២១. អត្ថិបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា

២១. អត្ថិបច្ចយនិទ្ទេសេ ចត្តារោ ខន្ធាតិអាទីហិ សហជាតវសេន អត្ថិបច្ចយោ និទ្ទិដ្ឋោ. ចក្ខាយតនន្តិអាទីហិ បុរេជាតវសេន. យំ រូបំ និស្សាយាតិ ឯត្ថ សហជាតបុរេជាតវសេន អត្ថិបច្ចយោ និទ្ទិដ្ឋោ. ឯវមយំ បាឡិ សហជាតបុរេជាតានញ្ញេវ អត្ថិបច្ចយានំ វសេន អាគតា. បញ្ហាវារេ បន សហជាតំ, បុរេជាតំ, បច្ឆាជាតំ, អាហារំ, ឥន្ទ្រិយន្តិ ឥមេសំ វសេន អាគតត្តា បច្ឆាជាតអាហារិន្ទ្រិយវសេនាបិ អត្ថិបច្ចយោ លព្ភតិ. ឥធ បន សាវសេសវសេន ទេសនា កតាតិ អយំ តាវេត្ថ បាឡិវណ្ណនា.

អយំ បន អត្ថិបច្ចយោ នាម ទុវិធោ – អញ្ញមញ្ញតោ, ន អញ្ញមញ្ញតោ. តត្ថ អញ្ញមញ្ញំ តិវិធំ – អរូបំ អរូបេន, រូបំ រូបេន, រូបារូបំ រូបារូបេន. ‘‘ចត្តារោ ខន្ធា អរូបិនោ’’តិ ឯត្ថ ហិ សព្ពចិត្តុប្បត្តិវសេន អរូបំ អរូបេន វុត្តំ. ‘‘ចត្តារោ មហាភូតា’’តិ ឯត្ថ សព្ពសន្តតិវសេន រូបំ រូបេន. ‘‘ឱក្កន្តិក្ខណេ នាមរូប’’ន្តិ ឯត្ថ បដិសន្ធិខន្ធានញ្ចេវ វត្ថុនោ ច វសេន រូបារូបំ រូបារូបេន វុត្តំ. ន អញ្ញមញ្ញម្បិ តិវិធំ – ‘‘អរូបំ រូបស្ស, រូបំ រូបស្ស, រូបំ អរូបស្ស ចិត្តចេតសិកា ធម្មា’’តិ ឯត្ថ ហិ បញ្ចវោការវសេន អរូបំ រូបស្ស វុត្តំ. ‘‘មហាភូតា ឧបាទារូបាន’’ន្តិ ឯត្ថ សព្ពសន្តតិវសេន រូបំ រូបស្ស. ‘‘ចក្ខាយតនំ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុយា’’តិអាទីសុ វត្ថារម្មណវសេន រូបំ អរូបស្ស អត្ថិបច្ចយោតិ វុត្តំ.

អបិចេស អត្ថិបច្ចយោ នាម សង្ខេបតោ ខណត្តយប្បត្តំ នាមញ្ចេវ រូបញ្ច, វត្តមានា បញ្ចក្ខន្ធាតិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ. សោ ជាតិភេទតោ កុសលាកុសលវិបាកកិរិយរូបវសេន បញ្ចធា ភិជ្ជតិ. តត្ថ កុសលោ សហជាតបច្ឆាជាតវសេន ទុវិធោ ហោតិ, តថា អកុសលោ វិបាកកិរិយសង្ខាតោ ច. តេសុ កុសលោ កាមាវចរាទិភេទេន ចតុធា ភិជ្ជតិ, អកុសលោ កាមាវចរោវ វិបាកោ ចតុភូមកោ, កិរិយាសង្ខាតោ តិភូមកោ. រូបសង្ខាតោ អត្ថិបច្ចយោ កាមាវចរោវ. សោ បន សហជាតបុរេជាតវសេន ទុវិធោ. តត្ថ បញ្ច វត្ថូនិ អារម្មណានិ ច បុរេជាតានេវ, ហទយវត្ថុ សហជាតំ វា ហោតិ បុរេជាតំ វា. បញ្ហាវារេ បន អាគតោ អាហារោ ឥន្ទ្រិយញ្ច សហជាតាទិភេទំ ន លភតីតិ ឯវមេត្ថ នានប្បការភេទតោ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

