ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸਵਾਰੋ

ਪਠਮਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੬੫. ਖਣਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲੇਸੁ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਸਮਵਾਯਕਾਲਹੇਤੁਸਮੂਹਤ੍ਥੋ ਸਮਯ-ਸਦ੍ਦੋ. ਲੋਭਾਭਿਭੂਤਾਯ ਏਵ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਮਿਂ ਇਤਰਤ੍ਰ ਚ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਯਥਾਨੁਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਿਲੇਸਾਤੁਰਤਾਯ ਅਨਾਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਕਿਲੇਸਵਜ੍ਜਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਸਾਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਭੂਤਤਾਯ ਅਕੋਸਲ੍ਯਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ ਅਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ‘‘ਸਾਵਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਤ੍ਥਜਨਨਰਸਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਗਾਰਯ੍ਹਭਾਵਤੋ ਵਾ ਸਾਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਵਰਸਂ, ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਦਟ੍ਠਾਨਮੇਵਾ’’ਤਿ ਚ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਨੁਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿ.

ਗਤਂ ਗਮਨਂ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਗਤਮਤ੍ਤਂ ਗਤਿਮਤ੍ਤਂ ਗਹਣਮਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਹਿ ਗਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਏਵਾਤਿ. ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਤ੍ਤਾਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾਯ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਵਿਯ ਹਿ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਾਸਨ੍ਨਹੇਤੁ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਤਿਪਿ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਵਨਾਦਿਕਾਰਣੇ ਅਯੋਨਿਸੋ ਅਨਾਵਜ੍ਜਿਤੇ ਅਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤੇ ਚ ਨਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਯੋਨਿਸੋ ਅਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨ ਏਕਨ੍ਤਕਾਰਣਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਹੋਤਿ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਸੀਤਾਦਿਖਮਨਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਪ੍ਪਮਜ੍ਜਨਂ ਖਮਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਸਤਿਸਂਵਰੋਤਿ ਇਧ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਪਹਾਨਸਂਵਰੋਤਿ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋ. ਸੋ ਹਿ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੬; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੪; ੬.੫੮) ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਾਕਾਰੋ ਮੋਹੋ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਗ੍ਗਹਣਾਕਾਰੋ. ਤੇਨ ਹਿ ਨਿਵੁਤਾ ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਜ੍ਝਾਯ ਵਿਸੇਸਯੋਗੋ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤਿ.

ਅਨੁਪਪਰਿਕ੍ਖਾ ਮੋਹੋ. ਸੋ ਚੇਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਰਹਿਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਨੁਵਿਧਾਯਕਤ੍ਤਾ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਗਹਣਨ੍ਤਿ. ਅਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਸਦ੍ਦਹਨੀਯੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ. ਸਾਨੁਨਯੋ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਮੋਹਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਸਦ੍ਧਾਪਤਿਰੂਪਤਮਾਹ. ਅਹਿਰਿਕਾਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਮੋਹਾਦੀਹਿ ਪਮਜ੍ਜਨਤੋ ਅਹਿਰਿਕਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ. ਆਰਕ੍ਖਰਹਿਤਚਿਤ੍ਤੇਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤਿਵਿਰਹਤਂਯੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਰਕ੍ਖਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਹਿ ਸਤੀਤਿ. ਏਤੇਨ ‘‘ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਚਿਤ੍ਤੇ ਅਨ੍ਧਬਾਲਚਿਤ੍ਤੇ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਹੋਤਿ. ਉਪਨਾਹਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਰਾਗਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਸਭਾਵਤਾਯ ‘‘ਅਵਿਸੇਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਇਧਾਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੇ. ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬੇ ਪਯੋਜਨੇ ਭੁਮ੍ਮਂ ‘‘ਚਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ ਦੀਪਿਨਂ ਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਜਿਰ. ਟੀ. ੧੭-੧੮ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ) ਵਿਯ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਅਵੂਪਸਮੋ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ ‘‘ਸੇਮ੍ਹੋ ਗੁਲ਼ੋ’’ਤਿ ਵਿਯ.

ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੩੯੦. ਸਭਾਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਵਸੇਨ ਪਕਤਿਅਤ੍ਤਾਦਿਅਸਨ੍ਤਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਸਨ੍ਤਂ ਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਸਮਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਦਿਵਿਪਰਿਯੇਸਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਅਸਮਂ ਬੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਮੋਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੇਨ ਉਪਚਾਰਿਤਤ੍ਤਾ, ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਿਤਮੋਹਵਸੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਕਤੀਤਿ ਕਾਪਿਲਾਨਂ ਪਧਾਨਂ.

ਤਤਿਯਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੦੦. ਅਪਣ੍ਣਕਪਦਂ ਵਿਯ ਅਵਿਰਜ੍ਝਨਕਪਦਮ੍ਪਿ ਕਦਾਚਿ ਨਿਯਤਭਾਵਂ ਦੀਪੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਨਿਯਤਤਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ‘‘ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਮਾਨਸ੍ਸ ਅਨਿਯਤਤ੍ਤਾ. ਯਦਿ ਹਿ ਮਾਨੋ ਨਿਯਤੋ ਸਿਯਾ, ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਮਾਨਰਹਿਤਾ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਚਤੁਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਕਾਮਰਾਗੇਨ ਯੋਜਨਾ ਨ ਸਿਯਾ, ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂਯੇਵ ਸਿਯਾ, ਭਵਰਾਗਮੂਲਿਕਾ ਚ ਨ ਸਿਯਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨੇਹਿ ਅਟ੍ਠਵਿਧੇਨ ਯੋਜਨਾ ਸਿਯਾ, ਨ ਦਸਵਿਧਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਹਿ ਯੋਜਨਾਹਿ ਮਾਨਸ੍ਸ ਅਨਿਯਤਭਾਵੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਮਾਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਞ੍ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਪਣ੍ਣਕਙ੍ਗਾਨਿ, ਕਿਂ ਪਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪੇਕ੍ਖਾਯਂ ਯੇਵਾਪਨਕਾਤਿ ਵਿਦਿਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਯੇਵਾਪਨਕਾਨਞ੍ਹਿ ਪਞ੍ਚਭਾਵੋ ਇਧ ਵਿਧੀਯਤਿ, ਨ ਅਪਣ੍ਣਕਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਿ ਸੋ ਯਥਾ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਿਲੇਸਦੁਕੇ ਪਟਿਚ੍ਚਵਾਰਾਦੀਸੁ ‘‘ਕਿਲੇਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਿਲੇਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ‘‘ਲੋਭਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮੋਹੋ ਮਾਨੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਲੋਭਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮੋਹੋ ਮਾਨੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਲੋਭਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮੋਹੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਲੋਭਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮੋਹੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਥਾ ਕਿਲੇਸਦੁਕੇਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਾਸਙ੍ਖਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਹਿ ਅਯਂ ਪਾਠਭੇਦੋਤਿ.

‘‘ਕਾਮਰਾਗੋ ਚਤੁਧਾ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਟਿਘੋ ਤਿਧਾ, ਮਾਨੋ ਏਕਧਾ, ਤਥਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਭਵਰਾਗੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮਰਾਗੋ ਮਾਨਸਂਯੋਜਨਅਵਿਜ੍ਜਾਸਂਯੋਜਨੇਹਿ ਚੇਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਂਯੋਜਨਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾਨੋ ਭਵਰਾਗਾਵਿਜ੍ਜਾਸਂਯੋਜਨੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਵਰਾਗੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਂਯੋਜਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿ’’ਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾਯਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧੪੮੫) ਵਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਧ ਚ ਵਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥੇਵ ‘‘ਲੋਭੋ ਛਧਾ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਟਿਘੋ ਦ੍ਵੇਧਾ, ਤਥਾ ਮੋਹੋ’’ਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਲੋਭੋ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਮੋਹਉਦ੍ਧਚ੍ਚਅਹਿਰਿਕਾਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਹਿ, ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕੋ ਮੋਹਥਿਨਉਦ੍ਧਚ੍ਚਅਹਿਰਿਕਾਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਹਿ, ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕੋ ਏਵ ਮੋਹਮਾਨਉਦ੍ਧਚ੍ਚਅਹਿਰਿਕਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਹਿ, ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕੋ ਏਵ ਚ ਮੋਹਮਾਨਥਿਨਉਦ੍ਧਚ੍ਚਅਹਿਰਿਕਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਹੀ’’ਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਥਾਦਸਵਿਧਾ ਕਿਲੇਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਣਤਾਯ ਅਵਂਕਤ੍ਵਾ ਗਹਣਮ੍ਪਿ ‘‘ਸਮ੍ਪਗ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਚਤੁਤ੍ਥਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੦੨. ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਜਨੇਨ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਪਯੋਗਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਏਵ ਉਸ੍ਸਾਹੋ, ਨ ਵੀਰਿਯੁਸ੍ਸਾਹੋਤਿ.

ਨਵਮਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੧੩. ਵਿਸਪ੍ਪਨਾਨਿਟ੍ਠਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਯੇਨ ਕੁਪਿਤਸ੍ਸ ਸਕਲਸਰੀਰਂ ਕਮ੍ਪਤਿ, ਕੁਪਿਤਾਕਾਰੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਰਸੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਵਿਸਪ੍ਪਨਰਸੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਸ੍ਸ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਟਿਘੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਤੇਨ ਕਿਚ੍ਚਤ੍ਥੋ ਰਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ.

੪੧੮. ਵਚਨਤ੍ਥਮੇਵ ਵਚਨਪਰਿਯਾਯਮੇਵ.

ਏਕਾਦਸਮਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੨੪. ਨਿਚ੍ਛਯਾਭਾਵਾਤਿ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਾਭਾਵਾ. ਅਸਣ੍ਠਹਨਤੋਤਿ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਤੋ.

