២៤. អវិគតបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា

២៤. អវិគតបច្ចយនិទ្ទេសេ ចត្តារោ ខន្ធាតិអាទីនំ សព្ពាការេន អត្ថិបច្ចយនិទ្ទេសេ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្សបិ ហិ បច្ចយស្ស អត្ថិបច្ចយេន សទ្ធិំ ព្យញ្ជនមត្តេយេវ នានត្តំ, ន អត្ថេតិ.

អវិគតបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា.

បច្ចយនិទ្ទេសបកិណ្ណកវិនិច្ឆយកថា

ឥទានិ ឯវំ ឧទ្ទេសនិទ្ទេសតោ ទស្សិតេសុ ឥមេសុ ចតុវីសតិយា បច្ចយេសុ ញាណចារស្ស វិសទភាវត្ថំ អនេកធម្មានំ ឯកបច្ចយភាវតោ, ឯកធម្មស្ស អនេកបច្ចយភាវតោ, ឯកបច្ចយស្ស អនេកបច្ចយភាវតោ, បច្ចយសភាគតោ, បច្ចយវិសភាគតោ, យុគឡកតោ, ជនកាជនកតោ, សព្ពដ្ឋានិកាសព្ពដ្ឋានិកតោ, រូបំ រូបស្សាតិអាទិវិកប្បតោ, ភវភេទតោតិ ឥមេសំ ទសន្នំ បទានំ វសេន បកិណ្ណកវិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ អនេកធម្មានំ ឯកបច្ចយភាវតោតិ ឯតេសុ ហិ ឋបេត្វា កម្មបច្ចយំ អវសេសេសុ តេវីសតិយា បច្ចយេសុ អនេកធម្មា ឯកតោ បច្ចយា ហោន្តិ. កម្មបច្ចយោ បន ឯកោ ចេតនាធម្មោយេវាតិ ឯវំ តាវេត្ថ អនេកធម្មានំ ឯកបច្ចយភាវតោ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

ឯកធម្មស្ស អនេកបច្ចយភាវតោតិ ហេតុបច្ចយេ តាវ អមោហោ ឯកោ ធម្មោ. សោ បុរេជាតកម្មាហារឈានបច្ចយោវ ន ហោតិ, សេសានំ វីសតិយា បច្ចយានំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. អលោភាទោសា ឥន្ទ្រិយមគ្គបច្ចយាបិ ន ហោន្តិ, សេសានំ អដ្ឋារសន្នំ បច្ចយានំ វសេន បច្ចយា ហោន្តិ. លោភមោហា វិបាកបច្ចយាបិ ន ហោន្តិ, សេសានំ សត្តរសន្នំ បច្ចយានំ វសេន បច្ចយា ហោន្តិ. ទោសោ អធិបតិបច្ចយោបិ ន ហោតិ, សេសានំ សោឡសន្នំ បច្ចយានំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. អារម្មណបច្ចយេ រូបាយតនំ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុយា អារម្មណបុរេជាតអត្ថិអវិគតវសេន ចតុធា បច្ចយោ; តថា មនោធាតុយា អហេតុកមនោវិញ្ញាណធាតុយា ច. សហេតុកាយ បន អារម្មណាធិបតិអារម្មណូបនិស្សយវសេនាបិ បច្ចយោ ហោតិ. ឥមិនា នយេន សព្ពេសំ អារម្មណបច្ចយធម្មានំ អនេកបច្ចយភាវោ វេទិតព្ពោ.

អធិបតិបច្ចយេ អារម្មណាធិបតិនោ អារម្មណបច្ចយេ វុត្តនយេនេវ អនេកបច្ចយភាវោ វេទិតព្ពោ. សហជាតាធិបតីសុ វីមំសា អមោហហេតុ វិយ វីសតិធា បច្ចយោ ហោតិ. ឆន្ទោ ហេតុបុរេជាតកម្មអាហារឥន្ទ្រិយឈានមគ្គបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ សត្តរសន្នំ បច្ចយានំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. ចិត្តំ ហេតុបុរេជាតកម្មឈានមគ្គបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ ឯកូនវីសតិយា បច្ចយានំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. វីរិយំ ហេតុបុរេជាតកម្មាហារឈានបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ ឯកូនវីសតិយា វសេន បច្ចយោ ហោតិ.

