១៤. សត្តធី

វចនផលមុបទស្សេតិ‘យត្ថេ’ច្ចាទិនា, យត្ថ យស្មិំ ‘‘សរោ លោបោ សរេ’’ត្យាទិកេ សុត្តេ, សត្តមិយាតិ ‘សរេ’តិអាទិនា សត្តមិយា, យស្សាតិ សរោតិអាទិនា និទ្ទិដ្ឋស្ស, ការិយំ លោបាទិ, សម្ពន្ធា វិសេសាតិ សរេត្យាទោ ឱបសិលេសិកមធិករណំ, តញ្ចោបសិលេសេ ភវមធិករណំ បុព្ពស្ស វា បរំ សិយា បរស្ស វា បុព្ពន្តិ បុព្ពបរោបសិ លេសស្សាវិសិដ្ឋត្តា បុព្ពបរានំ សម្ពន្ធស្ស អវិសេសា, បរស្សាបីតិ ន កេវលំ បុព្ពស្សេវ, សតីត្យស្មិំ អត្ថេ ជោតនីយេ សត្តមី សំសត្តមី សន្តសទ្ទស្ស សមាទេសេន, សត្តញ្ចេត្យាទិវចនមេវំ សតិ ឃដតេ, សន្តិ វា សន្តសទ្ទត្ថេ បាទិ, សុត្តេ អវុត្តេបិ វុត្តិយំ ‘និទ្ទេសេ’តិ វចនេ ការណមាហ-សត្តញ្ចា’តិអាទិ, និទ្ទេសមន្តរេន សត្តំ ន សម្ភវតីតិ សម្ពន្ធោ, សត្តមិយា និទ្ទេសេ សតិយេវ តំ សម្ពន្ធាយ សត្តាយ សម្ភវោ, អញ្ញថា កិមញ្ញន្តស្សា បតិដ្ឋាតិ អធិប្បាយោ, បុព្ពសទ្ទស្ស សម្ពន្ធិសទ្ទត្តា កិន្និស្សាយ បុព្ពត្តមិច្ចាហ-‘សត្តមិ’ច្ចាទិ, តន្តិ ‘‘សរោ លោបោ សរេ’’តិ សុត្តំ, ឧការស្សាតិ ‘វេឡុ’ឥច្ចត្រ ឧការស្ស, បុព្ពស្ស…បេ… ករិត្វា តំមនសិកតញ្ចោទនំ ទស្សេតុមាហ-‘តមហ’ន្តិ ច្ចាទិតិ ឯវមេត្ថ សាជ្ឈាហារោ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. បុព្ពស្សាតិ សត្តមី និទ្ទិដ្ឋតោ បុព្ពស្ស, អនន្តរស្សាតិ អព្យវហិតស្ស, វុត្តំ កិញ្ចិ នត្ថីតិ សម្ពន្ធោ, អយមធិប្បាយោ ‘‘តស្មិន្តិ និទ្ទិដ្ឋេ បុព្ពស្សា’’តិ (១-១-៦៦) បាណិនិយវចនេ ‘‘ទិសិរយមុច្ចារណក្រិយោ និសទ្ទោប្យយ មិហ នេរន្តរិយំ ជោតេតិ, តត្ថ‘និរន្តរំ ទិដ្ឋោ’តិ បាទិសមាសេ កតេ ផុដមេវានន្តរមុច្ចារិតេត្យមត្ថោ-វគម្យតេតិ ‘‘បុព្ពសទ្ទស្ស ព្យវហិតេបិ បយោគទស្សនេ ព្យវហិតេបិ ការិយំ បប្បោតី’’តិ ភស្សការាទយោ វណ្ណេន្តិ, ឥហ តាទិសវចនាភាវេន វណ្ណាទិ ព្យវធានេបិ សិយា’’តិ, សរេច្ចាទិបរិហារវចនេ-ធិប្បាយ មុព្ភាវយតិ ‘យទិបិ’ច្ចាទិនា, មថុរាយ បាដលិបុត្តកស្ស ចាន្តរាឡេ គាមាទីនំ សព្ភាវា ព្យវធានេបិ បុព្ពសទ្ទស្ស បវត្តិយា ទិដ្ឋន្តមាហ-‘មថុរា’ ឥច្ចាទិ, យស្មា សរេតិ ឱបសិលេសិកាធារេ សត្តម្យន្តំ បទំ, តស្មា ព្យវធានេ សរលោបោ ន ហោតីតិ ឯវំ សង្ខេបព្យាខ្យានេន វុត្តិយ មត្ថោ វេទិតព្ពោ, ន កេវលំ សរេតិ ឯត្ថេវាតិ អាហ- ‘ការិយេ’ច្ចាទិ, ឱបសិលេសិកេយេវាធារេ ភវតីតិ សេសោ, ការណមាហ-‘វត្តិច្ឆាន្ហវិធានតោ សទ្ទស្សា’តិ, វត្តុនោ យា ឥច្ឆា វចនិច្ឆា តស្សា អនុតូលេន វិធានតោ អត្ថស្ស កថនតោតិ អត្ថោ,យេន ហិ យមត្ថំ វត្តាតិធាតុមិច្ឆតិ សតីប្យភិធានសា មត្ថិយេ ន តតោ-ញ្ញមត្ថំ សទ្ទោភិទធាតីត្យធិប្បាយោ, វត្តិច្ឆា វសាយេ ការណមាហ’វត្តិច្ឆាបិ’ច្ចាទិ, វត្តុនោ សុត្តការស្ស ឥច្ឆា វត្តិច្ឆា, កថមុបទេសតោ វត្តិច្ឆា-វសីយតេ’ កថញ្ច សាមត្ថិយតោតិ អាសង្កិយ តមុបទស្សេតុមាហ-‘អតោចេត្យាទិ, អតោ វក្ខមានការណា ឧបទេសតោ វសីយតេតិ សម្ពន្ធោ, កិន្តំ ការណ មិច្ចាហ-‘យស្មា’ឥច្ចាទិ, អន្វយសទ្ទេនេត្ថ គុរុបារម្បរិយោ-បទេសោ វិវច្ឆិតោ, យស្មា ការណា អន្វយោ គុរុបារម្បរិយោ បទេសោ គុរុកុលមុបគម្ម បញ្ហករណាទិនា អន្វិច្ឆីយតេ គវេសីយតិ, អតោ ការណា គុរុបរម្បរា គតឧបទេសតោ វសីយតោតិ អត្ថោ, សាមត្ថិយតោ-វសាយប្បដិបាទយិតុមាហ- ‘សាមត្ថិយម្បិ’ច្ចាទិ, សាមត្ថិយម្បិ វុច្ចតេតិសេសោ, លឃុនោបាយេន សទ្ទានមុបលក្ខណេ បវត្តីតិ ព្យវហិតនិវត្តិយា វចនន្តរក-រណមនុបន្នំ, ឧបបន្នំ វចនន្តរករណំ, តស្ស ច ឱបសិលេសិកាធារ មន្តរេន អញ្ញថានុបបត្តិយា អាធារវិសេសប្បដិប្បត្តីតិ ឥទមេត្ថ សាមត្ថិយំ, អាធារន្តរេច្ចាទិនា យថាវុត្តំ សាមត្ថិយំ វិភាវេតិ, អាធារន្តរេបីតិ សព្ពត្ថ បាឋោ ទិស្សតិ, បសង្គាភាវតោ អត្ថន្ត-រេនាបិ អាធារន្តរេបិ ឱបសិលេសិកាធារេបិ វចនន្តរប្បសង្គោ សិយាតិ សម្ពន្ធសម្ភវា ឱបសិលេសិកាធារនិស្សយនេបិ អានិសំសោ ន ទិស្សតីតិ សមុច្ចយត្ថេនាបិ នត្ថិ បយោជនន្តិ វជ្ជេតព្ពោ យម្បិ សទ្ទោតិ, ននុ កិមេវំ វណ្ណីយតេ បុព្ពស្សេវេតិ វចន មេវោបសិលេសិកមធិករណំ វិញ្ញាបយតិ… តត្ថេវ បុព្ពបរត្ត សម្ភវាតិ យោមញ្ញតេ, តស្សេសា កប្បនា ន សង្គតាតិ ទស្សេតុមាហ-‘បុព្ពស្សាតិ’ច្ចាទិ, អយុត្តត្តេ ការណមាហ-‘សាមីបិកេបិ តស្ស សម្ភវា’តិ, ‘គង្គាយំ ឃោសោ’តិ វុត្តេ ឃោសោ គង្គាយំ បុព្ពោ វា បរោ វេតិ គម្មមានត្តា សាមីបិកេប្យធិករណេ បុព្ពបរត្តស្ស សម្ភវាតិ អត្ថោ, ឯតាវវុច្ចតេតិ បុព្ពស្សេវ ហោតិ ន បរស្សាតិ ឯត្តកមេវ វុច្ចតេ, តថាច វក្ខតិ-‘កិន្ត’ន្តិអាទិ, អធិកំ ព្យវហិតនិវុត្យាទិ ន វុច្ចតេតិ សម្ពន្ធោ, អាទិសទ្ទេនេត្ថ ឆដ្ឋីបកប្បនា គហិតា, ឆដ្ឋីបកប្បនាបិ សាមត្តិយា កតាតិ សម្ពន្ធោ, បកប្បនំ បកប្បនាវិធានំ, ឯវំ មញ្ញតេ ‘បាណិនិយា ‘‘ឆដ្ឋីដ្ឋានេយោគា’’ត្យតោ (១-១-៤៩) ‘‘តស្មិន្តិ និទ្ទិដ្ឋេ បុព្ពស្ស’’ (១-១-៦៦) ‘‘តស្មា ត្យុត្តរស្ស’’ ឥតិ (១-១-៦៧) បរិភាសាសុត្តទ្វយេ ឆដ្ឋីគហណមនុវត្តិយ ‘តស្មិន្តិ និទ្ទិដ្ឋេ បុព្ពស្ស ឆដ្ឋី’ ‘តស្មាត្យុត្តរស្ស ឆដ្ឋី [និទ្ទិដ្ឋេ បុព្ពស្ស ឆដ្ឋីតិ បុព្ពស្ស ការិយិត្តបដិបាទនយោគ្គោ ឆដ្ឋី តព្ពោធកបទេ ភវតិត្យត្ថោ, ឯវ ធុត្តរស្សេតុ វិ. ឧជ្ជោតដីកា] តិ ឆដ្ឋីបកប្បនំ បដិបាទេន្តិ ‘យស្មិំ សុត្តេ ឆដ្ឋីនិទ្ទេសោ នត្ថិ, តត្ថ ឆដ្ឋីបកប្បនាយថា សិយា’តិ, ឥធ បន វចនន្តរាភាវេបិ យត្ថ ឆដ្ឋីនិទ្ទេសោ នត្ថិ, តត្ថ សាមត្ថិយេនេវ ឆដ្ឋីបកប្បនា សិទ្ធា’តិ, សាមត្ថិយមុបទស្សេតិ ‘សត្តមីនិទ្ទេសេ’ច្ចាទិនា, អញ្ញវិភត្តិនិទ្ទិដ្ឋោបិ បដិបជ្ជតេតិ សម្ពន្ធោ, ការិយយោ គន្តិ ការិយសម្ពន្ធំ, យថា ‘‘វគ្គេ វគ្គន្តោ’’តិ ឯត្ថានុវត្តមានំ និគ្គហីត’ន្តិទំ ឆដ្ឋីយន្តំ វិញ្ញាយតេ, កថំ វគ្គេតេសា សត្តម្យកតត្ថា ‘‘និគ្គហីត’’ន្តិ (១-៣៨) បុព្ពសុត្តេ កតត្ថតាយ បឋមា វិភត្តិយា ឆដ្ឋីវិភត្តិម្បកប្បេតិ សត្តមិយំ បុព្ពស្សេ’តិ តថេត្យវគន្តព្ពំ. ឯតាវ វុច្ចតេតិ វុត្តេ ឥទន្តិ ន វិញ្ញាយតេតិ អាហ ‘កិន្ត’ន្តិអាទិ, យទាហិច្ចាទិនា បរិយាយបសង្គក្កមំ ទស្សេតិ. កិមិទមុច្ចតេ បរិយាយប្បសង្គេ និយមត្ថំ វចនន្តិ ននុ បុព្ពបរានំ យុគបទុប្បត្តិយ មាចរិយវចនប្បមាណេនាប្បដិបត្តិយំ វិជ្ឈនត្ថំ វចនន្តិ កស្មា នោច្ច តេច្ចាហ- ‘យុគបទុបសិលិដ្ឋាន’ន្ត្យាទិ, យុគបទុបសិលិដ្ឋានមសម្ភវោតិ សម្ពន្ធោ, កុតោច្ចាហ-‘អបរស្សូបសិលេសិកស្សាភាវតោ’តិ, អតោតិ យុគបទុភិន្នម្បត្តិយា អភាវតោ, វចនំ ‘‘សរោ លោបាសរេ’’ច្ចាទិកំ (១-២៦) សុត្តំ.