២៦. សរោ

អាធារវិសេសាបស្សយនន្តិ ឱបសិលេសិកាធារវិសេសស្ស និស្សយនំ, ឱបសិលេសិកាធារំ វិនា អាធារន្តរេ គហិតេ សតិ វចនន្តរំ សុត្តន្តរំ វិនា ព្យវហិតនិវត្តិ កាតុំ ន ច សក្កាតិ សម្ពន្ធោ, កេចីតិ ពុទ្ធប្បិយាចរិយាទយោ ទស្សេតិ, តេ ហិ យទិ វណ្ណេន កាលេន វា ព្យវធានេបិ សន្ធិ ភវេយ្យ តទា សរេតិ និមិត្តស្សោ បាទានំ និរត្ថកំ ភវេយ្យាតិ សរេតិ និមិត្តោបាទានសាមត្ថិយេនានេន វណ្ណាទិព្យវធានេ នោ សន្ធីតិ មញ្ញមានា ‘និមិត្តោ’ច្ចាទិកំ វាក្យមាហុ, តទយុត្តន្តិ តេហិ’និមិត្តោ’ច្ចាទិនា យំ វុត្តំ, តំ អយុត្តន្តិ អត្ថោ, អយុត្តត្តេ ការណំ ព្យភិចារសព្ភាវេន សាមត្ថិយាភាវោយេវាតិ ព្យភិចារន្ទស្សេត្វា សាមត្ថិយាភាវន្ទស្សេតុមាហ-‘អវសានេ,ច្ចាទិ, ការិយាភាវេបីតិ ឯត្ថ ន កេវលំ ‘ឥទមេវ សច្ចំ, សុមនា ភវន្តុ អថោបិ’ត្យាទោ វណ្ណកាលព្យវធានេយេវ, អថ ខោ ‘ឯតេ ន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតូ’ត្យាទោ អវសានេ ‘បមាទោ មច្ចុនោ បទំ’ ត្យាទោ អន្ត ពិន្ទុ សង្ខាតនិមិត្តន្តរេ វា ការិយាភាវេបិ និមិត្តោ បាទានស្ស សាត្ថកតោតិ អបិសទ្ទស្សត្ថោ, សាត្ថកតោតិ ភាវប្បច្ចយលោបេន ភាវប្បធានវសេន វា វុត្តំ, សាត្ថកត្តតោតិ វុត្តំ ហោតិ, អញ្ញថា និមិត្តោបាទានមេវ សាត្ថកំ នាមាតិ ‘និមិត្តោ បាទានស្ស សាត្ថកតោ’តិ ន យុជ្ជតិ, អយមេត្ថាធិប្បាយោ ‘អវសានេ និមិន្តរេ វា ការិយាភាវេន ព្យភិចារសព្ភាវា អញ្ញថានុបបត្តិលក្ខណំ សាមត្ថិយំ នត្ថិ, និមិត្តន្តុព្យវធានេបិ ចត្ថិ, យថា’ទារុនិមិត្តំ វនោបសង្កមន’ន្តិ តស្មា វណ្ណកាលព្យវធានេបិ សរេតិ និមិត្តេ សតិ លោបការិយំ បប្បោតេ វា’តិ. លុប្បតីតិ ‘តត្រិមេ’ច្ចាទិនា កថនកាលេ ន ទិស្សតីតិ អត្ថោ, អទស្សនមត្តមេវ ហិ លោបោ, អញ្ញថា ‘តត្រា’ទិសទ្ទរូបាភាវប្បត្តិយា អត្ថប្បតីតិ ការិត្តមេសំ ន សិយាតិ, បឋមាយ និទ្ទិដ្ឋោ… វុត្តត្តា កម្មស្ស, សរស្សាតិ វទេយ្យ… ភាវេ ខាទិប្បច្ចយេន អវុត្តកម្មត្តា, ឥហាតិ ឥមិនា សត្ថន្តរេ ភាវសាធនវសេន គហណំ វិភាវេតិ, គន្ថ លាឃវោ… សរស្ស លោបោតិ វា លោបំ បប្បោតីតិ វា អវត្តព្ពត្តា, សរោតិ បឋមាយ និទ្ទិដ្ឋត្តា សរោ លោបោ នាម ហោតីតិ សង្កាបិ សិយាតិ អាហ-‘ន ចេ’ច្ចាទិ, ឥហាតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ, ហោន្តិច្ចាទោបិ បុព្ពសរលោបេ ហន្តិច្ចាទិកម្បិ សិយាត្យាសង្កិយាហ-‘សោចេ’ច្ចាទិ, ឧស្សគ្គតោ អាគតោ សម្ភូតោ តស្ស វា អយំតិ ឱស្សគ្គិកោ បុព្ពលោបោ, តស្ស ភាវោ ឱស្សគ្គិកត្តំ, ឱស្សគ្គិកត្តា បុព្ពលោបស្ស ការិយន្តរេហិ បរលោបាទីហិ អបវាទវិធីហិ អាពាធិតោ ឯវ, សោ ច បុព្ពលោបោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ, ‘‘បរោ ក្វចី’’តិ (៩១-២៧) ក្វចិគ្គហណេន បុព្ពបរលោបានំ តុល្យពលត្តាភាវា យថា គមប្បត្តិតោ បរលោបស្សាបវាទរូបត្តំ, អជ្ឈាសិតេតិ បវិដ្ឋេ, ន ហោតិ… បរលោបាបវាទេន ពាធិតត្តា, តេហីតិ បរលោបាទីហិ, សព្ពថា មុត្តវិសយោ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ, វិកប្បេន មុត្តវិសយោ លតេ វាតិ.