៩. ឈត្ថេ

កោយំ ច្យត្ថោច្ចាសង្កិយ ‘‘អភូតតព្ភាវេ ករាសភូយោគេ វិការាចី’’តិ (៤-១១៩) ចីស្ស អភូតតព្ភាវេ ករាទិយោគេសតិ វិធានា ‘អភូតតព្ភាវោ ករាទិវិសិដ្ឋោ’តិ អាហ. អភូត តព្ភាវស្ស ករាទិវិសិដ្ឋត្តា ករោត្យត្ថនិវត្តិយាវស្សំ បាណិនិយា វិយ ភុវិគ្គហណំ កត្តព្ពមញ្ញថា ករោត្យត្ថេបិ សិយាត្យាសង្កិយ និវត្តិហេតុមាហ- ‘តេនេវា’តិអាទិ. យេនេវ ករោត្យាទិវិសិដ្ឋោ អភូតតព្ភាវោច្យត្ថោ តេនេវ ហេតុនាតិ អត្ថោ. ភវត្យត្ថេ-នេន ការណេន លទ្ធេ ករោត្យត្ថោប្យនិដ្ឋោ លព្ភតិច្ចាសង្កិយ តន្និវត្តិម្បដិបាទយមាហ- ‘ករោត្យត្ថេ’ច្ចាទិ. អធវលំ ធវលំ ករោតិ ធវលីករោតិច្ចេវ ចីប្បច្ចយេ កត្តព្ពេ កម្មេនេវ ករោតិស្សាភិសម្ពន្ធស្ស ទិដ្ឋត្តាតិ អត្ថោ. ការណន្តរមាហ- ‘ឥហ ចេ’ច្ចាទិ. ឥតិសទ្ទោ ហេតុម្ហិ យស្មា ឥហ កត្តុតោតិ វត្តតេ តតោចេតិ អត្ថោ.

អសត្យត្ថស្ស បន ភវត្យត្ថេយេវាន្តោភាវា ន តន្និវត្តិ បដិបាទិតា. តប្បករណេតិ ធាតុប្បច្ចយប្បករណេ. ទ្វិព្ពចនន្តិ បដឥច្ចស្ស ទ្វិព្ពចនំ តតោ ‘‘ទិស្សន្តញ្ញេបិ បច្ចយា’’តិ (៤-១២០) រាប្បច្ចយោ. ‘‘រានុពន្ធេន្តសរាទិស្សា’’តិ (៤-១៣២) អន្តសរាទិស្ស លោបោ. ច្យន្តា បច្ចយាភាវត្ថំ- ‘អចីតោ’តិ បច្ចយវិធានសុត្តេ បដិសេធោ ន កតោ, តេនាហ-‘អចីតោតិ បដិសេធាភាវា’តិ. ចីតិ ភុសោឥតិ

បឋមន្តាចី. ណាទិវុត្តិត្តា ‘‘ឯកត្ថតាយ’’ន្តិ (២-១១៩) វិភត្តិលោបោ. ឥហេចេតិ ‘ច្យត្ថេ’’ ឥតីមស្មិំយេវ. ន ច វុច្ចតេតិ សម្ពន្ធោ.