១៨. ធម្មហទយវិភង្គោ

១. សព្ពសង្គាហិកវារោ

៩៧៨. កតិ ខន្ធា, កតិ អាយតនានិ, កតិ ធាតុយោ, កតិ សច្ចានិ, កតិ ឥន្ទ្រិយានិ, កតិ ហេតូ, កតិ អាហារា, កតិ ផស្សា, កតិ វេទនា, កតិ សញ្ញា, កតិ ចេតនា, កតិ ចិត្តានិ?

បញ្ចក្ខន្ធា, ទ្វាទសាយតនានិ, អដ្ឋារស ធាតុយោ, ចត្តារិ សច្ចានិ, ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ, នវ ហេតូ, ចត្តារោ អាហារា, សត្ត ផស្សា, សត្ត វេទនា, សត្ត សញ្ញា, សត្ត ចេតនា, សត្ត ចិត្តានិ.

៩៧៩. តត្ថ កតមេ បញ្ចក្ខន្ធា? រូបក្ខន្ធោ, វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា’’.

៩៨០. តត្ថ កតមានិ ទ្វាទសាយតនានិ? ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘ទ្វាទសាយតនានិ’’.

៩៨១. តត្ថ កតមា អដ្ឋារស ធាតុយោ? ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘អដ្ឋារស ធាតុយោ’’.

៩៨២. តត្ថ កតមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, និរោធសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘ចត្តារិ សច្ចានិ’’.

៩៨៣. តត្ថ កតមានិ ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ, បុរិសិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សុខិន្ទ្រិយំ, ទុក្ខិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ’’.

៩៨៤. តត្ថ កតមេ នវ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, តយោ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ កុសលហេតូ? អលោភោ កុសលហេតុ, អទោសោ កុសលហេតុ, អមោហោ កុសលហេតុ – ឥមេ តយោ កុសលហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ អកុសលហេតូ? លោភោ អកុសលហេតុ, ទោសោ អកុសលហេតុ, មោហោ អកុសលហេតុ – ឥមេ តយោ អកុសលហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ អព្យាកតហេតូ? កុសលានំ វា ធម្មានំ វិបាកតោ កិរិយាព្យាកតេសុ វា ធម្មេសុ អលោភោ, អទោសោ, អមោហោ – ឥមេ តយោ អព្យាកតហេតូ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘នវ ហេតូ’’.

៩៨៥. តត្ថ កតមេ ចត្តារោ អាហារា? កពឡីការាហារោ [កពឡិំការោ អាហារោ (សី. ស្យា.)], ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘ចត្តារោ អាហារា’’.

៩៨៦. តត្ថ កតមេ សត្ត ផស្សា? ចក្ខុសម្ផស្សោ, សោតសម្ផស្សោ, ឃានសម្ផស្សោ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ, កាយសម្ផស្សោ, មនោធាតុសម្ផស្សោ, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘សត្ត ផស្សា’’.

៩៨៧. តត្ថ កតមា សត្ត វេទនា? ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា, សោតសម្ផស្សជា វេទនា, ឃានសម្ផស្សជា វេទនា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា វេទនា, កាយសម្ផស្សជា វេទនា, មនោធាតុសម្ផស្សជា វេទនា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា វេទនា – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘សត្ត វេទនា’’.

៩៨៨. តត្ថ កតមា សត្ត សញ្ញា? ចក្ខុសម្ផស្សជា សញ្ញា, សោតសម្ផស្សជា សញ្ញា, ឃានសម្ផស្សជា សញ្ញា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា សញ្ញា, កាយសម្ផស្សជា សញ្ញា, មនោធាតុសម្ផស្សជា សញ្ញា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា សញ្ញា – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘សត្ត សញ្ញា’’.

៩៨៩. តត្ថ កតមា សត្ត ចេតនា? ចក្ខុសម្ផស្សជា ចេតនា, សោតសម្ផស្សជា ចេតនា, ឃានសម្ផស្សជា ចេតនា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា ចេតនា, កាយសម្ផស្សជា ចេតនា, មនោធាតុសម្ផស្សជា ចេតនា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា ចេតនា – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘សត្ត ចេតនា’’.

