២. ឧប្បត្តានុប្បត្តិវារោ

១. កាមធាតុ

៩៩១. កាមធាតុយា កតិ ខន្ធា, កតិ អាយតនានិ, កតិ ធាតុយោ, កតិ សច្ចានិ, កតិ ឥន្ទ្រិយានិ, កតិ ហេតូ, កតិ អាហារា, កតិ ផស្សា, កតិ វេទនា, កតិ សញ្ញា, កតិ ចេតនា, កតិ ចិត្តានិ?

កាមធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា, ទ្វាទសាយតនានិ, អដ្ឋារស ធាតុយោ, តីណិ សច្ចានិ, ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ, នវ ហេតូ, ចត្តារោ អាហារា, សត្ត ផស្សា, សត្ត វេទនា, សត្ត សញ្ញា, សត្ត ចេតនា, សត្ត ចិត្តានិ.

៩៩២. តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា? រូបក្ខន្ធោ, វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា ទ្វាទសាយតនានិ? ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា ទ្វាទសាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា អដ្ឋារស ធាតុយោ? ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា អដ្ឋារស ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា តីណិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា តីណិ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ…បេ… អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា នវ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, តយោ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា នវ ហេតូ’’.

តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា ចត្តារោ អាហារា? កពឡីការាហារោ, ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា ចត្តារោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមេ កាមធាតុយា សត្ត ផស្សា? ចក្ខុសម្ផស្សោ សោតសម្ផស្សោ, ឃានសម្ផស្សោ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ, កាយសម្ផស្សោ, មនោធាតុសម្ផស្សោ, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត ផស្សា’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា សត្ត វេទនា? ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា, សោតសម្ផស្សជា វេទនា, ឃានសម្ផស្សជា វេទនា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា វេទនា, កាយសម្ផស្សជា វេទនា, មនោធាតុសម្ផស្សជា វេទនា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា វេទនា – ឥមា វុច្ចត្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត វេទនា’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា សត្ត សញ្ញា? ចក្ខុសម្ផស្សជា សញ្ញា, សោតសម្ផស្សជា សញ្ញា, ឃានសម្ផស្សជា សញ្ញា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា សញ្ញា, កាយសម្ផស្សជា សញ្ញា, មនោធាតុសម្ផស្សជា សញ្ញា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា សញ្ញា – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត សញ្ញា’’.

តត្ថ កតមា កាមធាតុយា សត្ត ចេតនា? ចក្ខុសម្ផស្សជា ចេតនា, សោតសម្ផស្សជា ចេតនា, ឃានសម្ផស្សជា ចេតនា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា ចេតនា, កាយសម្ផស្សជា ចេតនា, មនោធាតុសម្ផស្សជា ចេតនា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា ចេតនា – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត ចេតនា’’.

តត្ថ កតមានិ កាមធាតុយា សត្ត ចិត្តានិ? ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, ឃានវិញ្ញាណំ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, កាយវិញ្ញាណំ, មនោធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘កាមធាតុយា សត្ត ចិត្តានិ’’.

២. រូបធាតុ

៩៩៣. រូបធាតុយា កតិ ខន្ធា, កតិ អាយតនា, កតិ ធាតុយោ, កតិ សច្ចានិ, កតិ ឥន្ទ្រិយានិ…បេ… កតិ ចិត្តានិ?

រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា, ឆ អាយតនានិ, នវ ធាតុយោ, តីណិ សច្ចានិ, ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ, អដ្ឋ ហេតូ, តយោ អាហារា, ចត្តារោ ផស្សា, ចតស្សោ វេទនា, ចតស្សោ សញ្ញា, ចតស្សោ ចេតនា, ចត្តារិ ចិត្តានិ.

៩៩៤. តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា? រូបក្ខន្ធោ, វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា បញ្ចក្ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា ឆ អាយតនានិ? ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ឆ អាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា រូបធាតុយា នវ ធាតុយោ? ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា នវ ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ រូបធាតុយា ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចុទ្ទសិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, ទ្វេ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ កុសលហេតូ? អលោភោ កុសលហេតុ, អទោសោ កុសលហេតុ, អមោហោ កុសលហេតុ – ឥមេ តយោ កុសលហេតូ.

តត្ថ កតមេ ទ្វេ អកុសលហេតូ? លោភោ អកុសលហេតុ, មោហោ អកុសលហេតុ – ឥមេ ទ្វេ អកុសលហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ អព្យាកតហេតូ? កុសលានំ វា ធម្មានំ វិបាកតោ កិរិយាព្យាកតេសុ វា ធម្មេសុ អលោភោ, អទោសោ, អមោហោ – ឥមេ តយោ អព្យាកតហេតូ. ឥមេ វុច្ចន្តិ រូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា តយោ អាហារា? ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា តយោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមេ រូបធាតុយា ចត្តារោ ផស្សា? ចក្ខុសម្ផស្សោ, សោតសម្ផស្សោ, មនោធាតុសម្ផស្សោ, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចត្តារោ ផស្សា’’.

តត្ថ កតមា រូបធាតុយា ចតស្សោ វេទនា…បេ… ចតស្សោ សញ្ញា…បេ… ចតស្សោ ចេតនា…បេ… ចត្តារិ ចិត្តានិ? ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, មនោធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘រូបធាតុយា ចត្តារិ ចិត្តានិ’’.

៣. អរូបធាតុ

៩៩៥. អរូបធាតុយា កតិ ខន្ធា…បេ… កតិ ចិត្តានិ?

អរូបធាតុយា ចត្តារោ ខន្ធា, ទ្វេ អាយតនានិ, ទ្វេ ធាតុយោ, តីណិ សច្ចានិ, ឯកាទសិន្ទ្រិយានិ, អដ្ឋ ហេតូ, តយោ អាហារា, ឯកោ ផស្សោ, ឯកា វេទនា, ឯកា សញ្ញា, ឯកា ចេតនា, ឯកំ ចិត្តំ.

៩៩៦. តត្ថ កតមេ អរូបធាតុយា ចត្តារោ ខន្ធា? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ចត្តារោ ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ អរូបធាតុយា ទ្វេ អាយតនានិ? មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ទ្វេ អាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា អរូបធាតុយា ទ្វេ ធាតុយោ? មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ទ្វេ ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ អរូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ? ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា តីណិ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ អរូបធាតុយា ឯកាទសិន្ទ្រិយានិ? មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា ឯកាទសិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ អរូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, ទ្វេ អកុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា អដ្ឋ ហេតូ’’.

តត្ថ កតមេ អរូបធាតុយា តយោ អាហារា? ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អរូបធាតុយា តយោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមោ អរូបធាតុយា ឯកោ ផស្សោ? មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អរូបធាតុយា ឯកោ ផស្សោ’’.

តត្ថ កតមា អរូបធាតុយា ឯកា វេទនា…បេ… ឯកា សញ្ញា…បេ… ឯកា ចេតនា…បេ… ឯកំ ចិត្តំ? មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘អរូបធាតុយា ឯកំ ចិត្តំ’’.

៤. អបរិយាបន្នំ

៩៩៧. អបរិយាបន្នេ កតិ ខន្ធា…បេ… កតិ ចិត្តានិ?

អបរិយាបន្នេ ចត្តារោ ខន្ធា, ទ្វេ អាយតនានិ, ទ្វេ ធាតុយោ, ទ្វេ សច្ចានិ, ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ, ឆ ហេតូ, តយោ អាហារា, ឯកោ ផស្សោ, ឯកា វេទនា, ឯកា សញ្ញា, ឯកា ចេតនា, ឯកំ ចិត្តំ.

៩៩៨. តត្ថ កតមេ អបរិយាបន្នេ ចត្តារោ ខន្ធា? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ចត្តារោ ខន្ធា’’.

តត្ថ កតមានិ អបរិយាបន្នេ ទ្វេ អាយតនានិ? មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វេ អាយតនានិ’’.

តត្ថ កតមា អបរិយាបន្នេ ទ្វេ ធាតុយោ? មនោវិញ្ញាណធាតុ, ធម្មធាតុ – ឥមា វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វេ ធាតុយោ’’.

តត្ថ កតមានិ អបរិយាបន្នេ ទ្វេ សច្ចានិ? មគ្គសច្ចំ, និរោធសច្ចំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វេ សច្ចានិ’’.

តត្ថ កតមានិ អបរិយាបន្នេ ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ? មនិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ទ្វាទសិន្ទ្រិយានិ’’.

តត្ថ កតមេ អបរិយាបន្នេ ឆ ហេតូ? តយោ កុសលហេតូ, តយោ អព្យាកតហេតូ.

តត្ថ កតមេ តយោ អព្យាកតហេតូ? កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកតោ អលោភោ, អទោសោ, អមោហោ – ឥមេ តយោ អព្យាកតហេតូ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ឆ ហេតូ’’.

តត្ថ កតមេ អបរិយាបន្នេ តយោ អាហារា? ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារោ, វិញ្ញាណាហារោ – ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អបរិយាបន្នេ តយោ អាហារា’’.

តត្ថ កតមោ អបរិយាបន្នេ ឯកោ ផស្សោ? មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ឯកោ ផស្សោ’’.

តត្ថ កតមា អបរិយាបន្នេ ឯកា វេទនា…បេ… ឯកា សញ្ញា…បេ… ឯកា ចេតនា…បេ… ឯកំ ចិត្តំ? មនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘អបរិយាបន្នេ ឯកំ ចិត្តំ’’.