ਅਬ੍ਯਾਕਤਪਦਂ
ਅਹੇਤੁਕਕੁਸਲਵਿਪਾਕਵਣ੍ਣਨਾ
੪੩੧. ਕਾਮਾਵਚਰ…ਪੇ… ਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ ‘‘ਅਸਾਧਾਰਣਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਲਦ੍ਧਾਸੇਵਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਕੇਚਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਠਮਜਵਨਸ੍ਸ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਨਾਸੇਵਨਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦਾਨਮੇਵ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਾਕਾਭਿਮੁਖਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਦਾਨਾਭਿਮੁਖਂ ਕਤੋਕਾਸਂ. ਕਤੋਕਾਸਤਾ ਚ ਅਨਾਦਿਮ੍ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਅਨੇਕੇਸਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਕਤਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ ਪਰਸ੍ਸ ਪਟਿਬਾਹਨੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਡ੍ਢਿਤਤਾ ਚ ਸਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਬਲਦਾਨਸਮਤ੍ਥਤਾਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਤਾ. ਅਸਾਧਾਰਣੇਨ ਨਾਮਂ ਉਦ੍ਧਟਂ ‘‘ਭੇਰੀਸਦ੍ਦੋ ਯਵਙ੍ਕੁਰੋ’’ਤਿ ਯਥਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ. ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਕਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ.
ਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਞ੍ਚ ਤਂ ਰੂਪਵਿਜਾਨਨਞ੍ਚਾਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਂ ਸਮਾਸਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਸਦ੍ਦਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵਮਾਹ. ਅਞ੍ਞਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਰੂਪਂਯੇਵਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਤਂਸਦਿਸਾਨਂ ਤਦੁਪਚਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ‘‘ਸਾ ਏਵ ਤਿਤ੍ਤਿਰੀ ਤਾਨਿ ਏਵ ਓਸਧਾਨੀ’’ਤਿ. ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵੇ ਨ ਝਾਨਙ੍ਗਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁ ਉਪੇਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਉਪਚਰਿਤਝਾਨਙ੍ਗਤਂ ਸਾਧੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਂ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਤਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁ ਉਪੇਕ੍ਖਾਦਯੋ ਝਾਨਰਾਸਿਟ੍ਠਾਨੇ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਕਗ੍ਗਤਾਭਾਵਤੋ. ਅਞ੍ਞਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵਤੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿਂ ਏਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੪੩੬. ਅਕੁਸਲਂ ਭਵਙ੍ਗਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ‘‘ਪਣ੍ਡਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਵਙ੍ਗੇ ਅਪਣ੍ਡਰੇ ਤਂਮੂਲਿਕਾ ਕੁਤੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਪਣ੍ਡਰਤਾਤਿ ‘‘ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਣ੍ਡਰਤਾਯ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਯਦਿ ਅਞ੍ਞਕਾਰਣਾ ਪਣ੍ਡਰਤਾ, ਸਭਾਵੋਵਾਯਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਕਿਲੇਸਸਭਾਵਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਣ੍ਡਰਤਾਪਤ੍ਤਿ. ਯਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਞ੍ਞੁਨਾ ਭਗਵਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂਯੇਵ ਤਥਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ.
੪੩੯. ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਨੇਨ ਭਾਵਨਾਯ. ਪਸਾਦਘਟ੍ਟਨਂ ਵਿਸਯਸ੍ਸ ਯੋਗ੍ਯਦੇਸੇ ਅਵਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਸਾਦਂ ਘਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਆਪਾਥਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਹਾਭੂਤੇਸੁ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਸਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ, ਨਾਪਿ ਕੇਨਚਿ ਪਟਿਹਞ੍ਞੀਯਤਿ ਅਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਵਿਸਯਵਿਸਯੀਭੂਤਂ ਪਨ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਹੇਤੁਤਾਯ ਵਿਸਿਟ੍ਠਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਪਟਿਹਤਪਟਿਘਾਤਕਭਾਵੇਨ ਵੋਹਰੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸੁ ਸਪ੍ਪਟਿਘਵੋਹਾਰੋ. ‘‘ਉਪਾਦਾਰੂਪਂ ਘਟ੍ਟੇਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਚ ਉਪਚਾਰਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਮਹਾਭੂਤਾਰਮ੍ਮਣੇਨ ਪਨ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੇਸੁ ਮਹਾਭੂਤੇਸੁ ਘਟ੍ਟਿਯਮਾਨੇਸੁ ਪਸਾਦੋਪਿ ਘਟ੍ਟਿਤੋ ਏਵ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤੇਨ ਏਕਦੇਸਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਉਪਮਾਵਚਨਤੋ ਨਿਸ੍ਸਿਤਨਿਸ੍ਸਯਘਟ੍ਟਨਾਨਂ ਸਤਿਪਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਭਾਵੇ ਉਪਮਤ੍ਤੇ ਉਪਮਾਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਉਭਯਘਟ੍ਟਨਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ.