អនន្តរបច្ចយេ ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណធាតូ’’តិអាទិនា នយេន វុត្តេសុ ចតូសុ ខន្ធេសុ វេទនាក្ខន្ធោ ហេតុបុរេជាតកម្មាហារមគ្គបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ ឯកូនវីសតិយា វសេន បច្ចយោ ហោតិ. សញ្ញាក្ខន្ធោ ឥន្ទ្រិយឈានបច្ចយោបិ ន ហោតិ, សេសានំ សត្តរសន្នំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. សង្ខារក្ខន្ធេ ហេតូ ហេតុបច្ចយេ វុត្តនយេន, ឆន្ទវីរិយានិ អធិបតិបច្ចយេ វុត្តនយេនេវ បច្ចយា ហោន្តិ. ផស្សោ ហេតុបុរេជាតកម្មឥន្ទ្រិយឈានមគ្គបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ អដ្ឋារសន្នំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. ចេតនា ហេតុបុរេជាតឥន្ទ្រិយឈានមគ្គបច្ចយោ ន ហោតិ. សេសានំ ឯកូនវីសតិយា វសេន បច្ចយោ ហោតិ. វិតក្កោ ហេតុបុរេជាតកម្មាហារិន្ទ្រិយបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ ឯកូនវីសតិយា វសេន បច្ចយោ ហោតិ. វិចារោ មគ្គបច្ចយោបិ ន ហោតិ, សេសានំ អដ្ឋារសន្នំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. បីតិ តេសញ្ញេវ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. ចិត្តេកគ្គតា ហេតុបុរេជាតកម្មាហារបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ វីសតិយា វសេន បច្ចយោ ហោតិ. សទ្ធា ហេតុបុរេជាតកម្មាហារឈានមគ្គបច្ចយោ ន ហោតិ, សេសានំ អដ្ឋារសន្នំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. សតិ តេហិ ចេវ មគ្គបច្ចយេន ចាតិ ឯកូនវីសតិយា វសេន បច្ចយោ ហោតិ. ជីវិតិន្ទ្រិយំ សទ្ធាយ វុត្តានំ អដ្ឋារសន្នំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. ហិរោត្តប្បំ តតោ ឥន្ទ្រិយបច្ចយំ អបនេត្វា សេសានំ សត្តរសន្នំ វសេន បច្ចយោ ហោតិ. តថា កាយបស្សទ្ធាទីនិ យុគឡកានិ, យេវាបនកេសុ អធិមោក្ខមនសិការតត្រមជ្ឈត្តតា ករុណាមុទិតា ច. វិរតិយោ បន តេហិ ចេវ មគ្គបច្ចយេន ចាតិ អដ្ឋារសធា បច្ចយា ហោន្តិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិ តតោ វិបាកបច្ចយំ អបនេត្វា សត្តរសធា, មិច្ឆាវាចាកម្មន្តាជីវា តេហិ ចេវ កម្មាហារបច្ចយេហិ ចាតិ ឯកូនវីសតិធា. អហិរិកំ អនោត្តប្បំ មានោ ថិនំ មិទ្ធំ ឧទ្ធច្ចន្តិ ឥមេ ហេតុបុរេជាតកម្មវិបាកាហារិន្ទ្រិយឈានមគ្គបច្ចយា ន ហោន្តិ, សេសានំ បន សោឡសន្នំ បច្ចយានំ វសេន បច្ចយា ហោន្តិ. វិចិកិច្ឆាឥស្សាមច្ឆរិយកុក្កុច្ចានិ តតោ អធិបតិបច្ចយំ អបនេត្វា បន្នរសធា វិញ្ញាណក្ខន្ធស្ស. អធិបតិបច្ចយេ វុត្តនយេនេវ អនេកបច្ចយភាវោ វេទិតព្ពោ. សមនន្តរបច្ចយេបិ ឯសេវ នយោ.

