ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕੇ

ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀ-ਅਨੁਟੀਕਾ

ਵੀਸਤਿਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਅਭਿਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੁਕਾਮੋ ਤਸ੍ਸਾ ਆਦਿਗਾਥਾਯ ਤਾਵ ਪਯੋਜਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਿਧਾਨਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਅਤ੍ਥਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਉਲ਼ਾਰਜ੍ਝਾਸਯਾਨਂ ਨਿਸਮ੍ਮਕਾਰੀਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਪਰੇਸਂ ਵਿਵਿਧਹਿਤਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਨਪ੍ਪਯੋਜਨਾਤਿ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸਾਪਿ ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਸਤ੍ਥਰਿ ਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯਵਿਸੋਸਨਤ੍ਥਤਾ ਵਿਯ ਸਤ੍ਥਰਿ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਪਰੇਸਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖਪ੍ਪਟਿਲਾਭਸਂਵਤ੍ਤਨਿਯਸਦ੍ਧਾਰਤਨੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਤਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਪਤਮਾਨੇ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨੋਪਿ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਇਧ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸਵਿਸਯੋ. ਸਂਵਣ੍ਣੀਯਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤਾਯਾਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ, ਅਟ੍ਠਕਥਾ.

ਤਿਵਿਧਯਾਨਮੁਖੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਰਹਮਨੁਸਾਸਤੀਤਿ ਸਤ੍ਥਾ. ਪਣਮਨਂ ਪਣਾਮੋ, ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਤ੍ਥੁ ਗੁਣਨਿਨ੍ਨਤਾ. ਕਿਰਿਯਾ ਕਰਣਂ, ਪਣਾਮਸ੍ਸ ਕਰਣਂ ਪਣਾਮਕਰਣਂ, ਵਨ੍ਦਨਾਪਯੋਗੋ. ਸੋ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਪਣਾਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਨਮਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਪਣਾਮਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਸ੍ਸਤਿ, ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਥੋਮਨਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੋ ਹਿ ਸਤ੍ਥੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਕਿਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਮਹਾਕਰੁਣਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਾਵਿਨਾਭਾਵਿਨਾ ਸਂਵਣ੍ਣਿਯਮਾਨਸਂਵਣ੍ਣਨਾਧਮ੍ਮਵਿਭਾਵਿਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਭਾਵੇਨ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮੇ ਸਤ੍ਥਰਿ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਧਾਨਂ ਸਦ੍ਧਾਜਨਨਾਯ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋਭਾਵਾਯ ਹੋਤਿ. ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਚ ਅਵਿਪਰੀਤਧਮ੍ਮਦੇਸਨਭਾਵੇਨ ਅਵਿਤਥਦੇਸਨਾਭੂਤੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਏਤੇਨ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਮਹਾਕਰੁਣਾਦਿਗੁਣਾਨਂਯੇਵ ਚ ਫਲਵਿਸੇਸਨਿਪ੍ਫਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਪਸਾਦਾਵਹਤਂ ਆਹ. ਧਮ੍ਮੇਨ ਹਿ ਸਤ੍ਥੁਸਿਦ੍ਧਿ, ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਚ ਧਮ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿ, ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਸਤ੍ਥੁਗੁਣਤਾਯ ਸਤ੍ਥੁਗੁਣਵਿਭਾਵਨੇਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ.

ਏਵਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਣਾਮਕਰਣਸ੍ਸ ਏਕਂ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ ‘‘ਤਦੁਭਯਪ੍ਪਸਾਦਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਨ ਹਿ ਸਤ੍ਥਰਿ ਧਮ੍ਮੇ ਵਾ ਅਪ੍ਪਸਨ੍ਨੋ ਸਂਵਣ੍ਣਿਯਮਾਨੇ ਤਦਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਨਾਪਿ ਸੀਲਾਦਿਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਸਾਧੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਪਰੇਸਂ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਆਕਙ੍ਖਾਯ ਤਥਾਰੂਪਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕੇਹਿ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤੇਨ ਸਤ੍ਥਰਿ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਪਸਾਦੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਣਾਮਕਰਣਂ ਵਿਹਿਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਭਗਵਤੋ ਗੁਣਸਂਕਿਤ੍ਤਨਂ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਾਨਮ੍ਪਿ ਥੋਮਨਾ ਹੋਤਿਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨੇਨੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ. ੬). ਵਕ੍ਖਮਾਨਂ ਵਾ ‘‘ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਞ੍ਚਸ੍ਸ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ਪਰੇਸਂ ਵਿਞ੍ਞੂਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ. ਅਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਤਾਯ ਅਭਾਜਨਤਾਯ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਗਹਣਂ. ਤੇ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਸਗਾਰਵਸ੍ਸ ਪਮਾਣਭੂਤਤਂ ਜਾਨਨ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਸੋਤਬ੍ਬਂ ਸਦ੍ਧਾਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਚ ਨਂ ਅਨੁਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਾ ਤਦਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤਿ. ਇਧਾਪਿ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪਸਾਦਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾਦਿਮੁਖੇਨਪਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਆਕਙ੍ਖਾਯ ਪਵੇਦਿਤਤ੍ਤਾ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮੋ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੋ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਦੁਤਿਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀਨਂ. ਪਠਮੋ ਵਾ ਅਸਂਸਿਦ੍ਧਸਤ੍ਥੁਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਦੁਤਿਯੋ ਸਂਸਿਦ੍ਧਸਤ੍ਥੁਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਤਥਾ ਪਠਮੋ ਪਠਮੇ ਰਤਨੇ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾਦਸ੍ਸਨਪਰੋ, ਦੁਤਿਯੋ ਇਤਰੇਸੁਪੀਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਪਣਾਮੋ ਕਰੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਪਣਾਮਕਰਣਂ, ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦਿਕਾ ਚੇਤਨਾ. ਸਾ ਹਿ ਖੇਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਚ ਅਜ੍ਝਾਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਭੂਤਾ ਯਥਾਲਦ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨੁਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵੇਮਜ੍ਝੇ ਆਯਨ੍ਤਿ ਆਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾਨਂ ਰੋਗਾਦਿਅਨਤ੍ਥਾਨਂ ਵਿਧਾਯਕਸ੍ਸ ਉਪਪੀਲ਼ਕਸ੍ਸ ਉਪਚ੍ਛੇਦਕਸ੍ਸ ਵਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਦ੍ਧਂਸਨਸਮਤ੍ਥੋ ਪੁਞ੍ਞਾਤਿਸਯੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮ…ਪੇ… ਵਿਸੇਸਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਰਾਗਾਦਿਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵਵਚਨੇਨ ਅਨ੍ਤਰਾਯਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਾਯ ਪਯੋਗਵਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਸ੍ਸ, ਅਤ੍ਥਲਾਭਾਦਿਵਚਨੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯਤਾਹੇਤੁਭੂਤਾਯ ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਭਾਵਸ੍ਸ, ‘‘ਸਬ੍ਯਾਪਜ੍ਝਾਯ ਪਜਾਯ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਝੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ੧੧.੧੧) ਵਚਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖਵਿਹਾਰਿਤਾਯ ਚ ਪਕਾਸਨਂ ਮਹਾਨਾਮਸੁਤ੍ਤਂਯੇਵ ਉਦਾਹਟਂ.

ਗੁਣਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਤਿਪਿ ਕਾਯਮਨੋਪਣਾਮਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਵਿਸੋਸਨਸਮਤ੍ਥਭਾਵੇ ਤੇਹਿ ਪਣਾਮਵਿਸਯਸ੍ਸ ਪਣਾਮਾਰਹਭਾਵਵਿਭਾਵਨੇਨ ਸਾਤਿਸਯੋ ਵਚੀਪਣਾਮੋ ਵਿਹਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਗੁਣਵਿਸੇਸਵਾ ਹੀਤਿਆਦਿਨਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਪਤ੍ਤਕਾਰਿਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦੇਸਨਾ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਨੁ ਵਿਨਯਪਿਟਕਸ੍ਸਪਿ ਦੇਸਨਾਭਾਵਤੋ ਦੇਸਨਾਵਿਨਯਪਿਟਕਾਨਂ ਭੇਦਵਚਨਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਨੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੀਸੁਪਿ ਚੇਤੇਸੁ ਏਤੇ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ) ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ ਸਮੁਦਾਯਦੇਸਨਾਯ ਅਵਯਵਦੇਸਨਾਨਂ ਆਧਾਰਭਾਵਤੋ. ਦੇਸਨਾਕਾਲੇ ਵਾ ਮਨਸਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤਾਯ ਵਿਨਯਤਨ੍ਤਿਯਾ ਵਿਨਯਪਿਟਕਭਾਵਤੋ ਤਦਤ੍ਥਪਞ੍ਞਾਪਨਸ੍ਸ ਚ ਦੇਸਨਾਭਾਵਤੋ ਭੇਦਵਚਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਦੇਸੀਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਦੇਸਨਾ, ਦੇਸਨਾਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਨਯਪਿਟਕਵਿਸਯੋ ਕਰੁਣਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਚ ਸੋਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਭੇਦਵਚਨੋਪਪਤ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕੇਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਕਥਂ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਸੁਤ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕੇਸੁ ਚ ਪਞ੍ਞਾਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਯਤੋ ਉਕ੍ਕਂਸਪਰਿਯਨ੍ਤਗਤਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੋਪਿ ਭਗਵਾ ਲੋਕਿਯਸਾਧੁਜਨੇਹਿਪਿ ਪਰਿਹਰਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ‘‘ਸਿਖਰਣੀ’’ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਚਨਾਨਿ ਯਥਾਪਰਾਧਞ੍ਚ ਗਰਹਵਚਨਾਨਿ ਵਿਨਯਪਿਟਕਦੇਸਨਾਯਂ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਞ੍ਚੋਦਿਤਮਾਨਸੋ ਮਹਾਪਰਿਸਮਜ੍ਝੇ ਅਭਾਸਿ, ਤਂਤਂਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਾਰਣਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵੇਰਞ੍ਜਾਦੀਸੁ ਸਾਰੀਰਿਕਞ੍ਚ ਖੇਦਮਨੁਭੋਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਭੂਮਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਸਮਯਨ੍ਤਰਕਥਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਅਤਿਸਯਕਿਚ੍ਚਵਤੀ, ਤਤੋਪਿ ਕਰੁਣਾਯ ਕਿਚ੍ਚਂ ਅਧਿਕਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ’’ਤਿ. ਕਰੁਣਾਬ੍ਯਾਪਾਰਾਧਿਕਤਾਯ ਹਿ ਦੇਸਨਾਯ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਤਾ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਬਹੁਲੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਤਦਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਲੋਮੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਮਤ੍ਥਪਦਂ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਸੀਤਿ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਤਾ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਪਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵਪ੍ਪਹੋਨਕੋ ਰੂਪਾਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਾਨੁਰੋਧੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਤਾ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਨੁਰੂਪਤਂਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਥੋਮਨਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਪਕਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਕੁਸਲਾ ਰੂਪਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਦਸ ਦਾਲ਼ਿਮਾਦਿ ਸਮੂਹਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਾਨਵਬੋਧਨਤ੍ਥੋ ਵਿਯ ਅਤ੍ਥਾਵਬੋਧਨਤ੍ਥੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ ਅਤ੍ਤਪਰਾਧੀਨੋ ਕੇਵਲੋ ਅਤ੍ਥਪਦਤ੍ਥਕੋ, ਸੋ ਪਦਤ੍ਥਵਿਪਰਿਯੇਸਕਾਰਿਨਾ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਦਪਦਤ੍ਥਕੋ ਜਾਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯਾਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਞ੍ਹਿ ਨਾਮ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਤੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਹੋਤਿ, ਨਾਞ੍ਞਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਯਥਾ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਰੁਣਾ ਵਿਯਾਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦਸ੍ਸਨਨਿਦਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਧਾਰਵਿਸਯਬ੍ਯਾਪਾਰੇਹਿ ਸਵਿਸੇਸਨੇਹਿ ਸਹ ਪਕਾਸਨਵਸੇਨ ਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥਤਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਅਵਯਵਭੇਦਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਿਰਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਚ੍ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਨਂ ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਗਤਿਯਾ ਵਾ ਸਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੇਕਸਾਮਞ੍ਞਾਕਾਰਵਨ੍ਤਤਾਯ ‘‘ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਪਕਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫) ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ ਞਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ. ਏਤੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਕਿਚ੍ਛਵੁਤ੍ਤਿਤਂ ਆਹ. ਯਥੇਵ ਹਿ ‘‘ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਤਤ੍ਤਨਿਯਤਾਵਿਰਹਸਂਸੂਚਨਤ੍ਥਂ ਪਰੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਦਿਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਪਟਿਸੇਧਨੇਨ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਞੇਯ੍ਯਾ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਏਵਂ ‘‘ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਤਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਆਕਙ੍ਖਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਤਾਯ ਅਕਿਚ੍ਛਵੁਤ੍ਤਿਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਪਟਿਸੇਧਨੇਨ ਞੇਯ੍ਯ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਸੇਸਿਤਾਤਿ. ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾ ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਭੇਦਾਭੇਦਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਞੇਯ੍ਯਾ ਚ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਾ ਯਾਤਿ ਯਥਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਬ੍ਯਾਪਨਿਚ੍ਛਾਯਞ੍ਹਿ ਅਯਂ ਯਥਾ-ਸਦ੍ਦੋ, ਤਪ੍ਪਭੇਦਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ.

ਭਗਵਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾਵਾਤਿ ਇਦਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਤ੍ਥਾਨਂ ਭਿਨ੍ਨਾਧਾਰਤਾਯ ਭਿਨ੍ਨਾਧਾਰਸ੍ਸ ਚ ਉਪਮਾਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਇਧ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਗਵਤੋ ਕਰੁਣਾਯ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਭਾਵੋ ਸਤ੍ਤੇ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਤੋ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਤੁਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਰੀਰਜੀਵਿਤਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨਪਿ ਏਕਨ੍ਤਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯਤਾਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਯਤੋ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਕੋਸੋਹਿਤਵਤ੍ਥਗੁਯ੍ਹਪਹੂਤਜਿਵ੍ਹਾਵਿਦਂਸਨਮ੍ਪਿ ਕਤਂ, ਯਞ੍ਚ ਯਦਿਮੇ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਨੇਯ੍ਯੁਂ, ਭਗਵਤੋ ਸਾਸਨੇਨ ਰਹਦਮਿਵ ਸੀਤਲਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਂ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧਮ੍ਪਿ ਸਮੋਗਾਹੇਯ੍ਯ. ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਉਦ੍ਧਟਾਤਿ ਪਦਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਮਹੋਘਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਕਾਮਾਦਿਮਹੋਘਪਕ੍ਖਨ੍ਦੇ ਸਤ੍ਤੇ ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਟਾ ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਮਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਯਥਾ ਭਗਵਤੋ ਕਰੁਣਾਯ ਆਵਿਸਨਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਤਥਾਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸੇਵ ਅਭਾਵਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਯਦਿਪਿ ਪਰੇ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਤੇਸਂ ਭਗਵਤੋ ਵਿਯ ਕਰੁਣੋਕ੍ਕਮਨਂ ਅਤ੍ਥਿ ਅਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਅਤ੍ਤਹਿਤਮਤ੍ਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਨਾਵਰਣਾ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ, ਅਸਾਧਾਰਣਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਰਵਸੇਸਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਵਸੇਨ ਤੇਸਞ੍ਚ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾਦਿਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਾਦਿਪਰਿਜਾਨਨੇਨ ਆਯੂਹਨਵੇਲਾਯਮੇਵ ਤਂਤਂਕਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਫਲਵਿਸੇਸਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧੇਸੁ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧੇਸੁ ਚ ਅਤਿਸੁਖੁਮਤਿਰੋਹਿਤਵਿਦੂਰਵੁਤ੍ਤਿਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਕਾਰਣਸਮਵਾਯਵਿਭਾਵਨੇਨੇਵ ਤਂਤਂਫਲੇਸੁ ਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਗਨ੍ਧਰਸਫਸ੍ਸਾਦਿਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਭਗਵਤੋ ਅਨੇਕਧਾਤੁਨਾਨਾਧਾਤੁਲੋਕਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਞਾਣਾਦਿਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਚ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਂ ਰਾਗਗ੍ਗਿਆਦੀਹਿ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸਸ੍ਸ ਆਦਿਤ੍ਤਤਾਦਿਆਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ ਭਗਵਤੋ ਮਹਾਕਰੁਣੋਕ੍ਕਮਨੁਪਾਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਨ ਬਹੁਕੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾ ਓਕ੍ਕਮਤਿ. ‘‘ਆਦਿਤ੍ਤੋ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸੋ…ਪੇ… ਉਯ੍ਯੁਤ੍ਤੋ…ਪੇ… ਪਯਾਤੋ…ਪੇ… ਕੁਮ੍ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ…ਪੇ… ਉਪਨੀਯਤਿ ਲੋਕੋ ਅਧੁਵੋ…ਪੇ… ਅਤਾਣੋ ਲੋਕੋ ਅਨਭਿਸ੍ਸਰੋ…ਪੇ… ਅਸ੍ਸਕੋ ਲੋਕੋ ਸਬ੍ਬਂ ਪਹਾਯ ਗਮਨੀਯਂ…ਪੇ… ਊਨੋ ਲੋਕੋ ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਤਣ੍ਹਾਦਾਸੋਤਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾ ਓਕ੍ਕਮਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੧੭) ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ਪਰੋਸਤਂ ਆਕਾਰੇਹਿ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਗਨ੍ਥਵਿਤ੍ਥਾਰਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ ਸਂਵਣ੍ਣਯਿਤੁਞ੍ਚ ਉਪਾਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਆਹ ‘‘ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ਮਹਾਕਰੁਣਾਞਾਣਵਿਭਙ੍ਗਵਸੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਆਸਯਾਨੁਸਯ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਨਾਵਰਣਞਾਣਾਨਿ ਸੇਸਾਸਾਧਾਰਣਞਾਣਾਨਿ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹਿ ਵਿਭਙ੍ਗੋ ‘‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੧੧) ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵ ਅਤਿਦਿਸਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਤਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਸਚ੍ਚਞਾਣਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਕਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਪ੍ਪਦੇਸਵਿਸਯਾ ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ ਭਗਵਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪਿ ਇਧ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਪ੍ਪਦੇਸਵਿਸਯਾ ਨਿਰਵਸੇਸਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਕਤਿਪਯਭੇਦਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਯਤੋ ਤਦਵਸਿਟ੍ਠਭੇਦਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤੇ ਪਨ ਸੀਲਸਮਾਧਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨ, ਦ੍ਵਾਚਤ੍ਤਾਲੀਸਸਤਦੁਕਧਮ੍ਮ, ਬਾਵੀਸਤਿਤਿਕਧਮ੍ਮ, ਚਤੁਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲ ਅਰਿਯਵਂਸਾਦਿ, ਪਞ੍ਚਗਤਿ ਪਞ੍ਚਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਸਮਾਧਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਬਲ ਨਿਸ੍ਸਾਰਣੀਯਧਾਤੁ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਨੀਯਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾਦਿ, ਛਸਾਰਣੀਯਧਮ੍ਮ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿਟ੍ਠਾਨ ਅਗਾਰਵਗਾਰਵ ਨਿਸ੍ਸਾਰਣਿਯਧਾਤੁ ਸਤਤਵਿਹਾਰ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਪਞ੍ਞਾਦਿ, ਸਤ੍ਤਅਪਰਿਹਾਨਿਯਧਮ੍ਮ ਅਰਿਯਧਨ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਨਿਜ੍ਜਰਵਤ੍ਥੁ ਸਞ੍ਞਾ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਖੀਣਾਸਵਬਲਾਦਿ, ਅਟ੍ਠਪਞ੍ਞਾਪਟਿਲਾਭਹੇਤੁ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤ ਲੋਕਧਮ੍ਮ ਅਰਿਯਾਨਰਿਯਵੋਹਾਰ ਆਰਮ੍ਭਵਤ੍ਥੁ ਕੁਸੀਤਵਤ੍ਥੁ ਅਕ੍ਖਣ ਮਹਾਪੁਰਿਸਵਿਤਕ੍ਕ ਅਭਿਭਾਯਤਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾਦਿ, ਨਵਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਮੂਲਧਮ੍ਮਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸ ਆਘਾਤਵਤ੍ਥੁ ਆਘਾਤਪਟਿਵਿਨਯ ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾਦਿ, ਦਸਨਾਥਕਰਧਮ੍ਮ ਕਸਿਣਾਯਤਨ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤ ਅਰਿਯਵਾਸ ਦਸਬਲਞਾਣ ਅਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਾਦਿ, ਏਕਾਦਸਮੇਤ੍ਤਾਨਿਸਂਸ ਸੀਲਾਨਿਸਂਸ ਧਮ੍ਮਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਹੇਤੁ, ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਾਕਾਰ, ਤੇਰਸਧੁਤਗੁਣ, ਚੁਦ੍ਦਸਬੁਦ੍ਧਞਾਣ, ਪਞ੍ਚਦਸਚਰਣਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਨੀਯਧਮ੍ਮ, ਸੋਲ਼ਸਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿ ਸਚ੍ਚਾਕਾਰ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਭੇਦਕਰਵਤ੍ਥੁ, ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣ, ਚਤੁਵੀਸਤਿਪਚ੍ਚਯ, ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨ, ਪਣ੍ਣਾਸਉਦਯਬ੍ਬਯਦਸ੍ਸਨ, ਪਰੋਪਣ੍ਣਾਸਕੁਸਲਧਮ੍ਮ, ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਦਿਟ੍ਠਿਗਤ, ਅਟ੍ਠਸਤਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਦਿਭੇਦਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਦੇਸਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ, ਯੇ ਚ ਚਤੁਵੀਸਤਿਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਞ੍ਚਾਰਿਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਾ, ਯੇ ਚ ਅਨਨ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਪਵਿਚਯਦੇਸਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ, ਯੇ ਚ ਅਨਨ੍ਤਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਅਨਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਸਯਾਨੁਸਯਚਰਿਤਾਦਿਵਿਭਾਵਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਾ ਭਗਵਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪਭੇਦਾ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਇਧ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਯਤੋ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕੋ ਹਿ ਸਮਤ੍ਥੋ ਭਗਵਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਭੇਦੇ ਅਨੁਪਦਂ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ. ਤੇਨੇਵ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਾਨਂ ਅਗ੍ਗਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪਤਿਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਪਿਚ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਨ੍ਵਯੋ ਵਿਦਿਤੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੪੬) ਆਹਾਤਿ.

ਸਂਸਾਰਮਹੋਘਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਤੋ ਸਨ੍ਤਾਰਣਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਤੇਹਿ ਪਯੋਜਿਤੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਅਸਤਿਪਿ ਤੇਸਂ ਤਥਾਵਿਧੇ ਅਭਿਸਨ੍ਧਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤ੍ਤਾ ਹਿ ਮਹਾਬੋਧਿਂ ਪਯੋਜੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬੇਨਾਤਿ ਮਹਾਬੋਧਿਮੂਲਾਦਿਦਸ੍ਸਨੇਨ. ਅਪਗਮਨਂ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਜਾਤਸਂਵਦ੍ਧਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਅਨਾਦਿ ਅਨਿਧਨੋ ਚ ਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਾ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਦਾ ਪਟਿਸੇਧਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਮਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਸਤ੍ਤੇ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਸਤਿਪਿ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵੋਹਾਰਸੂਚਨਤੋ. ਕਰੁਣਾ ਆਦਿਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਸਮ੍ਭਰਣਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਕਾਲਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਨ੍ਤਤਾਯ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਭਾਵਤੋ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਨਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਏਸੋ ਏਵ ਹਿ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਦਸ੍ਸਨੁਪਾਯੋ ਯਦਿਦਂ ਨਯਗ੍ਗਾਹਣਂ. ਪਰਧਨਹਰਣਾਦਿਤੋਪਿ ਵਿਰਤਿ ਪਰੇਸਂ ਅਨਤ੍ਥਪਰਿਹਰਣਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਿਯਾ ਕਰੁਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਤਿ ਕਰੁਣਾਨਿਦਾਨਂ ਸੀਲਂ. ਤਤੋ ਏਵ ‘‘ਤਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਿਰਤਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੨. ਯਸ੍ਸਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਦਯਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਥੋਮਨਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਯੋਜਨਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਬਹਿਭੂਤਂ ਬਾਹਿਰਂ. ਦਯਾਤਿ ਕਰੁਣਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਨਂ ਵਾਚਕਤ੍ਤਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਞ੍ਚ ਅਨੁਯੋਗਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਾਯ ਹਿ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ, ਨ ਮੇਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਆਹ. ਤਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਂ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਉਪਮਾਭਾਵੇਨ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਾ ਚਰਿਤਤ੍ਥਤਾਯ. ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਨਾਰਹਤਿ ਪਧਾਨਾਪਧਾਨੇਸੁ ਪਧਾਨੇ ਕਿਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਦਾਨਂ…ਪੇ… ਵਤੋਤਿ ਕਰੁਣਾਵਾਚਿਨਾ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਏਕਾਧਿਕਰਣਭਾਵੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਧਮ੍ਮਵਿਸਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਾਨਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੋ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇ ਸਤਿ ਹੋਤਿ, ਨਾਞ੍ਞਥਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਨਾ…ਪੇ… ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੇਨ ਹੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਸਾਧੀਯਤਿ, ਸਾ ਚ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠਵਿਭਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮਾਨਵਿਭਤ੍ਤਿਤਾਯਪਿ ਤਮੇਵ ਸਾਧੀਯਤੀਤਿ ‘‘ਦਯਾ…ਪੇ… ਚਿਦ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਦਯਾਯ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਪਧਾਨਤਾਯ ਹਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤਾਯ ਚ ਸਾ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾ ਜਾਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਤਦਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਕਰੁਣਾਨਂ ਵਾਚਕਤ੍ਤਾ ਸਾਮਞ੍ਞਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ. ‘‘ਪਧਾਨਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਪੁਰਿਮਗਾਥਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾ, ‘‘ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਪਨ ਕੇਵਲਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਦਯਾਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਧਾਨਾਯਪਿ ਕਰੁਣਾਯ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਚ ਕਰੁਣਾਯ ਪੁਰਿਮਗਾਥਾਯ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਪਨ ਪਧਾਨਾ ਏਵ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦਯਾਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਨੀਤਿ ਪਧਾਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ. ੨).

ਕਥਂ ਪਨ…ਪੇ… ਞਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਞ੍ਞੇਵ ਅਤ੍ਥਂ ਹਦਯੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਚੋਦੇਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਗਣ੍ਹਸਿ. ਮੇਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਸੇਨ ਨ ਦਯਾ ਕਰੁਣਾ, ਏਵਂ ‘‘ਨਿਕ੍ਕਰੁਣਤਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਸੇਨ ਨ ਦਯਾ ਮੇਤ੍ਤਾਤਿ ਵਚਨਮਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਰੋਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੀਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਰਤਿ. ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਹਿ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦਂ ਦਾਨਗਤਿਰਕ੍ਖਣੇਸੁ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਅਨੁਰਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਨਂ ਹਿਤੂਪਸਂਹਾਰਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਾਕਾਰਵੁਤ੍ਤੀਨਂ ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਭਯਤ੍ਥ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨ੍ਤੋਨੀਤਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ, ਰੁਕ੍ਖਤ੍ਥੋ ਵਿਯ ਧਵਖਦਿਰਾਦੀਨਂ ਅਨੁਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥੋ ਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਪਨ ‘‘ਦਯਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਪਾਣਭੂਤਹਿਤਾਨੁਕਮ੍ਪੀਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕਰੁਣਾਯ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਮੇਤ੍ਤਾਪਰਿਯਾਯੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਮੇਤ੍ਤਾਪਿ ਹਿ ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਵਿਰਤਿਯਾ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਦਯਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਕਾਰੁਣਿਕੋ ਅਵਿਹਿਂ ਸਜ੍ਝਾਸਯਤ੍ਤਾ ਪਰੇਸਂ ਵਿਹੇਸਾਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਨੇਤਿ ਨਿਕ੍ਕਰੁਣਤਾਯ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਿਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਏਵਞ੍ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਂ ਅਵਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਯਦਿ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਨਂ ਵਾਚਕੋ, ਏਵਮ੍ਪਿਕਥਂ ਪਨ ਕਰੁਣਾ ‘‘ਦਯਾ’’ਤਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਨੁਯੋਗੋ ਤਦਵਤ੍ਥੋ ਏਵਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਕਰੁਣਾ ਚ ਦੇਸਨਾਯਾਤਿਆਦਿਨਾ ਕਰੁਣਾਯ ਏਵ ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਮਾਹ.

ਨਨੁ ਤਾਯਾਤਿਆਦਿਨਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋਪਿ ਪਕਰਣਂ ਬਲਵਨ੍ਤਿ ਪਕਰਣਵਸੇਨੇਵ ਕਰੁਣਾਵਿਸਯਸ੍ਸ ਞਾਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਂ ਪੁਰਿਮਗਾਥਾਯ ਸਪ੍ਪਦੇਸਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਤ੍ਤਵਿਸਯਾਯ ਕਰੁਣਾਯ ਗਹਿਤਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਯਥਾਰੁਚਿਪਵਤ੍ਤਿ ਹਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਨੇਕੇਸੁ ਚ ਇਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ. ‘‘ਇਧ ਪਨ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਤ੍ਤਵਿਸਯਤਂ ਗਹੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ ਆਰਮ੍ਭੋ ਞਾਪਕਤ੍ਥੋ ਹੋਤੀਤਿ ਪੁਨ ‘‘ਸਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਇਮਮਤ੍ਥਵਿਸੇਸਂ ਬੋਧੇਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਦੇਵੇਸੁਯੇਵਾਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਦਯਾਸਾਧਨਸ੍ਸ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਵਿਸਯਭਾਵੇ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਲਦ੍ਧੇਪਿ ‘‘ਸਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਤ੍ਤਵਿਸਯਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਇਮਂ ਵਿਸੇਸਂ ਞਾਪੇਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਕਾਲਦੇਸਦੇਸਕਪਰਿਸਾਦਿਪਰਿਦੀਪਨਂ ਬਾਹਿਰਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਕਾਲਾਦੀਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਵਸਾਨਮ੍ਹਿ ਵਸਨ੍ਤੋ ਤਿਦਸਾਲਯੇਤਿ ਵਚਨਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਅਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਵੋਹਾਰੇਨ ਚ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਨ੍ਤਾਨੇਪਿ ਰਾਗਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਹਰਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਨਿਚ੍ਛਨ੍ਦਰਾਗੇਸੁ ਸਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਰਾਗਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਹਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਤਦਭਾਵੇਪਿ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਹਰਣਵਸੇਨ ਯੇ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਜਾਤਾ ਅਚੇਲਕਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ ਵਿਯ, ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਕਾਸਨੇ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਭਾਨਭਾਵਾਦਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਚ੍ਚਕਾਦਯੋ ਵਿਯ.

੩. ਸੀਤਪਬ੍ਬਤਾ ਨਾਮ ‘‘ਸਿਨੇਰੁਂ ਪਰਿਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾ ਯੁਗਨ੍ਧਰੋ…ਪੇ… ਗਿਰਿ ਬ੍ਰਹਾ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੩੭; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪਬ੍ਬਤਾ.

੪-੫. ਸਬ੍ਬਸੋ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਗਮ੍ਮ ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਤਯੋ ਵਿਕਪ੍ਪਾ ਯੁਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਸੋ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਦਸਹਿ ਦਸਹੀਤਿ ਪਨ ਅਨਿਟ੍ਠਸਾਧਨਤੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ. ਵਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬੇਤਿ ਯੇ ਵਜ੍ਜੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ‘‘ਅਤਿਸਮ੍ਮੁਖਾ ਅਤਿਸਮੀਪਂ ਉਨ੍ਨਤਪ੍ਪਦੇਸੋ’’ਤਿ, ਏਤੇ. ਇਤਰੇ ਪਨ ਤਸ੍ਸਾ ਪਰਿਸਾਯ ਮਹਨ੍ਤਭਾਵੇਨ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਸਮਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰਜਾਨਨਸਮਤ੍ਥਾਤਿ ਵਚਨਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾਕਾਰਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸਾਮਿਨਾਪਿ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਸਚ੍ਚਾ ਏਵ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ. ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਜਾਨਨਸਮਤ੍ਥਤਾਦਿਯੇਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਬਲਂ. ਤੇਸਂ ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਅਧਿਕਵਚਨਮਞ੍ਞਮਤ੍ਥਂ ਬੋਧੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੬. ਤਥਾਗਤੋ ਵਨ੍ਦਨੀਯੋਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਨਮਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਾਨਂ ਤਂਤਂਸੁਤ੍ਤਾਨੁਰੋਧੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਮਾਹ. ਸਰੀਰਸੋਭਗ੍ਗਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕਲ੍ਯਾਣਵਾਕ੍ਕਰਣਤਾਆਧਿਪਚ੍ਚਪਰਿਵਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਆਦਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ.

੭. ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਨਿਰੋਧੇਤ੍ਵਾ. ਨਿਰੋਧਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਾਦਕਹੇਤੁਪਰਿਹਰਣਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ‘‘ਸੋਸੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕਿਰਿਯਾਯ ਅਪਰਕਾਲਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੮. ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤੁਨ੍ਤਿ ਅਦੁਕ੍ਕਰਸ੍ਸ ਤਥਾਅਭਿਯਾਚੇਤਬ੍ਬਤਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪਾਰਾਜਿਕਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਾਨਂ ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਆਚਾਰਵਿਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਆਚਾਰਸੀਲਾਨਂ ਤਥਾ ਯੋਜਨਾ ਕਤਾ, ਤਥਾ ਚਾਰਿਤ੍ਤਸੀਲਸ੍ਸ ਆਚਾਰਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਇਤਰਂ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦੁਤਿਯਾ. ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਚਾਰਾਦਿਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਂ ਸਾਦਰਂ ਅਭਿਯਾਚਿਤੇਨ ਤੇਨ ਚ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੇ ਸਮਤ੍ਥੋਤਿ ਯਾਥਾਵਤੋ ਪਮਾਣਿਤੇਨ ਤਬ੍ਬਿਮੁਖਭਾਵੋ ਨ ਸੁਕਰੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੯. ਦੇਵਦੇਵ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਪਟ੍ਠਾਨਸਂਵਣ੍ਣਨਾਟੀਕਾਯਂ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤੋਤਿ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਿਮ੍ਹ.

੧੩. ਪਠਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਂ ਯਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਸਙ੍ਗੀਤਾਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸਾ ਭਗਵਤੋ ਧਰਮਾਨਕਾਲੇਪਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਪਾਠੋ ਵਿਯ ਭਗਵਂਮੂਲਿਕਾਵਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤਦਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਤਮੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਦਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਆਵੁਤ੍ਤਿਆਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ.

੧੬. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਮਗ੍ਗਙ੍ਗਝਾਨਙ੍ਗਵਿਸੇਸਂ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਮੇਵ ਨਿਯਮੇਤੀਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਤਿਪਿਟਕਚੂਲ਼ਨਾਗਤ੍ਥੇਰਵਾਦੋ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਖਨ੍ਧਾ ਨਿਯਮੇਨ੍ਤਿ, ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯੋ ਨਿਯਮੇਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਯੋ ਮੋਰਵਾਪਿਵਾਸਿਮਹਾਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਤਿਪਿਟਕਚੂਲ਼ਾਭਯਤ੍ਥੇਰਵਾਦਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨੇਵਾਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨੇਵ. ਸੋਤਿ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤਥਾਤਿ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਾਨਾਕੁਲਭਾਵੇਨ. ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਾਨਾਕੁਲਭੂਤੋ ਵਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਸਨ੍ਤਕਭਾਵੇਨ, ਏਤੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨੇਵ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਇਧ ਅਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦੀਯਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਤਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨੇਵਾਤਿ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਾਨਾਕੁਲਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨੇਵ. ਸੋਤਿ ਪਕਾਸਿਯਮਾਨੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥੋ. ਤਥਾਤਿ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਭਾਵੇਨ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ‘‘ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਂ ਅਨਾਕੁਲਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ.

੧੭. ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਤੋਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਨ ਤੇਨ ਤੋਸਨਂ ਕਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਯੁਤ੍ਤਰੂਪਾ ਯੋਜਨਾ.

ਵੀਸਤਿਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਸਤ੍ਤਪ੍ਪਕਰਣਭਾਵੋ. ਸਨ੍ਨਿਵੇਸੋ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਪਕਰਣਾਨਂ ਤਦਵਯਵਾਨਞ੍ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ. ਸਾਗਰੇਹਿ ਤਥਾ ਚਿਨ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਵਿਜਾਨਨਤ੍ਥਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਾਗਰਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਜਲਸਾਗਰਾਦੀਹਿ ਸਹ ਨਯਸਾਗਰਵਿਚਾਰੋ. ‘‘ਸਤਭਾਗੇਨ ਸਹਸ੍ਸਭਾਗੇਨ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਾ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਸੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਭੇਦੇਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਕਥਾ ਦੇਸਨਾਹਿ ਗਮ੍ਭੀਰਤਾ.

‘‘ਏਵਂ ਤੇਮਾਸਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਕਾਲੇ ਭਗਵਤੋ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਯਾਪਿਤਾਕਾਰਵਿਚਾਰੋ ਦੇਸਨਾ…ਪੇ… ਗਹਣਂ. ਤਥਾ ਥੇਰਸ੍ਸ…ਪੇ…ਪਿ ਚਾਤਿ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਤਾ ਤਸ੍ਸ ਚ ਤੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਤਾ. ਯੋ ਹਿ ਭਗਵਤਾ ਦੇਵਤਾਨਂ ਦੇਸਿਤਾਕਾਰੋ, ਸੋ ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਾਰਨਯਤਨ੍ਤਿਤਾਯ ਅਨਨ੍ਤੋ ਅਪਰਿਮਾਣੋ ਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਾਚਨਾਯੋਗ੍ਗੋ, ਯੋ ਚ ਥੇਰਸ੍ਸ ਦੇਸਿਤਾਕਾਰੋ, ਸੋ ਅਤਿਸਂਖਿਤ੍ਤਤਾਯ. ਨਾਤਿਸਙ੍ਖੇਪਨਾਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਭੂਤੋ ਪਨ ਪਾਠਨਯੋ ਥੇਰਪ੍ਪਭਾਵਿਤੋ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗੋਤਿ.

ਵਚਨਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨੇਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿਆਦਿਪਦਾਨਞ੍ਞੇਵ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਵਿਚਾਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਹ. ‘‘ਯੇ ਤੇ ਮਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਦੇਸਿਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਿਤਂ ਸਿਕ੍ਖਿਂਸੁ ਦ੍ਵੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਨਾਨਾਵਾਦਾ’’ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਸਮਾਧਿਆਦੀਸੁ ਦਿਟ੍ਠਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਏਵ ਪਨ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਧਿਕਾ ਪਾਲ਼ੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਬ੍ਯਭਿਚਾਰਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਵਿਯ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਪਿ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਯੋ ਵੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਵਿਨਯੋ ਚ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੬) ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਚ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਟ੍ਠਾ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਾ ਯਤੋ ਤੇ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਅਧਿਕਵਿਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਬੋਧਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਟ੍ਠੇਹੀ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਏਕਵਚਨੇਨਾਤਿ ਅਨੁਯੋਗਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਏਕਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ’’ਤਿ.

ਪਯੋਗਮੇਵ ਨਾਰਹਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਧਾਤੁ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸੇਵ ਪੁਰਤੋ ਪਯੋਜਨੀਯਤ੍ਤਾ. ਅਥਾਪਿ ਪਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਅਤਿਮਾਲਾਦੀਸੁ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦਾਦਯੋ ਵਿਯ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਯਥਾ ‘‘ਅਤਿਮਾਲਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮਾਸਵਸੇਨ ਅਨਾਵਿਭੂਤਾਯ ਕਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਸੇਸਕੋ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ, ਨ ਮਾਲਾਯ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਕੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਂ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ, ਅਤ੍ਥੇ ਉਪਸਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵਾ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਸਞ੍ਞਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤਿਛਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਹਿ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਧ ਉਪਸਗ੍ਗੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਪੂਜਿਤੋ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਅਤਿਪੁਰਿਸੋਤਿ ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਪੂਜਿਤਤ੍ਥਭਾਵਸਮ੍ਭਵਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਾ ਪੂਜਿਤਂ ਵਾ ਛਤ੍ਤਂ ਅਤਿਛਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਨਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਲ੍ਯਾਣਪੂਜਿਤਭਾਵਾ ਹਿ ਗੁਣਵਿਸੇਸਯੋਗੇਨ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ. ਗੁਣਵਿਸੇਸੋ ਚੇਸ ਯਦਿਦਂ ਪਮਾਣਾਤਿਰੇਕੋ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਤਰੂਪਤਾ ਚ. ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਕਿਰਿਯਾਯਪੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਭਵਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਅਤਿਛਤ੍ਤਾਦੀਸੁ, ਏਵਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਾ ਹਿ ਨਿਪਾਤਾਤਿ. ਤਬ੍ਭਾਵਦੀਪਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਭਾਵਦੀਪਕਤ੍ਤਾ.

ਏਕਤੋ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਾਤਿ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਏਕਤੋ ਆਗਤਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ‘‘ਛ ਇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੯੫-੪੯੬) ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਸੇਨ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਵੇਨ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਏਕਸੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਅਨਾਗਤਾਨਂ ਬਾਵੀਸਤਿਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਅਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਏਕਤੋ ਆਗਮਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਏਕਤੋ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਅਨਾਗਤਾ ਹਿ ਭੂਮਨ੍ਤਰਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਏਕਤੋ ਆਗਤਾਨਿ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਤਥਾ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ. ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਵਿਯ ਪਨ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਭਾਗਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਬਾਵੀਸਤਿਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਸਮਾਨੋ ਵਿਭਜਨਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਸਿਯਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ.

ਯਦਿਪਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਵਿਸੇਸੋ ਹੇਤੁਆਦਿਭਾਵੋ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਚ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਗੁਣੀਭੂਤਾ ਹੇਤੁਹੇਤੁਫਲਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿ. ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿਆਦਿ ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਂਯੇਵ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਨਯੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਨ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਗੀਤਿਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਦਿਕੇ. ਪਞ੍ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ…ਪੇ… ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀਤਿ ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਅਞ੍ਞੋ ਪਨ ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਇਦਂ ਅਤੀਤਾਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਭਾਗੋ ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਸੁ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਤਬ੍ਬਸੇਨੇਵ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਤਤੋ ਪਨ ਅਞ੍ਞੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯਵਿਧੁਰੋ ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਚ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਦਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮਸਨਕਥਾਯਂ ਨ ਵੇਰਮਣਿਯੋ ਉਦ੍ਧਟਾ.

ਨਨੁ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀਧਾਤੁਕਥਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਸੋ ਪਨ ਏਕਨ੍ਤਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਏਤੇਨ ਵਾ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸੋਪਿ ਸਬ੍ਬੋ ਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕੇਹਿ ਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਪਞ੍ਹਵਾਰਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਾਲ਼ਿਨਯਾ. ਏਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਏਵ. ਅਪੇਕ੍ਖਾਵਸਿਕਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਹਨ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਯਤੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾਤਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗਵਚਨਵਸੇਨ ਅਵਸੇਸਾ, ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਮ੍ਮਹਦਯੇ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਹਦਯ…ਪੇ… ਆਗਤਤਨ੍ਤਿਤੋ ਰੂਪਕਣ੍ਡਧਾਤੁਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਵਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਥ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਮ੍ਮਹਦਯੇ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿਤੋ ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾਯ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਵਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਯਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ, ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਨੀਯਾਨੁਲੋਮਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਂ ਨਿਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਾਦਿਅਨਾਮਸਨੇਨ ਰੂਪਾਦਿਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਧਮ੍ਮਪ੍ਪਭੇਦਂ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਮੇਵ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਂ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਗਹਿਤਾਯ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ, ਤਥਾ ਸਬ੍ਬਦਾ ਸਬ੍ਬੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਯਦਿ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨ, ਅਥ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੋਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਨਿਸ੍ਸਯਂ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤਿ. ਏਤੇਹੀਤਿ ਏਤੇਹਿ ਵਚਨੇਹਿ. ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਦੇਸਕਾਲਪ੍ਪਦੇਸੇਹਿ ਕਥਂ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਪਦੇਸੋ ਏਕਦੇਸਭੂਤੋ ਸਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ? ਪਦੇਸਾਨਂ ਪੁਥੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਪਦੇਸੇਸੂ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਭੇਦਾਮਸਨਵਸੇਨ ਚਾਯਂ ਪਞ੍ਹੋ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਨ ਪੁਰਿਮੇਹਿ ਅਵਸੇਸੋ.

ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ…ਪੇ… ਮਿਚ੍ਛਾਤਿ ਏਕਨ੍ਤਿ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣਪਟਿਕ੍ਖੇਪਗ੍ਗਹਣਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਾਨਂ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਤੋ ਪਟਿਞ੍ਞਾਠਪਨਨਿਗ੍ਗਹਪਾਪਨਾਰੋਪਨਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਨ੍ਤਿ ਪਠਮਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਏਕੋ ਅਵਯਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਭਾਵਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਚੇ ਪਨ ਮਞ੍ਞਸਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਖੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਕਥਾ. ੩) ਪਟਿਞ੍ਞਾਠਪਨੇਨ, ਤੇਨ ‘‘ਤਵ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤਾਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਹੇਵਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਹੇਵਂ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬੇ ਅਥ ਤਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਮ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਿਤੋ ਚ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਕਥਾ. ੨) ਪਰਵਾਦਿਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾ ਸਕਵਾਦੀ ਨ ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਤਿ, ਏਵਂ ਕਰਣਂ ਪਟਿਕਮ੍ਮਵੇਠਨਂ. ਪਰਵਾਦਿਨੋ ਪਟਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦੁਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਭਾਵਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ਤਂਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਏਸੋ ਚੇ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਿਤੋ ਹੇਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ, ‘‘ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਖੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ…ਪੇ… ਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ (ਕਥਾ. ੧). ਨੋ ਚ ਮਯਂ ਤਯਾ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤਾਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਹੇਵਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਹੇਵਂ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਅਮ੍ਹੇ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਸਿ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਚ ਹੋਮਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਕਥਾ. ੫) ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਨਿਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵਕਰਣਂ ਨਿਗ੍ਗਹਨਿਬ੍ਬੇਠਨਂ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਯਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਸਿ ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਯੇ ਕਤੇ ਨਿਗ੍ਗਹੇ ਸੇ ਨਿਗ੍ਗਹੇ ਦੁਕ੍ਕਟੇ ਸੁਕਤੇ ਪਟਿਕਮ੍ਮੇ ਸੁਕਤਾ ਪਟਿਪਾਦਨਾ’’ਤਿ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ, ਅਨਿਗ੍ਗਹਭਾਵਾਰੋਪਨੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸੁਪਟਿਕਮ੍ਮਭਾਵਕਰਣੇਨ ਚ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਛੇਦੋ ਵਿਨਾਸਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦਨਿਸੇਧਨਵਸੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ. ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਅਨੁਲੋਮਨਵਸੇਨ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਤਬ੍ਬਿਲੋਮਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਕਪਞ੍ਚਕੋ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਦੁਤਿਯਪਞ੍ਚਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਦਾਧਾਰੋਤਿ ਤੇ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਆਧਾਰਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਦਾਧਾਰੋ. ਏਤੇਨ ‘‘ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਸਂ ਵਾ ਆਧਾਰਭੂਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਅਤ੍ਤਨਿ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵਾ ਤੇਹੀਤਿ ਤੇਹਿ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਵਿਨਾ. ਆਧਾਰਾਧੇਯ੍ਯਾਦਿਭਾਵੇਨ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਸੁਂਯੇਵ ਵਿਨਾ. ਤੇਨ ਸਤ੍ਤਾਦਿਗੁਣੇਹਿ ਅਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੋ. ਤਂਸਾਮਿਭੂਤਤਾਯ ਵਾ ਤਦਧੀਨਭਾਵੇਨ ‘‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵਾ ਤੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਰੂਪਵਾ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਨਞ੍ਞੋਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ. ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਸਭਾਵੋ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਭਾਵੋ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ. ਰੂਪਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਅਨਞ੍ਞੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਚ ਤਦਾਧਾਰਾਦਿਭੂਤੋ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ਸਕਵਾਦੀ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੀ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਇਚ੍ਛਤਿ ਰੂਪਾਦਿ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਮਾਨਤੋ ਵਾ ਗਾਹਯਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਚ ਕਾਰਕਵੇਦਕਭਾਵਸ੍ਸ ਅਯੁਜ੍ਜਮਾਨਕਤ੍ਤਾ. ਨਾਪਿ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਰੁਪ੍ਪਨਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸੇਵ ਅਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ ਚ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਨ ਵਿਨਾ ਇਨ੍ਧਨੇਨ ਅਗ੍ਗਿ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਇਨ੍ਧਨਤੋ ਅਗ੍ਗਿਂ ਸਕ੍ਕਾ ਪਟਿਜਾਨਿਤੁਂ, ਨਾਪਿ ਅਨਞ੍ਞਂ. ਯਦਿ ਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਸਿਯਾ, ਨ ਉਣ੍ਹਂ ਇਨ੍ਧਨਂ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਅਨਞ੍ਞੋ, ਨਿਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਂਯੇਵ ਦਾਹਕਂ ਸਿਯਾ. ਏਵਮੇਵ ਨ ਵਿਨਾ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਤਿ, ਨ ਚ ਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞੋ, ਨਾਪਿ ਅਨਞ੍ਞੋ ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋਤਿ ਲਦ੍ਧਿਯਂ ਠਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੀ ‘‘ਨ ਹੇਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਗ੍ਗਿਨ੍ਧਨੋਪਮਾ ਤਾਵ ਯਦਿ ਲੋਕਵੋਹਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਪਲ਼ਿਤ੍ਤਂ ਕਟ੍ਠਾਦਿਇਨ੍ਧਨਂ ਨਿਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਞ੍ਚ, ਪਲ਼ਿਤ੍ਤਂ ਭਾਸੁਰੁਣ੍ਹਂ ਅਗ੍ਗਿ ਦਾਹਕਞ੍ਚ, ਤਞ੍ਚ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਂ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਕਾਲਿਕਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਯਦਿ ਏਵਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਆਪਨ੍ਨੋ. ਅਥ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਟ੍ਠਾਦਿਕੇ ਪਲ਼ਿਤ੍ਤੇ ਯਂ ਉਸੁਮਂ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ, ਤਂਸਹਜਾਤਾਨਿ ਤੀਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਇਨ੍ਧਨਂ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਲਕ੍ਖਣਭੇਦਤੋ ਅਗ੍ਗਿਨ੍ਧਨਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿ ਵਿਯ ਇਨ੍ਧਨਤੋ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਆਪਨ੍ਨੋਤਿ ਬ੍ਯਾਹਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਪਕਾਰੇਸੁ ਏਕੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ‘‘ਆਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਏਕਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਕਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਏਵ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਂ, ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧੇ ਤਦਭਿਨਿਵੇਸੋਪਿ ਅਯਾਥਾਵਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦਿਨੋ ਗਹਿਤਾਕਾਰਸੁਞ੍ਞਤਾਵਿਭਾਵਨੇਨ ਸਕਟ੍ਠਾਨਤੋ ਚਾਵਿਤੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ ਏਵ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਪੁਗ੍ਗਲੋਯੇਵ ਵਾ ਤਥਾ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ‘‘ਸਾਮੀ ਨਿਵਾਸੀ ਕਾਰਕੋ ਵੇਦਕੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ’’ਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਵਿਸਯਭੂਤੋ ਹਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪਮਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਇਧ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪੀਯਤਿ, ‘‘ਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਵੋਹਾਰਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਅਨਨੁਯੋਗੋ ਆਕਾਸਕੁਸੁਮਸ੍ਸ ਰਤ੍ਤਨੀਲਾਦਿਭਾਵਵਿਚਾਰਣਾ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਚੋਦਨਾਯ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨਤੋ ਪੁਨ ‘‘ਨ ਹੇਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਆਪਜ੍ਜਨਲੇਸੋ. ਵਞ੍ਝਾਪੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਦੀਘਰਸ੍ਸਤਾਨੁਯੋਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞਾਨਞ੍ਞਤਾਨੁਯੋਗਸ੍ਸ ਅਨਨੁਯੋਗਭਾਵੋ ਏਵ ਇਧ ਅਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥੋ.

ਯਂਕਾਰਣਾਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਯਤੋਨਿਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤਿਅਲੋਪੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਜ੍ਝਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਭਿਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਯੋ ਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਵਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਜ੍ਝੋਸਾਨਾਨਿ, ਤੀਹਿਪਿ ਅਭਿਵਦਨਂ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਤੀਹਿਪਿ ਤਯੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਏਤ੍ਥ ਚੇ ਨਤ੍ਥਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਸੂਚਨੇਨ ਫਲੂਪਚਾਰਤੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦੀਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਭੂਤਂ ਮਗ੍ਗਫਲਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਨਞ੍ਚ ਏਸੇਵਾਤਿ ਇਦਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਭਿ…ਪੇ… ਫਲਂ ਵਾ’’ਤਿ.

‘‘ਞਾਯਤੀਤਿ ਜਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਿਵਿਜਾਨਨੇਨ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਞੇਯ੍ਯਜਾਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਤਬ੍ਬਿਸਯਾਯ ਜਾਨਾਤਿਕਿਰਿਯਾਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਕਰਣਂ ਭਵਿਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਕਰਣਵਸੇਨ, ‘‘ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਵਾ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਸ੍ਸਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਜਾਨਨ੍ਤਾਪਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਅਰੂਪਜ੍ਝਾਨੇਹਿ ਕਾਮਰੂਪਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਦਿਨੋ. ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਜਾਨਾਤਿਯੇਵ ਭਗਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਹਿ ਤਂਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਦਿਤਾਯ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੬੩, ੧੭੫ ਆਦਯੋ) ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋ. ਞਾਣਭੂਤੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਆਦਿਕਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁਂ ਭੂਤੋ ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋ. ਏਵਂ ਞਾਣਭੂਤੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਾਮੁਕ੍ਕਂਸਿਕਾਯ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਾਤਿਸਯੋ ਭਗਵਤੋ ਵਤ੍ਤੁਆਦਿਭਾਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਵਦਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਪਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਪਕਟ੍ਠਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਿਰਂ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਨੇਤਾ ਨਿਨ੍ਨੇਤਾ.

‘‘ਏਕੂਨਨਵੁਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸਹਚਰਿਯਾਯ ਯਥਾ ‘‘ਕੁਨ੍ਤਾ ਪਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਸਞ੍ਚ ਪਾਲ਼ਿਪਦੇਸਾਨਂ ਏਕੇਕਂ ਪਦਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਪਦਾਨਿਯੇਵ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਨ ਪਨ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਸੇਸਤ੍ਤਿਕਦੁਕਪਦਾਨਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਪਦੁਦ੍ਧਾਰੇਨ ਨਯਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਨ ਇਤਰਤ੍ਤਿਕਦੁਕਪਦਾਨਿਪਿ ਉਦ੍ਧਟਾਨੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾਗ੍ਗਹਣਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਭਵਤਿ.

ਸੋ ਚ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ‘‘ਤਯੋ ਕੁਸਲਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੦) ਪੁਰਿਮਾਯ ਪੁਰਿਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਅਤ੍ਥਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸਮਾਨੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਟਪਟਾਯਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਨਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮਾਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਾਨਕਰਣਞ੍ਚ ਊਨਪਕ੍ਖਿਪਨੇਨ ਅਧਿਕਾਪਨਯਨੇਨ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਇਧ ਊਨਪਕ੍ਖਿਪਨੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪੂਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਾਨੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ‘‘ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਮਾਨੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ.

ਬਲਵਤਾ ਞਾਣਵੇਗੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ. ਬਲਵਤੋ ਞਾਣਵੇਗਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਕ੍ਖੇਪਨਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਗਮ੍ਭੀਰਮੇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਨਿਰਵਸੇਸੇਨਾਤਿ ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਅਵਸੇਸੇਤ੍ਵਾ. ਪਞ੍ਚਖੀਲਰਹਿਤੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚਚੇਤੋਖੀਲਰਹਿਤੇਨ.

ਏਕਾਧਿਕੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਿਲੇਸਸਤੇਸੂਤਿ ‘‘ਜਾਤਿਮਦੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕਕਵਸੇਨ ਆਗਤਾ ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਕੋਧੋ ਚ ਉਪਨਾਹੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਕਵਸੇਨ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ‘‘ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਿਕਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਾਧਿਕਂ ਸਤਂ, ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ ਛਪ੍ਪਞ੍ਞਾਸ, ‘‘ਪਞ੍ਚੋਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਕਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਛ ਵਿਵਾਦਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਛਕ੍ਕਵਸੇਨ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ, ‘‘ਸਤ੍ਤ ਅਨੁਸਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਤ੍ਤਕਵਸੇਨ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ, ‘‘ਅਟ੍ਠ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਕਵਸੇਨ ਚਤੁਸਟ੍ਠਿ, ‘‘ਨਵ ਆਘਾਤਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਵਕਵਸੇਨ ਏਕਾਸੀਤਿ, ‘‘ਦਸ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦਸਕਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸਕਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਸਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਏਕਾਧਿਕੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਿਲੇਸਸਤੇਸੁ. ਸੇਸਾ ਤੇਨਵੁਤਾਧਿਕਂ ਛਸਤਂ ਕਿਲੇਸਾ. ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤਾਗਤਾਹਿ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਸਹ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਞਾਸਾਧਿਕਂ ਸਤ੍ਤਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਚੁਦ੍ਦਸੇਕਨ੍ਤਾਕੁਸਲਾ, ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸਾਧਾਰਣਾ, ਚੁਦ੍ਦਸ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਸਾਧਾਰਣਾ, ਉਪਚਯਾਦਿਦ੍ਵਯਂ ਏਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਵੀਸਤਿ ਰੂਪਾਨਿ ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਅਸੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ, ਇਮੇਸੁ ਭਾਵਦ੍ਵਯੇ ਏਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਏਕੂਨਾਸੀਤਿ, ਬਾਹਿਰਾ ਏਕੂਨਾਸੀਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਟ੍ਠਪਞ੍ਞਾਸਾਧਿਕਂ ਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਮੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਅਸੀਤਿਅਧਿਕਂ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਤੇਪਞ੍ਞਾਸ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਰੂਪਰੂਪਾਨਿ, ਆਕਾਸਧਾਤੁ, ਲਕ੍ਖਣਰੂਪਾਨਿ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਤਤਿ ਧਮ੍ਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦਤੋ ਪਞ੍ਞਾਸਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦਸ ਦਸ ਕਿਲੇਸਾਤਿਪਿ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ. ਤਥਾ ਏਤ੍ਥ ਵੇਦਨਂ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਰੂਪਰੂਪਾਨਿ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਤਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨੂਪਗਧਮ੍ਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦਤੋ ਪਞ੍ਞਾਸਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦਸ ਦਸ ਕਿਲੇਸਾਤਿਪਿ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਦ੍ਵਾਦਸਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਪਠਮੇ ਛ ਕਿਲੇਸਾ, ਦੁਤਿਯੇ ਸਤ੍ਤ, ਤਤਿਯੇ ਛ, ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਸਤ੍ਤ, ਪਞ੍ਚਮੇ ਛ, ਛਟ੍ਠੇ ਸਤ੍ਤ, ਸਤ੍ਤਮੇ ਛ, ਅਟ੍ਠਮੇ ਸਤ੍ਤ, ਨਵਮੇ ਪਞ੍ਚ, ਦਸਮੇ ਛ, ਏਕਾਦਸਮੇ ਪਞ੍ਚ, ਦ੍ਵਾਦਸਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ, ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਪਞ੍ਚਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਟ੍ਠਿਅਧਿਕਾਨਿ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਪਨ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਦ੍ਵਾਨਵੁਤਿਅਧਿਕਾਨਿ ਸਤ੍ਤਸਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਵਿਸਯਤਾਯ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਅਧਿਕਂ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਅਥ ਵਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ, ਅਵਸੇਸਰੂਪਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਕਾ ਸੇਸਾ ਚਾਤਿ ਦਸ, ਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦਤੋ ਵੀਸਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਏਕਵੀਸਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਧਿਕਂ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਪਠਮੇ ਵੀਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾ, ਦੁਤਿਯੇ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿ, ਤਤਿਯੇ ਵੀਸਤਿ, ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿ, ਪਞ੍ਚਮੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਛਟ੍ਠੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਸਤ੍ਤਮੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਅਟ੍ਠਮੇ ਏਕਵੀਸਤਿ, ਨਵਮੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਦਸਮੇ ਏਕਵੀਸਤਿ, ਏਕਾਦਸਮੇ ਸੋਲ਼ਸ, ਦ੍ਵਾਦਸਮੇ ਸੋਲ਼ਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ, ਇਮੇ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਛਤ੍ਤਿਂ ਸਾਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਸੋਲ਼ਸਾਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਚ ਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਤਰੇਸਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਨਂ ‘‘ਅਤੀਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵਾਮਸਨਤੋ. ਖੇਪਨੇਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨੇ. ‘‘ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਤੀਤਾਦੀਨਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵਾਮਸਨਾ ਅਗ੍ਗਹਣਂ ਖੇਪਨੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ‘‘ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਿਕੇ, ਤਥਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤੀਤਤਿਕਤਿਕੇ ‘‘ਅਤੀਤਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪਹਾਤਬ੍ਬਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਤਂ ਅਤੀਤਾਦੀਨਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਤਾਯ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਤਾਯ ਚ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬੇਹਿ ਨਿਰਤਿਸਯਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਨ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਵਚਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਹਿਤਪਰਿਯਾਯਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਕਥਨਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਵਚਨਂ, ਏਵਂ ਵਿਸਯਪ੍ਪਯੋਜਨਾਦਿਵਚਨਮ੍ਪਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਹਿਤਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸ. ‘‘ਨ ਹਞ੍ਞਦਤ੍ਥਤ੍ਥਿਪਸਂਸਲਾਭਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਅਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਵਾ ਪਰਤ੍ਥੋ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਨਿ. ੬੯) ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸੁਤ੍ਤਨਿਰਪੇਕ੍ਖਂ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਤੇਸੁ ਪਨ ਏਕੋਪਿ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦੋ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਤਂ ਨਾਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸੂਚੇਤੀ’’ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਕਪ੍ਪੇ ਅਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦੋ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਵਚਨਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ. ਪੁਰਿਮਕਾ ਹਿ ਪਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਾ ਹਿਤਪਰਿਯਾਯਾ, ਤਤੋ ਪਰੇ ਛ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਕਾ ਪਨ ਉਭਯਸਭਾਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਰਧਿਗਮਤਾਯ ਵਿਭਾਵਨੇ ਅਲਦ੍ਧਗਾਧੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ, ਨ ਵਿਵਟੋ ਗੁਲ਼੍ਹੋ, ਮੂਲੁਦਕਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪਂਸੁਨਾ ਅਕ੍ਖਰਸਨ੍ਨਿਵੇਸਾਦਿਨਾ ਤਿਰੋਹਿਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੋ, ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬੋ ਨੇਯ੍ਯੋ, ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਨੀਤੋ. ਅਨਵਜ੍ਜਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਾ ਪਰਿਯਾਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵਾ. ਪਰਮਤ੍ਥੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵੋ ਏਵ ਵਾ. ਸਾਤਿਸਯਂ ਪਕਾਸਿਤਾਨਿ ਤਪ੍ਪਰਭਾਵੇਨ ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਂ ਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੧੨੪੨), ‘‘ਸਕਵਾਦੇ ਪਞ੍ਚਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਕਥਾ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਸੁਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਚਰਿਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਇਦਮੇਵ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸੂਚਨਤੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਕਨ੍ਤਹਿਤਪਟਿਲਾਭਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਹਿਤਸਮ੍ਪਾਪਨੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਤਪ੍ਪਰਭਾਵਂਯੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਪ੍ਪਰਭਾਵੋ ਚ ਵਿਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਲੋਮਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਥਾ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਾਦਿਪ੍ਪਕਾਸਨਪਧਾਨਤਾਪਿ. ਇਤਰੇਹੀਤਿ ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮੇਹਿ.

ਰਤ੍ਤਿਆਦੀਸੂਤਿ ਰਤ੍ਤਿਰਾਜਵਿਨਯੇਸੁ ਵਿਸਯਭੂਤੇਸੁ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਅਭਿਰਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਰਤ੍ਤਿਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਾ’’ਤਿ ਚ ਞਾਣਲਕ੍ਖਣਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਕੋ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ? ਨ, ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਾ’’ਤਿ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦਵਿਸਿਟ੍ਠਾਨਂ ਞਾਤਲਕ੍ਖਿਤਸਦ੍ਦਾਨਂ ਰਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਵਿਸਯਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਵਾਚਕਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇ ਨਿਪਾਤਾਨਂ ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਕਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਿਤਸਦ੍ਦਤ੍ਥਜੋਤਕੋ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਲਕ੍ਖਣੇ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਸਦ੍ਦਪਰਿਯਾਯੋ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਸਦ੍ਦੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਅਭਿਵਿਨਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਨ ਅਭਿਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਮਾਸਸਿਦ੍ਧਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਾ ਹਿ ਨਿਪਾਤਾ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਭੇਦੋ ਚ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਪਯੋਗਵਿਸਯੋਤਿ.

ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦੇਸਨਾਦਯੋ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾ ਨ ਸਨ੍ਤਿ, ਆਣਾਦਯੋ ਪਨ ਵਿਸੇਸਤੋ ਦੇਸਕਾਦਿਅਧੀਨਾਤਿ ਤਂਤਂਵਿਸੇਸਯੋਗਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਭੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਆਣਾਵਿਧਾਨਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਆਣਾਰਹਾਧੀਨਂ ਤਤ੍ਥ ਕੋਸਲ੍ਲਯੋਗਤੋ, ਏਵਂ ਵੋਹਾਰਪਰਮਤ੍ਥਵਿਧਾਨਾਨਿ ਚ ਵਿਧਾਯਕਾਧੀਨਾਨੀਤਿ ਆਣਾਦਿਵਿਧਿਨੋ ਦੇਸਕਾਯਤ੍ਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਪਰਾਧਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਮ੍ਪਿ ਸਾਸਨਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਤਥਾਵਿਨੇਤਬ੍ਬਪੁਗ੍ਗਲਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਾਸਿਤਬ੍ਬ…ਪੇ… ਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਸਂਵਰਾਸਂਵਰਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਨਿਵੇਠੇਤਬ੍ਬਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਕਥਨਂ ਸਤਿ ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ, ਨਾਸਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਤਦਧੀਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਥੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ…ਪੇ… ਕਥਾ’’ਤਿ. ਉਪਾਰਮ੍ਭਾਦੀਤਿ ਉਪਾਰਮ੍ਭਨਿਸ੍ਸਰਣਧਮ੍ਮਕੋਸਰਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਾਦੀਤਿ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਸੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯੋ.

ਤਨ੍ਤਿਸਮੁਦਾਯੋ ਅਵਯਵਤਨ੍ਤਿਯਾ ਆਧਾਰੋ ਯਥਾ ‘‘ਰੁਕ੍ਖੇ ਸਾਖਾ’’ਤਿ. ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਮੇਤਂ ਸਮੁਖੇਨ, ਵਿਸਯਵਿਸਯਿਮੁਖੇਨ ਵਾ ਵਿਨਯਾਦੀਨਂਯੇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ ਵਿਨਯਾਦਯੋ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਵਿਸਯੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਸਯਾ ਚ ਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਾਤਿ. ‘‘ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਞ੍ਚ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਞ੍ਚ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਂ ਯਥਾਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਦੇਸਨਾਪਿ ਹਿ ਪਟਿਵੇਧੋ ਵਿਯ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਸਵਿਸਯਵਿਭਾਵਨਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਯਤੋ ‘‘ਅਵਿਪਰੀਤਾਭਿਲਾਪੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਦੇਸਨਾਸਦ੍ਦਸਭਾਵਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ‘‘ਤਂਤਂਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ. ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਯਂ ਸਦ੍ਦੋ ਵਾਚਕੋਤਿ ਵਚਨਵਚਨੀਯਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂਤਂਵਚਨੀਯਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦੋ ਦੇਸਨਾਤਿ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਪਿ ਸਦ੍ਦਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਨ ਸਿਯਾਤਿ? ਨ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਬੋਧਕਭਾਵੇਨ ਞਾਤੋ ਉਗ੍ਗਹਿਤਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਰੇਸਂ ਅਵਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਤਦਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਕੋ ਸਦ੍ਦੋ ਦੇਸਨਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਦੇਸਨਾ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦਯੋ ਵਿਯ. ਵਚਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਮਾਹ. ਸੋ ਹਿ ਵਚਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਏਤੇਨ ਪਵਤ੍ਤੀਯਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਂ. ਦੇਸੀਯਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਦੇਸਨਾ. ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪੀਯਤਿ ਏਤੇਨ, ਪਕਾਰਤੋ ਞਾਪੇਤੀਤਿ ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਅਭਿਸਮੀਯਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਭਿਸਮਯਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬਤੋ ਪਨ ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਟਿਵੇਧੋਯੇਵਾਤਿ.

ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਾ, ਤੇਸਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਤੋ ਤਂਦੇਸਨਾਯ ਪਟਿਵੇਧਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਵਿਸਯਿਕਰਣਾਨਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਕਾਰਣੇ ਫਲਵੋਹਾਰੇਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪਾਰਮ੍ਭ…ਪੇ… ਹੇਤੁਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਅਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਉਪਾਰਮ੍ਭਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ. ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਕਥਨਵਸੇਨ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਤ੍ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਆਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਉਦ੍ਦਾਨਸਙ੍ਗਹਾਦਿਭੇਦੋ ਸਙ੍ਗੀਤੋਤਿ ਪਾਠੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾ’’ਤਿ ਪਨ ਲਿਖਨ੍ਤਿ. ਪੁਰਿਮਂ ਵਾ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾਤਿ ਭਾਵੇਨ ਭਾਵਲਕ੍ਖਣੇ ਭੁਮ੍ਮਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਅਧਿਕਰਣੇ. ਪਿਟਕਾਦੀਤਿ ਪਿਟਕਨਿਕਾਯਙ੍ਗਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਮੇਵ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ‘‘ਸਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਗ੍ਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ ਗਾਥਾਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਪਦਾਦੀਨਂ ਵਿਯ, ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਵਾ ਸਿਯਾ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾ ਸਗਾਥਾਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ, ਤਥਾ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸਗਾਥਕਪਦੇਸਾਨਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ –

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿ, ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਪਰੇ;

ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ, ਸਹਤਾਞ੍ਞੇਨ ਨਾਞ੍ਞਤੋ. (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ);

ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ ਨੇਤ੍ਤਿਯਂ ‘‘ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯੇਟ੍ਠੀ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਗਹਵਾਰ). ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਂ ਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ (ਪਾਚਿ. ੧੨੪੨) ਸਕਵਾਦੇ ਪਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਕਥਾ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਏਵਮਾਦਿ ਚ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ, ਤਦੇਕਦੇਸੇਸੁ ਪਨ ਗੇਯ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਤੇਨ ਤੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਗੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਂ ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਲੋਕੇਪਿ ਹਿ ਸਸਿਲੋਕਂ ਸਗਾਥਕਂ ਵਾ ਚੁਣ੍ਣਿਯਗਨ੍ਥਂ ‘‘ਗੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਪਨ ਸਤਿ ਪੁਚ੍ਛਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ. ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਞ੍ਹਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਬ੍ਯਾਕਰਣਮੇਵ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਸਗਾਥਕਾਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਾਦਿਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਨੋਕਾਸਭਾਵਤੋ ‘‘ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਪਨ ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਦੀਸੁ ਕੇਵਲਂ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧੇਸੁ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤੇਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਞਾਣਮਯਿਕਗਾਥਾਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਸੁ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਗਾਥਾਉਦਾਨਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ, ਤਥਾ ਸਤਿਪਿ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਭਾਵੇ ਭਗਵਤੋ ਅਤੀਤਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਕੇਸੁ ਜਾਤਕਸਞ੍ਞਾ. ਸਤਿਪਿ ਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੇ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤੇ ਚ ਕੇਸੁਚਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਵੇਦਸ੍ਸ ਲਭਾਪਨਤੋ ਵੇਦਲ੍ਲਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਏਵਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਸੁ ਗੇਯ੍ਯਾਦਿਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਤੋ ਪਰੇ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦਯੋ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਰਹਿਤਂ, ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਵਿਸੇਸਸਞ੍ਞਾਪਰਿਹਾਰੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਸਞ੍ਞਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ.

ਨਨੁ ਚ ਸਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਗ੍ਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਚੋਦਨਾ ਤਦਵਤ੍ਥਾਤਿ? ਨ, ਸੋਧਿਤਤ੍ਤਾ. ਸੋਧਿਤਞ੍ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਸਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਭਾਵਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਗਾਥਾਭਾਵਤੋ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਂ ਨ, ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ. ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਹਿ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਨ ਹਿ ਤਾਨਿ ਧਮ੍ਮਪਦਬੁਦ੍ਧਵਂਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ਗਾਥਾਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਞਾਤਾਨਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨੇਵ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਸੁਤ੍ਤਨਾਮਕਨ੍ਤਿ ਨਾਮਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਵਾ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਦਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਸਹਤਾਞ੍ਞੇਨ. ਸਹ ਗਾਥਾਹੀਤਿ ਸਗਾਥਕਂ, ਸਹਭਾਵੋ ਚ ਨਾਮ ਅਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਗਾਥਾਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਦੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਯੋ ‘‘ਸਹ ਗਾਥਾਹੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਸਮੁਦਾਯੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਦਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸਗਾਥਕਪ੍ਪਦੇਸਾਨਂ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਦਪਿ ਨ, ਅਞ੍ਞਤੋ. ਅਞ੍ਞਾ ਏਵ ਹਿ ਤਾ ਗਾਥਾ ਜਾਤਕਾਦਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਅਤੋ ਨ ਤਾਹਿ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਭਾਵੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਕਰਾਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਜਿਨਸਾਸਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ. ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਟ੍ਠਾਨਂ ਪਟਿਵੇਧਭੂਮਿ ਪਟਿਵੇਧਾਵਤ੍ਥਾ, ਪਟਿਵੇਧਹੇਤੁ ਵਾ. ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਮਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧-੧੨) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਮਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤਂ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਗਤਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧-੧੨). ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਹੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਭਾਵਵੂਪਸਮਤਦੁਪਾਯਾਦੀਹਿ. ਪਰਵਾਦਿਚੋਦਨਂ ਪਤ੍ਵਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਂ ਪਰਵਾਦਿਚੋਦਨਂ ਪਤ੍ਵਾ. ਅਧਿਗ…ਪੇ… ਰੂਪੇਨਾਤਿ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਚ ਸੋ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬੋ ਚਾਤਿ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਦੇਸੇਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਏਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਦਨੁਰੂਪੇਨ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨਤ੍ਤਾ ਯਥਾਧਿਗਤਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਭਾਵਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿ ਅਧਿਗਮਨਿਦਾਨਂ. ਦੇਸਕਾਲਾਦਿਯੇਵ ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਂ. ਯਂ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਂ ਯਾਵ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸੁਤ੍ਤੇ ਵਾ ਦੇਸਿਤੇਹਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਹਿ ਸਕਲਾਭਿਧਮ੍ਮਪਦਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਤੋ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭੂਤਾਨਂ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਨਂ ਤਤ੍ਥ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਤਕਾਨਂਯੇਵ ਦੇਸਨਾਰੁਲ਼੍ਹਤਾਯ ਅਡ੍ਢਛਕ੍ਕੇਸੁ ਜਾਤਕਸਤੇਸੁ ਪਰਿਪਾਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਏਤ੍ਤਕਾਸੁ ਏਵ ਜਾਤੀਸੁ ਪੁਞ੍ਞਾਦਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਂ, ਕਿਂ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਏਤ੍ਤਕਾ ਏਵ ਜਾਤਿਯੋ ਦੇਸਿਤਾਤਿ? ਤਦਞ੍ਞੇਸਂ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ.

ਸੁਮੇਧਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬੁਦ੍ਧੇ ਤਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸੇਯ੍ਯਤੋ ਵਾ ਸਦਿਸਤੋ ਵਾ ਦਹਨ੍ਤੋ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਹਾਯਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਸੁਮੇਧਪਣ੍ਡਿਤੋ ਅਟ੍ਠਾਸੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਅਪਰਿਹਾਨਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਾਪਸੇਹਿ ਅਸਮੋ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਨਿਚ੍ਚਾਭਿਮਤਂ ਅਵਿਪਰੀਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਤਥਾਭਾਵੇਨ ‘‘ਸਸ੍ਸਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਵਿਪਰੀਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਉਪਪਾਰਮੀਆਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਤਾ. ਸਮਾਦਾਨਾਧਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮਾਦਾਨਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਞਾਣਤੇਜੇਨਾਤਿ ਪਾਰਮੀਪਵਿਚਯਞਾਣਪ੍ਪਭਾਵੇਨ. ਮਹਾਨੁਭਾਵਞ੍ਹਿ ਤਂ ਞਾਣਂ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਅਨਾਵਰਣਂ ਅਨਾਚਰਿਯਕਂ ਮਹਾਬੋਧਿਸਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨੁਰੂਪਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਪੁਰਿਸਭਾਵਾਦਿਆਧਾਰਮੇਵ ਜਾਤਂ. ਕਾਯਾਦੀਸੁ ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾਦਿਭਾਵੇਨ ਸੁਦ੍ਧਗੋਚਰਾ. ‘‘ਅਞ੍ਞਥਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਪਕਰਣਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਲੀਨਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਲੀਨਤਾਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕੋਚੋ ਵੀਰਿਯਹਾਨਿ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਸਾ ਮੇ ਵੀਰਿਯਪਾਰਮੀ’’ਤਿ.

ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਂ

ਤਿਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਤੇਨਾਤਿ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦੇਨ. ਸਬ੍ਬਪਦੇਹੀਤਿ ਤੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਹੋਤਿ ਅਵਯਵਧਮ੍ਮੇਨਾਪਿ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਅਪਦਿਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਯਥਾ ‘‘ਸਮਂ ਚੁਣ੍ਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਚੋਦਕੋ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮਤ੍ਥਂ ਅਪ੍ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਅਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਦਭਾਵਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਨੁ ਸੁਖਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚੋਦੇਤਿ. ਇਤਰੋ ‘‘ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਕਾਰਤ੍ਥਗਮਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਵਰਤਿ. ਤੇਨ ‘‘ਵਾਕ੍ਯਂ ਇਧ ਪਦਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਹੇਤੁਪਦਸਹੇਤੁਕਪਦਾਦੀਹੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਹੇਤੁਪਦਅਹੇਤੁਕਪਦਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਦਾਨਿ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਦਮ੍ਪਿ ਵਾ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਉਭਯੇਕਪਦਵਸੇਨਾਤਿ ਉਭਯਪਦਵਸੇਨ ਹੇਤੁਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਏਕਪਦਵਸੇਨ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਥਾਤਿ ਉਭਯੇਕਪਦਵਸੇਨ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਹੇਤੁਕਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕਾਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾ ਹੇਤੁਗੋਚ੍ਛਕੇ ਪਠਮਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਦੁਕਾ, ਪਠਮਦੁਕਦੁਤਿਯਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਚਤੁਤ੍ਥਛਟ੍ਠਦੁਕਾ, ਪਠਮਦੁਕਤਤਿਯਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਪਞ੍ਚਮੋ ਦੁਕੋ, ਏਵਂ ਆਸਵਗੋਚ੍ਛਕਾਦੀਸੁਪੀਤਿ ਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਕ੍ਕਾ ਹਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਤੇਸੁਪਿ ਦੁਕਨ੍ਤਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ, ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਆਸਵਗੋਚ੍ਛਕਾਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਦੁਕਤਤਿਯਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਓਸਾਨਦੁਕੋ, ਕਿਲੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇ ਚ ਦੁਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਾਵਸੇਸਨਿਰਵਸੇਸਭਾਵੇਨ ਤਿਕਦੁਕਾਨਂ ਸਪ੍ਪਦੇਸਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਯੇਹਿ ਤਿਕਦੁਕਾ ਸਾਵਸੇਸਾਤਿ ਪਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਪਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਾਪਦੇਸੋ. ਏਵਂ ਸਤਿ ‘‘ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਂ ਕਿਮਤ੍ਥਿਯਨ੍ਤਿ? ਏਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਟਕਰਣਤ੍ਥਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਦਿਸ੍ਸਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮੁਦਾਯੋਤਿ ਪਦੇਸੋ, ਅਵਯਵੋ. ‘‘ਸਾਮਞ੍ਞਜੋਤਨਾ ਵਿਸੇਸੇ ਅਵਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ ਆਹ.

ਅਨਵਜ੍ਜਤ੍ਥੋ ਅਵਜ੍ਜਵਿਰਹਤ੍ਥੋ. ਨਾਮਂ ਸਞ੍ਞਾ, ਕਿਰਿਯਾ ਕਰਣਂ, ਪਯੋਜਨਂ ਰਥਰਥਙ੍ਗਵਿਭਾਵਨੇਨ ਤੇਸਂ ਪਕਾਰਤੋ ਯੋਜਨਂ. ਕੁਸੇਨ ਞਾਣੇਨ ਲਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਕੁਸਲਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤਾਵ ਹੋਤੁ, ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਹਿ ਞਾਣੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਹਿਤਸੁਖਹੇਤੁਭੂਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਂ ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ‘‘ਯਦਿ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਭਯਭਾਗਗਤਂ ਸਂਕਿਲੇਸਲਵਨਂ ਪਾਕਟਂ ਸਿਯਾ, ਕੁਸਾ ਵਿਯ ਲੁਨਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਸਲਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਕੋਚਿ ਵਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਾਯ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਦ੍ਵਯਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿ.

ਨ ਚਾਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਭੇਦੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਪ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧੋ ਏਵ ਪਨ ਭੇਦੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਵਿਞ੍ਞਾਤੇਤਿ ਯੇਸਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਸਭਾਵਾ, ‘‘ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਦੁਤਿਯੋ ਸਙ੍ਖਤਵਸੇਨ, ਤਤਿਯੋ ਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਵਸੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਕੁਸਲਪਟਿਸੇਧਨਂ ਕੁਸਲਾਭਾਵੋ ਏਵ. ਅਭਾਵੋ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਪਟਿਸੇਧੋਤਿ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋ. ਅਕੁਸਲਵਚਨੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਬੋਧਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਸਿਯਾ ਅਕੁਸਲਵਚਨੇਨ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੋ ਅਸਭਾਵਧਮ੍ਮਬੋਧਕਤ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ, ਏਵਂ ਸਤਿ ‘‘ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਤੋ ਚਾਯਂ ਚਤੁਕ੍ਕੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਿਕੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਦੁਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵੋ ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਵੋਹਾਰੋ ਚ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨੇ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ. ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਧਾਰੀਯਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹੀ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਞੇਯ੍ਯਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇਨਾਯਂ ਦੋਸੋਤਿ ਨਨੁ ਅਞੇਯ੍ਯਪਰਿਯਾਯੇਪਿ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇ ਨ ਕੋਚਿ ਦੋਸੋਤਿ? ਨ, ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ.

ਪਾਰਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਨੁ ਅਯਮਕਾਰੋ ਨ-ਅਤ੍ਥਤ੍ਤਯਸ੍ਸੇਵ ਜੋਤਕੋ, ਅਥ ਖੋ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਭਿਕ੍ਖੁਕੋ ਆਵਾਸੋ’’ਤਿ ਤਂਯੋਗਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ, ‘‘ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਤਿ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਾ ਏਤ੍ਥ ਜੋਤੀਯਤਿ. ‘‘ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਂਸਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਞ੍ਹਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਤਾ. ਅਥ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਤਗ੍ਗਯ੍ਹਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਤਥਾ ‘‘ਅਨਾਸਵਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਪ੍ਪਟਿਘਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਂਕਿਚ੍ਚਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ‘‘ਅਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਅਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਦਞ੍ਞਤਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਪਕਾਸੀਯਤਿ. ‘‘ਅਮਨੁਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਤਬ੍ਭਾਵਮਤ੍ਤਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਮਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਦਿਸਤਾ ਹੇਤ੍ਥ ਸੂਚਿਯਤਿ. ‘‘ਅਸਮਣੋ ਸਮਣਪਟਿਞ੍ਞੋ ਅਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਤਂਸਮ੍ਭਾਵਨਗੁਣਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਗਰਹਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਞਾਯਤਿ. ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਭੋਤੋ ਅਨਾਮਯਾ, ਅਨੁਦਰਾ ਕਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਤਦਪ੍ਪਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਂਸਦਿਸਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਅਤੀਤਾਨਞ੍ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯੇਕਦੇਸਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ ਆਰਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵਤੋ ਕਾਲਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨੁਕੂਲਤਾ, ਪਗੇਵ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਨ੍ਤਿ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਭਾਵੋ ਏਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ‘‘ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਦਪਰਿਯੋਸਾਨਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਂਨਿਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਪਕਾਸੀਯਤੀਤਿ ਏਵਮਨੇਕੇਸਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਜੋਤਕੋ, ਤਤ੍ਥ ਕਿਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਮੇਵ ਵਤ੍ਵਾ ਪਾਰਿਸੇਸੇਨਾਤਿ? ਇਤਰੇਸਂ ਏਤ੍ਥ ਸੁਵਿਦੂਰਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਕੁਸਲਭਾਵੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚਾਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤੇ ਅਤ੍ਥੇ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਤਤ੍ਥ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ‘‘ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਿਚ੍ਚਵਿਰੋਧਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤ੍ਤੇਪਿ ਵਿਨਾਸਕਵਿਨਾਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਸੁ ਨਿਯਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਪ੍ਪਹੇਯ੍ਯਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਇਤਰਥਾ ਕੁਸਲਾਨਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕੁਸਲਮੂਲਤ੍ਤਾ ਅਪਾਯਪੂਰਕਾ ਏਵ ਸਤ੍ਤਾ ਸਿਯੁਂ. ਯਂ ਪਨ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੦) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ, ਤਂ ਪਜਹਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੩੩) ਵਿਯ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ ੧).

ਫਸ੍ਸਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸਭੂਤੇਹਿ. ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਤੇਹਿ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨੇਹਿ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ. ਯਥਾ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾਦਿਅਤ੍ਥਾ ਕੁਸਲਾਦਿਵਚਨੇਹਿ, ਏਵਂ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਥਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਵਚਨੇਨ ਬੋਧਿਤਾ ਏਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਵਚਨੇਨੇਵ ਚਾ’’ਤਿ. ਕਾਰਣਂ ਅਵਤ੍ਵਾਤਿ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਅਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਕਾਰਣਂ ਅਵਤ੍ਵਾ. ਅਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਨਿਵਾਰੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਏਤੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਸਭਾਵਾਨਂ ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸਦ੍ਦੋ ਬੋਧਕੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਵਿਪਾਕਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਕੁਸਲਵਚਨਞ੍ਚ ਅਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਤੋ ਅਵਿਪਾਕਵਚਨਸ੍ਸ ਅਧਿਕਤਭਾਵੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਭਾਵੋ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਾਤਿ ਅਯਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵੇ ਯੋਜਨਾ.

ਤਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਨਿਵਤ੍ਤਨਮਾਹ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਸੁਖਵਿਪਾਕਾਨਵਜ੍ਜਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਹਿ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਿਤਾਯ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਤਿ? ਨ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨੇਨ ਹਿ ਕੁਸਲਭਾਵੇ ਸਮਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਗਰਹਿਤਬ੍ਬਤਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕਞ੍ਚਿ ਵਿਸੇਸਮਾਹ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਸੁਖਤਾਦਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵਂ ਸਯਮੇਵ ਵਕ੍ਖਤੀਤਿ. ਮਨੋਸਮਾਚਾਰਵਿਸੇਸਭੂਤਾ ਫਲਧਮ੍ਮਾ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਵਜ੍ਜਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮਾਚਾਰਤ੍ਤਯਵਸੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚ ਤੇ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਰਹਿਤਾਵਜ੍ਜਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਜ੍ਜਵਿਨਾਸਨਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਜ੍ਝਘਾਤਕਭਾਵਸ੍ਸ ਨਿਯਤਤ੍ਤਾ. ਸਵਿਪਾਕਤਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ. ਸੁਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮਾਸੇਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਨ੍ਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਾ ਚ ਨੇਸਂ ਨ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਤਾਯ ਅਸਹਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ. ਯੁਤ੍ਤਮੇਤਨ੍ਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਭੇਦਾਭਾਵੇਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਚਨਵਚਨੀਯਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੋ ਭੇਦੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥਭੂਤੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਉਪਚਾਰੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਭੇਦਵਚਨਂ. ਭਵਤਿ ਹਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤੇਨਪਿ ਅਭਿਨ੍ਨੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਭੇਦਵਚਨਂ ਯਥਾ ‘‘ਸਿਲਾਪੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ.

ਵਿਨਾਪਿ ਭਾਵਾਭਿਧਾਯਿਨਾ ਸਦ੍ਦੇਨ ਭਾਵਪ੍ਪਧਾਨੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਤ੍ਤਂ ਆਹਾ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਪਦਵਿਗ੍ਗਹੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ – ਨ ਅਵਜ੍ਜਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ, ਅਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾਯ ਅਗਰਹਿਤਬ੍ਬਸਭਾਵੋ. ਸੁਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਿਪਚ੍ਚਨਸਮਤ੍ਥਤਾ. ਅਨਵਜ੍ਜਞ੍ਚ ਤਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਞ੍ਚਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਅਨਵਜ੍ਜਂ, ਵਿਪਚ੍ਚਨਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਸੁਖਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ, ਅਨਵਜ੍ਜਞ੍ਚ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਂ ਏਕਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ. ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਪਦਦ੍ਵਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ, ਨਨੁ ਏਕੇਨੇਵ ਪਦੇਨ ਇਟ੍ਠਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿ. ਯਦਿਪਿ ‘‘ਅਵਜ੍ਜਰਹਿਤਂ ਅਨਵਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਕ੍ਖੇ ਅਬ੍ਯਾਕਤਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਗ੍ਗਹਣੇ ਪਨ ਕਤੇ ਅਨਵਜ੍ਜਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ. ‘‘ਅਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਅਨਵਜ੍ਜਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਕ੍ਖੇ ਸੁਖਵਿਪਾਕਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਸੁਖਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾਅਤ੍ਤਸੁਦ੍ਧਿਵਿਸੁਦ੍ਧਵਿਪਾਕਤਾਅਕੁਸਲਅਬ੍ਯਾਕਤਸਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਵਿਸੇਸਦੀਪਨਤੋ ਏਵਂ ਵਿਪੁਲਪ੍ਪਯੋਜਨਤ੍ਥੋ ਪਦਦ੍ਵਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਪਰਿਯਾਯਤਾ ਵਿਯ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਰਮਂ ਸੁਖਂ (ਧ. ਪ. ੨੦੩-੨੦੪), ਸੁਖਾ ਵਿਰਾਗਤਾ ਲੋਕੇ (ਉਦਾ. ੧੧), ਤੇਸਂ ਵੂਪਸਮੋ ਸੁਖੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੨੧, ੨੭੨) ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮਪਰਿਯਾਯਤਾਪਿ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਂਅਵਿਪਾਕਤਾਯ ਪਨ ਇਧ ਸੁਖਵਿਪਾਕਭਾਵੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਙ੍ਖਾ…ਪੇ… ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਵਟ੍ਟਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸਬ੍ਬੇ ਕੁਸਲਾ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਕਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਪਨ ਅਵਿਪਾਕਭਾਵਤੋ ਨ ਏਤੇਨ ਪਦੇਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ‘‘ਯਦਿ ਪਨਾ’’ਤਿ ਸਾਸਙ੍ਕਂ ਵਦਤਿ.

ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਹ ਅਵਜ੍ਜੇਨਾਤਿ ਸਾਵਜ੍ਜਾ, ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਭਾਵਯੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਸਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਸਭਾਵਾ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਤਿ ਸਾਵਜ੍ਜਵਚਨਮਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲਤਾਪਤ੍ਤਿਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਵਚਨਮਾਹ. ਅਵਜ੍ਜ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗਾਦੀਸੁ ਏਕਨ੍ਤਾਕੁਸਲੇਸੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋਤਿ ਤਂਸਹਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਵ ਸਾਵਜ੍ਜਭਾਵੇ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਸਾਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਪਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਵਿਪਾਕਤਾਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਲਕ੍ਖਣੇ ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤੋ ਪਰਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸੁਖਵਿਪਾਕਅਨਵਜ੍ਜਕੁਸਲਪਦਾਨਂ ਠਾਨੇ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਸਾਵਜ੍ਜਅਕੁਸਲਪਦਾਨਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯੋਜਨਾ ਚ ਸਾਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਦੁਕ੍ਖਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਵਚਨੇਨ ਵਿਪਾਕਦੁਕ੍ਖਤਂ. ਪੁਰਿਮਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਸਭਾਵਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਵਚਨਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯਾਤਿ. ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਅਵਿਸੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਅਵਿਸੁਦ੍ਧਵਿਪਾਕਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਅਕੁਸਲੇ ਕੁਸਲਸਭਾਵਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸਭਾਵਤੋ ਸਵਿਪਾਕਤ੍ਤਦੀਪਕਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਅਵਜ੍ਜਵਨ੍ਤਤਾਦਸ੍ਸਨਤੋ ਕਿਚ੍ਚਟ੍ਠੇਨ ਰਸੇਨ ਅਨਤ੍ਥਜਨਨਰਸਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਰਸਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰਟ੍ਠੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਂ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਫਲਟ੍ਠੇਨ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਪਕਾਸੇਤਿ. ਤਤੋ ਹਿ ਤੇ ਸਾਵਜ੍ਜਾ ਜਾਤਾਤਿ. ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਤੇ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਦੁਕ੍ਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਨਿਟ੍ਠਪਰਿਯਾਯਵਚਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਨਿਟ੍ਠਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਪਾਕਾ ਹਿ ਅਕੁਸਲਾ, ਨ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਵਿਪਾਕਾਵ. ਵਿਪਾਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਫਲਪਰਿਯਾਯਭਾਵੇ ਪਨ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਵਿਪਾਕੇਨ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪੇਨਪਿ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾਪਟਿਸੇਧਵਸੇਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਅਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਦਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਸਭਾਵਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਏਵਂਪਕਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ ਤਿਕੇਸੁ, ਚਤੂਹਿ ਦੁਕੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਛ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਤ੍ਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਛਕ੍ਕਭਾਵੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵਾਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯਤ੍ਤਾ ਚੋਦਿਤੋਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਤ੍ਥਭੇਦੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਅਭਿਨ੍ਨੋ ਏਵ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ? ਨ, ਜਾਤਿਆਦਿਭੇਦੇਨ ਭੇਦਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਭੇਦਕਾ ਹਿ ਜਾਤਿਆਦਯੋ. ਮਾਸਪਦਤ੍ਥਤਾਯਾਤਿ ਮਾਸ-ਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ. ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇਹਿ ਕਾਲਸਦ੍ਦਾਦੀਹਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਂ ਵਿਸਿਟ੍ਠਤ੍ਥਾਨਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਯਥਾ ਕਾਲਸਦ੍ਦਾਦਿਅਭਿਧੇਯ੍ਯਾਨਂ ਕਾਲਾਦਿਅਤ੍ਥਾਨਂ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਾਨਮ੍ਪਿ ਮਾਸ-ਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ ਅਭੇਦੋ, ਏਵਂ ਜਾਤਿਆਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਨਮ੍ਪਿ ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ ਨਤ੍ਥਿ ਭੇਦੋ’’ਤਿ. ਵਿਨਿ…ਪੇ… ਮਾਨਾਤਿ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਰੂਪਾਭੇਦੇਪਿ ਭੇਦਕਾਰਣਮਾਹ. ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਯਤ੍ਥਵਚਨੀਯਤਾਯ ਹਿ ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਭੇਦੋਤਿ.

ਸਾਧੇਤੁਨ੍ਤਿ ਬੋਧੇਤੁਂ. ਹੋਤੁ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਾ ਨੋ ਹਾਨੀਤਿ ਕਦਾਚਿ ਵਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਾਯ ਆਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਾ…ਪੇ… ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਚਾਤਿ ਸਭਾਵਧਾਰਣਪਚ੍ਚਯਧਰਿਯਮਾਨਤਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਸ੍ਸ ਅਪੇਕ੍ਖਾਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਪੇਕ੍ਖਾਵੁਤ੍ਤਿਨੋ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਸਤਿਪਿ ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਅਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞੇ ਕੁਸਲਜਾਤਿਆਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਤਸ੍ਸ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਥਤਾ ਨ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਚਨਸਿਲੇਸਵਸੇਨ ਵਾ. ਅਥ ਵਾਤਿਆਦਿਨਾ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਅਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾਭਾਵਦੋਸਂ ਪਰਿਹਰਤਿ.

ਞਾਪਕਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਇਧ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਾਰਣਂ ਨਾਮ ਯੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਪੁਨਰੁਤ੍ਤੀਤਿਆਦਿਨਾ ਨਨੁ ‘‘ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਏਕਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਾਪਤ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਸਾ ਪਨ ਅਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਏਵ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾ ਨਾਨਤ੍ਤਾਭਾਵਚੋਦਨਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ. ਭੇਦਾਭੇਦਨਿਬਨ੍ਧਨਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵਸ੍ਸ ਸੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਨਿਯਮੇਨ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਭਾਵੇਨ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਾਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਪਨ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਭਿਨ੍ਨੇਸੁਯੇਵ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਭਾਵਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਅਵਿਵਟਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਵਰਣਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋਤਿ ਏਵਂ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਅਮਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਭਵਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣਾਤੀਤਿ ਸਕ੍ਕੋ, ਇਨ੍ਦਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦੋ, ਪੁਰਿਮੇ ਦਦਾਤੀਤਿ ਪੁਰਿਨ੍ਦਦੋਤਿ ਏਵਂ ਕਿਰਿਯਾਗੁਣਾਦਿਪਰਿਗ੍ਗਹਵਿਸੇਸੇਨ.

ਭੇਦਾਭੇਦਵਨ੍ਤੇਸੂਤਿ ਵਿਸੇਸਸਾਮਞ੍ਞਵਨ੍ਤੇਸੁ. ਨੀਲ-ਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਉਪ੍ਪਲਸਦ੍ਦਸਮਾਯੋਗੋ ਰਤ੍ਤੁਪ੍ਪਲਸੇਤੁਪ੍ਪਲਾਦਿਉਪ੍ਪਲਜਾਤਿਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨੀਲਗੁਣਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਉਪ੍ਪਲਜਾਤਿਵਿਸੇਸਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਉਪ੍ਪਲ-ਸਦ੍ਦੋਪਿ ਨੀਲ-ਸਦ੍ਦਸਮਾਯੁਤ੍ਤੋ ਭਮਰਙ੍ਗਾਰਕੋਕਿਲਾਦਿਗਤਨੀਲਗੁਣਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਵਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਲਵਤ੍ਥੁਗਤਮੇਵ ਨੀਲਗੁਣਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਯੁਤ੍ਤਤਾ ਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਇਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਭੇਦਾਭੇਦਵਨ੍ਤਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਤਾਯ ਤਾਯ ਅਨੁਮਤਿਯਾਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਸਙ੍ਕੇਤੇਨ. ਤੇ ਤੇ ਵੋਹਾਰਾਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਭਿਨ੍ਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਪਰਿਯਾਯਭਾਵੇਨ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਨੇ ਯਥਾਸਕਂ ਅਤ੍ਥਵਿਵਰਣਭਾਵੇਨ ਭੇਦਾਭੇਦਵਨ੍ਤੇ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਤਾ ਤਾ ਸਮਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਸਿਦ੍ਧਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮਾਨੇਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ. ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਨ੍ਤਿ ਕੁਚ੍ਛਿਤਸਲਨਾਦਿਭਾਵਂ. ਅਭਿਧਾਨਤ੍ਥੋਪਿ ਹਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾਦਿਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਵਿਯ ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਂ ਵਿਸੇਸੇਤੀਤਿ.

ਏਤ੍ਥਾਹ ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਤਿਕਾ ਏਵ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਦੁਕਾ, ਤਿਕੇਸੁਪਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੋਵ, ਨ ਅਞ੍ਞੋ’’ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤੋ ਅਪ੍ਪਭੇਦਤੋ ਚ ਤਿਕਾ ਏਵ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਤਿਕੇਹਿ ਬੋਧਿਤੇ ਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੇ ਤਬ੍ਬਿਭਾਗਭਿਨ੍ਨਾ ਹੇਤੁਆਦਯੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਤਯੋ ਕੁਸਲਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕੁਸਲਾਦਿਮੁਖੇਨ ਹੇਤੁਆਦਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਕਤਿਪਯਭੇਦਾ ਚ ਤਿਕਾ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿਪਰਿਮਾਣਤ੍ਤਾ.

ਤੇਸੁ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹਅਸਙ੍ਕਰਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਭਾਵੇਨ ਪਠਮਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਰਵਸੇਸਾ ਹਿ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਨ ਤਥਾ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਾਦੀਹਿ. ਨਨੁ ਵਿਪਾਕਤ੍ਤਿਕਾਦੀਹਿਪਿ ਨਿਰਵਸੇਸਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਤੇਸੁ ਪਨ ਅਨਵਜ੍ਜਸਾਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾ ਨ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ. ਨਨੁ ਚ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਂਕਿਲੇਸਿਕਤ੍ਤਿਕਾਦੀਸੁਪਿ ਤੇ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਏਵਮੇਤਂ, ਤੇ ਪਨ ਅਕਲ੍ਯਾਣਭੂਤੇ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਏਵਮਯਂ. ਅਯਂ ਪਨ ਕਲ੍ਯਾਣਭੂਤੇ ਪੁਜ੍ਜਭਵਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਿਨਿਪ੍ਫਾਦਕੇ ਪੁਞ੍ਞਧਮ੍ਮੇ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮਂ ਰੂਪਾਰੂਪਦੇਸਨਂ ਆਰਭਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹਅਸਙ੍ਕਰਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਯੋਗਤੋ ਪਠਮਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਕਿਞ੍ਚ ਤਦਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਮੁਖੇਨ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਾਦਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ.

ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਪਿ ਚ ਪਧਾਨਪਾਸਂਸਉਭਯਹਿਤਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕੁਸਲਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਤ੍ਤਮਾ ਅਵਜ੍ਜਵਿਧਮਨਤੋ ਵਿਞ੍ਞੁਪ੍ਪਸਤ੍ਥਾ ਇਧਲੋਕਪਰਲੋਕੇਸੁ ਅਤ੍ਥਾਵਹਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਾਵਹਾ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਧਾਨਾਦਿਭਾਵੇਨ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਕੁਸਲਾ, ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕੁਸਲਵਸੇਨ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਅਕੁਸਲਵਸੇਨ ਆਦੀਨਵੋ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਵਸੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਕ੍ਕਮੇਨ, ਕੁਸਲੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਅਕੁਸਲੇ ਪਜਹਨ੍ਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮਭੂਤਮਗ੍ਗਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਅਯਮਨੁਪੁਬ੍ਬੀ ਠਪਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸੇਕ੍ਖਤ੍ਤਿਕਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਸਰੂਪਤੋ ਪੁਰਿਮਪਦਦ੍ਵਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਤਤਿਯਪਦਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨੇਵਕੁਸਲਾ ਨਾਕੁਸਲਾ’’ਤਿ? ਵਿਸੇਸਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਸਭਾਵੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕੋਚਿਪਿ ਧਮ੍ਮੋ ਤਦੁਭਯਸਭਾਵੇਨ ਕੇਨਚਿਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਕਦਾਚਿ ਅਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸੇਕ੍ਖਤ੍ਤਿਕੇ ਪਦਦ੍ਵਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ‘‘ਨੇਵਸੇਕ੍ਖਾ ਨਾਸੇਕ੍ਖਾ’’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਏਵਂ ਇਧ. ਇਧ ਪਨ ਕੁਸਲਸਭਾਵਾ ਏਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਗ੍ਗਫਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਥਾ ਨ ਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਚਨਮਤ੍ਤੇ ਏਵ ਵਾ ਇਦਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਨੇਵਕੁਸਲਾ ਨਾਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਬੋਧਿਤਤ੍ਤਾਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਕੁਸਲੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲੇਹਿ, ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਹਿ ਵਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਤਂਤਂਅਵਸਿਟ੍ਠਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲੇਨ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਅਬ੍ਯਾਕਤਵਿਸੇਸੇਨ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਆਦੀਨਵੋ, ਮਗ੍ਗਨਿਰੋਧੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨਾਮਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਭਾਵਤੋ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਧਾਰਣਪਧਾਨਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾ, ਤੇਸਂ ਪਨ ਕੁਸਲਾਦਿਵਿਸੇਸੇ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੇ ਤਸ੍ਸ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਤਾਦਿਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ ‘‘ਸਬ੍ਬਪਾਪਸ੍ਸ ਅਕਰਣਂ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੮੩; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੦) ਏਵਮਾਦਿਵਚਨਤੋ ਹਿ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦਨਾਦਿਦਸ੍ਸਨਪਰਂ ਭਗਵਤੋ ਸਾਸਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਪਹਾਨਞ੍ਚ ਉਪਾਯੋ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਫਲਂ, ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦਨਾਦਿਅਤ੍ਥਾ ਦੇਸਨਾ ਆਣਤ੍ਤੀਤਿ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ.

ਆਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨ ਕੋਸਲ੍ਯਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ ਚ ਕੁਸਲਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਕੁਸਲਾ, ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਤੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ, ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਅਨੁਪਦਵਿਚਿਨਨਂ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ.

ਪੁਜ੍ਜਭਵਫਲਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਿਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ ਕੁਸਲੇਹੀਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ, ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲੇਹੀਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਫਲਤ੍ਤਾ, ਤਦੁਭਯਫਲਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਹੀਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾਤਿ ਅਯਂ ਯੁਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਕੁਸਲਾ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਯੇ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨੁਪਾਦਾਨਿਯਾ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਅਨੁਪਾਦਾਨਿਯਾ…ਪੇ… ਅਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇ ਬੋਧਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਯੇ ਸਾਵਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨੁਪਾਦਾਨਿਯਾ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ…ਪੇ… ਸਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇ ਬੋਧਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਯੇ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨੇਵਵਿਪਾਕਨਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨੁਪਾਦਾਨਿਯਾ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨੁਪਾਦਾਨਿਯਾ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਅਨੁਪਾਦਾਨਿਯਾ…ਪੇ… ਅਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇ ਬੋਧਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਤਿ ਅਯਂ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ.

‘‘ਕੁਚ੍ਛਿਤੇ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇ ਸਲਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਕੁਸਲਾਦਿਮੁਖੇਨ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ‘‘ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਭਾਗਿਨੋ ਭਵੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਨਿਦਾਨਂ ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ ਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੇਨ ਬੁਜ੍ਝਨਕਸਤ੍ਤਾ. ਸਾਧਾਰਣਤੋ ਪਨ ਪਾਕਟਮੇਵ. ਪਠਮਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਦੇਸਨਾ ਵਿਚਾਰਿਤਾਯੇਵਾਤਿ ਅਯਂ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮੇਨ ਸਕਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮਾਵਤ੍ਤਤਿ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਚ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਮੂਲਕਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਅਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਨ ਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੋ ਯਥਾਰਹਮਾਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਯਂ ਆਵਤ੍ਤੋ ਹਾਰੋ.

ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾ ਭੂਮਿਤੋ ਚਤੁਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਾਦਿਤੋ ਪਨ ਅਨੇਕਧਾ. ਅਕੁਸਲਾ ਭੂਮਿਤੋ ਏਕਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦਿਤੋ ਅਨੇਕਧਾ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਪਨ ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨਵਸੇਨ ਚਤੁਧਾ ਭੂਮਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦਿਤੋ ਅਨੇਕਧਾ ਚ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ ਅਯਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਾਯ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਾਯ ਚ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨਾਯ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਸੁ ਅਸਙ੍ਖਤਧਾਤੁ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਨਿਸ੍ਸਰਣਾਯਾਤਿ ਅਯਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੋ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਾ ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨੀਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ਅਕੁਸਲਾ ਸਾਵਜ੍ਜਾ ਅਪੁਞ੍ਞਾਨੀਤਿ ਪਰਿਯਾਯ ਵਚਨਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਨੇਵਆਚਯਗਾਮੀ ਨਅਪਚਯਗਾਮੀਨੋਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਵੇਵਚਨੋ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਾਦਯੋ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਭਵਭੂਮਿਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ.

ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਨਂ ਕੁਸਾਨਂ ਵਿਯ ਕੁਸਾਨਂ ਵਾ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਲਵਨਂ ਏਵਂਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਅਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਮੁਖੇਨ ਅਵਤਰਣਂ, ਤਥਾ ਕੁਸੇਨ ਲਾਤਬ੍ਬਾ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਾ ਚਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦ…ਪੇ… ਅਵਤਰਣਂ, ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਵਾ ਆਦਿਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਾ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਕਾ ਚਾਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਮੁਖੇਨ ਅਵਤਰਣਂ, ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ ਏਵ ਉਦਯਬ੍ਬਯਪਟਿਪੀਲ਼ਿਤਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਤਾਮੁਖੇਨ ਅਵਤਰਣਂ, ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਨਿਜ੍ਜੀਵਟ੍ਠੇਨ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤਾਮੁਖੇਨ ਅਵਤਰਣਂ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਦ੍ਵਾਯਤਨਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਧਾਤੁਯੋਤਿਆਦਿਨਾ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤਾਦਿਮੁਖੇਨਪਿ ਅਵਤਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇਸੁਪਿ ਅਵਤਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਅਵਤਰਣੋ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਾਤਿ ਆਰਮ੍ਭੋ, ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਪਦਸੁਦ੍ਧਿ, ਨੋ ਆਰਮ੍ਭਸੁਦ੍ਧਿ. ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਪਨ ਪਦਸੁਦ੍ਧਿ ਆਰਮ੍ਭਸੁਦ੍ਧਿ ਚਾਤਿ ਅਯਂ ਸੋਧਨੋ ਹਾਰੋ.

ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ. ਤਥਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ. ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਅਯਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਵਮੋ ਖਣੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕਾਨਿ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਏਵ ਵਾ ਹੇਤੁ, ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੇਤੁ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੇਤੂਤਿ ਅਯਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ.

ਕੁਸਲਾਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚੇਵ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ. ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚੇਵ ਪਹਾਤਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚੇਵ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ. ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰਗ੍ਗਹਣਂ. ਤੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਪ੍ਪਹਾਨਭਾਵਨਾਸਚ੍ਛਿਕਰਣਾਨਿ ਦੀਪਿਤਾਨੀਤਿ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਾਨਿ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਚ ਭਾਵਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਅਯਂ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ.

ਕਾਮਞ੍ਚੇਤਂ ਅਵਿਸੇਸਤੋ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਕਥਨਂ, ਵਿਸੇਸਵਨ੍ਤੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਸੇਸਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਸਮਯੋ ਨਿਯਮਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਿਸੇਸਤੋ ਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਸਮਥੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ. ਤਥਾ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਤਣ੍ਹਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਪਰਿਵਾਰਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਅਯਂ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿ.

ਤਥਾ ਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਮੂਲਭਾਵਵਿਸੇਸਤੋ ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ, ਤੇਸੁ ਚ ਅਦੋਸੇਨ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਅਲੋਭੇਨ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਅਮੋਹੇਨ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਨੀਯਤਿ. ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ, ਤੇਸੁ ਚ ਲੋਭੇਨ ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਤਥਾ ਦੋਸਮੋਹੇਹਿ ਤਂਤਦੇਕਟ੍ਠਾ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾ ਨੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਂ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿ.

ਤਥਾ ਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਯਤੋ ਕੋਸਲ੍ਲਤੋ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਕੁਸਲਾ, ਤਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਂਸਹਜਾਤਾ ਤਦੁਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਚ ਸਦ੍ਦਹਨੁਸ੍ਸਹਨਾਪਿਲਾਪਾਵਿਕ੍ਖੇਪਾ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ. ਤੇਹਿ ਚ ਸਬ੍ਬੇ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾ ਬੋਧਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਕੋਸਲ੍ਲਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਦੀਨਵੇਸੁ ਕਾਯਵੇਦਨਾਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸੁਭਸੁਖਨਿਚ੍ਚਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸਭੂਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਪਲ੍ਲਾਸਪ੍ਪਹਾਨਭੂਤਾਨਿ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾਨਿ ਬੋਧਿਤਾਨੀਤਿ ਅਯਂ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮੀਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਅਤ੍ਥਨਯਾ.

