ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੇ

ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ

(ਪਠਮੋ ਭਾਗੋ)

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ

ਯੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕਾਤਿਗਸਬ੍ਬਸੋਭਾ-

ਯੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੋ;

ਦੋਸੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਸਵਾਸਨੇਹਿ,

ਮੁਤ੍ਤੋ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਰਮਞ੍ਚ ਦਾਤਾ.

ਨਿਚ੍ਚਂ ਦਯਾਚਨ੍ਦਨਸੀਤਚਿਤ੍ਤੋ,

ਪਞ੍ਞਾਰਵਿਜ੍ਜੋਤਿਤਸਬ੍ਬਨੇਯ੍ਯੋ;

ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਭੂਤੇਸੁ ਤਮਗ੍ਗਭੂਤਂ,

ਭੂਤਤ੍ਥਨਾਥਂ ਸਿਰਸਾ ਨਮਿਤ੍ਵਾ.

ਯੋ ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਮੁਨੀਵ ਅਗ੍ਗੋ, ਅਨਨ੍ਤਸਙ੍ਖੇਸੁ ਜਿਨਤ੍ਤਜੇਸੁ;

ਅਹੂ ਦਯਾਞਾਣਗੁਣੇਹਿ ਸਤ੍ਥੁਲੀਲਾਨੁਕਾਰੀ ਜਨਤਾਹਿਤੇਸੁ.

ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਮੁਨਿਰਾਜਪੁਤ੍ਤਂ, ਥੇਰਂ ਥਿਰਾਨੇਕਗੁਣਾਭਿਰਾਮਂ;

ਪਞ੍ਞਾਪਭਾਵੁਗ੍ਗਤਚਾਰੁਕਿਤ੍ਤਿਂ, ਸੁਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਥੋ ਨਮਿਤ੍ਵਾ.

ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਾਨੁਪਵਤ੍ਤਕੇਨ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸਾਵਕੇਨ;

ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਤਥਾਗਤੇਨ, ਭੂਤਤ੍ਥਵੇਦਿਤ੍ਤਮੁਪਾਗਤੇਨ.

ਯੋ ਭਾਸਿਤੋ ਭਾਸਿਤਕੋਵਿਦੇਨ, ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਦੀਪੁਜ੍ਜਲਨਾਯਕੇਨ;

ਪਾਠੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ, ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਤਨ੍ਨਾਮਵਿਸੇਸਿਤੋ ਚ.

ਵਿਚਿਤ੍ਤਨਾਨਤ੍ਤਨਯੋਪਗੂਲ਼੍ਹੋ, ਗਮ੍ਭੀਰਪਞ੍ਞੇਹਿ ਸਦਾਵਗਾਲ਼੍ਹੋ;

ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਲੋਕਤ੍ਥਪਰਾਯਣੇਹਿ, ਸਂਸੇਵਨੀਯੋ ਸੁਜਨੇਹਿ ਨਿਚ੍ਚਂ.

ਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਾਵਹਨਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ, ਯੋਗੀਹਿਨੇਕੇਹਿ ਨਿਸੇਵਿਤਸ੍ਸ;

ਅਤ੍ਥਂ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਨੁਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤੋ, ਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਯੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਨੁਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋ.

ਅਵੋਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਸਮਯਾ ਸਕਾ ਚ, ਅਨਾਮਸਨ੍ਤੋ ਸਮਯਂ ਪਰਞ੍ਚ;

ਪੁਬ੍ਬੋਪਦੇਸਟ੍ਠਕਥਾਨਯਞ੍ਚ, ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਉਪਸਂਹਰਨ੍ਤੋ.

ਵਕ੍ਖਾਮਹਂ ਅਟ੍ਠਕਥਂ ਜਨਸ੍ਸ, ਹਿਤਾਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਂ;

ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਪਕਾਸਿਨਿਂ ਤਂ, ਸੁਣਾਥ ਧਾਰੇਥ ਚ ਸਾਧੁ ਸਨ੍ਤੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਤਨ੍ਨਾਮਵਿਸੇਸਿਤੋ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਤਾ ਤਾਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਚਤਸ੍ਸੋ ਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ – ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ. ਤਾਸਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਮਗ੍ਗੋ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯੋਤਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੋ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਟਿਲਾਭਹੇਤੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਥਮਯਂ ਤਾਸਂ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਚੇ? ਪਭੇਦਤੋ ਦੇਸਿਤਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਾਵਹਤ੍ਤਾ. ਨਾਨਾਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨਞ੍ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਾਨਾਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ ਦੇਸਨਾ ਸੋਤੂਨਂ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਞ੍ਚ ਸਞ੍ਜਨੇਤਿ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਆਯਤਿਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਾਯ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ – ‘‘ਪਭੇਦਤੋ ਹਿ ਦੇਸਨਾ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਾਵਹਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਪਦਭਾਜਨੀਯ). ਅਯਞ੍ਚ ਨਾਨਾਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ ਦੇਸਨਾ, ਤੇਨਸ੍ਸਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਮਗ੍ਗਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿ.

ਤਤ੍ਥ ਚਤਸ੍ਸੋਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਪਭੇਦਾ. ‘‘ਅਤ੍ਥੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਤਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੮) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪਭੇਦਾ, ਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਪਭੇਦਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਅਤ੍ਥੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਪਟਿਭਾਨਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਭਾਨੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਹੇਤੁਫਲਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਹੇਤੁਅਨੁਸਾਰੇਨ ਅਰੀਯਤਿ ਅਧਿਗਮੀਯਤਿ ਪਾਪੁਣੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਭੇਦਤੋ ਪਨ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ, ਵਿਪਾਕੋ, ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਸੋ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤਂ ਵਿਦਹਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਚੇਵ ਪਾਪੇਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਭੇਦਤੋ ਪਨ ਯੋ ਕੋਚਿ ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਹੇਤੁ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ, ਭਾਸਿਤਂ, ਕੁਸਲਂ, ਅਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਵਿਭ. ੭੧੯-੭੨੫) –

‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਹੇਤੁਫਲੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਜਾਤਾ ਭੂਤਾ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪਾਤੁਭੂਤਾ, ਇਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਯਮ੍ਹਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਜਾਤਾ ਭੂਤਾ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪਾਤੁਭੂਤਾ, ਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

‘‘ਜਰਾਮਰਣੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

‘‘ਜਾਤਿਯਾ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਭਵੇ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਉਪਾਦਾਨੇ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਤਣ੍ਹਾਯ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਵੇਦਨਾਯ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਫਸ੍ਸੇ ਞਾਣਂ….ਪੇ… ਸਲ਼ਾਯਤਨੇ ਞਾਣਂ….ਪੇ… ਨਾਮਰੂਪੇ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗਾਥਂ ਉਦਾਨਂ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ ਜਾਤਕਂ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ ਵੇਦਲ੍ਲਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਜਾਨਾਤਿ ‘ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ. ਇਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਤੇਸਂ ਵਿਪਾਕੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋ.

ਤਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਯਾ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਭਿਚਾਰਿਵੋਹਾਰੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਲਾਪੇ ਭਾਸਨੇ ਉਦੀਰਣੇ ਤਂ ਲਪਿਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਉਦੀਰਿਤਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ‘‘ਅਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਨ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਤਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਮਾਗਧਿਕਾਯ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਮੂਲਭਾਸਾਯ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਏਵਮਯਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾ, ਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਰਮ੍ਮਣਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਨ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹਿ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਫਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਫਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ‘‘ਅਯਂ ਨ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਵੇਦਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਞ੍ਞਂ ਪਨੇਸ ਨਾਮਾਖ੍ਯਾਤਉਪਸਗ੍ਗਨਿਪਾਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਦ੍ਦਂ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤੀਤਿ? ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਨ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਤਮ੍ਪਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਨਯਿਦਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਭਾਸਂ ਨਾਮ ਸਤ੍ਤਾ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਂ ਕਥਿਤਂ – ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਹਿ ਦਹਰਕਾਲੇ ਕੁਮਾਰਕੇ ਮਞ੍ਚੇ ਵਾ ਪੀਠੇ ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਤਂ ਕਥਯਮਾਨਾ ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਦਾਰਕਾ ਤੇਸਂ ਤਂ ਤਂ ਭਾਸਂ ਵਵਤ੍ਥਾਪੇਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਭਾਸਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਮਾਤਾ ਦਮਿਲ਼ੀ, ਪਿਤਾ ਅਨ੍ਧਕੋ. ਤੇਸਂ ਜਾਤਦਾਰਕੋ ਸਚੇ ਮਾਤੁ ਕਥਂ ਪਠਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਦਮਿਲ਼ਭਾਸਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਚੇ ਪਿਤੁ ਕਥਂ ਪਠਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਅਨ੍ਧਕਭਾਸਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਨ ਕਥਂ ਅਸੁਣਨ੍ਤੋ ਮਾਗਧਿਕਭਾਸਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ.

ਯੋਪਿ ਅਗਾਮਕੇ ਮਹਾਅਰਞ੍ਞੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੋ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੋਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਵਚਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੋ ਮਾਗਧਿਕਭਾਸਮੇਵ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਨਿਰਯੇ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਯਂ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਦੇਵਲੋਕੇਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਮਾਗਧਿਕਭਾਸਾਵ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਸੇਸਾ ਓਟ੍ਟਕਿਰਾਤਅਨ੍ਧਕਯੋਨਕਦਮਿਲ਼ਭਾਸਾਦਿਕਾ ਭਾਸਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਯਮੇਵੇਕਾ ਯਥਾਭੁਚ੍ਚਬ੍ਰਹ੍ਮਵੋਹਾਰਅਰਿਯਵੋਹਾਰਸਙ੍ਖਾਤਾ ਮਾਗਧਿਕਭਾਸਾ ਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਤਨ੍ਤਿਂ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੋ ਮਾਗਧਿਕਭਾਸਾਯ ਏਵ ਆਰੋਪੇਸਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਏਵਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥਂ ਆਹਰਿਤੁਂ ਸੁਖਂ ਹੋਤਿ. ਮਾਗਧਿਕਭਾਸਾਯ ਹਿ ਤਨ੍ਤਿਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਸੋਤਪਥਾਗਮਨਮੇਵ ਪਪਞ੍ਚੋ. ਸੋਤੇ ਪਨ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਿਤਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਨਯਸਤੇਨ ਨਯਸਹਸ੍ਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਞ੍ਞਾਯ ਪਨ ਭਾਸਾਯ ਤਨ੍ਤਿਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹਕਂ ਪੋਥੇਤ੍ਵਾ ਪੋਥੇਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ. ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਨੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.

ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਞਾਣਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਞਾਣੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ ਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਗੋਚਰਕਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਗਤਂ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

ਇਮਾ ਪਨ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਦ੍ਵੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਤਮੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ? ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਞ੍ਚ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਅਸੀਤਿਯਾਪਿ ਮਹਾਥੇਰਾਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਂ ਪਭੇਦਂ ਗਤਾ, ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ, ਧਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ, ਉਪਾਲਿਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ, ਖੁਜ੍ਜੁਤ੍ਤਰਾਯ ਉਪਾਸਿਕਾਯਾਤਿਏਵਮਾਦੀਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਂ ਪਭੇਦਂ ਗਤਾਤਿ ਇਮਾਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਪਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ? ਅਧਿਗਮੇਨ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਵਨੇਨ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਯ, ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਅਧਿਗਮੋ ਨਾਮ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਵਨਂ ਨਾਮ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ. ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਅਟ੍ਠਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ ਪਾਲ਼ਿਅਟ੍ਠਕਥਾਦੀਸੁ ਗਣ੍ਠਿਪਦਅਤ੍ਥਪਦਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾ. ਉਗ੍ਗਹਿਤਪਾਲ਼ਿਆਦੀਸੁ ਹਿ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪੁਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਸਨੇ ਯੋਗਾਵਚਰਤਾ ਗਤਪਚ੍ਚਾਗਤਿਕਭਾਵੇਨ ਯਾਵ ਅਨੁਲੋਮਗੋਤ੍ਰਭੁਸਮੀਪਂ ਪਤ੍ਤਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨੁਯੋਗੋ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗਾਵਚਰਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਏਤੇਸੁ ਪਨ ਕਾਰਣੇਸੁ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਸਵਨਂ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਭੇਦਸ੍ਸੇਵ ਬਲਵਕਾਰਣਾਨਿ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਅਧਿਗਮਸ੍ਸ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯੋ, ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਤਥਾ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਵਨਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਹੋਨ੍ਤੁ ਵਾ ਮਾ ਵਾ, ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੇਨ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਚੇਵ ਏਤਰਹਿ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮ੍ਮਸਨਂ ਵਿਨਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਇਮੇ ਪਨ ਦ੍ਵੇਪਿ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸਦਾ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਪਰੇ ਆਹੁ –

‘‘ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ, ਦੇਸਭਾਸਾ ਚ ਆਗਮੋ;

ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਅਧਿਗਮੋ, ਗਰੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਤਥਾ;

ਮਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚੇਵਾਤਿ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੋਵ. ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ ਨਾਮ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸਤ੍ਥੇਸੁ ਚ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇਸੁ ਚ ਕੁਸਲਤਾ. ਦੇਸਭਾਸਾ ਨਾਮ ਏਕਸਤਵੋਹਾਰਕੁਸਲਤਾ, ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਨ ਮਾਗਧਿਕੇ ਕੋਸਲ੍ਲਂ. ਆਗਮੋ ਨਾਮ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਓਪਮ੍ਮਵਗ੍ਗਮਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਂ. ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ ਏਕਗਾਥਾਯਪਿ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯਪੁਚ੍ਛਨਂ. ਅਧਿਗਮੋ ਨਾਮ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਤਾ ਵਾ ਸਕਦਾਗਾਮਿਤਾ ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਵਾ. ਗਰੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਨਾਮ ਸੁਤਪਟਿਭਾਨਬਹੁਲਾਨਂ ਗਰੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾਸੋ. ਮਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਤਥਾਰੂਪਾਨਂਯੇਵ ਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਲਾਭੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਪੁਬ੍ਬਯੋਗਞ੍ਚੇਵ ਅਧਿਗਮਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਸਾਵਕਾ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਏਤਾਨਿ ਕਾਰਣਾਨਿ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਪਨ ਸੇਕ੍ਖਫਲਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਾ, ਅਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਅਸੇਕ੍ਖਫਲਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਾ ਚ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਤਥਾਗਤਾਨਞ੍ਹਿ ਦਸ ਬਲਾਨਿ ਵਿਯ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਰਿਯਫਲੇਹੇਵ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ. ਇਮਾਸਂ ਚਤਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੋ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੋ ਏਵ ਪਕਰਣਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਪ੍ਪਕਰਣਂ, ਪਕਾਰੇਨ ਕਰੀਯਨ੍ਤੇ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੇ ਏਤ੍ਥ ਨਾਨਾਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਅਤ੍ਥਾ ਇਤਿ ਪਕਰਣਂ.

ਤਦੇਤਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਪ੍ਪਕਰਣਂ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਸੁਞ੍ਞਤਾਪਟਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਫਲਵਿਸੇਸਸਾਧਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਪਕ੍ਖਪਟਿਸੇਧਨਂ ਯੋਗਾਵਚਰਾਨਂ ਞਾਣਵਰਰਤਨਾਕਰਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਕਥਾਵਿਲਾਸਵਿਸੇਸਹੇਤੁਭੂਤਂ ਸਂਸਾਰਭੀਰੁਕਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦੁਪਾਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸ੍ਸਾਸਜਨਨਤ੍ਥਂ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਨਾਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਵਿਵਰਣੇਨ ਸੁਜਨਹਦਯਪਰਿਤੋਸਜਨਨਤ੍ਥਂ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮਹਾਪਦੀਪਾਵਭਾਸੇਨ ਸਕਲਜਨਵਿਤ੍ਥਤਮਹਾਕਰੁਣਾਸਿਨੇਹਸਿਨਿਦ੍ਧਹਦਯੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜਨਹਦਯਗਤਕਿਲੇਸਨ੍ਧਕਾਰਵਿਧਮਨਤ੍ਥਮੁਜ੍ਜਲਿਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਮਹਾਪਦੀਪਸ੍ਸ ਤਦਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਕਾਸਨਸਿਨੇਹਪਰਿਸੇਕੇਨ ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਮਵਿਰਤਮੁਜ੍ਜਲਨਮਿਚ੍ਛਤਾ ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਕੇਨ ਸਤ੍ਥੁਕਪ੍ਪੇਨ ਧਮ੍ਮਰਾਜਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੇਨ ਭਾਸਿਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲੇ ਯਥਾਸੁਤਮੇਵ ਸਙ੍ਗੀਤਿਂ ਆਰੋਪਿਤਂ.

ਤਦੇਤਂ ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ. ਦੀਘਨਿਕਾਯੋ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੋ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯੋ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਮਹਾਨਿਕਾਯੇਸੁ ਖੁਦ੍ਦਕਮਹਾਨਿਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ. ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗਾਥਾ ਉਦਾਨਂ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ ਜਾਤਕਂ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ ਵੇਦਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਨਵਸੁ ਸਤ੍ਥੁ ਸਾਸਨਙ੍ਗੇਸੁ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਗੇਯ੍ਯਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਙ੍ਗਦ੍ਵਯਸਙ੍ਗਹਿਤਂ.

‘‘ਦ੍ਵਾਸੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਤੋ ਗਣ੍ਹਿਂ, ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖੁਤੋ;

ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਯੇ ਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ’’ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੧੦੨੭) –

ਧਮ੍ਮਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕਤ੍ਥੇਰੇਨ ਪਨ ਪਞ੍ਚਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਏਤਦਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪਿਤੇਨ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਾਨਂ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਤੋ ਗਹਿਤੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਅਨੇਕਸਤਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਯੋ ਵਗ੍ਗਾ – ਮਹਾਵਗ੍ਗੋ, ਮਜ੍ਝਿਮਵਗ੍ਗੋ, ਚੂਲ਼ਵਗ੍ਗੋਤਿ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਵਗ੍ਗਸ੍ਮਿਂ ਦਸਦਸਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਞਾਣਕਥਾਦਿਕਾ ਮਾਤਿਕਾਕਥਾਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਸਮਤਿਂਸ ਕਥਾ. ਏਵਮਨੇਕਧਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਂ ਅਪੁਬ੍ਬਪਦਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ. ਇਮਞ੍ਹਿ ਪਕਰਣਂ ਪਾਠਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਉਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੇਨ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੇਨ ਚ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਞ੍ਚ, ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੇਨਾਪਿ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਞ੍ਚ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸਹੇਤੁ? ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਲੋਕਹਿਤਾਯ ਲੋਕੇ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਂ.

ਤਤ੍ਥ ਸਮਤਿਂਸਾਯ ਕਥਾਸੁ ਞਾਣਕਥਾ ਕਸ੍ਮਾ ਆਦਿਤੋ ਕਥਿਤਾਤਿ ਚੇ? ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਮਲਵਿਸੋਧਕਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਦਿਭੂਤਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਆਦਿਮੇਵ ਵਿਸੋਧੇਹਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਕੋ ਚਾਦਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸੀਲਞ੍ਚ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਉਜੁਕਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੬੯)?

ਉਜੁਕਾ ਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਞਾਣਕਥਾ ਆਦਿਤੋ ਕਥਿਤਾ.

ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਹੋਤਿ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਹੋਤਿ? ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਸਤੀ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਤੀ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਂ ‘ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਂ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧੀ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੩੬ ਆਦਯੋ).

ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਭੂਤਾਯ ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾਯ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਨਮ੍ਪਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਭਾਵਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਞਾਣਂ ਤਾਵ ਸੋਧੇਤੁਂ ਞਾਣਕਥਾ ਆਦਿਤੋ ਕਥਿਤਾ.

‘‘ਅਪਿਚੁਦਾਯਿ, ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੋ, ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਅਪਰਨ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਂ ਤੇ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ – ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਦਂ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਸਤਿ ਇਦਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਇਦਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੭੧) ਚ –

ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਞਾਣਕਥਾ ਆਦਿਤੋ ਕਥਿਤਾ.

‘‘ਅਲਂ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਤਿਟ੍ਠਤੇਤਂ ‘ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਸਕਾਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਿਂਸੁ, ਸਬ੍ਬੇਵ ਨ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਿਂਸੁ, ਉਦਾਹੁ ਏਕਚ੍ਚੇ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਿਂਸੁ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਨ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਿਂਸੂ’ਤਿ. ਧਮ੍ਮਂ ਤੇ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਂ ਸੁਣਾਹਿ ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿਕਰੋਹਿ, ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੩) ਚ –

ਪੁਥੁਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਰਪ੍ਪਵਾਦਾਨਂ ਵਾਦੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੇ ਚ ਮਗ੍ਗੇ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਞਾਣਕਥਾ ਆਦਿਤੋ ਕਥਿਤਾ.