៩៩០. តត្ថ កតមានិ សត្ត ចិត្តានិ? ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, ឃានវិញ្ញាណំ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, កាយវិញ្ញាណំ, មនោធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘សត្ត ចិត្តានិ’’.

២. ឧប្បត្តានុប្បត្តិវារោ

១. កាមធាតុ

៩៩១. កាមធាតុយា កតិ ខន្ធា, កតិ អាយតនានិ, កតិ ធាតុយោ, កតិ សច្ចានិ, កតិ ឥន្ទ្រិយានិ, កតិ ហេតូ, កតិ អាហារា, កតិ ផស្សា, កតិ វេទនា, កតិ សញ្ញា, កតិ ចេតនា, កតិ ចិត្តានិ?

កាមធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា, ទ្វាទសាយតនានិ, អដ្ឋារស ធាតុយោ, តីណិ សច្ចានិ, ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ, នវ ហេតូ, ចត្តារោ អាហារា, សត្ត ផស្សា, សត្ត វេទនា, សត្ត សញ្ញា, សត្ត ចេតនា, សត្ត ចិត្តានិ.

៩៩២. តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា? រូបក្ខន្ធោ, វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា ទ្វាទសាយតនានិ? ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា ទ្វាទសាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា អដ្ឋារស ធាតុយោ? ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា អដ្ឋារស ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា តីណិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា តីណិ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ…បេ… អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា នវ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, តយោ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា នវ ហេតូ’’.

តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា ចត្តារោ អាហារា? កពឡីការាហារោ, ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា ចត្តារោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា សត្ត ផស្សា? ចក្ខុសម្ផស្សោ សោតសម្ផស្សោ, ឃានសម្ផស្សោ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ, កាយសម្ផស្សោ, មនោធាតុសម្ផស្សោ, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត ផស្សា’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា សត្ត វេទនា? ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា, សោតសម្ផស្សជា វេទនា, ឃានសម្ផស្សជា វេទនា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា វេទនា, កាយសម្ផស្សជា វេទនា, មនោធាតុសម្ផស្សជា វេទនា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា វេទនា – ឥមា វុច្ចត្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត វេទនា’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា សត្ត សញ្ញា? ចក្ខុសម្ផស្សជា សញ្ញា, សោតសម្ផស្សជា សញ្ញា, ឃានសម្ផស្សជា សញ្ញា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា សញ្ញា, កាយសម្ផស្សជា សញ្ញា, មនោធាតុសម្ផស្សជា សញ្ញា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា សញ្ញា – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត សញ្ញា’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា សត្ត ចេតនា? ចក្ខុសម្ផស្សជា ចេតនា, សោតសម្ផស្សជា ចេតនា, ឃានសម្ផស្សជា ចេតនា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា ចេតនា, កាយសម្ផស្សជា ចេតនា, មនោធាតុសម្ផស្សជា ចេតនា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា ចេតនា – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត ចេតនា’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា សត្ត ចិត្តានិ? ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, ឃានវិញ្ញាណំ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, កាយវិញ្ញាណំ, មនោធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត ចិត្តានិ’’.

២. រូបធាតុ

៩៩៣. រូបធាតុយា កតិ ខន្ធា, កតិ អាយតនា, កតិ ធាតុយោ, កតិ សច្ចានិ, កតិ ឥន្ទ្រិយានិ…បេ… កតិ ចិត្តានិ?

រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា, ឆ អាយតនានិ, នវ ធាតុយោ, តីណិ សច្ចានិ, ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ, អដ្ឋ ហេតូ, តយោ អាហារា, ចត្តារោ ផស្សា, ចតស្សោ វេទនា, ចតស្សោ សញ្ញា, ចតស្សោ ចេតនា, ចត្តារិ ចិត្តានិ.