੪੫੫. ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋਤਿ ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਅਦਸ੍ਸਨਾਦਿਤਾਯ ਸਾ ਏਤੇਸਂ ਏਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਅਨਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਯਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤਾਯਾਤਿ ਅਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਯਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ. ਅਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਯਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਿਰਿਯਾਮਨੋਧਾਤੁਤੋਪਿ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਨਿਗ੍ਗਮਨਮੁਖਭਾਵਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਿਗ੍ਗਮਨਪਵੇਸਮੁਖਭਾਵਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਤਿਵਿਧੇਨਪਿ ਹਿ ਮਨੋਧਾਤੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਹਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਵਿਸੇਸੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਵਿਜਾਨਨਵਿਸੇਸਵਿਰਹਤੋਯੇਵ. ਯਦਿ ਮਨੋਧਾਤੁ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਛਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾਤਿ ਕਥਂ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਸਙ੍ਗਹੋ ਏਵ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਤ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਹਿ ਏਸ ਪਰਿਯਾਯੋ ‘‘ਮਨਨਮਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਮਨਨਮਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁ ਮਨੋਧਾਤੂ’’ਤਿ. ਅਪਿਚ ਵਤ੍ਥੁਕਿਚ੍ਚੇਹਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸਭਾਗਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਉਪਰਮੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵਤੋ ਅਨ੍ਤਾਦਿਭਾਵਤੋ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਮਨੋਧਾਤੁ, ਨ ਸੇਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਅਤਂਸਭਾਗਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਪਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਕਤਤ੍ਤਾ ਮਨਸੋ ਸਮ੍ਭੂਯ ਵਿਸਿਟ੍ਠਮਨੋਕਿਚ੍ਚਯੁਤ੍ਤਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਦਭਾਵਤੋ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿਪਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਇਮਮੇਵਤ੍ਥਂ ਸਾਧੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਹਿ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਵਿਰਹਂਯੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਪਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਅਞ੍ਞਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਧੁਰਂ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਚ ਸਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਯਦਿ ਜਨਕਸਦਿਸਤਾ ਨਾਮ ਮਹਾਵਿਪਾਕੇਸੁ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਿਤਾ, ਤਿਹੇਤੁਕਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਂ ਤਿਹੇਤੁਕਾਨਂ, ਦੁਹੇਤੁਕਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਹੇਤੁਕਾਨਞ੍ਚ ਭਵਤੁ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਿਤਾ, ਤਿਹੇਤੁਕਤੋ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਦੁਹੇਤੁਕਾਨਂ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਂਸੋਤਪਤਿਤਤਾ ਨ ਸਿਯਾ ਤਸ੍ਸਾ ਅਨਾਨਨ੍ਤਰਤ੍ਤਾ. ਤਤੋ ਏਵ ਹੀਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਸੋਤਪਤਿਤਂ ਏਵਾਨਨ੍ਤਰੇਨ ਵਚਨੇਨ ਸਮਤ੍ਥਯਤਿ. ਯਦਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਮਨੋਧਾਤੁਆਦੀਸੁ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁ ਵਿਯ ਅਗਣਨੂਪਗਭਾਵੋ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਕਥਂ ਤੇਸਂ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਤਾਵਚਨਂ. ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੩੧), ‘‘ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਾਨਿ ਕਿਰਿਯਾਬ੍ਯਾਕਤਾਨਿ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੩੧) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਨੀਯੇਪਿ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਾ, ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸਹਿਤਂ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੯੮) ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਏਵ ਉਦ੍ਧਟਾਨਿ, ਨ ਮਨੋਧਾਤੁਆਦੀਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਮਤ੍ਤਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਨ ਹੇਤ੍ਥ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਂ ਬਲਵਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵੋ ਅਧਿਕਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਝਾਨਪਚ੍ਚਯਭਾਵਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