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਙ੍ਗਾਨਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਸਂਸੇਵੋ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪਟਿਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੪੬; ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੧੧) ਚ –

‘‘ਸਦ੍ਧਾਜਾਤੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਤਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤਿ, ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤੋ ਸੋਤਂ ਓਦਹਤਿ, ਓਹਿਤਸੋਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਸੁਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਧਾਰੇਤਿ, ਧਾਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਤ੍ਥਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਖਮਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿਯਾ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ, ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਉਸ੍ਸਹਤਿ, ਉਸ੍ਸਹਿਤ੍ਵਾ ਤੁਲੇਤਿ, ਤੁਲਯਿਤ੍ਵਾ ਪਦਹਤਿ, ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਕਾਯੇਨ ਚੇਵ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਨਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੮੩, ੪੩੨) ਚ –

‘‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ…ਪੇ… ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਆਦੀਨਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੦) ਚ –

ਅਨੇਕਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਦਾਨਿ ਅਨੁਲੋਮੇਨ੍ਤੇਨ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਕ੍ਕਮੇਨ ਞਾਣਕਥਾ ਆਦਿਤੋ ਕਥਿਤਾ.

ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਞਾਣਕਥਾ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਠਿਤਾ. ਉਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਸੋਤਾਵਧਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨਿ ਮਾਤਿਕਾਵਸੇਨ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਕਥਂ ਸੋਤਾਵਧਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਂ. ‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ ਸੋਤਾਵਧਾਨਂ, ਤਂਪਜਾਨਨਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤਾਨਿਯੇਵ ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨੀਤਿ.

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

(੧) ਮਹਾਵਗ੍ਗੋ

੧. ਞਾਣਕਥਾ

ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਤਤ੍ਥ ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਤਾਵ ਸੋਤਾਵਧਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੋਤਸਦ੍ਦੋ ਅਨੇਕਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦੋ. ਤਥਾ ਹੇਸ –

ਮਂਸਵਿਞ੍ਞਾਣਞਾਣੇਸੁ, ਤਣ੍ਹਾਦੀਸੁ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ;

ਧਾਰਾਯਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ, ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਚ.

‘‘ਸੋਤਾਯਤਨਂ ਸੋਤਧਾਤੁ ਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੧੫੭) ਹਿ ਅਯਂ ਸੋਤਸਦ੍ਦੋ ਮਂਸਸੋਤੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੫) ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣੇ. ‘‘ਦਿਬ੍ਬਾਯ ਸੋਤਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੬) ਞਾਣਸੋਤੇ. ‘‘ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਏਤਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਮਯਾ ਕਿਤ੍ਤਿਤਾਨਿ ਪਕਿਤ੍ਤਿਤਾਨਿ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤਾਨਿ ਦੇਸਿਤਾਨਿ ਪਞ੍ਞਪਿਤਾਨਿ ਪਟ੍ਠਪਿਤਾਨਿ ਵਿਵਰਿਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਤਾਨਿ ਪਕਾਸਿਤਾਨਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਤਣ੍ਹਾਸੋਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸੋਤੋ ਕਿਲੇਸਸੋਤੋ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸੋਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸੋਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੪) ਤਣ੍ਹਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ‘‘ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਦਾਰੁਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਗਙ੍ਗਾਯ ਨਦਿਯਾ ਸੋਤੇਨ ਵੁਯ੍ਹਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੪੧) ਉਦਕਧਾਰਾਯਂ. ‘‘ਅਰਿਯਸ੍ਸੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਯਦਿਦਂ ਸੋਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ. ‘‘ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸੋਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਉਭਯਤੋ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਇਧ ਲੋਕੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚ ਪਰਲੋਕੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੪੯) ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿਯਂ. ਇਧ ਪਨਾਯਂ ਮਂਸਸੋਤੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਨ ਸੋਤੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ, ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਵਾ ਅਵਧੀਯਤਿ ਅਵਤ੍ਥਾਪੀਯਤਿ ਅਪ੍ਪੀਯਤੀਤਿ ਸੋਤਾਵਧਾਨਂ. ਕਿਂ ਤਂ? ਸੁਤਂ. ਸੁਤਞ੍ਚ ਨਾਮ ‘‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੩੯) ਵਿਯ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਅਵਧਾਰਿਤਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ, ਤਂ ਇਧ ਸੋਤਾਵਧਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੋਤਾਵਧਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸੁਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸੋਤਾਵਧਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਚ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਟਕਰਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਜਾਨਾਤੀਤਿਪਿ ਪਞ੍ਞਾ.

ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਤਸਦ੍ਦੋ ਤਾਵ ਸਉਪਸਗ੍ਗੋ ਅਨੁਪਸਗ੍ਗੋ ਚ –

ਗਮਨੇ ਵਿਸ੍ਸੁਤੇ ਤਿਨ੍ਤੇਨੁਯੋਗੋਪਚਿਤੇਪਿ ਚ;

ਸਦ੍ਦੇ ਚ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰਞਾਤੇ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.

ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ‘‘ਸੇਨਾਯ ਪਸੁਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸੁਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਉਦਾ. ੧੧; ਮਹਾਵ. ੫) ਵਿਸ੍ਸੁਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ ਅਵਸ੍ਸੁਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਚਿ. ੬੫੭) ਤਿਨ੍ਤਾ ਤਿਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯੇ ਝਾਨਪਸੁਤਾ ਧੀਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੮੧) ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸੁਤਂ ਅਨਪ੍ਪਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਖੁ. ਪਾ. ੭.੧੨; ਪੇ. ਵ. ੨੫) ਉਪਚਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੧) ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੩੯) ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰਵਿਞ੍ਞਾਤਧਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਧ ਪਨਸ੍ਸ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਉਪਧਾਰਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਯਾ ਏਸਾ ਏਤਂ ਸੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਅਵਧਾਰਿਤਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਪਠਮਞ੍ਚ ਅਪਰਾਪਰਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਂ ‘‘ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਸੁਤਮਯਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਤਮਯੇਤਿ ਚ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਮੇਤਂ, ਯਥਾ ‘‘ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ’’ (ਕਥਾ. ੧, ੧੫-੧੮). ‘‘ਵਨਪ੍ਪਗੁਮ੍ਬੇ ਯਥਾ ਫੁਸ੍ਸਿਤਗ੍ਗੇ’’ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੧੩; ਸੁ. ਨਿ. ੨੩੬). ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਅਤ੍ਤਕਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਪਰਕਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਿਸਕਾਰੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੮) ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸੁਤਮਯਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਸੁਤੇਨ ਪਕਤੋ ਫਸ੍ਸਾਦਿਕੋ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੋ ਸੁਤਮਯੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤਮਯੇ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਂ. ਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਞਾਣਂ. ਤਂਯੇਵ ਞਾਣਂ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਅਨਿਯਮੇਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ‘‘ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਨਾਮ ਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਕ੍ਖਲਿਤਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਕੁਸਲਿਸ੍ਸਾਸਖਿਤ੍ਤਉਸੁਪਟਿਵੇਧੋ ਵਿਯ, ਵਿਸਯੋਭਾਸਨਰਸਂ ਪਦੀਪੋ ਵਿਯ, ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਅਰਞ੍ਞਗਤਸੁਦੇਸਕੋ ਵਿਯ. ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੭੧) ਵਚਨਤੋ ਸਮਾਧਿਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਹਿ ਸਭਾਵੋ ਵਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ, ਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਰਸੋ ਨਾਮ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੋ ਵਾ ਫਲਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ, ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੨. ਸੁਤ੍ਵਾਨ ਸਂਵਰੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ –

ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੋ ਸਤੀ ਚੇਵ, ਞਾਣਂ ਖਨ੍ਤਿ ਤਥੇਵ ਚ;

ਵੀਰਿਯਂ ਪਞ੍ਚਿਮੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਸਂਵਰਾਤਿ ਪਕਾਸਿਤਾ.

‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋ ਉਪਾਗਤੋ ਸਮੁਪਾਗਤੋ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੧) ਆਗਤੋ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹੀ ਹੋਤਿ ਨਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਾਹੀ. ਯਤ੍ਵਾਧਿਕਰਣਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਰਕ੍ਖਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੫; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੯; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੬) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਸਤਿਸਂਵਰੋ.

‘‘ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ (ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ),

ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;

ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਮਿ, ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧੀਯਰੇ’’ਤਿ . (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾ ੬੦; ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੧) –

ਆਗਤੋ ਞਾਣਸਂਵਰੋ. ‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਸਵਾ ਪਟਿਸੇਵਨਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ ਚੀਵਰਂ ਪਟਿਸੇਵਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੩; ਅ. ਨਿ. ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇਵਨਾਸਂਵਰੋ, ਸੋਪਿ ਞਾਣਸਂਵਰੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ‘‘ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਸ੍ਸ ਜਿਘਚ੍ਛਾਯ ਪਿਪਾਸਾਯ ਡਂਸਮਕਸਵਾਤਾਤਪਸਰਿਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਨਂ ਦੁਰੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਰਾਗਤਾਨਂ ਵਚਨਪਥਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਰੀਰਿਕਾਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਤਿਬ੍ਬਾਨਂ ਖਰਾਨਂ ਕਟੁਕਾਨਂ ਅਸਾਤਾਨਂ ਅਮਨਾਪਾਨਂ ਪਾਣਹਰਾਨਂ ਅਧਿਵਾਸਕਜਾਤਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਆਗਤੋ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ. ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੬; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋ. ‘‘ਇਧ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਂ ਪਹਾਯ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੇਨ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੮) ਆਗਤੋ ਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸਂਵਰੋ, ਸੋਪਿ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਤੇਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਸਂਵਰੇਸੁ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇਵਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਂਵਰਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤੇਸੁ ਚ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ. ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਚਾਯਂ ਸਂਵਰੋ ਯਥਾਸਕਂ ਸਂਵਰਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਨਂ ਸਂਵਰਣਤੋ ਸਂਵਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੁਤਮਯਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਂਵਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਂਵਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ‘‘ਸੁਤ੍ਵਾਨ ਸਂਵਰੇ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਸੁਤ੍ਵਾਤਿ ਵਚਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਸੁਤਹੇਤੁਨਾ ਸਂਵਰੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸੀਲਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਸੀਲਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਂ. ਕਿਮਿਦਂ ਸੀਲਨਂ ਨਾਮ? ਸਮਾਧਾਨਂ ਵਾ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਸੁਸੀਲ੍ਯਵਸੇਨ ਅਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਧਾਰਣਂ ਵਾ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਵਸੇਨ ਆਧਾਰਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤਦੇਵ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਵਿਦੂ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇ ਪਨ ‘‘ਅਧਿਸੇਵਨਟ੍ਠੇਨ ਆਚਾਰਟ੍ਠੇਨ ਤਸ੍ਸੀਲਟ੍ਠੇਨ ਸਿਰਟ੍ਠੇਨ ਸੀਤਲਟ੍ਠੇਨ ਸਿਵਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਸੀਲਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਤਸ੍ਸ, ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਅਨੇਕਧਾ;

ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਰੂਪਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨੇਕਧਾ.

ਯਥਾ ਹਿ ਨੀਲਪੀਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨੀਲਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ, ਤਥਾ ਸੀਲਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਯਦੇਤਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਸਮਾਧਾਨਵਸੇਨ ਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸੀਲਨਂ, ਤਦੇਵ ਲਕ੍ਖਣਂ ਚੇਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮਾਧਾਨਪਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ. ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ –

‘‘ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂਸਨਤਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਗੁਣੋ ਤਥਾ;

ਕਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇਨ, ਰਸੋ ਨਾਮ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ’’.

ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਸੀਲਂ ਨਾਮ ਕਿਚ੍ਚਟ੍ਠੇਨ ਰਸੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਂ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਰਸੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਰਸਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਸੋਚੇਯ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਯਿਦਂ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੁਹਿ;

ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ ਹਿਰੀ ਚੇਵ, ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਿਤਂ. –

ਤਯਿਦਂ ਸੀਲਂ ‘‘ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੬੬) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸੋਚੇਯ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੁਚਿਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਤਿ ਗਹਣਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਿਤਂ, ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਹਿ ਸਤਿ ਸੀਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਚ, ਅਸਤਿ ਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਏਵਂਵਿਧੇਨ ਸੀਲੇਨ ਸਹਗਤਂ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸੀਲਮਯੇ ਞਾਣਂ. ਅਥ ਵਾ ਸੀਲਮੇਵ ਪਕਤਂ ਸੀਲਮਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੀਲਮਯੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ. ਅਸਂਵਰੇ ਆਦੀਨਵਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ, ਸਂਵਰੇ ਆਨਿਸਂਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ, ਸਂਵਰਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ, ਸਂਵਰਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ ਸੀਲਮਯਞਾਣੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ.

੩. ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਦਹਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸੀਲਮਯਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਸੀਲਸਂਵਰੇਨ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਸਂਵਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸਮਾਦਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਦਹਨੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਆਦਹਨਂ ਠਪਨਨ੍ਤਿ ਚ ਸਮਾਦਹਨਂ, ਸਮਾਧਿਸ੍ਸੇਵੇਤਂ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ.

ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਸਮਾਧਿ. ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਾਧਿ? ਸਮਾਧਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਾਧਿ. ਕਿਮਿਦਂ ਸਮਾਧਾਨਂ ਨਾਮ? ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਆਧਾਨਂ, ਠਪਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵੇਨ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਅਵਿਕ੍ਖਿਪਮਾਨਾ ਅਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਾ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਸਮਾਧਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ –

ਲਕ੍ਖਣਂ ਤੁ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਵਿਕ੍ਖੇਪਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ ਰਸੋ;

ਅਕਮ੍ਪਨਮੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਸੁਖਂ ਪਨ.

ਭਾਵੀਯਤਿ ਵਡ੍ਢੀਯਤੀਤਿ ਭਾਵਨਾ, ਸਮਾਧਿ ਏਵ ਭਾਵਨਾ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ, ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਡ੍ਢਨਾ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ. ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਵਚਨੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਭਾਵਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਵਸੇਨ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਮਯੇ ਞਾਣਂ.

੪. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਚ੍ਚ ਫਲਮੇਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਨ ਵਿਨਾ ਤੇਨ, ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪਿਚ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਥੋ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਬਹੁਵਿਧਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨੇ ਚ ਪਞ੍ਞਾ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ.

ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਤਾਵ ਸਭਾਵਪਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਪਤ੍ਤਿਪਰਿਯਤ੍ਤਿਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਤਾਵਿਕਾਰਗੁਣਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧) ਸਭਾਵੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਸੇਤੇ ਚਤੁਰੋ ਧਮ੍ਮਾ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਘਰਮੇਸਿਨੋ;

ਸਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮੋ ਧਿਤਿ ਚਾਗੋ, ਸ ਵੇ ਪੇਚ੍ਚ ਨ ਸੋਚਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੯੦) –

ਆਦੀਸੁ ਪਞ੍ਞਾਯਂ.

‘‘ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਉਭੋ ਸਮਵਿਪਾਕਿਨੋ;

ਅਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰਯਂ ਨੇਤਿ, ਧਮ੍ਮੋ ਪਾਪੇਤਿ ਸੁਗ੍ਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੩੦੪) –

ਆਦੀਸੁ ਪੁਞ੍ਞੇ. ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਅਧਿਵਚਨਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧੦੬-੧੦੮) ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੨੩੩-੨੩੪) ਆਪਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੭੩) ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੨੧). ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੫) ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਤਾਯਂ. ‘‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੧੦੭) ਵਿਕਾਰੇ. ‘‘ਛਨ੍ਨਂ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੫੦) ਗੁਣੇ. ‘‘ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੭੨੦) ਪਚ੍ਚਯੇ. ‘‘ਠਿਤਾਵ ਸਾ ਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੩੭) ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ. ਸ੍ਵਾਯਮਿਧਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਪੂਰਕਂ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਪਤਮਾਨਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਸਕਸਕਲਕ੍ਖਣੇ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਵਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ, ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤਾਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਂ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਮਯਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮਾਹਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯ ਯੋਗਮਾਰਭਿਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਪਰਿਯਾਯਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ‘‘ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਏਵ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨੇਵ ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਰਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਹਿ ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੇ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਕਾਤੁਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਗਹਣੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭੂਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਞਾਣਂ ਵਿਯ ‘‘ਸਮਾਦਹਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਯੁਗਨਦ੍ਧਤ੍ਤਾ.

‘‘ਸਮਾਦਹਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਚੇ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਤਥਾ ਚੇ ਸਮਾਦਹੇ;

ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ ਸਮਥੋ ਤਦਾ ਅਹੁ, ਸਮਾਨਭਾਗਾ ਯੁਗਨਦ੍ਧਾ ਵਤ੍ਤਰੇ’’ਤਿ. –

ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਂ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿਞ੍ਚ ਞਾਣਞ੍ਚ ਯੁਗਨਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ, ਤਾਵ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੫. ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ, ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤਿ ਇਤਾ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਤਿ ਅਤੀਤਾ, ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਨ ਆਗਤਾ ਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਤਿ ਅਨਾਗਤਾ, ਤਂ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਉਦ੍ਧਂ ਪਨ੍ਨਾ ਗਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਅਦ੍ਧਾ ਸਨ੍ਤਤਿਖਣਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਸਨ੍ਤਤਿਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤੇਸਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕੇਕਕ੍ਖਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣੇ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਕਲਾਪਵਸੇਨ ਰਾਸਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਨਿਚ੍ਛਯਨੇ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਨੇ ਪਞ੍ਞਾ.

ਸਮ੍ਮਸਨੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਆਮਸਨੇ ਅਨੁਮਜ੍ਜਨੇ ਪੇਕ੍ਖਣੇ ਞਾਣਂ, ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ‘‘ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ, ਏਕਂ ਸਮ੍ਮਸਨਂ, ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ, ਏਕਂ ਸਮ੍ਮਸਨਂ, ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ, ਏਕਂ ਸਮ੍ਮਸਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੮) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸਮ੍ਮਸਨਵਸੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤੇ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਖਨ੍ਧੇ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

੬. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦਸ੍ਸਨੇ ਭਙ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਉਦਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਪਿ ਭੇਦੇਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਠਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਉਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਾ ਉਦਯਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਉਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਉਦਯਂ ਵਿਨਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਂ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ਉਦਯਦਸ੍ਸਨਂ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਸ੍ਸ ਪਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂਸਮ੍ਮਸਨੇਯੇਵ ਪਾਕਟੀਭੂਤੇ ਉਦਯਬ੍ਬਯੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਰਣਤ੍ਥਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯੇ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੭. ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਭਙ੍ਗਤੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ. ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਭਙ੍ਗਤੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਯਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਂ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਚ ਵਿਵਿਧਾ ਪਸ੍ਸਨਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਜਾਨਨਾ ਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ‘‘ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਏਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਸਿਖਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਮੇਵ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਠਿਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾ ਸਿਦ੍ਧਾਯ ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਤਂ ਅਵਤ੍ਵਾਵ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਏਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਿਖਂ ਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸੁਪਰਿਦਿਟ੍ਠਉਦਯਬ੍ਬਯਸ੍ਸ ਸੁਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਲਹੁਂ ਲਹੁਂ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੇਸੁ ਞਾਣੇ ਤਿਕ੍ਖੇ ਵਹਨ੍ਤੇ ਉਦਯਂ ਪਹਾਯ ਭਙ੍ਗੇ ਏਵ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਨਾਮ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