៩៩៤. តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា? រូបក្ខន្ធោ, វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា ឆ អាយតនានិ? ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ឆ អាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា រូបធាតុយា នវ ធាតុយោ? ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា នវ ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, ទ្វេ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ.

តត្ថ កតមេ ទ្វេ អកុសលហេតូ? លោភោ អកុសលហេតុ, មោហោ អកុសលហេតុ – ឥមេ ទ្វេ អកុសលហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ អព្យាកតហេតូ? កុសលានំ វា ធម្មានំ វិបាកតោ កិរិយាព្យាកតេសុ វា ធម្មេសុ អលោភោ, អទោសោ, អមោហោ – ឥមេ តយោ អព្យាកតហេតូ. ឥមេ វុច្ចន្តិ រូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា តយោ អាហារា? ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា តយោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា ចត្តារោ ផស្សា? ចក្ខុសម្ផស្សោ, សោតសម្ផស្សោ, មនោធាតុសម្ផស្សោ, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចត្តារោ ផស្សា’’.

តត្ថ កតមា រូបធាតុយា ចតស្សោ វេទនា…បេ… ចតស្សោ សញ្ញា…បេ… ចតស្សោ ចេតនា…បេ… ចត្តារិ ចិត្តានិ? ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, មនោធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចត្តារិ ចិត្តានិ’’.

៣. អរូបធាតុ

៩៩៥. អរូបធាតុយា កតិ ខន្ធា…បេ… កតិ ចិត្តានិ?

អរូបធាតុយា ចត្តារោ ខន្ធា, ទ្វេ អាយតនានិ, ទ្វេ ធាតុយោ, តីណិ សច្ចានិ, ឯកាទសិន្ទ្រិយានិ, អដ្ឋ ហេតូ, តយោ អាហារា, ឯកោ ផស្សោ, ឯកា វេទនា, ឯកា សញ្ញា, ឯកា ចេតនា, ឯកំ ចិត្តំ.

៩៩៦. តត្ថ កតមេ អរូបធាតុយា ចត្តារោ ខន្ធា? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ចត្តារោ ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ អរូបធាតុយា ទ្វេ អាយតនានិ? មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ទ្វេ អាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា អរូបធាតុយា ទ្វេ ធាតុយោ? មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ទ្វេ ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ អរូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ អរូបធាតុយា ឯកាទសិន្ទ្រិយានិ? មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ឯកាទសិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ អរូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, ទ្វេ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ’’.

តត្ថ កតមេ អរូបធាតុយា តយោ អាហារា? ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា តយោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមោ អរូបធាតុយា ឯកោ ផស្សោ? មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អរូបធាតុយា ឯកោ ផស្សោ’’.

តត្ថ កតមា អរូបធាតុយា ឯកា វេទនា…បេ… ឯកា សញ្ញា…បេ… ឯកា ចេតនា…បេ… ឯកំ ចិត្តំ? មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘អរូបធាតុយា ឯកំ ចិត្តំ’’.

៤. អបរិយាបន្នំ

៩៩៧. អបរិយាបន្នេ កតិ ខន្ធា…បេ… កតិ ចិត្តានិ?

អបរិយាបន្នេ ចត្តារោ ខន្ធា, ទ្វេ អាយតនានិ, ទ្វេ ធាតុយោ, ទ្វេ សច្ចានិ, ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ, ឆ ហេតូ, តយោ អាហារា, ឯកោ ផស្សោ, ឯកា វេទនា, ឯកា សញ្ញា, ឯកា ចេតនា, ឯកំ ចិត្តំ.

៩៩៨. តត្ថ កតមេ អបរិយាបន្នេ ចត្តារោ ខន្ធា? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ចត្តារោ ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ អបរិយាបន្នេ ទ្វេ អាយតនានិ? មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វេ អាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា អបរិយាបន្នេ ទ្វេ ធាតុយោ? មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វេ ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ អបរិយាបន្នេ ទ្វេ សច្ចានិ? មគ្គសច្ចំ, និរោធសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វេ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ អបរិយាបន្នេ ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ? មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ អបរិយាបន្នេ ឆ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ អព្យាកតហេតូ? កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកតោ អលោភោ, អទោសោ, អមោហោ – ឥមេ តយោ អព្យាកតហេតូ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ឆ ហេតូ’’.

