

៦៦. ឥន្ទ្រិយបច្ចយេ បច្ចយវិភង្គេ ឥន្ទ្រិយបដិបាដិយា បឋមំ ចក្ខុន្ទ្រិយាទីនិ ទស្សិតានិ, ឥធ បន កុសលាទិបុច្ឆាវសេន បឋមំ អរូបិន្ទ្រិយានំ បច្ចយតា ទស្សិតា. តត្ថ កុសលាទីសុ យថាលាភវសេន អរូបិន្ទ្រិយា គហេតព្ពា. អសញ្ញសត្តានំ ភូតរូបេសុបិ ជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ.

៦៧. ឈានមគ្គបច្ចយេសុ ហេតុបច្ចយសទិសមេវ វិស្សជ្ជនំ, តេនេវេត្ថ ‘‘ហេតុបច្ចយសទិស’’ន្តិ វុត្តំ.

៦៨. សម្បយុត្តបច្ចយេ វិស្សជ្ជនំ អារម្មណបច្ចយគតិកំ, តេនេវេត្ថ ‘‘អារម្មណបច្ចយសទិស’’ន្តិ វុត្តំ.

៦៩. វិប្បយុត្តបច្ចយេ វត្ថុំ វិប្បយុត្តបច្ចយាតិ វត្ថុំ បដិច្ច វិប្បយុត្តបច្ចយា, វត្ថុនា វិប្បយុត្តបច្ចយតំ សាធេន្តេន ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. ខន្ធេ វិប្បយុត្តបច្ចយាតិ ខន្ធេ បដិច្ច វិប្បយុត្តបច្ចយា, ខន្ធេហិ វិប្បយុត្តបច្ចយតំ សាធេន្តេហិ ឧប្បជ្ជតីតិ អត្ថោ. ខន្ធា វត្ថុំ វិប្បយុត្តបច្ចយាតិ វត្ថុំ បដិច្ច ខន្ធា វិប្បយុត្តបច្ចយា. វត្ថុនា វិប្បយុត្តបច្ចយតំ សាធេន្តេន ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. ចិត្តសមុដ្ឋានរូបំ ខន្ធេ វិប្បយុត្តបច្ចយាតិ ខន្ធេ បដិច្ច វិប្បយុត្តបច្ចយា ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបំ ខន្ធេហិ វិប្បយុត្តបច្ចយតំ សាធេន្តេហិ ឧប្បជ្ជតីតិ អត្ថោ. សេសវិស្សជ្ជនេសុបិ វត្ថុំ វិប្បយុត្តបច្ចយាតិអាទីសុបិ វុត្តនយេនេវត្ថោ វេទិតព្ពោ. វិបាកាព្យាកតេ ចេត្ថ វត្ថុគ្គហណេន ចក្ខាទីនិ សង្គហិតព្ពានិ. ឯកំ មហាភូតន្តិអាទិ រូបាព្យាកតស្ស បច្ចយភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. ចិត្តសមុដ្ឋានន្តិ អព្យាកតចិត្តសមុដ្ឋានម្បិ កុសលាកុសលចិត្តសមុដ្ឋានម្បិ.

៧០. អត្ថិបច្ចយេ សព្ពំ សហជាតបច្ចយគតិកំ. តេនេវេត្ថ ‘‘សហជាតបច្ចយសទិស’’ន្តិ វុត្តំ.

៧១-៧២. នត្ថិវិគតា អារម្មណបច្ចយគតិកា, អវិគតំ សហជាតគតិកំ. តេនេវេត្ថ ‘‘អារម្មណបច្ចយសទិសំ, សហជាតបច្ចយសទិស’’ន្តិ វុត្តំ. ឥមេ តេវីសតិ បច្ចយាតិ សង្ខិបិត្វា ទស្សិតានំ វសេនេតំ វុត្តំ. វិត្ថារេតព្ពាតិ យា បុច្ឆា វិស្សជ្ជនំ លភន្តិ, តាសំ វសេន វិត្ថារេតព្ពា. អយំ ហេតុបច្ចយំ អាទិំ កត្វា ឯកមូលកេ បច្ចយានុលោមេ បដិច្ចវារស្ស កុសលត្តិកវិស្សជ្ជនេ អត្ថវណ្ណនា.