੪੬੯. ਸਮਾਨਵਤ੍ਥੁਕਂ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਤੋ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਚ ਬਲਵਭਾਵੇ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਯਥਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੁਰੂਪਂ. ਯਦਿ ਸਮਾਨਨਿਸ੍ਸਯਤਾਯ ਮਨੋਧਾਤੁਤੋ ਬਲਵਤਰਤ੍ਤਂ ਵਿਪਾਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਯ, ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ ਕਥਂ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਨ੍ਤਿ ਅਨੁਯੋਗਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਣਾਮਨਬ੍ਯਾਪਾਰਵਿਸੇਸਾ ਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਵੇਦਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਹਾਰਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਵਿਪਾਕੋ ਵਿਯ ਅਨੁਭਵਨਮੇਵ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਸਤਿ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਾਨੁਭਵਨਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਅਹੇਤੁਕਕੁਸਲਵਿਪਾਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਅਟ੍ਠਮਹਾਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੪੯੮. ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾਯਂ ‘‘ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲੋ ਏਕੂਨਤਿਂਸਵਿਧੋ ਮਨੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ). ਪਯੋਗੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਰੇਹਿ ਵਾ ਕਤੇਨ ਉਸ੍ਸਾਹਨਪਯੋਗੇਨ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਿ ਵਿਯ ਯੇਸਂ ਤਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨੁਬਨ੍ਧਭੂਤਂ. ਪਠਮਪਞ੍ਚਮਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਬਲਵਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਵਿਚਾਰੇਨ ਦੁਤਿਯਛਟ੍ਠਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸੋ ਵਿਚਾਰਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਏਤੇਸੁ ਬਲਵਂ ਦੁਬ੍ਬਲਞ੍ਚ ਵਿਚਾਰੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਸਾਲਿਆਦੀਨਂ ਥਦ੍ਧਮੁਦੁਭੂਮਿਵਸੇਨ ਤਿਣਾਦੀਨਂ ਅਨੀਹਰਣਨੀਹਰਣਵਸੇਨ ਉਤੁਆਦਿਅਵਸੇਸਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਿਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਚ ਫਲਵਿਸੇਸਯੋਗੋ, ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਵਸੇਨ ਅਵਿਸੁਦ੍ਧਵਿਸੁਦ੍ਧਪਯੋਗਵਸੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਚ ਵਿਸਿਟ੍ਠਫਲਤਾਯ ਪਰਿਣਮਨਂ, ਏਵਮੇਵ ਗਿਮ੍ਹਵਸ੍ਸਕਾਲਾਦੀਸੁ ਬੀਜਾਨਂ ਫਲਵਿਸੇਸਯੋਗੋ ਵਿਯ ਤਂਤਂਕਾਲਵਿਸੇਸੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਫਲਵਿਸੇਸਯੋਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਾਲਵਸੇਨ ਪਰਿਣਮਤੀ’’ਤਿ. ਸੁਕ੍ਕਸੋਣਿਤਪਚ੍ਚਯਾਨਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਸੇਸਪਰਿਭਾਵਿਤਸਨ੍ਤਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ ਸੁਕ੍ਕਸੋਣਿਤਾਨਂ ਆਯੁਵਿਸੇਸਹੇਤੁਭਾਵਮਾਹ ਸੁਕ੍ਕਸੋਣਿਤਵਸੇਨਪਿ ਵਣ੍ਣਾਦਿਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤੋ, ਯੇਨ ‘‘ਪਿਤੂਨਂ ਆਕਾਰਂ ਪੁਤ੍ਤੋ ਅਨੁਵਿਦਹਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂਮੂਲਕਾਨਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਾਯੁਕਸਂਵਤ੍ਤਨਿਯਕਮ੍ਮਮੂਲਕਾਨਂ. ਆਹਾਰਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸਮੂਪਕ੍ਕਮਾਦਯੋ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
ਵਿਪਾਕੁਦ੍ਧਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ
ਯਤੋ ਤਿਹੇਤੁਕਾਦਿਕਮ੍ਮਤੋ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਠਾਨੇਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਦਿਟ੍ਠਾਨੇ, ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਵਾ. ਤਿਹੇਤੁਕਤੋ ਦੁਹੇਤੁਕਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਪਨ ਤਿਹੇਤੁਕਤੋ ਦੁਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਇਚ੍ਛਤਿ ਏਵ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਯਂ ਪੁਰਿਮਾਯ ਹੇਤੁਕਿਤ੍ਤਨਲਦ੍ਧਿਯਾ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੪੯੮).
ਯੇ ‘‘ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਵਸੇਸੇਨਾ’’ਤਿ, ‘‘ਏਕਪੁਪ੍ਫਂ ਯਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਅਸੀਤਿ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਯੋ (ਥੇਰਗਾ. ੯੬). ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੬.੬੪) ਚ ਏਵਮਾਦਿਵਚਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਏਕੇਨਪਿ ਕਮ੍ਮੇਨ ਅਨੇਕਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, ‘‘ਦਿਸ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਂ ਸਤਪੁਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਸ੍ਸ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੦੫) ਅਤ੍ਥਂ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਨ੍ਨੁ ਖੋ ਨਾਨਾਕਮ੍ਮੇਹਿ ਏਕਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਸਂਸਯਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾ, ਤੇਸਂ ਬੀਜਙ੍ਕੁਰੋਪਮਾਯ ‘‘ਏਕਸ੍ਮਾ ਏਕਾ, ਅਨੇਕਸ੍ਮਾ ਚ ਅਨੇਕਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ ਸਾਕੇਤਪਞ੍ਹੇ ਵਿਪਾਕੁਦ੍ਧਾਰਕਥਾਯ ਉਸ੍ਸਦਕਿਤ੍ਤਨਗਹਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਆਹ ‘‘ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਪਾਕੋ ਏਵ ਅਲੋਭਲੋਭਾਦਿਗੁਣਦੋਸਾਤਿਰੇਕਭਾਵਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਦਿਨ੍ਨਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਲੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਲੋਭਵਸੇਨ, ਦੋਸ, ਮੋਹ, ਲੋਭਦੋਸ, ਲੋਭਮੋਹ, ਦੋਸਮੋਹ, ਲੋਭਦੋਸਮੋਹਵਸੇਨਾਤਿ ਤਯੋ ਏਕਕਾ, ਤਯੋ ਦ੍ਵਿਕਾ, ਏਕੋ ਤਿਕੋਤਿ ਲੋਭਾਦਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇਯੇਵ ਸਤ੍ਤ ਵਾਰਾ. ਤਥਾ ਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਅਲੋਭਾਦਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨਾਤਿ ਚੁਦ੍ਦਸ ਵਾਰਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ, ਅਲੋਭਾਦੋਸਮੋਹਾ, ਅਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਆਗਤੇਹਿ ਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਤਤਿਯਦੁਤਿਯਪਠਮਵਾਰੇਹਿ ਦੋਸੁਸ੍ਸਦਮੋਹੁਸ੍ਸਦਦੋਸਮੋਹੁਸ੍ਸਦਵਾਰਾ ਗਹਿਤਾ. ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ‘‘ਲੋਭਾਦੋਸਮੋਹਾ, ਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ, ਲੋਭਾਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਆਗਤੇਹਿ ਤਤਿਯਦੁਤਿਯਪਠਮਵਾਰੇਹਿ ਅਦੋਸੁਸ੍ਸਦਅਮੋਹੁਸ੍ਸਦਅਦੋਸਾਮੋਹੁਸ੍ਸਦਵਾਰਾ ਗਹਿਤਾਯੇਵਾਤਿ ਅਕੁਸਲਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਤਯੋ ਤਯੋ ਵਾਰੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧੇ ਕਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠੇਵ ਵਾਰਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਯੇ ਪਨ ਉਭਯੇਸਂ ਵੋਮਿਸ੍ਸਤਾਵਸੇਨੇਵ ਲੋਭਾਲੋਭੁਸ੍ਸਦਵਾਰਾਦਯੋ ਅਪਰੇ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਵਾਰਾ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਏਵ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਨ ਹਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਅਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰਂ ਲੋਭੋ ਬਲਵਾ ਅਲੋਭੋ ਚਾਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋਯੇਵ ਹਿ ਏਤੇਸਂ ਬਲਵਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵੋ, ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਤੋ ਵਾ. ਤੇਸੁ ਲੋਭਸ੍ਸ ਤਾਵ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਲੋਭੇਨ ਅਨਭਿਭੂਤਤਾਯ ਬਲਵਭਾਵੋ, ਤਥਾ ਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਅਦੋਸਾਮੋਹੇਹਿ. ਅਲੋਭਾਦੀਨਂ ਪਨ ਲੋਭਾਦਿਅਭਿਭਵਨਤੋ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਸਮਾਨਜਾਤਿਯਂ ਸਮਭਿਭੂਯ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨੇਵ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਤੋ ਬਲਵਭਾਵੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਲੋਭੋ ਬਲਵਾ, ਅਲੋਭੋ ਮਨ੍ਦੋ, ਅਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ, ਦੋਸਮੋਹਾ ਮਨ੍ਦਾ’’ਤਿ. ਸੋ ਚ ਤੇਸਂ ਮਨ੍ਦਬਲਵਭਾਵੋ ਪੁਰਿਮੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਆਸਯਸ੍ਸ ਪਰਿਭਾਵਿਤਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮਦੁਤਿਯੇਹਿ, ਸਤ੍ਤਮਪਠਮੇਹਿ ਵਾ ਵਾਰੇਹਿ ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਤਿਹੇਤੁਕਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਰੇਹਿ ਤਿਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਤੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਦੁਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕਵਿਪਾਕਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਇਧਾਤਿ ਵਿਪਾਕੁਦ੍ਧਾਰਮਾਤਿਕਾਯਂ. ਤੇਨ ਹੇਤੁਕਿਤ੍ਤਨਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਾਦਿਵਿਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੋਹੋ, ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਂ ਵਾ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤੇਨ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਵਚਨੇਨ. ਗਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਤਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਮ੍ਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬੇ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇਸੁ. ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕੋਤਿ ਇਧ ਸਾਤਿਸਯੋ ਸਰਿਕ੍ਖਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਤਰਥਾ ਤਿਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਾਪਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਰਿਕ੍ਖਾਯੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਤਨ੍ਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਵਿਯ ਅਪੁਬ੍ਬਨਿਸ੍ਸਯਪਵਤ੍ਤਿਨੀ ਵਿਜਾਨਨਵਿਸੇਸਰਹਿਤਾ ਚ ਮਨੋਧਾਤੁ ਇਟ੍ਠਾਦਿਭਾਗਗ੍ਗਹਣੇ ਨ ਸਮਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਪਾਕਟਾਯੇਵਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਸਬ੍ਬਜਵਨਵਤਾਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਸਕਲਜਵਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਹਿਤੇਨ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਇਧ ਪਰਿਪਕ੍ਕਤ੍ਤਾ ਆਯਤਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਕਾਲੇਤਿ ਅਬੁਦ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇ.
ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਲੋਮੇ. ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਆਸੇਵਨਭੂਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਨ ਮਗ੍ਗੇ ਅਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯੇ. ਸੋਪਿ ਮੋਘਵਾਰੋ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਯਦਿ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਮ੍ਪਿ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾ, ਯਥਾ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਾ ਨ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੨.੩) ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੨.੧੪) ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਯੇ, ਪਚ੍ਚਨੀਯਾਨੁਲੋਮੇ ਚ ‘‘ਸੁਖਾ…ਪੇ… ਨ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹਸਿਤੁਪ੍ਪਾਦਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ, ਏਵਂ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਵਸੇਨ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਾਠੋ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਵਾਰਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਗਣਨਾਯਂ ‘‘ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਮਗ੍ਗੇ ਦ੍ਵੇ. ਨ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਆਸੇਵਨੇ ਦ੍ਵੇ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯਾਯਂ ਮੋਘਵਾਰੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਮ੍ਪਿ ਯਦਿ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾ, ਦੁਤਿਯਮੋਘਵਾਰੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਯ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਵਾਰੇਸੁਪਿ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾਪਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ…ਪੇ… ਅਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਿ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਸ੍ਸ…ਪੇ… ਅਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਵਚਨਾਭਾਵਤੋ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਅਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਕੁਸਲਂ…ਪੇ… ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋਵ. ਅਥਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿਆਦਿ ਮਗ੍ਗਸੋਧਨਤ੍ਥਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮਾਨਵੇਦਨਾਨਂ ਏਵ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ‘‘ਅਸਮਾਨਵੇਦਨਾਨਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ‘‘ਆਸੇਵਨ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਸਮਾਨਵੇਦਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਕਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਨ੍ਨਵੇਦਨਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ. ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕੇਪਿ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦੀਸੁ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਪਾਲ਼ਿਪ੍ਪਦੇਸੇਸੁਪੀਤਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ. ਗਣਨਾਯ ਕਾਰਣਭੂਤਾਯ ਗਣਨਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਯਮਾਨਾਯ ਸਤਿ ਗਣਨਾਯ ਵਾ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ. ਦੁਤਿਯੋ ਮੋਘਵਾਰੋ ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਾ ਜਵਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਾਤੁਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ਵਿਨਾ ਆਸੇਵਨਂ ਜਵਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਯਂ ਜਵਨਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਕਰੁਕ੍ਖਪੁਪ੍ਫਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੫੬੬) ਵਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਮੂਲਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਭਾਵੋ ਨ ਸਿਯਾ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਚ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ ਕਿਰਿਯਾ ਨੇਵ ਕੁਸਲਾ ਨਾਕੁਸਲਾ ਨ ਚ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਜਵਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾਤਿ ਜਵਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ, ਨ ਜਵਨਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ, ‘‘ਆਸੇਵਨਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾਤਿ ਚ ਆਸੇਵਨਂ ਵਿਯ ਆਸੇਵਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਕੋਚਿ ਵਿਰੋਧੋ, ਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸਤੋ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯੇਵੇਤ੍ਥ ਆਸੇਵਨਸਦਿਸਤਾ. ਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਯ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਤ੍ਤਞ੍ਚਸ੍ਸ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਮ੍ਪਿ ਜਵਨਂ ਵਿਯ ਅਨੇਕਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾ ਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨ ਇਮਸ੍ਸ ਪਾਠੇ ਆਸੇਵਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਫਲਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੋਰਾਣਕੇਹਿ ਅਸਂਵਣ੍ਣਿਤਤ੍ਤਾ ਸਾਧੁਕਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ.
ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਾਵਜ੍ਜਨਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭਾਵਤੋ ‘‘ਆਵਜ੍ਜਨਾ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਟ੍ਠਾਨੇਪੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ ਆਵਜ੍ਜਨਾਯੇਵ ਅਤ੍ਥਤੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਭਾਵਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ. ਤਂ ਆਵਜ੍ਜਨਾ ਵਿਯ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯਜਵਨਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨੇਵ ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਚਤੁਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮੁਞ੍ਛਾਮਰਣਾਸਨ੍ਨਵੇਲਾਦੀਸੁ ਮਨ੍ਦੀਭੂਤਵੇਗਤਾਯ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਜਵਨਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਮੇਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਮੁਖੇਨਪਿ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂਯੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਦਿਪਿ ‘‘ਜਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ…ਪੇ… ਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਪਠਮਮੋਘਵਾਰਤੋ ਏਤਸ੍ਸ ਨ ਕੋਚਿ ਵਿਸੇਸੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਰੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤੇਯੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ‘‘ਭਵਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਵਸੇਨ ਭੇਦੋਤਿ ‘‘ਸਹੇਤੁਕਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੩.੧.੧੦੨) ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਹੇਤੁਕਂ ਭਵਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.
ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾਨਂ ਵਾ ਫਲਭੂਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ. ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਦੁਹੇਤੁਕਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਜਵਨਾਵਸਾਨੇ ਏਵਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਚ ਅਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਨਂ ਤਿਹੇਤੁਕਜਵਨਾਵਸਾਨੇ ਅਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂ, ਏਵਂ ਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਤਿਹੇਤੁਕਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦੁਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਦੁਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਚ ਦੁਹੇਤੁਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਅਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਂ ਤਿਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਦੁਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਅਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੪੯੮) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਿਪਾਕਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾਪਿ ਤਿਹੇਤੁਕਜਵਨਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਂਯੇਵ ਸਾਧੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਅਸਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਸਬ੍ਬਂ ਅਵਿਪਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਿਪਾਕਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਮੁਖਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਵਿਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਿਹੇਤੁਕਾਦਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਸ੍ਸ ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸੋਲ਼ਸ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਦਸ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਦੁਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਦਸ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਾਤਿ ਏਵਂ ਸੋਲ਼ਸਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵਿਪਾਕਵਿਭਾਵਨਾਯ ਮੁਖਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇਵੇਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ.
ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਨਾਨਾਕਮ੍ਮਤੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੇਨ ਕਿਚ੍ਚੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਕਿਚ੍ਚਂ ਤਾਵ ਨ ਹੋਤਿ ਜਵਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਨਾਲਮ੍ਬਣਤੋ, ਨਾਪਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਕਿਚ੍ਚਂ ਤਥਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚੁਤੀਸੁ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਾਰਿਸੇਸਤੋ ਭਵਙ੍ਗਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭੂਤਂਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਭਵਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.
ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਆਪਾਥਗਤਵਿਸਯਨਿਨ੍ਨਂ ਆਵਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਕਸ੍ਸ ਵਿਯ. ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਸਾਵਜ੍ਜਨਤਾਯ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਤਦਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਰੋਧਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤਿ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਤਨ੍ਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ. ਤਥਾ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ. ਵੋਦਾਨਂ ਦੁਤਿਯਮਗ੍ਗਾਦੀਨਂ ਪੁਰੇਚਾਰਿਕਞਾਣਂ. ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਂ. ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ.
ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਤਸ੍ਸੇਵ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਫਲਤੋ, ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪ੍ਪਯੋਜਨਤੋ ਵਾ. ਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ. ਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰਰਹਿਤਤ੍ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੇ ਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਵਿਯ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰੇਪਿ ਨ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ‘‘ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰਰਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਯਦਿ ਵਿਪਾਕੇਨ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖੇਨੇਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਾਰੇ ਅਹੇਤੁਕਵਿਪਾਕਾਨਂ ਅਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵ ਸਿਯਾ ਤੇਸਂ ਅਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕਤ੍ਤਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਪਨਾ’’ਤਿ. ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਮਾਹ. ਤੇ ਹਿ ਆਪਾਥਗਤੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਭਿਨਿਪਾਤਨਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦੀਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਕੁਸਲੇਸੁ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯੇਸੁਪਿ ਵਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਾਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਸਰਿਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਪਹਾਨਾਵਟ੍ਠਾਨਤੋ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਵਿਯਾਤਿ ਵਿਪਾਕੇਸੁ ਸਾ ਤਦਨੁਕੂਲਾ ਸਿਯਾ, ਸਾ ਪਨ ਮੂਲਾਭਾਵੇਨ ਨ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਸਵਿਸਯਾਭਿਨਿਪਤਨਮਤ੍ਤਾਦਿਵੁਤ੍ਤੀਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਵਿਰੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਭਯੇਨਪਿ ਤੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਜਾਨਾਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੇ ਖਨ੍ਧੇ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੩.੯੩) ਵਿਪਾਕਤ੍ਤਿਕੇ ਵਿਯ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਪਿ ਪਾਲ਼ੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੇਕ੍ਖਾ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਵਿਪਾਕੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਵਿਪਾਕੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਏਵ ਅਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਤਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ.