੮. ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਪਵਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਆਯੂਹਨਾਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪੀਲ਼ਾਯੋਗਤੋ ਸਪ੍ਪਟਿਭਯਵਸੇਨ ਗਹਣੂਪਗਮਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ. ਅਥ ਵਾ ਭਯਤੋ ਉਪਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਞ੍ਞਾ, ਤਂ ‘‘ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਮੇਵ. ‘‘ਯਾ ਚ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ, ਯਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ, ਯਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਟ੍ਠਾ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੭) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਕਮਿਵ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਮ੍ਪਿ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਦਿ ਵਿਯ ਤਿਵਿਧਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਭਙ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਂ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਿਭਵਚਤੁਯੋਨਿਪਞ੍ਚਗਤਿਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਨਵਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਪਭੇਦਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭੀਰੁਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੀਹਬ੍ਯਗ੍ਘਦੀਪਿਅਚ੍ਛਤਰਚ੍ਛਯਕ੍ਖਰਕ੍ਖਸਚਣ੍ਡਗੋਣਚਣ੍ਡਕੁਕ੍ਕੁਰਪਭਿਨ੍ਨ- ਮਦਚਣ੍ਡਹਤ੍ਥਿਘੋਰਆਸਿਵਿਸਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਸੁਸਾਨਰਣਭੂਮਿਜਲਿਤਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਆਦਯੋ ਵਿਯ ਮਹਾਭਯਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਅਤੀਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਤਾਪਿ ਏਵਮੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਨੇਵ ਤਾਣਂ ਨ ਲੇਣਂ ਨ ਗਤਿ ਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਨਿਵਾਸਗਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਏਕਸਙ੍ਖਾਰੇਪਿ ਪਤ੍ਥਨਾ ਵਾ ਪਰਾਮਾਸੋ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਯੋ ਭਵਾ ਵੀਤਚ੍ਚਿਤਙ੍ਗਾਰਪੁਣ੍ਣਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯੋ ਵਿਯ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਭੂਤਾ ਘੋਰਵਿਸਾ ਆਸਿਵਿਸਾ ਵਿਯ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਸਿਕਾ ਵਧਕਾ ਵਿਯ, ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਾਨਿ ਸੁਞ੍ਞਗਾਮੋ ਵਿਯ, ਛ ਬਾਹਿਰਾਯਤਨਾਨਿ ਗਾਮਘਾਤਕਚੋਰਾ ਵਿਯ, ਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ ਨਵ ਚ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸਾ ਏਕਾਦਸਹਿ ਅਗ੍ਗੀਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾ ਸਜੋਤਿਭੂਤਾ ਵਿਯ ਚ, ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਣ੍ਡਭੂਤਾ ਰੋਗਭੂਤਾ ਸਲ੍ਲਭੂਤਾ ਅਘਭੂਤਾ ਆਬਾਧਭੂਤਾ ਵਿਯ ਚ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਾ ਨਿਰਸਾ ਮਹਾਆਦੀਨਵਰਾਸਿਭੂਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭੀਰੁਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਰਮਣੀਯਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਮ੍ਪਿ ਸਵਾਲ਼ਕਮਿਵ ਵਨਗਹਨਂ, ਸਸਦ੍ਦੂਲਾ ਵਿਯ ਗੁਹਾ, ਸਗਾਹਰਕ੍ਖਸਂ ਵਿਯ ਉਦਕਂ, ਸਮੁਸ੍ਸਿਤਖਗ੍ਗਾ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ, ਸਵਿਸਂ ਵਿਯ ਭੋਜਨਂ, ਸਚੋਰੋ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗੋ, ਆਦਿਤ੍ਤਮਿਵ ਅਗਾਰਂ, ਉਯ੍ਯੁਤ੍ਤਸੇਨਾ ਵਿਯ ਰਣਭੂਮਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਤਾਨਿ ਸਵਾਲ਼ਕਵਨਗਹਨਾਦੀਨਿ ਆਗਮ੍ਮ ਭੀਤੋ ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਲੋਮਹਟ੍ਠਜਾਤੋ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਆਦੀਨਵਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਸੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਨਿਰਸਂ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਂ ਆਦੀਨਵਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਸੋ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਦੀਨਵਤੋ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਤਿ ਨਾਭਿਰਮਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਕੂਟਪਬ੍ਬਤਪਾਦਾਭਿਰਤੋ ਸੁਵਣ੍ਣਰਾਜਹਂਸੋ ਅਸੁਚਿਮ੍ਹਿ ਚਣ੍ਡਾਲਗਾਮਦ੍ਵਾਰਆਵਾਟੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਸਤ੍ਤਸੁ ਮਹਾਸਰੇਸੁਯੇਵ ਅਭਿਰਮਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਯਂ ਯੋਗੀਰਾਜਹਂਸੋ ਸੁਪਰਿਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਭਾਵਨਾਰਾਮਤਾਯ ਪਨ ਭਾਵਨਾਰਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਸੁ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਯੇਵ ਅਭਿਰਮਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਸੁਵਣ੍ਣਪਞ੍ਜਰੇਪਿ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਸੀਹੋ ਮਿਗਰਾਜਾ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਤਿਯੋਜਨਸਹਸ੍ਸਵਿਤ੍ਥਤੇ ਪਨ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇਯੇਵ ਰਮਤਿ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਯੋਗੀਸੀਹੋ ਤਿਵਿਧੇ ਸੁਗਤਿਭਵੇਪਿ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਤੀਸੁ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਯੇਵ ਰਮਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਸਬ੍ਬਸੇਤੋ ਸਤ੍ਤਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੋ ਇਦ੍ਧਿਮਾ ਵੇਹਾਸਙ੍ਗਮੋ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨਾਗਰਾਜਾ ਨਗਰਮਜ੍ਝੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਹਿਮਵਤਿ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤਰਹਦੇਯੇਵ ਰਮਤਿ, ਏਵਮਯਂ ਯੋਗੀਵਰਵਾਰਣੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੇਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੩) ਨਯੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇਯੇਵ ਰਮਤਿ, ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਪ੍ਪੋਣਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰਮਾਨਸੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ.

੯. ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੁ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਂ ਚਜਿਤੁਂ ਕਾਮੇਤਿ ਇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ, ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਂ ਵਾ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ. ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ, ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਂ ਵਾ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ. ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਚ ਸਾ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਚ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ ਚਾਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ. ਇਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦੀਨਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤੁਕਾਮਤਾ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ. ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਕਰਣਤ੍ਥਂ ਮਜ੍ਝੇ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ. ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਵਸਾਨੇ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਨਂ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ. ਏਵਂ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਤਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਨਾਸੁ ਞਾਣਂ, ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਞਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਤਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੂ’’ਤਿ ਚ ਬਹੁਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਏਕਤ੍ਤਾ ‘‘ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਵਚਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ – ‘‘ਯਾ ਚ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਯਾ ਚ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਯਾ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਟ੍ਠਾ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੭). ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੂਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਨਂ ਬਹੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੂਤਿ ਚ ਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਪਨ ਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇਸੁ ਸਭੇਦਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਸਜ੍ਜਤਿ ਨ ਲਗ੍ਗਤਿ ਨ ਬਜ੍ਝਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਂ ਛਡ੍ਡੇਤੁਕਾਮਂ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਯਥਾ ਜਾਲਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੋ ਮਚ੍ਛੋ, ਸਪ੍ਪਮੁਖਗਤੋ ਮਣ੍ਡੂਕੋ, ਪਞ੍ਜਰਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਵਨਕੁਕ੍ਕੁਟੋ, ਦਲ਼੍ਹਪਾਸਵਸਂਗਤੋ ਮਿਗੋ, ਅਹਿਤੁਣ੍ਡਿਕਹਤ੍ਥਗਤੋ ਸਪ੍ਪੋ, ਮਹਾਪਙ੍ਕਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਕੁਞ੍ਜਰੋ, ਸੁਪਣ੍ਣਮੁਖਗਤੋ ਨਾਗਰਾਜਾ, ਰਾਹੁਮੁਖਪਵਿਟ੍ਠੋ ਚਨ੍ਦੋ, ਸਪਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸੋਤਿਏਵਮਾਦਯੋ ਤਤੋ ਤਤੋ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਕਾਮਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਤਸ੍ਸ ਯੋਗਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਕਾਮਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ‘‘ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮੋ ਏਵ ਅਤ੍ਥੋ ਸੁਨ੍ਦਰਤਰੋ. ਅਥਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਿਗਤਾਲਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਸਮ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਤੇ ਏਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਤੋ ਚਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਨਤ੍ਤਵਸੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਭਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਿਞ੍ਚ ਵਿਪ੍ਪਹਾਯ ਭਰਿਯਾਯ ਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਭਰਿਯੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਭਰਿਯਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਦਾਸੀਨੋ ਹੋਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤੋ, ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਮਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਜਾਨਤੋ ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਟਿਕੁਟਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਪਦੁਮਪਲਾਸੇ ਈਸਕਂ ਪੋਣੇ ਉਦਕਫੁਸਿਤਾਨਿ ਪਤਿਲੀਯਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕੁਟਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ ਪਨ ਕੁਕ੍ਕੁਟਪਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨ੍ਹਾਰੁਦਦ੍ਦੁਲਂ ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਟਿਕੁਟਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ, ਏਵਂ ਤਸ੍ਸ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਟਿਕੁਟਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਸਣ੍ਠਾਤਿ. ਏਵਮਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪਰਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਞਾਣੇਹਿ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਸੋ ਵਤ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਨੁਲੋਮਿਕਾਯ ਖਨ੍ਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਨੁਲੋਮਿਕਾਯ ਖਨ੍ਤਿਯਾ ਅਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਅਨੋਕ੍ਕਮਮਾਨੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਵਾ ਸਕਦਾਗਾਮਿਫਲਂ ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੯੮; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੬).

ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ –

‘‘ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਅਨੁਲੋਮਿਕਂ ਖਨ੍ਤਿਂ ਪਟਿਲਭਤਿ? ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ? ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਆਕਾਰੇਹਿ ਅਨੁਲੋਮਿਕਂ ਖਨ੍ਤਿਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਆਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੭).

ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਅਨੁਲੋਮਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਨੁਲੋਮਂ ਵੋਦਾਨਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੧੭).

ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਸਦ੍ਧਾ ਬਲਵਤਰਾ ਹੋਤਿ, ਵੀਰਿਯਂ ਸੁਪਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਸਤਿ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤਂ, ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਤਿਕ੍ਖਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਇਦਾਨਿ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਤਿ. ਭਵਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਕਤਨਯੇਨੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਥੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਾ ਜਵਨਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪੁਰਿਮਾਨਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨਂ ਤਥਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਉਪਰਿ ਚ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾਯ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਰਾਜਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵੋਹਾਰਿਕਮਹਾਮਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਗਤਿਗਮਨਂ ਪਹਾਯ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਂ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਅਨੁਮੋਦਮਾਨੋ ਤੇਸਞ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਪੋਰਾਣਸ੍ਸ ਚ ਰਾਜਧਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਥ ਰਾਜਾ ਵਿਯ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ, ਅਟ੍ਠ ਵੋਹਾਰਿਕਮਹਾਮਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਅਟ੍ਠ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨਿ, ਪੋਰਾਣਰਾਜਧਮ੍ਮੋ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ, ਯਥਾ ਰਾਜਾ ‘‘ਏਵਂ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਅਨੁਮੋਦਮਾਨੋ ਵੋਹਾਰਿਕਾਨਞ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਰਾਜਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਏਵਮਿਦਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨਂ ਤਥਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਉਪਰਿ ਚ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾਯ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੧੦. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬਹਿਦ੍ਧਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਕੁਸਲਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਉਪਾਦਾਯ ਬਹਿਦ੍ਧਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ਹਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ ਵਿਗਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਂ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਵਿਵਟ੍ਟਤਿ ਪਰਾਵਟ੍ਟਤਿ ਪਰਮ੍ਮੁਖਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਨਂ, ਵੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਤਂ ਵਿਵਟ੍ਟਨਞ੍ਚਾਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ ਨ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਏਕਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੮੨੭).

ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਗੋਤ੍ਤਾਭਿਭਵਨਤੋ ਅਰਿਯਗੋਤ੍ਤਭਾਵਨਤੋ ਗੋਤ੍ਰਭੁ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣੇਹਿ ਪਦੁਮਪਲਾਸਤੋ ਉਦਕਮਿਵ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਤੋ ਪਤਿਲੀਯਮਾਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਨ੍ਤੇ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਗੋਤ੍ਤਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਙ੍ਖਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭੂਮਿਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਮਾਨਂ ਅਰਿਯਗੋਤ੍ਤਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਖਂ ਅਰਿਯਭੂਮਿਂ ਓਕ੍ਕਮਮਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਠਮਾਵਤ੍ਤਨਪਠਮਾਭੋਗਪਠਮਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਭੂਤਂ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਾਸੇਵਨਉਪਨਿਸ੍ਸਯਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਵਸੇਨ ਛਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਸਾਧਯਮਾਨਂ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਮੁਦ੍ਧਭੂਤਂ ਅਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤਕਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

੧੧. ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਭਤੋਤਿ ਉਭਤੋ, ਦ੍ਵਯਤੋਤਿ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਕਰਣਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਾਨਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤੀਤਿ ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੮੨੭).

ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਗ੍ਗਤਿ ਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਵਾ ਮਗ੍ਗੀਯਤਿ ਅਨ੍ਵੇਸੀਯਤਿ, ਕਿਲੇਸੇ ਵਾ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਂ. ਜਾਤਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਏਕਵਚਨਂ ਕਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਸਯਂਵਜ੍ਝੇ ਕਿਲੇਸੇ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਮਾਨਂ ਅਨਮਤਗ੍ਗਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦ੍ਦਂ ਸੋਸਯਮਾਨਂ ਸਬ੍ਬਾਪਾਯਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਪਿਦਹਮਾਨਂ ਸਤ੍ਤਅਰਿਯਧਨਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾਵਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗਂ ਪਜਹਮਾਨਂ ਸਬ੍ਬਵੇਰਭਯਾਨਿ ਵੂਪਸਮਯਮਾਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਭਾਵਮੁਪਨਯਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਅਨੇਕਾਨਿ ਆਨਿਸਂਸਸਤਾਨਿ ਪਟਿਲਾਭਯਮਾਨਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਠਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਂ ਪੁਰਿਸੋ, ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾਯ ਪਰਤੀਰੇ;

ਵੇਗੇਨਾਗਮ੍ਮ ਯਥਾ, ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਓਰਿਮਤਿਰਤਰੁਬਦ੍ਧਂ.

ਰਜ੍ਜੁਂ ਵਾ ਦਣ੍ਡਂ ਵਾ, ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾਨ ਪਾਰਨਿਨ੍ਨਤਨੁ;

ਪਾਰਾਪਨ੍ਨੋ ਪਨ ਤਂ, ਮੁਞ੍ਚਿਯ ਵੇਧਂ ਪਤਿਟ੍ਠਹਤਿ ਪਾਰੇ.

ਏਵਂ ਯੋਗਾਵਚਰੋ, ਸਕ੍ਕਾਯਮਯਮ੍ਹਿ ਓਰਿਮੇ ਤੀਰੇ;

ਦਿਟ੍ਠਭਯੋ ਅਭਯੇ ਪਨ, ਠਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਂ ਅਮਤਪਾਰੇ.

ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸ, ਪਭੁਤਿਕਵੇਗੇਨ ਆਗਤੋ ਰਜ੍ਜੁਂ;

ਰੂਪਾਵ੍ਹਂ ਦਣ੍ਡਂ ਵਾ, ਤਦਿਤਰਖਨ੍ਧਾਵ੍ਹਯਂ ਸਮ੍ਮਾ.

ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਆਵਜ੍ਜਨ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਵੁਤ੍ਤਨਯਤੋਵ;

ਅਨੁਲੋਮੇਹੁਲ੍ਲਙ੍ਘਿਯ, ਨਿਬ੍ਬੁਤਿਨਿਨ੍ਨੋ ਤਦਾਸਨੋਪਗਤੋ.

ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਯ ਗੋਤ੍ਰਭੁਨਾ, ਅਲਦ੍ਧਆਸੇਵਨੇਨ ਤੁ ਪਵੇਧਂ;