សហជាតបច្ចយេ ចតូសុ តាវ ខន្ធេសុ ឯកេកស្ស ធម្មស្ស អនេកបច្ចយភាវោ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. ចត្តារិ មហាភូតានិ អារម្មណអារម្មណាធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយឧបនិស្សយបុរេជាតអត្ថិអវិគតវសេន នវធា បច្ចយា ហោន្តិ. ហទយវត្ថុ តេសញ្ចេវ វិប្បយុត្តស្ស ច វសេន ទសធា បច្ចយោ ហោតិ. អញ្ញមញ្ញបច្ចយេ អបុព្ពំ នត្ថិ. និស្សយបច្ចយេ ចក្ខាយតនាទីនិ អារម្មណអារម្មណាធិបតិនិស្សយឧបនិស្សយបុរេជាតឥន្ទ្រិយវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតវសេន នវធា បច្ចយា ហោន្តិ. ឧបនិស្សយេ អបុព្ពំ នត្ថិ. បុរេជាតបច្ចយេ រូបសទ្ទគន្ធរសាយតនានិ អារម្មណអារម្មណាធិបតិឧបនិស្សយបុរេជាតអត្ថិអវិគតវសេន ឆធា បច្ចយា ហោន្តិ. ឯត្តកមេវេត្ថ អបុព្ពំ. បច្ឆាជាតាទីសុ អបុព្ពំ នត្ថិ. អាហារបច្ចយេ កពឡីការាហារោ អារម្មណអារម្មណាធិបតិឧបនិស្សយអាហារអត្ថិអវិគតវសេន ឆធា បច្ចយោ ហោតិ. ឥន្ទ្រិយាទីសុ អបុព្ពំ នត្ថិ. ឯវមេត្ថ ឯកធម្មស្ស អនេកបច្ចយភាវតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

ឯកបច្ចយស្ស អនេកបច្ចយភាវតោតិ ហេតុបច្ចយាទីសុ យស្ស កស្សចិ ឯកស្ស បច្ចយស្ស យេនាការេន យេនត្ថេន យោ បច្ចយុប្បន្នានំ បច្ចយោ ហោតិ, តំ អាការំ តំ អត្ថំ អវិជហិត្វាវ អញ្ញេហិបិ យេហាការេហិ យេហិ អត្ថេហិ សោ តស្មិញ្ញេវ ខណេ តេសំ ធម្មានំ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ, តតោ អនេកបច្ចយភាវតោ តស្ស វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ អត្ថោ. សេយ្យថិទំ – អមោហោ ហេតុបច្ចយោ, សោ ហេតុបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ អធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយវិបាកឥន្ទ្រិយមគ្គសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ ឯកាទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អលោភាទោសា តតោ អធិបតិឥន្ទ្រិយមគ្គបច្ចយេ តយោ អបនេត្វា សេសានំ វសេន អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆន្តិ. ឥទំ វិបាកហេតូសុយេវ លព្ភតិ, កុសលកិរិយេសុ បន វិបាកបច្ចយតា បរិហាយតិ. លោភទោសមោហា តេ តយោ វិបាកញ្ចាតិ ចត្តារោ អបនេត្វា សេសានំ វសេន អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆន្តិ.