ਤੇਹਿ ਚ ਸਿਦ੍ਧੇਹਿ ਦ੍ਵੇ ਕਮ੍ਮਨਯਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਯਂ ਤਿਕੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਿਤਸਬ੍ਬਭਾਗਿਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਇਦਂ ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨਂ.

ਅਯਂ ਤਾਵ ਨੇਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਵਣ੍ਣਨਾ.

ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਾਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਦਿਵਿਧਿਨਾ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਪਞ੍ਚ ਨਯਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਭਯੇਨ ਪਨ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਾਮ. ਸਕ੍ਕਾ ਹਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਤਿਕਦੁਕੇਸੁ ਤਂਤਂਹਾਰਨਯਯੋਜਨਾਨੁਰੂਪਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਤੇ ਤੇ ਹਾਰਨਯਾ ਵਿਞ੍ਞੁਨਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਨ੍ਤਿ.

੨. ਤਞ੍ਚ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸੁਖਵੇਦਨਾ ਏਵ ਹੋਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਭੇਦਪਰਿਯਾਦਾਨਤੋ, ਭੇਦਸ੍ਸ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਪਰਿਚ੍ਚਾਗਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਵਿਸੇਸਸਾਮਞ੍ਞਾਨਿ ਅਵਯਵਸਮੁਦਾਯਾ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨ ਪਨ…ਪੇ… ਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਾਨਿ ਤਮੇਵ ਨੇਸਂ ਭਿਨ੍ਨਤਤ੍ਵਂ ‘‘ਅਯਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਰਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਸੁਖਹੇਤੂਨਂ ਕਾਰਣਂ. ਤੇਨ ਸੁਖਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਸੁਖਹੇਤੁ, ਸੁਖਸ੍ਸ ਕਾਰਣਕਾਰਣਂ ਸੁਖਮੂਲਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੁਖਹੇਤੂਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕਾਰਣਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਞ੍ਞਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਆਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਖਮੂਲਸੁਖਹੇਤੂਸੁ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ, ਸੁਖਾਰਮ੍ਮਣਸੁਖਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਸੁਖਸਹਚਰਿਯਾਯ, ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਨਿਬ੍ਬਾਨੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਾਪਗਮਭਾਵੇਨ ਸੁਖਪਰਿਯਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਟ੍ਠਾਸੂਤਿ ਸੁਖੁਪੇਕ੍ਖਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਾਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਅਨਿਟ੍ਠਭਾਵੋਪਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਉਪੇਕ੍ਖਮੇਵ ਵਾ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਨਂ ਕਤਂ. ਸਾ ਹਿ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਭੂਤਾ ਅਨਿਟ੍ਠਾਪਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਏਵਮਾਦੀਸੂਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਸੋਵਗ੍ਗਿਕਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੩) ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਇਟ੍ਠਪਰਿਯਾਯੋ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ.

ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਠਿਤਿਸੁਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖੁਦ੍ਰਯਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸੁਖਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਅਨਿਟ੍ਠਪਰਿਯਾਯੋ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਆਦੀਸੁ ਦੁਕ੍ਖਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਪਾਕਾਵਿਪਾਕਭੇਦਾਯ ਸਬ੍ਬਾਯਪਿ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਦੁਭਯਾਨੁਕੂਲਮਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਭਾਵਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਾਕਾ ਸਭਾਵਤੋ ਇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ. ਇਤਰਾ ਸਭਾਵਤੋ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਤੋ ਚ ਇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰਸ੍ਸ ਵਾ ਅਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਅਸਮਾਨਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਸਮਾਨਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਾਤਿਸਯਾਤਿ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਿਵਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ‘‘ਸਮਾਨਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕਸੇਸਨਯੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਸਮਾ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ. ਤੇਨ ਤਾਨਿ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾਨੀਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਚ ‘‘ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਵਿਕਪ੍ਪੇ ਏਕਂ ਵਤ੍ਥੁ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਨ ਏਕਂਯੇਵ ਵਤ੍ਥੂਤਿ. ਏਕੇਕਭੂਤਸ੍ਸ ਭੂਤਤ੍ਤਯਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਭੂਤਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਂ. ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਨ ਏਕਂਯੇਵ ਵਤ੍ਥੁ ਏਤੇਸੁ ਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਨਿਸ੍ਸਯਨਿਸ੍ਸਿਤਤਾਸਙ੍ਖਾਤਉਪਕਾਰੋਪਕਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਦੀਪਨਂ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਮਹਾਭੂਤਵਸੇਨ ਯੋਜਨਾ ਕਤਾ. ਇਤਰਥਾ ਏਕਂ ਵਤ੍ਥੁ ਏਤੇਸੂਤਿ ਸਮਾਸਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ. ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਿਰਿਯਮਨੋਧਾਤੁਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋਪਿ ਹਿ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾਭਿਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁਕਾ ਚਾਤਿ ਪਾਕਟੋਯਮਤ੍ਥੋਤਿ. ਸਨ੍ਤੀਰਣਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਜਵਨਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਤਾਨਿ ਚ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦੀਨਿ ਚੁਤਿਆਸਨ੍ਨਾਨਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਤਦੁਦ੍ਧਂ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਇਤਰਾਨਿ ਪਨ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਉਤ੍ਤਰੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਛਸੁ ਵਾ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਏਕਂ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਯੇਵ ਵਤ੍ਥੁ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ਚੁਤਿਆਸਨ੍ਨਤੋ ਇਤਰੇਸਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਂ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕੋਵ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ? ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਅਯਮਨੁਯੋਗੋ ਨ ਸਿਯਾ, ਅਪਿਚ ਅਵਯਵਾਨਂ ਅਨੇਕਭੇਦਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾ ਤਿਕਨ੍ਤਰਦੇਸਨਾ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਹਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਨ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਿਧਾ ਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤਦਵਯਵਾਨਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਅਨੇਕਭੇਦਭਿਨ੍ਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੋਗਵਿਭਾਗਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੁਸਲਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਯਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਸਿਯਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਯਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਸਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਸਿਯਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਰਹਾਤਿ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵੇਦਨਾਭੇਦੇਨ ਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੁਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵਿਪਾਕਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਪਾਕਤ੍ਤਿਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸੁਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਯਾ ਵਿਪਾਕਾ, ਸਿਯਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾ, ਸਿਯਾ ਨੇਵਵਿਪਾਕਨਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾ. ਤਥਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਨ ਸਿਯਾ ਵਿਪਾਕਾ, ਸਿਯਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਵਸੇਸਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਦੁਕਾਨਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਵਚਨੇ ਪਯੋਜਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ.

੩. ਵਿਪਾਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਲਭਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸੁ ਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੁਕ੍ਕਕਣ੍ਹਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਕਣ੍ਹਅਸੁਕ੍ਕਫਸ੍ਸਾਦਿਭਾਵੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੋ. ਸਤਿ ਪਨ ਪਾਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਫਲਪਰਿਯਾਯਭਾਵੇ ਰੂਪਂ ਵਿਯ ਨ ਨਿਹੀਨੋ ਪਕ੍ਕਂ ਵਿਯ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਪਾਕੋਤਿ ਵਿਪਾਕੋਤਿ ਏਵਂ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾਤਿ ਸਉਸ੍ਸਾਹਤਾ. ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾਤਿ ਏਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਗਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਕਿਰਿਯਾਭਾਵੇਨ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਨ੍ਤਾਨਵਿਸੇਸਮਾਹ ‘‘ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਚੇਤਨਾ, ਤਂਸਨ੍ਤਾਨੇ ਏਵ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਆਵਜ੍ਜਨਦ੍ਵਯਂ ਵਿਪਾਕਞ੍ਚ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ‘‘ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮਾਨੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ ਕਿਰਿਯਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਉਭਯੇਨਪਿ ਅਨੁਸਯਸਹਾਯਸਉਸ੍ਸਾਹਤਾਲਕ੍ਖਣਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਅਨੁਸਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯਤੋ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੩੪੨) ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਚੇਤਨਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਕਾਸਿਤਾ. ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਸਨ੍ਤਭਾਵਲਕ੍ਖਣਾ ਵਿਪਾਕਾ, ਉਭਯਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਖਣਾ ਨੇਵਵਿਪਾਕਨਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾਤਿ.

ਅਭਿਞ੍ਞਾਦਿਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੩੪) ਇਮਿਨਾ ਤਿਕੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਗਤਿਉਪਧਿਕਾਲਪਯੋਗਾਭਾਵੇਨ ਅਵਿਪਾਕਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਂ ਪਨ ਸਂਸਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮਾਦਿਭਾਵਂ ਨ ਭਜਤਿ. ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ‘‘ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਗਤਿਉਪਧਿਕਾਲਪਯੋਗਾਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਪਾਕਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਨੁਜਾਨਨਤੋ. ਯੇਸਂ ਪਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਅਵਿਪਾਕਾ, ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਸ੍ਸੇਵ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੪. ‘‘ਕਥਮਾਦਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਹੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ‘‘ਫਲਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਹਿ ਆਦਾਨਪ੍ਪਕਾਰਵਚਨਂ. ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਦੀਨਂ ਉਪੇਤਕਿਰਿਯਭੂਤਾਨਂ ਤਂਕਤ੍ਤੁਭੂਤਾਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਉਪੇਤਬ੍ਬਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵਤੋ ਤਦਭਿਧਾਯਿਨੋਪਿ ਸਦ੍ਦਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਏਵਾਤਿ ‘‘ਉਪੇਤਸਦ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪੇਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ਉਪੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਅਵਸ੍ਸਂ ਉਪੇਤਕਿਰਿਯਾ ਉਪੇਤਾ ਚ ਞਾਯਤੀਤਿ. ‘‘ਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਖੋ ਪਨ, ਗਹਪਤਿ, ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਯੋ ਰਾਗੋ ਯਾ ਨਨ੍ਦੀ ਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਯੇ ਉਪਯੁਪਾਦਾਨਾ, ਚੇਤਸੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਅਭਿਨਿਵੇਸਾ ਅਨੁਸਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ‘‘ਉਪਯੋ’’ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪਯ…ਪੇ… ਦਿਟ੍ਠੀਹੀ’’ਤਿ. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥੇਸੁ ਯੋ ਯੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਯੋਜੇਤੁਂ, ਸੋ ਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਵਚਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨਾਤਿ ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਉਪੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਤੇਭੂਮਕਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ. ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਜੋਤਨਾਯ ਵਿਸੇਸੇ ਅਵਟ੍ਠਾਨਤੋ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਿਨਾ ਚ ਵਿਸੇਸੋ ਅਨੁਪਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਉਪੇਤਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਪਾਚਰਿਯੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਗਤੋ ਆਚਰਿਯੋ ਪਾਚਰਿਯੋਤਿ ਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਗਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਏਵਂ ਉਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ਏਵ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਗਤਾਦਿਅਤ੍ਥਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਯੋਗੋ ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ. ਅਤਿਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯਾਤਿ ਚ ਇਦਂ ਸਸਾਧਨਕਿਰਿਯਾਦੀਪਨਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਪੁਰਿਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਤੇਨ ਸਹਜਾਤਸ੍ਸਪਿ ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹੋ ਕਤੋ ਹੋਤਿ. ਸਹਜਾਤੋਪਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੋ ਪੁਰਿਮਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੋ ਵਿਯ ਵੋਹਰੀਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਯੋ ਮਹਾਭੂਤਾ’’ਤਿ, ‘‘ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੫੩) ਚ. ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਪਕਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਏਕਾਦਸਹਾਯਤਨੇਹਿ ਸਤ੍ਤਰਸਹਿ ਧਾਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਕਤਿਹਿ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਨ ਕੇਹਿਚਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਏਕੇਨਾਯਤਨੇਨ ਏਕਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ (ਧਾਤੁ. ੬੭) ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਾਤਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਸਦ੍ਦਾਨਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਅਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾਤਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਵਿਸੇਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ. ਉਪਾਦਾਨਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਉਪਾਦਾਨੇਹਿ ਉਪਾਦਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਿਯਾ, ਉਪਾਦਾਤੁਂ ਵਾ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਾਦਾਨਿਯਾ, ਉਪਾਦਾਨੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਿਯਾ ਕ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਯ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ.

੫. ਵਿਬਾਧਨਂ ਪੀਲ਼ਨਂ ਕਿਲਮਨਂ ਉਪਤਾਪੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਅਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਭਾਵੋ. ਵਿਦੂਸਿਤਾ ਮਲੀਨਾ ਚ ਯਤੋ ਕੇਚਿ ਅਕਿਲੇਸਸਭਾਵਾਪਿ ਅਨਿਟ੍ਠਫਲਾ ਗਾਰਯ੍ਹਾ ਚ ਜਾਤਾ.

੬. ‘‘ਸੀਲਮਤ੍ਤਕਂ, ਪਰਂ ਵਿਯ ਮਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਮਤ੍ਤਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਮਾਣਵਾਚਕਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਮਰਿਯਾਦਵਾਚਕੋ ਵਾ ਮਤ੍ਤਾ-ਸਦ੍ਦੋ. ਵਿਚਾਰੋ ਹੇਤ੍ਥ ਝਾਨਙ੍ਗੇਸੁ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਰਿਯਾਦੋ, ਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨੇਸੁ ਵਿਯ ਵਿਤਕ੍ਕੋ. ਸਾ ਪਨ ਵਿਚਾਰਮਰਿਯਾਦਤਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾਭਾਵੇਨ ਏਤੇਸਂ ਜਾਤਾਤਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਾਰਮਰਿਯਾਦਝਾਨਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਚਾਰਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਕਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਈਸਦਤ੍ਥੋ ਮਤ੍ਤਾ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਮਤ੍ਤਾਸੁਖਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੨੯੦) ਵਿਯ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਵਿਤਕ੍ਕਰਹਿਤਾ ਭਾਵਨਾਯ ਅਤਿਸੁਖੁਮਭੂਤਵਿਚਾਰਤ੍ਤਾ ਈਸਂ ਵਿਚਾਰਾ ਚ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾਤਿ. ਨ ਹਿ ਇਤੋ ਪਰਂ ਵਿਚਾਰੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਯਦਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਸੇਸਰਹਿਤਾ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨਂ ਕਿਮਤ੍ਥਿਯਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਵਚਨੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਦਿ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਜੋਤਨਤ੍ਥਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨਂ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ ਅਵਿਚਾਰਾਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ ਚ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾਵਿਤਕ੍ਕਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਥਾਕਾਮਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਇਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਂ. ਯੇਨ ਯੇਨ ਹਿ ਪਕਾਰੇਨ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ਪਦਾਨਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੋ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੋ.

ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ ਸਵਿਚਾਰਾ ਅਵਿਚਾਰਾ ਚਾਤਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾਸਵਿਚਾਰਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਅਵਿਚਾਰਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਉਭਯੇਕਦੇਸਦਸ੍ਸਨਮ੍ਪਿ ਉਭਯਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਯਦਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਪਕਾਸੇਤੁਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਯਥਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਤਾਯ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਵਿਚਾਰੋ ‘‘ਸਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰੋ’’ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਤਕ੍ਕਾਭਾਵੇਨ ਏਤੇ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਂਯੇਵ ਮਤ੍ਤਾ-ਸਦ੍ਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾਤਿ ਹਿ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਵਨ੍ਤੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਤਦਞ੍ਞਵਿਸੇਸਵਿਰਹਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਸੇਸਵਿਰਹਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਵਿਤਕ੍ਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਿਤੋ ਵਿਸੇਸੇਤਿ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਧਮ੍ਮੇਤਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਨ ਵਿਚਾਰਤੋ’’ਤਿਆਦਿ.

੭. ਵੇਦਯਮਾਨਾਤਿ ਅਨੁਭਵਮਾਨਾ. ਸੁਖਾਕਾਰੇਤਿ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰੇ, ਇਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਾਕਾਰੇ ਵਾ. ਉਦਾਸਿਨਾਤਿ ਨਤਿਅਪਨਤਿਰਹਿਤਾ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਤੇਸਂ ਬ੍ਯਵਧਾਯਿਕਾਭਾਵਤੋ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਿ ਵਿਯ ਹਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਬ੍ਯਵਧਾਯਿਕਾਭੂਤਾ ਨ ਤੇਹਿ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਨ ਪਨ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਿ ਅਨਨ੍ਤਰਾਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ‘‘ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਪਨਤ੍ਥੋ ਇਧ ਉਪੇਕ੍ਖਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬੁਪੇਕ੍ਖਾਪਰਿਯਾਦਾਨਤੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨ ਹਿ ਲੋਭਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦਿਉਪੇਕ੍ਖਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਤੀਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪੀਤਿਸਹਗਤਾਯੇਵ ਨ ਸੁਖਸਹਗਤਾ, ਸੁਖਸਹਗਤਾਪਿ ਨ ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ ਏਵਾਤਿ ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ ਸੁਖਸਹਗਤਾ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਭਿਨ੍ਨਾ, ਤਸ੍ਮਾ. ਸਤਿਪਿ ਸੁਖਸਹਗਤਾਨਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪੀਤਿਸਹਗਤਭਾਵੇ ਯੇਨ ਸੁਖੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਸੁਖਸਹਗਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ, ਤਂ ਸੁਖਂ ਨਿਪ੍ਪੀਤਿਕਸੁਖਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ ਇਮਿਨਾ ਤਿਕੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾਤਿ ਵਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਸਾਵਸੇਸਂ ਨਿਰਵਸੇਸਞ੍ਚ ਸੁਖਪੀਤਿਯੋ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ ਪਠਮਦੁਤਿਯਪਦੇਹਿ ਯੋ ਪੀਤਿਸਹਗਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸੋ, ਤਂ ਸੁਖਂ, ਯੋ ਚ ਸੁਖਸਹਗਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸੋ, ਸਾ ਪੀਤੀਤਿ ਸਤਿਪਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਂਸਟ੍ਠਭਾਵੇ ਪਦਨ੍ਤਰਸਙ੍ਗਹਿਤਭਾਵਦੀਪਨਤੋਸਿਦ੍ਧੋ ਞਾਤੋ ਵਿਦਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸੁਖਂ ਅਤਿਪਣੀਤਸੁਖਨ੍ਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਙ੍ਗਤੋ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਣੀਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਯਂ ਤਿਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਕੇਚਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਦੇਤਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸੁਖਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਇਧ ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਸੁਖਭੂਮਿਯਂ ਕਾਮਾਵਚਰੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੩) ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੫੯੮) ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ.

