២. រូបធាតុ

៩៩៣. រូបធាតុយា កតិ ខន្ធា, កតិ អាយតនា, កតិ ធាតុយោ, កតិ សច្ចានិ, កតិ ឥន្ទ្រិយានិ…បេ… កតិ ចិត្តានិ?

រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា, ឆ អាយតនានិ, នវ ធាតុយោ, តីណិ សច្ចានិ, ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ, អដ្ឋ ហេតូ, តយោ អាហារា, ចត្តារោ ផស្សា, ចតស្សោ វេទនា, ចតស្សោ សញ្ញា, ចតស្សោ ចេតនា, ចត្តារិ ចិត្តានិ.

៩៩៤. តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា? រូបក្ខន្ធោ, វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា ឆ អាយតនានិ? ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ឆ អាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា រូបធាតុយា នវ ធាតុយោ? ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា នវ ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, ទ្វេ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ កុសលហេតូ? អលោភោ កុសលហេតុ, អទោសោ កុសលហេតុ, អមោហោ កុសលហេតុ – ឥមេ តយោ កុសលហេតូ.

តត្ថ កតមេ ទ្វេ អកុសលហេតូ? លោភោ អកុសលហេតុ, មោហោ អកុសលហេតុ – ឥមេ ទ្វេ អកុសលហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ អព្យាកតហេតូ? កុសលានំ វា ធម្មានំ វិបាកតោ កិរិយាព្យាកតេសុ វា ធម្មេសុ អលោភោ, អទោសោ, អមោហោ – ឥមេ តយោ អព្យាកតហេតូ. ឥមេ វុច្ចន្តិ រូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា តយោ អាហារា? ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា តយោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា ចត្តារោ ផស្សា? ចក្ខុសម្ផស្សោ, សោតសម្ផស្សោ, មនោធាតុសម្ផស្សោ, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចត្តារោ ផស្សា’’.

តត្ថ កតមា រូបធាតុយា ចតស្សោ វេទនា…បេ… ចតស្សោ សញ្ញា…បេ… ចតស្សោ ចេតនា…បេ… ចត្តារិ ចិត្តានិ? ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, មនោធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចត្តារិ ចិត្តានិ’’.