៧. ធាតុវិស្សជ្ជនាវារវណ្ណនា

៣៤១-៣៤៩. និទ្ទេសវារេ បនស្ស កស្សចិ សត្ត អនុសយា អនុសេន្តីតិ បុថុជ្ជនវសេន វុត្តំ. កស្សចិ បញ្ចាតិ សោតាបន្នសកទាគាមិវសេន វុត្តំ. តេសញ្ហិ ទិដ្ឋានុសយោ ច វិចិកិច្ឆានុសយោ ច បហីនាតិ បញ្ចេវ អនុសេន្តិ. តត្ថ យថា អនុសយវារេ ‘‘អនុសេន្តី’’តិ បទស្ស ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ គហិតោ, ឯវមិធ ន គហេតព្ពោ. កស្មា? តស្មិំ ខណេ អនុប្បជ្ជនតោ. កាមធាតុំ ឧបបជ្ជន្តស្ស ហិ វិបាកចិត្តញ្ចេវ កម្មសមុដ្ឋានរូបញ្ច ឧប្បជ្ជតិ, អកុសលចិត្តំ នត្ថិ. អនុសយា ច អកុសលចិត្តក្ខណេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន វិបាកចិត្តក្ខណេតិ តស្មិំ ខណេ អនុប្បជ្ជនតោ តថា អត្ថោ ន គហេតព្ពោ. កថំ បន គហេតព្ពោតិ? យថា លព្ភតិ តថា គហេតព្ពោ. កថញ្ច លព្ភតិ? អប្បហីនដ្ឋេន. យថា ហិ រាគទោសមោហានំ អប្បហីនត្តា. កុសលាព្យាកតចិត្តសមង្គី បុគ្គលោ ‘‘សរាគោ សទោសោ សមោហោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំ មគ្គភាវនាយ អប្បហីនត្តា បដិសន្ធិក្ខណេបិ តស្ស តស្ស បុគ្គលស្ស តេ តេ អនុសយា អនុសេន្តីតិ វុច្ចន្តិ. ន កេវលញ្ច វុច្ចន្តិ, អប្បហីនត្តា បន តេ អនុសេន្តិយេវ នាមាតិ វេទិតព្ពា.

អនុសយា ភង្គា នត្ថីតិ យស្ស ហិ យោ អនុសេតិ, សោ អនុសេតិយេវ; យោ នានុសេតិ, សោ នានុសេតិយេវ. អយំ អនុសេតិ ច នានុសេតិ ច, អយំ សិយា អនុសេតិ សិយា នានុសេតីតិ, ឯវំ វិភជិតព្ពោ អនុសយោ នាម នត្ថិ. រូបធាតុំ ឧបបជ្ជន្តស្ស កស្សចិ តយោតិ អនាគាមិវសេន វុត្តំ. តស្ស ហិ កាមរាគបដិឃទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆានុសយា ចត្តារោបិ អនវសេសតោ បហីនា. ឥតរេ តយោវ អប្បហីនា. តេន វុត្តំ – ‘‘កស្សចិ តយោ អនុសយា អនុសេន្តី’’តិ.

ន កាមធាតុន្តិ កាមធាតុយា បដិសិទ្ធត្តា សេសា ទ្វេ ធាតុយោ ឧបបជ្ជន្តស្សាតិ អត្ថោ. សត្តេ វាតិ យស្មា អរិយសាវកស្ស រូបធាតុយា ចុតស្ស កាមធាតុយំ ឧបបត្តិ នាម នត្ថិ, បុថុជ្ជនស្សេវ ហោតិ, តស្មា សត្តេវាតិ និយមេត្វា វុត្តំ. ‘‘អរូបធាតុយា ចុតស្ស កាមធាតុំ ឧបបជ្ជន្តស្ស សត្តេវា’’តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. រូបធាតុយា ឧបបត្តិ នត្ថីតិ កស្មា នត្ថិ? ឧបបត្តិនិប្ផាទកស្ស រូបាវចរជ្ឈានស្ស អភាវា. សោ ហិ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា តំ ធាតុំ ឧបបន្នោតិ នាស្ស តត្ថ រូបាវចរជ្ឈានំ អត្ថិ. តទភាវា រូបធាតុយំ ឧបបត្តិ នត្ថីតិ វេទិតព្ពា. អរូបធាតុយា ចុតស្ស ន កាមធាតុន្តិ ឯត្ថ អរូបធាតុយេវ អធិប្បេតា. ឥមិនា នយេន សព្ពវិស្សជ្ជនេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ.

ធាតុវារវណ្ណនា.

អនុសយយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.