១២. នក្ខ

តតិយន្តតោ វិជ្ឈត្ថំ តេនាតិ អនុវត្តតេតិ សម្ពន្ធោ. សុត្តេ អយមត្ថោ ‘‘ឥន្ទុយុត្តេន នក្ខត្តេន លក្ខិតោ ចេ កាលោ, តទា តេន លក្ខិតេ កាលេត្យស្មិំ អត្ថេ តតិយន្តតោ នក្ខត្តា ណោ ហោតី’’តិ. សុត្តវិវរណេ តុ តញ្ចេត្យាទិកមធិប្បាយវសេន វុត្តំ. តេនាត្យនុវុត្តិយា តតិយន្តតោតិ លព្ភតិ នក្ខត្តេនាតិ សុតត្តាតិ, កាលេតិ បន អត្ថនិទ្ទេសតោ ណប្បច្ចយាធេយ្យស្ស កាលោ អាធារោតិ វិញ្ញាយតីតិ ‘លក្ខិតេ កាលេ’តិ វុត្តំ, វិសេស្សគតវិភត្តិយា វិចារិតាយ វិសេសន គតា ច (វិចារិតា) នាមាតិ អាហ- ‘នក្ខត្តេនេ’តិច្ចាទិ, ឥហ កេចិ ខន្ធបញ្ចកសង្ខាតំ កិរិយាសភាវមិច្ឆន្តិ អនិច្ចំ, អបរេ តុ ទព្ពសភាវំ និច្ចំ. តស្សោ ភយស្សបិ កាលស្ស ចន្ទយុត្តេន ផុស្សាទិនា លក្ខិយភាវា លក្ខណេ តតិយា យុត្តន្តិ វត្តុមាហ- ‘កិរិយា រូបោ កាលោ’ច្ចាទិ.

វិសេសាវសាយោតិ កាលស្ស វិសេសាវធារណត្ថមេវ ហិ ‘ផុស្សី រត្តិ’ច្ចាទិ. លោកេ បយុជ្ជតេ. គុរុនាតិ ឯត្ថ គុរុ ជីវោ, ន នក្ខត្តំ, ចន្ទយុត្តតា បនេត្ថ អត្ថិ… ចន្ទយុត្តេន គុរុនា រត្តិយា លក្ខិតត្តា. កត្តិកាយ លក្ខិតោ មុហុត្តោតិ ឯត្ថ ចន្ទំ វិនា កត្តិកាយ តុ កេវលាយ មុហុត្តោ កាលោ លក្ខិតោ ‘កត្តិកា មុហុត្តោ’តិ. ផុស្សេន លក្ខិតា អត្ថសិទ្ធីតិ ឯត្ថ ផុស្សេនិន្ទុយុត្តេន អត្ថសិទ្ធិ លក្ខិតា ន កាលោ ផុស្សោតិ. នក្ខត្តយុត្តស្ស កាលស្ស រត្យាទិវិសេសាបរាមាសេន នក្ខត្តវាចិតោ ឧប្បន្នស្ស បច្ចយស្ស សុត្តន្តរេន លោបំ វិធាយ បុន អញ្ញេន សុត្តេន យុត្តាតិ ទេសវិធានេន សកលិង្គសង្ខ្យាយុត្តេហិ-ដ្ឋមភិធានំ បរេហិ, តទាហ- ‘អហោ រត្តោ’ច្ចាទិ.

រត្យាទិវិសេសាបរាមាសេនាតិ ផុស្សី រត្តិ ផុស្សោ អហោតិ ឯវំ រត្យាទិវិសេសស្ស អបរាមាសេន អសម្មស្សេន អគ្គហណេន. សកលិង្គសង្ខ្យាយុត្តេនាតិ ផុស្សកត្តិកាទីនំ យំយំ លិង្គំ យាយា សង្ខ្យា, អត្តនិយេហិ តេហិ តេហិ លិង្គេហិ តាហិតាហិ ច សង្ខ្យាហិ យុត្តេន នក្ខត្តសទ្ទេន. ន តទុបលក្ខិតោ កាលោតិ កត្តិកា សទ្ទោពហុវចនន្តោ ពហុតារកត្តា កត្តិកាយ, តាយកត្តិកាយ លក្ខិតោកាលោបរេហិវិយ ន កថីយតីតិ អត្ថោ. អថ តទុបលក្ខិតស្សកាលស្សេវកត្តិកាសទ្ទេនាភិធានេ កោ ទោសោ យេ នេវមុច្ចតេច្ចាហ- ‘អជ្ជេតិ’ច្ចាទិ. ឥមិនា ច បរមតេ ទោសោ ឧព្ភាវិតោ, តទត្ថត្តេ សតីតិ តទុបលក្ខិតកាលត្ថត្តេ សតិ.

សត្តមី សិយាតិ នក្ខត្តសទ្ទា តទ្ធិតលោបន្តា ផុស្សេន បាយសំ ភុញ្ជេយ្យ, ផុស្សេ បាយសំ ភុញ្ជេយ្យា’ត្យាទោ អាធេយ្យន្តរាបេក្ខា សិយា សត្តមី, យា សុត្តន្តរេន វិធីយតិ បាណិនីយេហិ, តតោ ‘អជ្ជកត្តិកា’តេត្ថាប្យាធេយ្យន្តរាបេក្ខា សត្តមី សិយា លោបន្តត្តា ‘អជ្ជកត្តិកាសូ’តិ, ន បឋមា. បឋមាយេវ បនាយំ បយោគោ ‘អជ្ជកត្តិកា,តិ. អជ្ជេត្យធិករណប្បធានោ អហោរត្តកាលវាចី សទ្ទោ, កត្តិកាសទ្ទោបិ តទ្ធិតលោបេន តក្កាលាភិធាយកោ, តតោ យេវឧភិន្នម្បិសាមានាធិករណ្យា កត្តិកាយោប្យធិករណំ សម្បជ្ជន្តេ, តញ្ច ន វិនាធេយ្យេន ហោតីត្យាធេយ្យន្តរាបេក្ខាយំ តេសុ សត្តមីយេវ សិយា, ន បឋមា (ឧប) បជ្ជេយ្យាត្យធិប្បាយោ. អត្តនោទានិ ទស្សនេ សត្តមិយា អប្បសង្គំ បឋមាយេវោបបត្តិំ ទស្សេតុមាហ- ‘ចន្ទេ បនូបចារេនេ’ច្ចាទិ, នាធេយ្យន្តរាបេក្ខាច្ចនេន សត្តមិយា អប្បសង្គមាហ. ឯវញ្ចរហិ វចនមន្តរេន បរេសំ វិយ សត្តមីវិធាយកំ កថំ កត្តិកាយ ជាតោច្ចាសង្កិយ តម្បដិបាទេតុមាហ- ‘កត្តិកាយ ជាតោ’ច្ចាទិ. ពហុវចនន្តត្តេបិ កត្តិកាយ ជាតិយមេក វចនន្តំ. បការន្តរមាហ- ‘លោបោតិ’ច្ចាទិ. លោបេនាតិ កត្តិកាហិ ឥន្ទុយុត្តាហិ លក្ខិតោ កាលោតិ វិគ្គយ្ហ កតណប្បច្ចយស្ស លោបេន.