អារម្មណបច្ចយោ តំ អារម្មណបច្ចយត្តំ អវិជហន្តំយេវ អារម្មណាធិបតិនិស្សយឧបនិស្សយបុរេជាតវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ សត្តហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អយមេត្ថ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោ, អរូបធម្មានំ បន អតីតានាគតានំ វា រូបធម្មានំ អារម្មណបច្ចយភាវេ សតិ អារម្មណាធិបតិអារម្មណូបនិស្សយមត្តញ្ញេវ ឧត្តរិ លព្ភតិ. អធិបតិបច្ចយេ វីមំសា អមោហសទិសា. ឆន្ទោ អធិបតិបច្ចយោ អធិបតិបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយវិបាកសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ អដ្ឋហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. វីរិយំ តេសញ្ចេវ ឥន្ទ្រិយមគ្គបច្ចយានញ្ចាតិ ឥមេសំ វសេន អបរេហិបិ ទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. ចិត្តំ តតោ មគ្គបច្ចយំ អបនេត្វា អាហារបច្ចយំ បក្ខិបិត្វា ឥមេសំ វសេន អធិបតិបច្ចយតោ ឧត្តរិ ទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អារម្មណាធិបតិនោ បន ហេដ្ឋា អារម្មណបច្ចយេ វុត្តនយេនេវ អនេកបច្ចយភាវោ វេទិតព្ពោ.

អនន្តរសមនន្តរបច្ចយា អនន្តរសមនន្តរបច្ចយត្តំ អវិជហន្តាវ ឧបនិស្សយកម្មអាសេវននត្ថិវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ បញ្ចហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆន្តិ. អរិយមគ្គចេតនាយេវ ចេត្ថ កម្មបច្ចយតំ លភតិ, ន សេសធម្មា. សហជាតបច្ចយោ សហជាតបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ ហេតុអធិបតិអញ្ញមញ្ញនិស្សយកម្មវិបាកអាហារឥន្ទ្រិយឈានមគ្គសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិ ចុទ្ទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អយម្បិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោ វត្ថុសហជាតាទីនំ បន វសេនេត្ថ ហេតុបច្ចយាទីនំ អភាវោបិ វេទិតព្ពោ. អញ្ញមញ្ញបច្ចយេបិ ឯសេវ នយោ.

និស្សយបច្ចយោ និស្សយបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ ចតុវីសតិយា បច្ចយេសុ អត្តនោ និស្សយបច្ចយត្តញ្ចេវ អនន្តរសមនន្តរបច្ឆាជាតអាសេវននត្ថិវិគតបច្ចយេ ច ឆ អបនេត្វា សេសានំ វសេន អបរេហិបិ សត្តរសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អយម្បិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោវ វត្ថុនិស្សយាទីនំ បន វសេនេត្ថ ហេតុបច្ចយាទីនំ អាភាវោបិ វេទិតព្ពោ.

ឧបនិស្សយបច្ចយេ អារម្មណូបនិស្សយោ អារម្មណាធិបតិសទិសោ. អនន្តរូបនិស្សយោ អនន្តរូបនិស្សយបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ អនន្តរសមនន្តរកម្មអាសេវននត្ថិវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ ឆហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អរិយមគ្គចេតនាយេវ ចេត្ថ កម្មបច្ចយតំ លភតិ, ន សេសធម្មា. បកតូបនិស្សយោ បកតូបនិស្សយោវ. បុរេជាតបច្ចយោ អត្តនោ បុរេជាតបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ អារម្មណអារម្មណាធិបតិនិស្សយឧបនិស្សយឥន្ទ្រិយវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ អដ្ឋហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អយម្បិ ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសោវ អារម្មណបុរេជាតេ បនេត្ថ និស្សយឥន្ទ្រិយវិប្បយុត្តបច្ចយតា ន លព្ភតិ. ឥតោ ឧត្តរិបិ លព្ភមានាលព្ភមានំ វេទិតព្ពំ. បច្ឆាជាតបច្ចយោ អត្តនោ បច្ឆាជាតបច្ចយភាវំ អវិជហន្តោវ វិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ តីហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អាសេវនបច្ចយោ អាសេវនបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ អនន្តរសមនន្តរឧបនិស្សយនត្ថិវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ បញ្ចហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ.