੮. ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਂ, ਇਤਰਥਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਅਚੋਦਨੀਯਾ ਸਿਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨਨੁ ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਕਰਣੇਨ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋਵ ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਿਵਿਜਾਨਨੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਾਵਾਤਿ? ਨ, ਦਸ੍ਸਨਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸੇਵ ਸੁਯ੍ਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਦਸ੍ਸਨਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਕਰਣਾਨਞ੍ਚ ਭੇਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਿਪਿ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੮੨) ਵਿਯ ਅਭਿਨ੍ਨਕਾਲਸ੍ਸਪਿ ਭਿਨ੍ਨਕਾਲਸ੍ਸ ਵਿਯ ਭੇਦੋਪਚਾਰਦਸ੍ਸਨਤੋ ਭੇਦਵਚਨਂ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸੇ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਦਸ੍ਸਨਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨਂ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਸਾਮਞ੍ਞਮਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚੋਦਨਾ ਕਤਾਤਿ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਮਗ੍ਗਾਨਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁਪਰਿਯਾਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ‘‘ਭਾਵਨਾਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਭਾਵਨਾ ਵਡ੍ਢਨਾ. ਸਾ ਚ ਬਹੁਲਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨਾ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਤੀਤਿ ‘‘ਉਭਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ. ਨਨੁ ਲੋਕਿਯਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਿ ਯਥਾਬਲਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਪਹਾਯਕਾ, ਤਤ੍ਰ ਕਥਮਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਪਹਾਯਕੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਅਞ੍ਞੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿ.

੯. ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਮਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਮਤ੍ਤੇਸੁ. ਸਬ੍ਬੋ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੋ. ਸਮਾਸੋ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ. ਯੇਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਤਿਯਰਾਸਿਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਤ੍ਥੋ ਤੇਸਂ. ਉਭਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਦ੍ਵੇ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਸਦ੍ਦਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਏਤਂ ਵਚਨਂ. ਤੇਹਿ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਪਦੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦੇਨ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਏਵਂ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਪਦੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜਨਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਪੁਰਿਮਪਦਦ੍ਵਯ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸਨਮੇਤਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਨਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ. ‘‘ਹੇਤੁ…ਪੇ… ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ‘‘ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਅਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸੋ ਹਿ ‘‘ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥੋ.

੧੦. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਮਤ੍ਤੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ. ਕਥਂ ਪਨੇਤਂ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤੇਨ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਕਂ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ? ਸਾਮਞ੍ਞਜੋਤਨਾਯ ਵਿਸੇਸੇ ਅਵਟ੍ਠਾਨਤੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵ ਚ ਅਪਚਯਗਾਮਿਭਾਵਤੋ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗਾ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਅਪਚਯਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੨੧) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਨਂ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਵਾ ਵਿਸੇਸੁਪਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਿਸੇਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਿਵਿਜਾਨਨੇਨ ਵਾ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਵੋਦਾਨਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਹੇਤੁਭਾਵੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਪਾਪਕਹੇਤੁਭਾਵੇਨ. ਞਾਪਕੋ ਕਾਰਕੋ ਸਮ੍ਪਾਪਕੋਤਿ ਤਿਵਿਧੋ ਹਿ ਹੇਤੁ, ਤਥਾ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਾਦਿਭਾਵੇਨ ਫਲਂ. ਯਥਾ ਨਿਰਯਾਦਿਮਨੁਸ੍ਸਭਾਵਾਦਿਗਾਮਿਪਟਿਪਦਾਭਾਵਤੋ ਅਕੁਸਲਲੋਕਿਯਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ ‘‘ਆਚਯਗਾਮਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਲੋਕਿਯਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਧਮ੍ਮਾ ਏਵ, ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਪਟਿਪਦਾਭਾਵਤੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ ‘‘ਅਪਚਯਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ ਏਵਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਪਟਿਪਦਾਭਾਵੋ ਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਪਚਯਗਾਮਿਭਾਵੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕਤ੍ਤਾ ਪਨ ਸੇਸਧਮ੍ਮੇ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਚਯੇ ਦੁਕ੍ਖਪਰਿਜਾਨਨਾਦਿਨਾ ਸਾਤਿਸਯਂ ਗਮਨਂ ਯੇਸਨ੍ਤੇ ਅਪਚਯਗਾਮਿਨੋਤਿ ‘‘ਮਗ੍ਗਾ ਏਵ ਅਪਚਯਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ ਪਠਮਪਦਦੁਤਿਯਪਦਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਜਯਂ ਵੇਰਂ ਪਸਵਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੦੧), ਚਰਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਤਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਇਤਿਵੁ. ੮੬, ੧੧੦; ਸੁ. ਨਿ. ੧੯੫) ਵਿਯ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕੋ ਆਚਯ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ ‘‘ਅਨੁਨਾਸਿਕਲੋਪੋ ਕਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਆਚਿਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਆਚਯ’’ਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਆਚਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਅਪਚਿਨਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪਚਯਾ, ਅਪਚਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਨਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੧੧. ਲੋਕਿਯੇਸੁ ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ –

‘‘ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਸ੍ਮਾ ਸੇਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਧਿਸੀਲਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਅਧਿਪਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਸ੍ਮਾ ਸੇਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੮੬). ਯੋਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਪਦਾਯ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ‘ਅਜ੍ਜ ਵਾ ਸ੍ਵੇ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਂ ਅਧਿਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਸੋਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸੇਕ੍ਖੋ’’ਤਿ –

ਵਚਨਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸਪਿ ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ? ਨ, ਪਰਿਯਾਯਭਾਵਤੋ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਭਾਵੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਵਾਤਿ ਲੋਕਿਯੇਸੁ ਸੇਕ੍ਖਭਾਵਾਸਙ੍ਕਾਭਾਵਤੋ ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸੀਲਸਮਾਧੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਧਮ੍ਮਾਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾਫਲਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਜਾਤਾਤਿਆਦਿਅਤ੍ਥੇਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾ ਸਿਯੁਂ, ਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲਧਮ੍ਮਾਪਿ ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਫਲਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਅਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਸਿਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲੇਸੁ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਤਂ ਏਵ ਸਾਲਿਂ ਭੁਞ੍ਜਾਮਿ, ਸਾ ਏਵ ਤਿਤ੍ਤਿਰੀ, ਤਾਨਿ ਏਵ ਓਸਧਾਨੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਤਂਸਦਿਸੇਸੁ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਤੇਨ ਚ ਸੇਕ੍ਖਸਦਿਸਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਯਥਾ ‘‘ਅਮਨੁਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞੇ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ‘‘ਅਰਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵੁਦ੍ਧਿਅਤ੍ਥੇਪਿ ਅ-ਕਾਰੋ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਸੇਕ੍ਖਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.

੧੨. ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯਾਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮਤ੍ਥਤਾਪਿ ਹੇਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ. ਅਕੁਸਲਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਤ੍ਤਾ ਵਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਸਾਤਿਸਯਕਿਚ੍ਚਯੁਤ੍ਤਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਹਿ ਮਹਗ੍ਗਤਾਨਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯੇਸੁ ਦੀਘਸਨ੍ਤਾਨਤਾਵ, ਨ ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਵਿਪੁਲਫਲਤਾ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਵਿਪੁਲਂ ਫਲਂ ਵਿਪੁਲਫਲ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਵਿਪਾਕੇਸੁਪਿ ਵਿਪੁਲਫਲਤਾ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਸੋਪਿ ਏਕਸੇਸਨਯੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਮਹਨ੍ਤੇਹਿ ਗਤਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤਿ ਅਯਂ ਪਨਤ੍ਥੋ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਸਾਧਾਰਣੋਤਿ. ਗੁਣਤੋ ਅਯਂ ਏਤ੍ਤਕੋਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਮਾਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਕਿਲੇਸਾ ‘‘ਪਮਾਣਕਰਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਹਿ ਪਰਿਤੋ ਖਣ੍ਡਿਤਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾ. ਸਤਿਪਿ ਕੇਹਿਚਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤੇ ਮਹਾਪਮਾਣਭਾਵੇਨ ਗਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਾ. ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਰਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸੁਖੁਮਾਨਮ੍ਪਿ ਅਗੋਚਰਭਾਵਤੋ ਤੇਹਿ ਨ ਕਥਞ੍ਚਿਪਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਤਿ ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ, ਯਤੋ ਤੇ ‘‘ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

੧੪. ਤਿਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਨੇਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਤਰਤਾਯ ਅਸੇਚਨਕਭਾਵਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਪਮਾਣਕਰੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੋ ‘‘ਅਤਪ੍ਪਕਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾਯ ਹੀਨਤ੍ਤਿਕਪਦਵਣ੍ਣਨਾਯ ਪਰਤੋ ਬਹੂਸੁ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਲਿਖੀਯਤਿ, ਯਥਾਠਾਨੇ ਏਵ ਪਨ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ.

੧੫. ਲੋਕਿਯਸਾਧੁਜਨੇਹਿਪਿ ਅਤਿਜਿਗੁਚ੍ਛਨੀਯੇਸੁ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਨਤ੍ਥਿਕਵਾਦਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਬਲਵਭਾਵੇਨ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਵਿਪਰਿਯਾਸਦਲ਼੍ਹਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਿਪਾਕਦਾਨੇ ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਤਿਪਿ ਕਾਲਨਿਯਮੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਸਾਸਙ੍ਕਵਚਨੇਨ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਨਿਯਤਤਾਯ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਦੁਨ੍ਨਿਵਾਰੋ, ਤਸ੍ਮਾ. ਬਲਵਤਾ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਅਸਮਾਨਜਾਤਿਕੇਨ ਅਨਿਵਤ੍ਤਨੀਯਵਿਪਾਕਤਂ, ਸਮਾਨਜਾਤਿਕੇਨ ਚ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਪਿ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਅਵਿਹਨ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਨਨ੍ਤਰਿਕਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਤੋ ਤੇਸਂ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਵਿਯ ਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧਾ ਨਿਯਤਾਨਨ੍ਤਰਿਯਤਾ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ…ਪੇ… ਦਾਨਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾਪਿ ਅਸਮਾਨਜਾਤਿਕਾਦੀਹਿ ਅਨਿਵਤ੍ਤਨੀਯਫਲਤਂ ਏਵ ਵਿਭਾਵੇਤਿ.

ਚੋਦਕੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਨੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਮੇਵ ਚੋਦੇਤਿ. ਇਤਰੋ ‘‘ਨਾਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਵਰਤਿ. ਏਕਨ੍ਤੇਤਿ ਅਵਸ੍ਸਮ੍ਭਾਵਿਨਿ. ਸਨ੍ਨਿਯਤਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮ੍ਪਾਦਨੇ ਜਨਨੇ ਨਿਯਤਭਾਵਤੋ. ਉਪਰਤਾ ਅਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਾਸਙ੍ਕਾ ਯੇਸੁ ਤਾਨਿ ਉਪਰਤਾਵਿਪਚ੍ਚ…ਪੇ… ਸਙ੍ਕਾਨਿ, ਤਬ੍ਭਾਵੋ ਉਪ…ਪੇ… ਸਙ੍ਕਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ. ‘‘ਨ ਸਮਤ੍ਥਤਾਵਿਘਾਤਤ੍ਤਾਤਿ ਬਲਵਤਾਪਿ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯੇਨ ਅਨੁਪਹਨ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਆਹ. ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਾਨਿ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਯਕਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਪਿ ਅਮੋਘਵੁਤ੍ਤਿਤਂ ਆਹ.

੧੬. ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿ. ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਲੋਭਾਦੋਸਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਮਗ੍ਗਹੇਤੂਹਿ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਖਨ੍ਧਸੇਸਮਗ੍ਗਙ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਸਹੇਤੁਕਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਨਯਾਨਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਤੁਬਹੁਤਾਵਸੇਨਾਤਿ ਬਹੁਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਪਠਮਨਯਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਬਹੁਹੇਤੁਕਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡਪਾਲ਼ਿਯਂ ਤਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੋ ਇਧ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦੁਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਥਾਸਕਂ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਨਿਰੀਹਕੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨੀਯਭਾਵੋ ਨ ਕੇਵਲਂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਤੋਯੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਪੁਰਿਮਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੇਨਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨਾ’’ਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ ਹਿ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਉਤ੍ਤਰੁਤ੍ਤਰੇਸੁ ਵਿਸੇਸਾਧਾਨਂ ਭਾਵਨਾਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ. ਅਨੁਵਤ੍ਤਯਮਾਨੋਤਿ ਗਰੁਕਾਰਯਮਾਨੋ. ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨਾਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ, ਨ ਨਿਰਵਸੇਸਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਾਠਨ੍ਤਰੇਨ ਸਾਧੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਨੀਯੇ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗੋ ਅਧਿਪਤਿ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ. ਸਮਾਨਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਸੇਨਾਤਿ ਸਤਿਪਿ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਸਮਾਸਤ੍ਥਭੇਦੇ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਸਦ੍ਦਤ੍ਥਭੇਦਾਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੧੭. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੋ, ਪਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤੋ ਚਾਤਿ ਦੁਵਿਧੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਵਾਚਕੋ, ਨ ਪੁਰਿਮਾਨਂਯੇਵਾਤਿ ਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਪ੍ਪਤ੍ਤਤਾ. ਤੇਨ ਅਤੀਤਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਪਦੇਨ ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਭਾਵੋ, ਵਤ੍ਤਮਾਨਧਮ੍ਮਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੋ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਤਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਚ ਧਾਰੀਯਤਿ, ਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੋਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਭਾਵੋਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਨ ਯਥਾਧਿਗਤਪਟਿਸੇਧਨਨ੍ਤਿ ਕਥਮਿਦਂ ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਦਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਕੇਚਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਪਦੇਨ ਅਤੀਤਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਯਦਿ ਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵਿਯ ਤੇਪਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਨ ਤੇਸਂ ਮਤਿਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਯਂ ਪਨ ਤਿਕੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵਕ੍ਖਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ਮਾ ਅਤੀਤਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ. ਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਹਿ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਜਾਤਂ, ਨ ਚ ਨਿਯੋਗਤੋ ਅਤੀਤਾ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਚਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਯੇ ਇਧ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ. ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਪੁਰੇਤਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਇਧ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨਾਗਤੇ ਵਾ’’ਤਿ. ਯਤੋ ਮੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਫਲਮ੍ਪਿ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੨੦. ਯਸ੍ਸ ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਤੇਨਾਨਨ੍ਦਾ’’ਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਯਾ ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਲ਼ਿਂ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿ –

‘‘ਕਥਞ੍ਚਾਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਿ ਸਨ੍ਨਿਸਾਦੇਤਿ ਏਕੋਦਿਂ ਕਰੋਤਿ ਸਮਾਦਹਤਿ. ਇਧਾਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ…ਪੇ… ਸਮਾਦਹਤਿ. ਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤਮੇਤਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਖੋ ਮੇ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ, ਇਤਿਹ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸੁਞ੍ਞਤਂ…ਪੇ… ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸੁਞ੍ਞਤਂ…ਪੇ… ਸੋ ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਆਨੇਞ੍ਜਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ, ਇਤਿਹ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੮੮).

ਤਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਦੀਸੂਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਆਨੇਞ੍ਜੇ ਚ. ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇਤਿ ਪਾਦਕਭੂਤਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇ. ਅਪਗੁਣਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਹਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਪਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨੁ ਖੋ ਕਥ’’ਨ੍ਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਤ੍ਥਪਿ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਕਾਲੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ, ਕਾਲੇਨ ਪਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨੁ ਖੋ ਕਥ’’ਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਤ੍ਥਪਿ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਤਤੋ ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੁਕਾਮੋ ‘‘ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਨੁ ਖੋ ਕਥ’’ਨ੍ਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਤ੍ਥਪਿ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ‘‘ਇਦਾਨਿ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਵੀਰਿਯੇਨ ਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਮੇਵ ਪਨ ਸਾਧੁਕਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਮਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਂ ਛਿਨ੍ਦਤੋ ਫਰਸੁਮ੍ਹਿ ਅਵਹਨ੍ਤੇ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਸਿਤਨਿਸਿਤਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਛਿਜ੍ਜੇ ਫਰਸੁ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਵਹਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਸਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਇਦਂ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਯੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਨਿਦ੍ਧਾਰਣਤ੍ਥਂ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਵਸੇਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਤਾਵਿਸੇਸਮੁਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਯਤੋ ਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਪਿਚ ‘‘ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਭਾਵਵਿਭਾਵਨਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਇਧ ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਦੁਕੇ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਵ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਨ ਏਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਸਮਾਨਤਾਪਿ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾਯੇਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚੋਦਨਂ ਵਿਸੋਧੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾ. ਤਂਵਾਚਕਸ੍ਸਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤਵਾਚਕਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਭਾਵਸਬ੍ਭਾਵਤੋ.

‘‘ਨ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੋਭਤਿ ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਾਮੋ ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਤੋ ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਾਮਤਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੮੬) ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਸਾਰੁਪ੍ਪਸ੍ਸ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਾਦਿਨਿਕਾਮਲਾਭਿਤਾਯ ਅਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਾਮਤਾਯ, ‘‘ਨਾਹਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਂ ਰੂਪਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਤ੍ਥ ਰਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਭਿਰਤਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ ਸੋਕਪਰਿ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੮੬) ਏਵਂ ਰੂਪਾਦਿਰਤਿਯਾ ਚ ਆਦੀਨਵਂ ਵਤ੍ਵਾ ਸਚੇ ਕੋਚਿ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞਜਾਤਿਕੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਖੇਤ੍ਤੇ ਪਵਿਟ੍ਠਾ ਗਾਵਿਯੋ ਵਿਯ ਅਮ੍ਹੇਯੇਵ ਗਣਤੋ ਨੀਹਰਤਿ, ਏਕੀਭਾਵੇ ਨਿਯੋਜੇਤਿ, ਸਯਂ ਪਨ ਰਾਜਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤਾਦੀਹਿ ਪਰਿਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਚਨੋਕਾਸੁਪਚ੍ਛੇਦਨਤ੍ਥਂ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਪਰਿਯਨ੍ਤਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਮਜ੍ਝੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਪਿ ਤਥਾਗਤੋ ਏਕਕੋਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ ਦੇਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਿਹਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਖਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸਯਜ੍ਝਤ੍ਤਂ. ਸੁਞ੍ਞਤਨ੍ਤਿ ਅਨਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨੁਭਾਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯੇ ਵਿਕਪ੍ਪੇ ਠਾਨ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਾਰਣਪਰਿਯਾਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਚ੍ਚਕਸੁਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਮਹਾਸਚ੍ਚਕਸੁਤ੍ਤੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ –

‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਮਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਅਨੇਕਸਤਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਾ, ਅਪਿਸ੍ਸੁ ਮਂ ਏਕਮੇਕੋ ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤਿ ‘ਮਮੇਵਾਰਬ੍ਭ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੀ’ਤਿ. ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਾਵਦੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਾਯ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰੇਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੀਤਿ. ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਕਥਾਯ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਪੇਮਿ ਸਨ੍ਨਿਸਾਦੇਮਿ, ਏਕੋਦਿਂ ਕਰੋਮਿ, ਸਮਾਦਹਾਮਿ ‘ਯੇਨ ਸੁਦਂ ਨਿਚ੍ਚਕਪ੍ਪਂ ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੮੭) –