ਏਤ੍ਥ ਕੇਚਿ ‘‘ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਵਤੋਪਿ ਕਿਰਿਯਮਯਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਕਿਰਿਯਜਵਨਸ੍ਸ ਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਕਿਰਿਯਭਾਵੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਸੇਧੇਤੁਨ੍ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ ਪਣ੍ਣਪੁਟਮੁਪਨੀਤਂ ਅਸਮਾਨਂ. ਕਿਰਿਯਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਭਾਵਸ੍ਸ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਵਚਨਮ੍ਪਿ ਅਕਾਰਣਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸਪਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕੇਨਚਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਵਚਨਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਅਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋਪਿ ਅਧਿਪਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਰਿਯਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਭਾਵੋ ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਤਿਪਿ ਕਿਰਿਯਮਯਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤਾਦਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਜਵਨਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਇਤਰੇਸਂ ਵਿਯ ਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਂ, ਸਨ੍ਤਸਭਾਵਤਾਯ ਪਨ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਰਸਂ ਸਿਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਣ੍ਣਪੁਟਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਅਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਧਿਪਤਿਨੋ ਵਿਯ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਕਿਰਿਯਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ ਅਵਚਨੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਂ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੪੨੯). ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯਤ੍ਤਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮੇਹਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਹਿ ਅਤਂਸਭਾਵਾਨਂ ਨਯਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਯੁਜ੍ਜਮਾਨਕਤ੍ਤਾ. ਅਪਿਚ ਤਤ੍ਥ ਵੀਮਂਸਾਯ ਕੇਸੁਚਿ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਅਧਿਪਤੀਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਏਕਰਸਂ ਦੇਸਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਦ੍ਧਟੋ’’ਤਿ ਚ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਇਧ ਪਨ ਨ ਤਾਦਿਸਂ ਅਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ‘‘ਅਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਤਿਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਸਹੇਤੁਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੩.੧.੯੮) ਵਚਨਤੋ ਪਨ ਅਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਵਿਜ੍ਜਤਿਯੇਵਾਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਨ ਏਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਤਿਹੇਤੁਕਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਿਵਿਧਮ੍ਪਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਤਿ ਪਠਮਥੇਰੇਨ ਤਾਵ ਏਕੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਅਨੇਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਂ ਕਮ੍ਮਵਿਸੇਸਾਭਾਵਾ ਤਂਤਂਜਵਨਸਙ੍ਖਾਤਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਜਵਨਵਸੇਨ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਵਿਧਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਿਪਾਕੇਨ ਨਾਮ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਕਮ੍ਮਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵੇਨ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਨਿਟ੍ਠਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਸਿਯਾਤਿ ਏਵਮਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਦੁਤਿਯਤ੍ਥੇਰੋ ਕਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਵਿਸੇਸਂ ਆਹ. ਞਾਣਸ੍ਸ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਾਦਿਦੁਗ੍ਗਤਿਵਿਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾ ਵਿਯ ਸੁਗਤਿਵਿਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਤਤਿਯਤ੍ਥੇਰੋ ‘‘ਤਿਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਤੋ ਦੁਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਮ੍ਪਿ ਨਾਨੁਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤੇਸੁ ਵਾਦੇਸੁ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾਵਿਰੋਧਵਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਮਹਾਪਕਰਣੇ ਆਗਤਪਾਲ਼ਿਯਾਤਿ ‘‘ਸਹੇਤੁਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੩.੧.੧੦੨) ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਸਹੇਤੁਕਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਸਹੇਤੁਕਾ ਖਨ੍ਧਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਾਦੀਸੁ ਆਗਤਪਾਲ਼ਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਵਿਪਾਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ
੪੯੯. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਿਪਾਕਜ੍ਝਾਨੇ ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਜ੍ਝਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਪਾਕਜ੍ਝਾਨਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦੋ ਵਿਯ ਕੁਸਲਾਨੁਰੂਪੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭੇਦੋਪਿ ਨ ਪਰਮਤ੍ਥਿਕੋ ਸਿਯਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਚ ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਨਾਨਾਕ੍ਖਣੇਸੁ ਨਾਨਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਯਂ ਝਾਨਂ ਯਦਧਿਪਤਿਕਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਤਂ ਝਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਤਦਧਿਪਤਿਕਂ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਚ ਪਟਿਪਦਾ ਵਿਯ ਅਧਿਪਤਯੋ ਨ ਏਕਨ੍ਤਿਕਾਤਿ ਇਮਮੇਵਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਾਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ
੫੦੫. ਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਆਹਿਤਵਿਸੇਸਂ ਲੋਕਿਯਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਤਰਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤਾਪ੍ਪਣਿਹਿਤਨਾਮਰਹਿਤਸ੍ਸ. ਯੋ ਸੁਦ੍ਧਿਕਪਟਿਪਦਾਯ ਵਿਭਾਵਿਤੋ, ਯੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸਪਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਵਲ਼ਞ੍ਜਨ…ਪੇ… ਭੇਦੋ ਹੋਤਿ ਮਗ੍ਗਾਗਮਨਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਫਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤਾਦਿਨਾਮਲਾਭੇ ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਾਸਙ੍ਕਂ ਆਹ. ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਨਾਮਞ੍ਚ ਲਭਤਿ ਮਗ੍ਗਾਗਮਨਤੋ ਫਲਸ੍ਸ ਨਾਮਲਾਭੇ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਾਦਿਸਾਯ ਏਵਾਤਿ ਯਾਦਿਸਾ ਮਗ੍ਗੇ ਸਦ੍ਧਾ, ਤਾਦਿਸਾਯ ਏਵ ਫਲੇ ਸਦ੍ਧਾਯ.