កម្មបច្ចយោ កម្មបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ ឯកក្ខណិកោ តាវ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយវិបាកអាហារសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ នវហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. នានាក្ខណិកោ ឧបនិស្សយអនន្តរសមនន្តរនត្ថិវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ បញ្ចហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. វិបាកបច្ចយោ វិបាកបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ ហេតុអធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយកម្មអាហារឥន្ទ្រិយឈានមគ្គសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ ចុទ្ទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អាហារបច្ចយេ កពឡីការោ អាហារោ អាហារបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ អត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ ទ្វីហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. សេសា តយោ អាហារបច្ចយត្តំ អវិជហន្តាវ យថានុរូបំ អធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយកម្មវិបាកឥន្ទ្រិយសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ ឯកាទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆន្តិ.

ឥន្ទ្រិយបច្ចយេ រូបិនោ បញ្ចិន្ទ្រិយា ឥន្ទ្រិយបច្ចយត្តំ អវិជហន្តាវ និស្សយបុរេជាតវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ បញ្ចហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆន្តិ. រូបជីវិតិន្ទ្រិយម្បិ ឥន្ទ្រិយបច្ចយត្តំ អវិជហន្តញ្ញេវ អត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ ទ្វីហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. អរូបិនោ ឥន្ទ្រិយានិបិ យថានុរូបំ ឥន្ទ្រិយបច្ចយត្តំ អវិជហន្តានេវ ហេតុអធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយវិបាកអាហារឈានមគ្គសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ តេរសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆន្តិ. ឈានបច្ចយោ ឈានបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ យថានុរូបំ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយវិបាកឥន្ទ្រិយមគ្គសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ ទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. មគ្គបច្ចយោ មគ្គបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ យថានុរូបំ ឈានបច្ចយេ វុត្តានំ ទសន្នំ ហេតុអធិបតីនញ្ចាតិ ឥមេសំ វសេន អបរេហិបិ ទ្វាទសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ.

សម្បយុត្តបច្ចយោ សម្បយុត្តបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ យថានុរូបំ ហេតុអធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយកម្មវិបាកអាហារឥន្ទ្រិយឈានមគ្គអត្ថិអវិគតានំ វសេន អបរេហិបិ តេរសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. វិប្បយុត្តបច្ចយោ វិប្បយុត្តបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ អនន្តរសមនន្តរអាសេវនសម្បយុត្តនត្ថិវិគតសង្ខាតេ ឆ បច្ចយេ អបនេត្វា សេសានំ វសេន យថានុរូបំ អបរេហិបិ សត្តរសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. តត្ថ រូបស្ស ច អរូបស្ស ច បច្ចយវិភាគោ វេទិតព្ពោ. អត្ថិបច្ចយោ អត្ថិបច្ចយត្តំ អវិជហន្តោវ អនន្តរសមនន្តរអាសេវននត្ថិវិគតសង្ខាតេ បញ្ច បច្ចយេ អបនេត្វា សេសានំ វសេន យថានុរូបំ អបរេហិ អដ្ឋារសហាការេហិ អនេកបច្ចយភាវំ គច្ឆតិ. នត្ថិបច្ចយវិគតបច្ចយា អនន្តរបច្ចយសទិសា. អវិគតបច្ចយោ អត្ថិបច្ចយសទិសោយេវាតិ ឯវមេត្ថ ឯកបច្ចយស្ស អនេកបច្ចយភាវតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

បច្ចយសភាគតោតិ ឯតេសុ ហិ ចតុវីសតិយា បច្ចយេសុ អនន្តរសមនន្តរអនន្តរូបនិស្សយអាសេវននត្ថិវិគតា សភាគា, តថា អារម្មណអារម្មណាធិបតិអារម្មណូបនិស្សយាតិ ឥមិនា ឧបាយេនេត្ថ បច្ចយសភាគតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

បច្ចយវិសភាគតោតិ បុរេជាតបច្ចយោ បនេត្ថ បច្ឆាជាតបច្ចយេន វិសភាគោ, តថា សម្បយុត្តបច្ចយោ វិប្បយុត្តបច្ចយេន, អត្ថិបច្ចយោ នត្ថិបច្ចយេន, វិគតបច្ចយោ អវិគតបច្ចយេនាតិ ឥមិនា ឧបាយេនេត្ថ បច្ចយវិសភាគតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

យុគឡកតោតិ ឯតេសុ ច អត្ថសរិក្ខតាយ, សទ្ទសរិក្ខតាយ, កាលបដិបក្ខតាយ, ហេតុផលតាយ, អញ្ញមញ្ញបដិបក្ខតាយាតិ ឥមេហិ ការណេហិ យុគឡកតោ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ. អនន្តរសមនន្តរា ហិ អត្ថសរិក្ខតាយ ឯកំ យុគឡកំ នាម; និស្សយូបនិស្សយា សទ្ទសរិក្ខតាយ, បុរេជាតបច្ឆាជាតា កាលបដិបក្ខតាយ, កម្មបច្ចយវិបាកបច្ចយា ហេតុផលតាយ, សម្បយុត្តវិប្បយុត្តបច្ចយា អញ្ញមញ្ញបដិបក្ខតាយ ឯកំ យុគឡកំ នាម, តថា អត្ថិនត្ថិបច្ចយា, វិគតាវិគតបច្ចយា ចាតិ ឯវមេត្ថ យុគឡកតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ. ជនកាជនកតោតិ ឯតេសុ ច អនន្តរសមនន្តរានន្តរូបនិស្សយបកតូបនិស្សយាសេវនបច្ចយា នានាក្ខណិកោ, កម្មបច្ចយោ, នត្ថិវិគតបច្ចយាតិ ឥមេ បច្ចយា ជនកាយេវ, ន អជនកា. បច្ឆាជាតបច្ចយោ កេវលំ ឧបត្ថម្ភកោយេវ, ន ជនកោ. សេសា ជនកា ច អជនកា ច ឧបត្ថម្ភកា ចាតិ អត្ថោ. ឯវមេត្ថ ជនកាជនកតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

សព្ពដ្ឋានិកាសព្ពដ្ឋានិកតោតិ ឯតេសុ ច សហជាតនិស្សយអត្ថិអវិគតបច្ចយា សព្ពដ្ឋានិកា នាម, សព្ពេសំ សង្ខតានំ រូបារូបធម្មានំ ឋានភូតា ការណភូតាតិ អត្ថោ. ឯតេហិ វិនា ឧប្បជ្ជមានោ ឯកធម្មោបិ នត្ថីតិ. អារម្មណអារម្មណាធិបតិអនន្តរសមនន្តរានន្តរូបនិស្សយបកតូបនិស្សយាសេវនសម្បយុត្តនត្ថិវិគតបច្ចយា អសព្ពដ្ឋានិកា នាម. ន សព្ពេសំ រូបារូបធម្មានំ ឋានភូតា, អរូបក្ខន្ធានញ្ញេវ បន ឋានភូតា ការណភូតាតិ អត្ថោ. អរូបធម្មាយេវ ហិ ឯតេហិ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន រូបធម្មា. បុរេជាតបច្ឆាជាតាបិ អសព្ពដ្ឋានិកា អរូបរូបានញ្ញេវ យថាក្កមេន បច្ចយភាវតោ. វុត្តាវសេសាបិ ឯកច្ចានំ រូបារូបធម្មានំ ឧប្បត្តិហេតុតោ ន សព្ពដ្ឋានិកាតិ ឯវមេត្ថ សព្ពដ្ឋានិកា សព្ពដ្ឋានិកតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

