៦. បរោ

សមាសោតិ ឆដ្ឋីសមាសោ ការកសមាសោ វា. និបាតនតា ចាស្ស វិសេសតោតិ. ឯតញ្ចាតិ បរោក្ខេតិ ឯតញ្ច. ក្រិយត្ថស្ស ឧបាធិ វិសេសនំ ក្រិយត្ថោបាធិ, តស្ស ក្រិយត្ថោបាធិនោ ភូតា នជ្ជតនស្ស សាធនទ្វារេន វិសេសនំ, ន តូជុកំត្យត្ថោ. កស្មា នោជុកំ វិសេសនំ ត្យាហ ‘ព្យវច្ឆេជ្ជាភាវា’តិ. តមេវ ផុដយិតុមាហ- ‘តថាហិ’ច្ចាទិ.

សាធិយមានាតិ ឥមិនា ធាត្វត្ថស្សាបរិនិប្ផន្នតំ ពោធេតិ. តេ សន្តិ ឥន្ទ្រិយានំ. សន្តោ វិជ្ជមានោ វិសយោ យេសំ ឥន្ទ្រិយានំ តេ សម្ភាវោ តត្តំ, តស្មា. នេតិ បដិសេធេ, សាធនទ្វារេន វិសេសនត្តេ ព្យវច្ឆេជ្ជសព្ភាវា យថាវុត្តទោសោ ន ភវតីតិ អត្ថោ. ទោសា ភាវមេវ ទស្សេតុមាហ- ‘យស្សិ’ច្ចាទិ. យស្សាតិ ធាត្វត្ថស្ស. តត្ថាតិ តស្មិំ អប្បច្ចក្ខេ ធាត្វត្ថេ. ការកានំ សត្តិសភាវត្តា សាបិ អបច្ចក្ខា វាតិ ចោទេតិ ននុចេច្ចាទិនា. អសត្តោតិ អសមត្ថោ.

អត្តានាម អត្តនោ បច្ចក្ខោតិ តព្ពិសយេ អម្ហការកស្ស វិធានមយុត្តន្តិ មនសិ និធាយ យំ វុត្តំ វុត្តិការេន, តមុបទស្សេតុមាហ- ‘ននុចេ’ច្ចាទិ. អត្តពោធនីយាបិ ហិ កិរិយា យទា ចិត្តវិក្ខេបតោ នោបលក្ខីយតេ, តទាយំ បរោក្ខា ភវតិ, តេនុត្តមវិសយេបិ បរោក្ខភាវោ តស្សា ភវត្វេវ. ជាគរតោបិ យទា មទា មនោព្យាតង្គតោ អនុបលទ្ធិ, តទាបិ ភវត្យេវេតិ ទស្សេតុំ វុត្តំ ព្យាសត្តវចនំ. អភិនិព្ពត្តិកាលេតិ កិរិយា និព្ពត្តិកាលេ, ‘សុត្តោ-ហំ កិំ វិលលាប, មត្តោ-ហំ កិំវិលលាបេ’តិ ឥទមត្រោទាហរណំ. ចិត្ត ចិក្ខេបវិសយប្បទស្សនាយេត្ថ សុត្តវចនំ.