੫੫੫. ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ? ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ (ਧ. ਸ. ੧੨੯੫, ੧੬੦੯) ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚ ‘‘ਚਤੂਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੬੧੦) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਫਲਂ ਨਿਯ੍ਯਾਨਸਭਾਵਂ, ਨਿਯ੍ਯਾਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਪਨ ਵਿਪਾਕੋ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਤਥਾ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਸਭਾਵਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਚਾਤਿ ਏਤੇਨ ਮਗ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸਬ੍ਬਵਾਰੇਸੁਪਿ ਫਲਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਯੋ ਆਗਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਸੁਪਿ ਵਿਰਤੀਸੁ ਤਦਵਸਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਕਾਰਾਪਕਙ੍ਗਾਨਂ ਅਤਿਰੇਕਕਿਚ੍ਚਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋਪਿ ਮਗ੍ਗੋ ਉਦ੍ਧਟੋਤਿ. ਏਵਂ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਪੀਤਿ ਯਥਾ ਮਗ੍ਗੋ, ਏਵਂ ਮਗ੍ਗਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗੇਸੁ ਫਲੇਸੁ ਚ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਉਦ੍ਧਟਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਾਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਕਿਰਿਯਾਬ੍ਯਾਕਤਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ
੫੬੮. ਪੁਰਿਮਾ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਮਹਾਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਆਹ. ਤਾਯ ਹਿ ਖੀਣਾਸਵੋ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਇਦਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰਣਪਞ੍ਞਾਰਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰੇ, ਏਵਂ ਘਾਨਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁਪਿ ਮਹਾਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸਯੇ ਇਦਮਤ੍ਥਿਕਤਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਯ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਾਨੁਗਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਲਬ੍ਭਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਮਹਾਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਿਟ੍ਠਿਵਟ੍ਟਕਭਾਵੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਏਵ ਵਾ ਇਦਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਲੋਲੁਪ੍ਪ…ਪੇ… ਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਪਠਮਂ ਇਮਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਮਹਾਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਤਂ ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਚਿਨੋਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇਯੇਵ ਪਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਧਾਨਸਾਰੁਪ੍ਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸੇਵ ਤਾਦਿਸੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਂ ਲੋਲੁਪ੍ਪਤਣ੍ਹਾਪਹਾਨਾਦਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਹੇਤੁ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਭੂਤਂ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਪੁਰਿਮਾ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਚਨਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਹੋਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਇਮਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਨ ਹਾਸੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਜਨਕਤ੍ਤਾ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਨ ਹਾਸੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ‘‘ਹਾਸਯਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਹਸਿਤੁਪ੍ਪਾਦਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਮ੍ਪਿ ਭਗਵਤੋ ਸਿਤਕਰਣਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਅਨਾਗਤਂਸਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਕਤ੍ਤਾ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਭਾਵੇ ਸਤਿ ਨ ਕੋਚਿ ਪਾਲ਼ਿਅਟ੍ਠਕਥਾਨਂ ਵਿਰੋਧੋ, ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਤੇਸਂ ਞਾਣਾਨਂ ਚਿਣ੍ਣਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚ ਏਤਂ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਆਵਜ੍ਜਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਭਗਵਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਭਾਵਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਤ੍ਤੇ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾਯ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਭਾਵਂ ਆਵਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਵਿਬਨ੍ਧਤੀਤਿ.
ਤਤੋ ਏਵਾਤਿ ਮੂਲਾਭਾਵੇਨ ਨ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਏਵ. ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਬਲਾਨਿ ਚਾ’’ਤਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ. ਯਦਿ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਬਲਭਾਵਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਹੇਤੁਕਦ੍ਵਯੇ ਬਲਾਨਿ ਅਨੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ ਚ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਸਭਾਵਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਪਟਿਭਾਗਭੂਤੋ ਵਿਪਾਕੋਪਿ ਫਲਂ ਵਿਯ ਤਂਸਭਾਵੋ ਸਿਯਾਤਿ ਸਹੇਤੁਕਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਕਤਤ੍ਤਾ ਵਾ ‘‘ਮਹਾਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਮਹਾਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਸੁਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹੇਤੁਕਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿਪਿ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
੫੭੪. ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ …ਪੇ… ਇਮਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤੇਸਂ ਞਾਣਾਨਂ ਕਾਮਾਵਚਰਤ੍ਤਾ. ਇਤਰੇਸਂ ਮਹਗ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਰਿਕਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਰਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੫੭੭. ਆਹਿਤੋ ਅਹਂ ਮਾਨੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਏਵ ਭਵਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਪਰਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤੋ ਵਿਯ ਨਿਚ੍ਚੋਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੇਹਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਭਵਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ.
ਕਿਰਿਯਾਬ੍ਯਾਕਤਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.