តត្ថ កតមេ អបរិយាបន្នេ តយោ អាហារា? ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ តយោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមោ អបរិយាបន្នេ ឯកោ ផស្សោ? មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ឯកោ ផស្សោ’’.

តត្ថ កតមា អបរិយាបន្នេ ឯកា វេទនា…បេ… ឯកា សញ្ញា…បេ… ឯកា ចេតនា…បេ… ឯកំ ចិត្តំ? មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ឯកំ ចិត្តំ’’.

៣. បរិយាបន្នាបរិយាបន្នវារោ

១. កាមធាតុ

៩៩៩. បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ កតិ កាមធាតុបរិយាបន្នា, កតិ ន កាមធាតុបរិយាបន្នា…បេ… សត្តន្នំ ចិត្តានំ កតិ កាមធាតុបរិយាបន្នា, កតិ ន កាមធាតុបរិយាបន្នា?

១០០០. រូបក្ខន្ធោ កាមធាតុបរិយាបន្នោ; ចត្តារោ ខន្ធា សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា.

ទសាយតនា កាមធាតុបរិយាបន្នា; ទ្វេ អាយតនា សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា.

សោឡស ធាតុយោ កាមធាតុបរិយាបន្នា; ទ្វេ ធាតុយោ សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា.

សមុទយសច្ចំ កាមធាតុបរិយាបន្នំ; ទ្វេ សច្ចា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា; ទុក្ខសច្ចំ សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នំ, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នំ.

ទសិន្ទ្រិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា; តីណិន្ទ្រិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា; នវិន្ទ្រិយា សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា.

តយោ អកុសលហេតូ កាមធាតុបរិយាបន្នា; ឆ ហេតូ សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា.

កពឡីការោ អាហារោ កាមធាតុបរិយាបន្នោ; តយោ អាហារា សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា.

ឆ ផស្សា កាមធាតុបរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ សិយា កាមធាតុ បរិយាបន្នោ, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នោ.

ឆ វេទនា…បេ… ឆ សញ្ញា… ឆ ចេតនា… ឆ ចិត្តា កាមធាតុបរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា កាមធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន កាមធាតុបរិយាបន្នា.

២. រូបធាតុ

១០០១. បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ កតិ រូបធាតុបរិយាបន្នា, កតិ ន រូបធាតុបរិយាបន្នា …បេ… សត្តន្នំ ចិត្តានំ កតិ រូបធាតុបរិយាបន្នា, កតិ ន រូបធាតុបរិយាបន្នា?

១០០២. រូបក្ខន្ធោ ន រូបធាតុបរិយាបន្នោ; ចត្តារោ ខន្ធា សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា.

ទសាយតនា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា; ទ្វេ អាយតនា សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា.

សោឡស ធាតុយោ ន រូបធាតុបរិយាបន្នា; ទ្វេ ធាតុយោ សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា.

តីណិ សច្ចានិ ន រូបធាតុបរិយាបន្នា; ទុក្ខសច្ចំ សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នំ, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នំ.

តេរសិន្ទ្រិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា; នវិន្ទ្រិយា សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា.

តយោ អកុសលហេតូ ន រូបធាតុបរិយាបន្នា; ឆ ហេតូ សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា.

កពឡីការោ អាហារោ ន រូបធាតុបរិយាបន្នោ; តយោ អាហារា សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា.

ឆ ផស្សា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នោ, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នោ.

ឆ វេទនា…បេ… ឆ សញ្ញា… ឆ ចេតនា… ឆ ចិត្តា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា រូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន រូបធាតុបរិយាបន្នា.

៣. អរូបធាតុ

១០០៣. បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ កតិ អរូបធាតុបរិយាបន្នា, កតិ ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា…បេ… សត្តន្នំ ចិត្តានំ កតិ អរូបធាតុបរិយាបន្នា, កតិ ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា?