ឯវំ ភិន្នេ បនេត្ថ ចតុភូមកកុសលោបិ សហជាតោ អត្ថិបច្ចយោ បញ្ចវោការេ ‘‘ឯកោ ខន្ធោ តិណ្ណន្នំ ខន្ធាន’’ន្តិអាទិនា នយេន អញ្ញមញ្ញំ ខន្ធានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស ច ឋបេត្វា បន រូបាវចរកុសលំ អវសេសោ អារុប្បេ សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ញេវ សហជាតកុសលោ អត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. ចតុភូមកោ បនេស បញ្ចវោការេ ចតុសមុដ្ឋានិកតិសមុដ្ឋានិកកាយស្ស បច្ឆាជាតោ កុសលោ អត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. អកុសលេបិ ឯសេវ នយោ. សោបិ ហិ បញ្ចវោការេ សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស ច, ចតុវោការេ សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ញេវ សហជាតាកុសលោ អត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ. បញ្ចវោការេ ចតុសមុដ្ឋានិកតិសមុដ្ឋានិកកាយស្ស បច្ឆាជាតាកុសលោ អត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ.

វិបាកតោ បន កាមាវចររូបាវចរោ អត្ថិបច្ចយោ និយមេនេវ បដិសន្ធិក្ខណេ ខន្ធានញ្ចេវ កដត្តារូបស្ស ច សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ. បវត្តេ បន សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស ច សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ, ឋិតិប្បត្តស្ស ចតុសមុដ្ឋានិកតិសមុដ្ឋានិកកាយស្ស បច្ឆាជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ. អរូបាវចរវិបាកោ បន អារុប្បេ ឧប្បន្នលោកុត្តរវិបាកោ ច អត្តនា សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ញេវ សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ. បញ្ចវោការេ លោកុត្តរវិបាកោ សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស ច សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ, ចតុសមុដ្ឋានិកតិសមុដ្ឋានិកកាយស្ស បច្ឆាជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ. កិរិយតោ រូបាវចរោ អត្ថិបច្ចយោ សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស ច សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ, ចតុសមុដ្ឋានិកតិសមុដ្ឋានិកកាយស្ស បច្ឆាជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ. កាមាវចរារូបាវចរោ បន អារុប្បេ សម្បយុត្តក្ខន្ធានញ្ញេវ, បញ្ចវោការេ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្សាបិ សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ, ចតុសមុដ្ឋានិកតិសមុដ្ឋានិកកាយស្ស បច្ឆាជាតត្ថិ បច្ចយេន បច្ចយោ.

រូបសង្ខាតោ បន អត្ថិបច្ចយោ សហជាតោ, បុរេជាតោ, អាហារោ, ឥន្ទ្រិយន្តិ ចតុព្ពិធោ. តត្ថ សហជាតរូបត្ថិបច្ចយោ ចតុសមុដ្ឋានវសេន ចតុធា ឋិតោ. តត្ថ កម្មសមុដ្ឋានោ ឯកំ មហាភូតំ តិណ្ណន្នំ មហាភូតានំ, តីណិ ឯកស្ស, ទ្វេ ទ្វិន្នំ, មហាភូតា ឧបាទារូបានន្តិ ឯវំ សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. បដិសន្ធិក្ខណេ វត្ថុរូបំ កាមាវចររូបាវចរវិបាកក្ខន្ធានំ សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. តេសម្បិ តិសមុដ្ឋានិករូបំ ឯកំ មហាភូតំ តិណ្ណន្នំ មហាភូតានំ, តីណិ ឯកស្ស, ទ្វេ ទ្វិន្នំ, មហាភូតា ឧបាទារូបានន្តិ ឯវំ សហជាតត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. បុរេជាតត្ថិបច្ចយោ បន វត្ថុបុរេជាតអារម្មណបុរេជាតវសេន ទុវិធោ ហោតិ. សោ ទុវិធោបិ ហេដ្ឋា បុរេជាតបច្ចយេ វុត្តនយេនេវ យោជេត្វា គហេតព្ពោ. អាហារត្ថិបច្ចយោបិ ហេដ្ឋា កពឡីការាហារបច្ចយេ យោជិតនយេនេវ យោជេតព្ពោ. ឥធ បនេស អត្តនោ អនិរុទ្ធក្ខណេ បច្ចយភាវេន អត្ថិបច្ចយោតិ វុត្តោ. រូបជីវិតិន្ទ្រិយម្បិ ហេដ្ឋា ឥន្ទ្រិយបច្ចយេ រូបជីវិតិន្ទ្រិយយោជនាយំ វុត្តនយេនេវ យោជេតព្ពំ. ឥធ បនេតម្បិ អត្តនោ អនិរុទ្ធក្ខណេយេវ បច្ចយភាវេន អត្ថិបច្ចយោតិ វុត្តន្តិ ឯវមេត្ថ បច្ចយុប្បន្នតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោតិ.

អត្ថិបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា.