១៣. មាយោ

សូតិ មាសូតិ ឯត្ថ សុសទ្ទោ. ឯត្ថ ឥមស្មិំ ឧទាហរណេ. និវត្តេតិ មាសទ្ទោតិ សេសោ. អារទ្ធន្តិ ឥមិនា វត្តមានំ វនគមនំ ទស្សេតិ. អន្តោភូតណ្យត្ថាតិ ណិប្បច្ចយាភាវេបិ អត្តនិ អន្តោភូតណ្យត្ថ ធាតុតោ. ឦអាទីនំ អាអាទីនញ្ច សកកាលោនាម ភូតោ កាលោ. ធាតុសម្ពន្ធោ វិសេសនវិសេស្សភាវោ, តេនាហ- ‘ធាត្វត្ថ សម្ពន្ធេ វិសេសន វិសេស្សភាវលក្ខណេ’តិ. សព្ពត្ថាខ្យាត វាច្ចោត្ថោ វិសេស្សោ ស្យាទ្យន្តវាច្ចោ វិសេសនំ.

ឥដ្ឋោតិ បរេសមិដ្ឋោ. ជាននត្ថវសេន គមនត្ថត្តាតិ ‘‘គមនត្ថា កម្មកា’’តិ (៥-៥៩) សុត្តេ គមនត្ថសទ្ទេន ‘យេ គត្យត្ថា តេ ពុទ្ធ្យត្ថា’តិ ជាននត្ថោបិ គហិតោតិ ឯវំ គហិតជាននត្ថវសេន គមនត្ថត្តាតិ អត្ថោ. អភិមតានិ បាណិនិយានំ. តថា សទ្ទស្សត្ថមាហ- ‘អនន្តរេន គតត្ថ’(ន្តិ អន)ន្តរេ វុត្តេន ករណភូតេនាតិ អត្ថោ. អភិមតោតិ បាណិនិយានមេវ ឥធាធិប្បេតសមុច្ចយំ វត្តុមាហ- ‘សមុច្ចយោ’ឥច្ចាទិ. អថាត្រ កថមនេកាសំ កិរិយានំ ចីយ មានតា យាវតា ឯកាវាដនកិរិយាជ្ឈយនកិរិយា ចេត្យាសង្កិយាហ- ‘សាធនភេទនេ’ច្ចាទិ. មឋាទិសាធនានម្ភេទេនាដន កិរិយាយបិ ភេទោតិ អត្ថោ. តក្កិរិយាប្បធានស្សាតិ សា លវនកិរិយា បធានមស្ស កត្តុនោ. យោ- យមញ្ញេបិ និយោជេន្តោ វិយ កិរិយំ ករោតិ សោ នា-ញ្ញកិរិយាបធានេ យុត្តោ, តក្កិរិយាប្បធានេយេវេតិ.