១០០៤. រូបក្ខន្ធោ ន អរូបធាតុបរិយាបន្នោ; ចត្តារោ ខន្ធា សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា.

ទសាយតនា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា; ទ្វេ អាយតនា សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា.

សោឡស ធាតុយោ ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា; ទ្វេ ធាតុយោ សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា.

តីណិ សច្ចានិ ន អរូបធាតុបរិយាបន្នានិ.

ទុក្ខសច្ចំ សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នំ, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នំ.

ចុទ្ទសិន្ទ្រិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា; អដ្ឋិន្ទ្រិយា សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា.

តយោ អកុសលហេតូ ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា; ឆ ហេតូ សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា.

កពឡីការោ អាហារោ ន អរូបធាតុបរិយាបន្នោ; តយោ អាហារា សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា.

ឆ ផស្សា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នោ, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នោ.

ឆ វេទនា…បេ… ឆ សញ្ញា … ឆ ចេតនា… ឆ ចិត្តា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា អរូបធាតុបរិយាបន្នា, សិយា ន អរូបធាតុបរិយាបន្នា.

៤. បរិយាបន្នាបរិយាបន្នំ

១០០៥. បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ កតិ បរិយាបន្នា, កតិ អបរិយាបន្នា…បេ… សត្តន្នំ ចិត្តានំ កតិ បរិយាបន្នា, កតិ អបរិយាបន្នា?

១០០៦. រូបក្ខន្ធោ បរិយាបន្នោ; ចត្តារោ ខន្ធា សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា.

ទសាយតនា បរិយាបន្នា; ទ្វេ អាយតនា សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា.

សោឡស ធាតុយោ បរិយាបន្នា; ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា.

ទ្វេ សច្ចា បរិយាបន្នា; ទ្វេ សច្ចា អបរិយាបន្នា.

ទសិន្ទ្រិយា បរិយាបន្នា, តីណិន្ទ្រិយា អបរិយាបន្នា; នវិន្ទ្រិយា សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា.

តយោ អកុសលហេតូ បរិយាបន្នា; ឆ ហេតូ សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា.

កពឡីការោ អាហារោ បរិយាបន្នោ; តយោ អាហារា សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា.

ឆ ផស្សា បរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ សិយា បរិយាបន្នោ, សិយា អបរិយាបន្នោ.

ឆ វេទនា…បេ… ឆ សញ្ញា… ឆ ចេតនា… ឆ ចិត្តា បរិយាបន្នា; មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា.

៤. ធម្មទស្សនវារោ

១. កាមធាតុ

១០០៧. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កតិ ខន្ធា បាតុភវន្តិ…បេ… កតិ ចិត្តានិ បាតុភវន្តិ?

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ សព្ពេសំ បញ្ចក្ខន្ធា បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ឯកាទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ អបរានិ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ នវាយតនានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ សត្តាយតនានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ឯកាទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ អបរា ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ នវ ធាតុយោ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ សត្ត ធាតុយោ បាតុភវន្តិ; សព្ពេសំ ឯកំ សច្ចំ បាតុភវតិ; កស្សចិ ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ អបរានិ តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ អបរានិ នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ អបរានិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ សត្តិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ តយោ ហេតូ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ ទ្វេ ហេតូ បាតុភវន្តិ; កស្សចិ [កេចិ (ស្យា.)] អហេតុកា បាតុភវន្តិ; សព្ពេសំ ចត្តារោ អាហារា បាតុភវន្តិ; សព្ពេសំ ឯកោ ផស្សោ បាតុភវតិ; សព្ពេសំ ឯកា វេទនា… ឯកា សញ្ញា… ឯកា ចេតនា… ឯកំ ចិត្តំ បាតុភវតិ.