ਦ੍ਵਾਦਸਮਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੨੯. ਸਹਜਾਤਾਧਿਪਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ‘‘ਛਨ੍ਦਵਤੋ ਚੇ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਾ ਮਯ੍ਹਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਾ. ਅਨੁਦ੍ਧਟਤ੍ਤਾ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਤਾ, ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨੇ ਅਵਚਨਮ੍ਪਿ ਅਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ.

ਅਵਚਨਤੋਤਿ ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤਦਞ੍ਞਵਚਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਤੇਨ ਚ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਅਭਾਵਵਚਨੇਨ ਕਾਰਣਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਫਲਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਅਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਮੇਵ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਨਾਕਡ੍ਢਨਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਤਂਸਭਾਵਤਾ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਤਤੋ ਚ ‘‘ਬਲਵਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ, ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਨਾਕਡ੍ਢਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਸਭਾਵੇਸੁ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਸਭਾਵੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਕਡ੍ਢਨੇ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਨਾਕਡ੍ਢਨਂ ਸਾਧੇਤਿ ‘‘ਯਦਿ ਹਿ ਆਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਨਾਗਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਕਡ੍ਢਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਨਾਕਡ੍ਢਨਤੋ ਅਨਾਗਮਨਂ ਸਾਧੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਸ੍ਸਾਤਿ ਅਪਾਯਂ ਗਮੇਤੀਤਿ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਂ, ਤਂਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਕਡ੍ਢਨੇ ਸਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਂ ਸਿਯਾ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੪੨੯) ‘‘ਇਤਰਸ੍ਸਾਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਂ ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਕੁਸਲਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਸੁਗਤਿਯਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ‘‘ਚਤੂਹਿ ਅਪਾਯੇਹਿ ਚ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੧੧; ਸੁ. ਨਿ. ੨੩੪) ਅਵਿਨਿਪਾਤਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ (ਸ. ਨਿ. ੨.੪੧; ੫.੯੯੮, ੧੦੦੪) ਵਚਨਤੋ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਨ ਚੇਤਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯੋ ਰਾਗੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਏਤੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨਿਯੋਗਤੋ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੪੦੬).

‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੭) ਵੁਤ੍ਤਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ. ਸੋ ਚ ਯਦਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਸਿਯਾ. ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂਯੇਵ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਚੇਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਆਵਤ੍ਤਤਿ.

ਸਹਜਾਤਮੇਵ ਵਿਭਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੮.੮੬) ਸਹਜਾਤਂ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਹਜਾਤਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਚੇਤਨਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਚੇਤਨਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੮.੮੯) ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਪਚ੍ਚਨੀਯੇਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਸਙ੍ਗਾਹਕਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਦ੍ਧਾਰੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇ. ਇਤਰਤ੍ਥ ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਪਦੇ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਸਹਜਾਤਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਛਾਜਾਤਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੮.੭੧) ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋਪਿ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਤਦਭਾਵਾਤਿ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਾ. ਨ ਚ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਂ ਵਿਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਕਡ੍ਢਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਨਾਕਡ੍ਢਨਤੋ ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਗਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਸੇਸਾਨਿ ਏਕਾਦਸੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ. ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਸ੍ਸਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਵਿਪਾਕੋ ਪਵਤ੍ਤਿਏਕਦੇਸਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਭੂਤੋ ਵਾ ਵਿਪਾਕੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ, ਕਮ੍ਮਂ, ਤਸ੍ਸ. ਅਥ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਵਿਪਾਕੋ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਨਾਨਾ…ਪੇ… ਯੋ, ਤਬ੍ਭਾਵੋ…ਪੇ… ਤਾਤਿ ਏਵਂ ਪਦਚ੍ਛੇਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਂ ਵਿਨਾ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ.

ਇਦਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਾਨਂ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਲਾਭਿਤਾਯ ਆਹਚ੍ਚਭਾਸਿਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ‘‘ਯਦਿ ਭਾਵਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਤਰੋ ਵਿਪਾਕਦਾਨਾਭਾਵੇਪਿ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤਾਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਲਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾਤਿ ਇਦਂ ਸਹਾਯਪਚ੍ਚਯਲਾਭਤੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਨ੍ਤਾਨਵੁਤ੍ਤਿਨੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਂ, ਤਦਭਾਵਾ ਸੇਕ੍ਖਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਞ੍ਚ ਯੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਇਦਂ ਪਨ ਠਾਨਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਸਕਭਣ੍ਡੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਦੀਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਚ ਸਂਯੋਜਨਤ੍ਤਯਤਦੇਕਟ੍ਠਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਯ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਸਹਾਯਾਨਂ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤੁਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਾਕੋ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸੇਵ ਸਤਿ ਸਹਾਯੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਵਚਨਂ, ਅਸਤਿ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਵਚਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਦਾਯਿਕਂ ਵਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਞ੍ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘ਤੇਸਂ ਵਿਪਾਕੇ ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ੭੨੫-੭੨੬) ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਪਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਸਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਅਪਨੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

ਅਕੁਸਲਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.