੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੨. ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸਕਥਾਯ ਤਤ੍ਥ ਜਾਤੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਧਿਸ੍ਮਿਂ ਜਾਤੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕੇ ਧਮ੍ਮੇ. ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਮਗ੍ਗੋ. ਅਟ੍ਠਸੁ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗੇਸੁ ਏਕੇਕੋਪਿ ਹਿ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.ਆਸੇਵਤੀਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਵਸੇਨ. ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨ. ਬਹੁਲੀਕਰੋਤੀਤਿ ਅਨਾਗਾਮਿਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨ. ਇਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਪਿ ਸਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਸਦਿਸਮੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਕਤਂ.

੩. ਆਲੋਕਸਞ੍ਞਾਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਪੇਯ੍ਯਾਲੇ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਾਦੀਨਿ ਚ ਝਾਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਕਸਿਣਾਨੁਸ੍ਸਤਿਅਸੁਭਾ ਚ ਦੀਘਂ ਅਸ੍ਸਾਸਾਦੀਨਿ ਚ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਸਮਾਧਿਞਾਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੮੦-੮੧) ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾਵਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਅਸ੍ਸਾਸਵਸੇਨਾਤਿਆਦਿਕੇ ਸੁਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਚਤੁਕ੍ਕੇ ਪਨ ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਾਲੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਮਾਧਿਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੪. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਵਾਰੇ ਪਠਮਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋਤਿਆਦਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋਤਿਆਦਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਜਾਤਾਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਜਾਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਵੋਸਗ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੋਸਗ੍ਗੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਹਿ ਸਙ੍ਖਤਵੋਸਗ੍ਗਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਤੋ ‘‘ਵੋਸਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਤਿਟ੍ਠਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਿ ਹਿ ਆਲਮ੍ਬੀਯਤੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਮ੍ਪਿ ਹਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਨਲ਼ਾਗਾਰਂ ਵਾ ਤਿਣਾਗਾਰਂ ਵਾ ਸੁਕ੍ਖਂ ਕੋਲ਼ਾਪਂ ਤੇਰੋਵਸ੍ਸਿਕਂ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਚੇਪਿ ਦਿਸਾਯ ਪੁਰਿਸੋ ਆਦਿਤ੍ਤਾਯ ਤਿਣੁਕ੍ਕਾਯ ਉਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ, ਲਭੇਥ ਅਗ੍ਗਿ ਓਤਾਰਂ, ਲਭੇਥ ਅਗ੍ਗਿ ਆਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੪੩). ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਜਾਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵੋਸਗ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਤਿਟ੍ਠਾਭਾਵੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ ਯੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਗ੍ਗਤਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਭੇਦੋ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਸੋ ਸਮਾਧੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯੋ ਸਮਾਧਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਯੇਵ ਹਿ ਇਤਿ ਪਠਮਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਸਮਥੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੫. ਯੁਗਨਦ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯਸ੍ਮਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯੁਗਨਦ੍ਧਕ੍ਕਮੋ ਪੁਰਿਮਦ੍ਵਯਨਿਦ੍ਦੇਸਨਯੇਨੇਵ ਪਾਕਟੋ, ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਯੁਗਨਦ੍ਧਕ੍ਕਮੋ ਪਨ ਨ ਪਾਕਟੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਅਨੇਕਨ੍ਤਿਕਂ ਯੁਗਨਦ੍ਧਭਾਵਨਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਯੁਗਨਦ੍ਧਭਾਵਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਸੋਲ਼ਸਹਿ ਆਕਾਰੇਹੀਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਟ੍ਠੇਨਾਤਿਆਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤਰਸਸੁ ਆਕਾਰੇਸੁ ਅਨ੍ਤੇ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਯੁਗਨਦ੍ਧਂ ਮੂਲਪਦੇਨ ਏਕਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤਂ ਵਿਪ੍ਪਹਾਯ ਸੇਸਾਨਂ ਵਸੇਨ ‘‘ਸੋਲ਼ਸਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਆਲਮ੍ਬਨਟ੍ਠੇਨ, ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਗੋਚਰਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਟ੍ਠੇਪਿ ਸਤਿ ਨਿਸ੍ਸਯਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ. ਪਹਾਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਜਹਨਟ੍ਠੇਨ. ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਹਾਨੇਪਿ ਸਤਿ ਪੁਨ ਅਨਾਦਿਯਨੇਨ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਟ੍ਠੇਨ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਉਗ੍ਗਮਨਟ੍ਠੇਨ. ਵਿਵਟ੍ਟਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਉਗ੍ਗਮਨੇਪਿ ਸਤਿ ਅਪੁਨਰਾਵਟ੍ਟਨੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ. ਸਨ੍ਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤਟ੍ਠੇਨ. ਪਣੀਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤਟ੍ਠੇਪਿ ਸਤਿ ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ, ਅਤਪ੍ਪਕਟ੍ਠੇਨ ਵਾ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਬਨ੍ਧਨਾਪਗਤਟ੍ਠੇਨ. ਅਨਾਸਵਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਬਨ੍ਧਨਮੋਕ੍ਖੇਪਿ ਸਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਸਵਵਿਰਹਿਤਟ੍ਠੇਨ. ਤਰਣਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਨੋਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਪਿਲਵਨਟ੍ਠੇਨ, ਅਤਿਕ੍ਕਮਨਟ੍ਠੇਨ ਵਾ. ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਰਹਿਤਟ੍ਠੇਨ. ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਣਿਧਿਵਿਰਹਿਤਟ੍ਠੇਨ. ਸੁਞ੍ਞਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਵਿਰਹਿਤਟ੍ਠੇਨ. ਏਕਰਸਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਏਕਕਿਚ੍ਚਟ੍ਠੇਨ. ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਨਟ੍ਠੇਨ. ਯੁਗਨਦ੍ਧਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਯੁਗਲਕਟ੍ਠੇਨ.

ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਪਜਹਤੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਜਹਤੋਤਿ ਯੋਗਿਨੋ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਰੋਧੋ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮਥੋ ਚੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਅਤਿਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਲੀਨਪਕ੍ਖਿਕਤ੍ਤਾ ਸਮਥਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕੋਸਜ੍ਜਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚੇ ਸਮਥਂ ਅਤਿਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਪਕ੍ਖਿਕਤ੍ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਥੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਕੋਸਜ੍ਜਪਾਤਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਸਮਥਂ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਪਾਤਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਸਮਥੋ ਸਮਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਪਾਤਤੋ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਸਮਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਸਮਥਂ ਕੋਸਜ੍ਜਪਾਤਤੋ ਰਕ੍ਖਤਿ. ਏਵਮਿਮੇ ਉਭੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਨਕਿਚ੍ਚੇਨ ਏਕਕਿਚ੍ਚਾ, ਸਮਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਕਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਯੁਗਨਦ੍ਧਤ੍ਤਂ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕ੍ਖਣੇ ਯੁਗਨਦ੍ਧਤ੍ਤਾਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਪਹਾਨਪਰਿਚ੍ਚਾਗਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨਕਰਣਾਨਂ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਕਲਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਕਿਲੇਸਾ ਚ ਖਨ੍ਧਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਹਗਤਕਿਲੇਸਾ ਚ ਖਨ੍ਧਾ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ. ਸੇਸਾਨਂ ਨ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਾਵਿਜ੍ਜਾ ਏਵ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ. ਵਿਵਟ੍ਟਤੋਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ.

ਸਮਾਧਿ ਕਾਮਾਸਵਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰਾਗਵਿਰਾਗਾਤਿ ਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਰਾਗੋ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ, ‘‘ਰਾਗਵਿਰਾਗਤੋ’’ਤਿ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ ਵਾ. ਤਥਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ. ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਸਮਾਧਿ. ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਰਤੋਤਿ ਤਰਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਸਬ੍ਬਪਣਿਧੀਹੀਤਿ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਪਣਿਧੀਹਿ, ਸਬ੍ਬਪਤ੍ਥਨਾਹਿ ਵਾ. ਏਵਂ ਚੁਦ੍ਦਸ ਆਕਾਰੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਏਕਰਸਟ੍ਠਞ੍ਚ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠਞ੍ਚ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾਵ ਇਮੇਹਿ ਸੋਲ਼ਸਹਿ ਆਕਾਰੇਹੀਤਿ ਆਹ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤੇਸਂ ਚੁਦ੍ਦਸਨ੍ਨਂ ਆਕਾਰਾਨਂ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਅਵਸਾਨੇ ‘‘ਏਕਰਸਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯੁਗਨਦ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤੇ ਦ੍ਵੇਪਿ ਆਕਾਰਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸੋਲ਼ਸਹੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਯੁਗਨਦ੍ਧਟ੍ਠੋ ਪਨ ਉਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਨ ਭਣਿਤੋਯੇਵਾਤਿ.