១០០៨. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ សព្ពេសំ កតមេ បញ្ចក្ខន្ធា បាតុភវន្តិ? រូបក្ខន្ធោ…បេ… វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ សព្ពេសំ ឥមេ បញ្ចក្ខន្ធា បាតុភវន្តិ.

១០០៩. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ឯកាទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ? កាមាវចរានំ ទេវានំ, បឋមកប្បិកានំ មនុស្សានំ, ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ, នេរយិកានំ បរិបុណ្ណាយតនានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ឯកាទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ ឯកាទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចន្ធានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ – រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស អបរានិ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចពធិរានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស នវាយតនានិ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចន្ធពធិរានំ ឧបបត្តិក្ខណេ នវាយតនានិ បាតុភវន្តិ – រូបាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ នវាយតនានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស សត្តាយតនានិ បាតុភវន្តិ? គព្ភសេយ្យកានំ សត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ សត្តាយតនានិ បាតុភវន្តិ – រូបាយតនំ, គន្ធាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ សត្តាយតនានិ បាតុភវន្តិ.

១០១០. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ឯកាទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ? កាមាវចរានំ ទេវានំ, បឋមកប្បិកានំ មនុស្សានំ, ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ បរិបុណ្ណាយតនានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ឯកាទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, សោតធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមា ឯកាទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចន្ធានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ – រូបធាតុ, សោតធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមា ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស អបរា ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចពធិរានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមា ទស ធាតុយោ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស នវ ធាតុយោ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចន្ធពធិរានំ ឧបបត្តិក្ខណេ នវ ធាតុយោ បាតុភវន្តិ – រូបធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមា នវ ធាតុយោ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស សត្ត ធាតុយោ បាតុភវន្តិ? គព្ភសេយ្យកានំ សត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ សត្ត ធាតុយោ បាតុភវន្តិ – រូបធាតុ, គន្ធធាតុ, រសធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមា សត្ត ធាតុយោ បាតុភវន្តិ.

១០១១. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ សព្ពេសំ កតមំ ឯកំ សច្ចំ បាតុភវតិ? ទុក្ខសច្ចំ – កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ សព្ពេសំ ឥទំ ឯកំ សច្ចំ បាតុភវតិ.

១០១២. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? កាមាវចរានំ ទេវានំ, សហេតុកានំ ញាណសម្បយុត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ វា ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ វា, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? កាមាវចរានំ ទេវានំ សហេតុកានំ ញាណវិប្បយុត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ វា ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ វា, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស អបរានិ តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? បឋមកប្បិកានំ មនុស្សានំ សហេតុកានំ ញាណសម្បយុត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ វា ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ វា, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ តេរសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? បឋមកប្បិកានំ មនុស្សានំ សហេតុកានំ ញាណវិប្បយុត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ វា ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ វា, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? គព្ភសេយ្យកានំ សត្តានំ សហេតុកានំ ញាណសម្បយុត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ វា ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ វា, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ ទសិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? គព្ភសេយ្យកានំ សត្តានំ សហេតុកានំ ញាណវិប្បយុត្តានំ ឧបបត្តិក្ខណេ នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ វា ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ វា, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស អបរានិ នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ បរិបុណ្ណាយតនានំ ឧបបត្តិក្ខណេ នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ នវិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចន្ធានំ ឧបបត្តិក្ខណេ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស អបរានិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចពធិរានំ ឧបបត្តិក្ខណេ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – ចក្ខុន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស សត្តិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ នេរយិកានំ, ជច្ចន្ធពធិរានំ ឧបបត្តិក្ខណេ សត្តិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ សត្តិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? គព្ភសេយ្យកានំ សត្តានំ អហេតុកានំ, ឋបេត្វា នបុំសកានំ, ឧបបត្តិក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ វា បុរិសិន្ទ្រិយំ វា, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.

កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្ស ចត្តារិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ? គព្ភសេយ្យកានំ សត្តានំ អហេតុកានំ, នបុំសកានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ – កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ. កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ ឯតេសំ ឥមានិ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ បាតុភវន្តិ.