រូបំ រូបស្សាតិអាទិវិកប្បតោតិ ឯតេសុ ច ចតុវីសតិយា បច្ចយេសុ ឯកបច្ចយោបិ ឯកន្តេន រូបមេវ ហុត្វា រូបស្សេវ បច្ចយោ នាម នត្ថិ, ឯកន្តេន បន រូបំ ហុត្វា អរូបស្សេវ បច្ចយោ នាម អត្ថិ. កតរោ បនេសោតិ? បុរេជាតបច្ចយោ. បុរេជាតបច្ចយោ ហិ ឯកន្តេន រូបមេវ ហុត្វា អរូបស្សេវ បច្ចយោ ហោតិ. ឯកន្តេន រូបមេវ ហុត្វា រូបារូបស្សេវ បច្ចយោ នាមាតិបិ នត្ថិ, ឯកន្តេន បន អរូបំ ហុត្វា អរូបស្សេវ បច្ចយោ នាម អត្ថិ. កតរោ បនេសោតិ? អនន្តរសមនន្តរអាសេវនសម្បយុត្តនត្ថិវិគតវសេន ឆព្ពិធោ. សោ ហិ សព្ពោបិ ឯកន្តេន អរូបមេវ ហុត្វា អរូបស្សេវ បច្ចយោ ហោតិ. ឯកន្តេន អរូបមេវ ហុត្វាបិ ឯកន្តេន រូបស្សេវ បច្ចយោ នាមាតិបិ អត្ថិ. កតរោ បនេសោតិ? បច្ឆាជាតបច្ចយោ. សោ ហិ ឯកន្តេន អរូបំ ហុត្វា រូបស្សេវ បច្ចយោ ហោតិ; ឯកន្តេន បន អរូបធម្មោវ ហុត្វា រូបារូបានំ បច្ចយោបិ អត្ថិ. កតរោ បនេសោតិ? ហេតុកម្មវិបាកឈានមគ្គវសេន បញ្ចវិធោ. សោ ហិ សព្ពោបិ ឯកន្តេន អរូបមេវ ហុត្វា រូបធម្មានំ អរូបធម្មានម្បិ បច្ចយោ ហោតិ. ឯកន្តេន បន រូបារូបមេវ ហុត្វា រូបស្សេវ បច្ចយោ នាមាតិបិ នត្ថិ, អរូបស្សេវ បន ហោតិ. កតរោ បនេសោតិ? អារម្មណបច្ចយោ ចេវ ឧបនិស្សយបច្ចយោ ច. ឥទញ្ហិ ទ្វយំ ឯកន្តេន រូបារូបមេវ ហុត្វា អរូបស្សេវ បច្ចយោ ហោតិ. ឯកន្តេន រូបារូបមេវ ហុត្វា បន រូបារូបស្សេវ បច្ចយោ នាមាតិបិ អត្ថិ. កតរោ បនេសោតិ? អធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយអាហារឥន្ទ្រិយវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតវសេន នវវិធោ. សោ ហិ សព្ពោបិ ឯកន្តេន រូបារូបមេវ ហុត្វា រូបារូបស្សេវ បច្ចយោ ហោតីតិ ឯវមេត្ថ រូបំ រូបស្សាតិអាទិវិកប្បតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

ភវភេទតោតិ ឥមេសុ បន ចតុវីសតិយា បច្ចយេសុ បញ្ចវោការភវេ តាវ ន កោចិ បច្ចយោ ន លព្ភតិ នាម. ចតុវោការភវេ បន តយោ បុរេជាតបច្ឆាជាតវិប្បយុត្តបច្ចយេ អបនេត្វា សេសា ឯកវីសតិមេវ លព្ភន្តិ. ឯកវោការភវេ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយកម្មឥន្ទ្រិយអត្ថិអវិគតវសេន សត្តេវ លព្ភន្តិ. ពាហិរេ បន អនិន្ទ្រិយពទ្ធរូបេ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយអត្ថិអវិគតវសេន បញ្ចេវ លព្ភន្តីតិ ឯវមេត្ថ ភវភេទតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោតិ.

បច្ចយនិទ្ទេសវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បុច្ឆាវារោ