ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ
ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੇ
ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ
ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਂ ਨਾਥਂ, ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਪਾਰਗੁਂ;
ਵਨ੍ਦੇ ਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰ-ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਯਦੇਸਨਂ.
ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਯੇਨ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਲੋਕਤੋ;
ਵਨ੍ਦੇ ਤਮੁਤ੍ਤਮਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਿਤਂ.
ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੁ ਯੋ;
ਵਨ੍ਦੇ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਂ ਤਂ, ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ.
ਵਨ੍ਦਨਾਜਨਿਤਂ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਇਤਿ ਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ;
ਹਤਨ੍ਤਰਾਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ, ਹੁਤ੍ਵਾਹਂ ਤਸ੍ਸ ਤੇਜਸਾ.
ਠਿਤਿਂ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੇਨ, ਚਿਰਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਯਾ;
ਧਮ੍ਮਰਕ੍ਖਿਤਨਾਮੇਨ, ਥੇਰੇਨ ਅਭਿਯਾਚਿਤੋ.
ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਨਾਥਸ੍ਸ, ਪਾਦਮੂਲੇ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ;
ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਭਿਨੀਹਾਰਂ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਸ ਮਤ੍ਥਕਂ.
ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤਾਨਂ, ਏਸੋ ਅਗ੍ਗੋਤਿ ਤਾਦਿਨਾ;
ਠਪਿਤੋ ਏਤਦਗ੍ਗਸ੍ਮਿਂ, ਯੋ ਮਹਾਸਾਵਕੁਤ੍ਤਮੋ.
ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਵਸਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਪਭਿਨ੍ਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦੋ;
ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ ਥੇਰੋ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਪਸਂਸਿਤੋ.
ਤੇਨ ਯਾ ਭਾਸਿਤਾ ਨੇਤ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤਾ;
ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਸਦਾਯਤ੍ਤਾ, ਨਵਙ੍ਗਸ੍ਸਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ.
ਤਸ੍ਸਾ ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣੇਹਿ, ਓਗਾਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ;
ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦੁਕ੍ਕਰਾ ਕਾਤੁਂ, ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਮਯਾ.
ਸਹ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਯਸ੍ਮਾ, ਧਰਤੇ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ;
ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਸੀਹਾਨਂ, ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਤਸ੍ਮਾ ਤਮੁਪਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾਨ ਪਞ੍ਚਪਿ;
ਨਿਕਾਯੇ ਪੇਟਕੇਨਾਪਿ, ਸਂਸਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਬਲਂ.
ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਮਸਂਕਿਣ੍ਣਂ, ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ;
ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ, ਸਮਯਂ ਅਵਿਲੋਮਯਂ.
ਪਮਾਦਲੇਖਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ, ਪਾਲ਼ਿਂ ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਯੋਜਯਂ;
ਉਪਦੇਸਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ, ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ.
ਇਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਅਸਙ੍ਕਿਣ੍ਣਂ, ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਮੇ;
ਵਿਭਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ, ਨਿਸਾਮਯਥ ਸਾਧਵੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਨੇਤ੍ਤਿ? ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨਯਨਟ੍ਠੇਨ ਨੇਤ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾ ਸਤ੍ਤੇ ਕਾਮਾਦਿਭਵਂ ਨਯਤੀਤਿ ‘‘ਭਵਨੇਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤੇ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਂ ਨਯਤੀਤਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨਯਨਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਨੇਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਨਯਨ੍ਤਿ ਤਾਯਾਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿ. ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣੇਨ ਹਿ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤੇ ਦਸ੍ਸਨਮਗ੍ਗਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ, ਨੀਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਕਰਣੇ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਮ੍ਪਾਪਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਨੇਤ੍ਤਿਉਪਦੇਸਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਵਿਨਾ ਅਵਿਪਰੀਤਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਵਬੋਧੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਤੁਕਾਮੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਨੇਤ੍ਤਿਉਪਦੇਸਾਯਤ੍ਤਾ, ਨੇਤ੍ਤਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭਵਾ, ਸੁਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਭਵਨ੍ਤਿ.
ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਨੇਤ੍ਤਿ ਪਕਰਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਾ ਹਾਰਨਯਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਪਠਮਞ੍ਹਿ ਹਾਰਵਿਚਾਰੋ, ਤਤੋ ਨਯਵਿਚਾਰੋ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਟ੍ਠਾਨਵਿਚਾਰੋਤਿ. ਪਾਲ਼ਿਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ ਪਨ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਵਿਭਾਗਵਾਰਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਹਿ ਨੇਤ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੋ ਵਿਭਾਗਵਾਰੋਤਿ ਵਾਰਦ੍ਵਯਮੇਵ ਹੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੋ ਆਦਿਤੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ. ਸਬ੍ਬੋ ਹਿ ਪਕਰਣਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਂ ਲੋਕੋ ਪੂਜਯਤੇ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਮੂਲਪਦਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾ ਕੁਹਿਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨੇ’’ਤਿ. ਮੂਲਪਦਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥਨਯਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਤਿਕਾ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ.
ਵਿਭਾਗਵਾਰੋ ਪਨ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧੋ. ਤੇਸੁ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ’’ਤਿ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ‘‘ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਪਦਾਨੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰੋ. ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ‘‘ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਾ ਏਤ੍ਤਿਕਾ ਨੇਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੋ. ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੋ ਪਨ ਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੋ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤਵਾਰੋ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਾਰੋ ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨਵਾਰੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ. ਤੇਸੁ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ‘‘ਅਯਂ ਪਹਾਨੇਨ ਸਮਾਰੋਪਨਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਤਮੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੋ’’ਤਿ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ‘‘ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੂ’’ਤਿ ਅਯਂ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤਵਾਰੋ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤਵਾਰਾਨਂ ਕਿਂ ਨਾਨਾਕਰਣਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਯਤ੍ਥ ਅਨੇਕੇਹਿਪਿ ਉਦਾਹਰਣਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਏਕੋ ਹਾਰੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤਿ, ਅਯਂ ਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੋ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਨੇਕੇ ਹਾਰਾ ਸਮ੍ਪਤਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤਵਾਰੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪੇਟਕੇ –
‘‘ਯਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬੇ ਹਾਰਾ, ਸਮ੍ਪਤਮਾਨਾ ਨਯਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ;
ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਧਿਪੁਥੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਭੂਮੀ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੋ’’ਤਿ.
ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨਵਾਰਵਿਭਾਗੋ ਪਾਕਟੋ ਏਵ. ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨਵਾਰੋ ਪਨ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੇ ਵਿਯ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇਸੁਪਿ ਨ ਸਰੂਪਤੋ ਉਦ੍ਧਟੋਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਇਦਂ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਂ ਮਹਾਸਾਵਕਭਾਸਿਤਂ, ਭਗਵਤਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਕਥਮੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਏਵ. ਨ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਪਮਾਣਤਰਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਾ ਹਿ ਚਤੂਹਿ ਮਹਾਪਦੇਸੇਹਿ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਪਾਲ਼ਿ, ਸਾ ਪਮਾਣਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਗਰਹਿਤਾਯ ਆਚਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਪੇਟਕੋਪਦੇਸੋ ਵਿਯ ਇਦਂ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਂ ਆਭਤਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਨਿਦਾਨਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਸੁਭਸੁਤ੍ਤ- (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੪੪ ਆਦਯੋ) ਅਨਙ੍ਗਣਸੁਤ੍ਤ- (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੭ ਆਦਯੋ) ਕਚ੍ਚਾਯਨਸਂਯੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਨਿਦਾਨਂ ਭਾਸਿਤਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਂ ਏਕਨ੍ਤਿਕਂ. ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਪਦਬੁਦ੍ਧਵਂਸਾਦੀਨਞ੍ਚ ਨਿਦਾਨਂ ਨ ਭਾਸਿਤਂ, ਨ ਚ ਤਾਵਤਾ ਤਾਨਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਨਿਦਾਨਞ੍ਚ ਨਾਮ ਸੁਤ੍ਤਵਿਨਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰਾਦੀਹਿ ਮਹਾਸਾਵਕੇਹੇਵ ਭਾਸਿਤਂ, ਇਦਞ੍ਚ ਮਹਾਸਾਵਕਭਾਸਿਤਂ, ਥੇਰਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਨਞ੍ਞਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਵਿਚਾਰਣਾਯਾਤਿ ਕਿਮੇਤੇਨ ਨਿਦਾਨਗਵੇਸਨੇਨ, ਅਤ੍ਥੋਯੇਵੇਤ੍ਥ ਗਵੇਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਯੋ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭਾਵਤੋ ਨ ਇਮਸ੍ਸ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਨਿਦਾਨਵਚਨਕਿਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦੀਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਇਦਾਨਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਕਰਣੇ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਕੋਸਲ੍ਲਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਸਬ੍ਬਮੇਵ ਚੇਤਂ ਪਕਰਣਂ ਸਾਸਨਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਭਾਵਤੋ ਏਕਵਿਧਂ, ਤਥਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਾਦਨਤੋ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਰਸਤੋ ਚ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਵਿਚਾਰਭਾਵਤੋ ਦੁਵਿਧਂ, ਤਥਾ ਸਙ੍ਗਹਵਿਭਾਗਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਤੋ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਣਤੋ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕਤੋ ਲਕ੍ਖਣਲਕ੍ਖਿਯਭਾਵਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਵਚਨਤੋ ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗਤੋ ਚ.
ਤਿਵਿਧਂ ਪੁਗ੍ਗਲਤ੍ਤਯਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਵਿਭਾਗਤੋ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਤਯਕਥਨਤੋ ਪਹਾਨਤ੍ਤਯੂਪਦੇਸਤੋ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਣਤੋ ਤਿਵਿਧਸਂਕਿਲੇਸਵਿਸੋਧਨਤੋ ਮੂਲਗੀਤਿਅਨੁਗੀਤਿਸਙ੍ਗੀਤਿਭੇਦਤੋ ਪਿਟਕਤ੍ਤਯਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਤੋ ਹਾਰਨਯਪਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਭੇਦਤੋ ਚ.
ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਚਤੁਪ੍ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਸਯਤੋ ਚਤੁਨਯਦੇਸਨਤੋ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਤੋ ਚ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗਤੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਪਞ੍ਚਗਤਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਪਞ੍ਚਨਿਕਾਯਤ੍ਥਵਿਵਰਣਤੋ ਚ. ਛਬ੍ਬਿਧਂ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਵਿਭਾਗਤੋ ਛਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਯਤਨਵਿਭਾਗਤੋ ਚ. ਸਤ੍ਤਵਿਧਂ ਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ. ਨਵਵਿਧਂ ਸੁਤ੍ਤਾਦਿਨਵਙ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ. ਚੁਦ੍ਦਸਵਿਧਂ ਸੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਵਿਭਾਗਤੋ. ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਂ ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਵਿਧਞ੍ਚ ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਭੇਦਤੋ. ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਵਿਧਂ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਚਾਰਭਾਵਤੋਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪਕਰਣਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤਤ੍ਥ ਸਾਸਨਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਭਾਵਤੋਤਿ ਸਕਲਂ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਂ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਸ੍ਸ ਨਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭਾਵਤੋ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਾਦਨਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿਭਾਵਨਾਭੂਮਿਸਮ੍ਪਾਦਨਤੋ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਰਸਤੋਤਿ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਵਿਚਾਰਭਾਵਤੋਤਿ ਹਾਰਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਕਮ੍ਮਨਯਾਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਚਾਰਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਪਦਅਤ੍ਥਨਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥਵਿਚਾਰਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਗਹਵਿਭਾਗਭਾਵੋ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਤੋਤਿ ਸਕਲਸ੍ਸਾਪਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਾਸਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਲਕ੍ਖਣਲਕ੍ਖਿਯਭਾਵਤੋਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਵਚਨਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਉਦਾਹਰਣਸੁਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਲਕ੍ਖਿਯਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋਤਿ ਸਮਾਨਜਾਤਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਭਾਗਾ, ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਵਿਸਭਾਗਾ, ਤਂਵਿਚਾਰਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗਤੋਤਿ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਸਹਜੇਕਟ੍ਠਤਾਦਿਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਾਮਵਤ੍ਥਾਦਿਨਾ ਸਾਧਾਰਣਾ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਤਾਯ ਅਸਾਧਾਰਣਾ ਚ, ਤਂਵਿਭਾਗਤੋ ਦੁਵਿਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪੁਗ੍ਗਲਤ੍ਤਯਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋਤਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿ ਪੁਗ੍ਗਲਤ੍ਤਯਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ. ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਵਿਭਾਗਤੋਤਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ. ਮੂਲਗੀਤਿਅਨੁਗੀਤਿਸਙ੍ਗੀਤਿਭੇਦਤੋਤਿ ਪਠਮਂ ਵਚਨਂ ਮੂਲਗੀਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹਗਾਥਾ ਅਨੁਗੀਤਿ, ਤਂਤਂਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਯੋਜਨਵਸੇਨ ਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਾਯਨਂ ਸਙ੍ਗੀਤਿ, ਸਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਰਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਏਤਾਸਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਭੇਦਤੋ ਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋਤਿ ਰੂਪਾਦਿਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਸੀਲਾਦਿਪਞ੍ਚਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਪਞ੍ਚਵਿਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਵਿਭਾਗਤੋਤਿ ਲੋਭਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਅਲੋਭਾਦੋਸਾਮੋਹਾਨਂ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਦ੍ਧਾਦਿਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਚੁਦ੍ਦਸਵਿਧਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗਵਚਨਤੋ ਚੁਦ੍ਦਸਵਿਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਪਪਞ੍ਚਿਤਂ.
੧. ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
ਏਵਂ ਅਨੇਕਭੇਦਵਿਭਤ੍ਤੇ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣੇ ਯਦਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਙ੍ਗਹਵਿਭਾਗਵਾਰਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੋ ਆਦਿ. ਤਸ੍ਸਾਪਿ ‘‘ਯਂ ਲੋਕੋ ਪੂਜਯਤੇ’’ਤਿ ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯਮਤੋ ਉਪਯੋਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਿਯਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਲੋਕੋਤਿ ਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਪੂਜਯਤੇਤਿ ਕਿਰਿਯਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਸਲੋਕਪਾਲੋਤਿ ਕਤ੍ਤੁਵਿਸੇਸਨਂ. ਸਦਾਤਿ ਕਾਲਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਨਮਸ੍ਸਤਿ ਚਾਤਿ ਉਪਚਯੇਨ ਕਿਰਿਯਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਾਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਸਾਸਨਵਰਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਵਿਦੂਹੀਤਿ ਕਰਣਵਚਨੇਨ ਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਵਾਚਕਕਿਰਿਯਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਨਰਵਰਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਤਬ੍ਬਿਪਾਕੋ ਚਾਤਿ ਲੋਕੋ, ਪਜਾ, ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲੋਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਜਾਤਿਸਦ੍ਦਤਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞਵਸੇਨ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਸਤ੍ਤੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਲੋਕਸਦ੍ਦੋ ਸਙ੍ਖਾਰਭਾਜਨੇਸੁਪਿ ਦਿਟ੍ਠਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਪੂਜਨਕਿਰਿਯਾਯੋਗ੍ਯਭੂਤਤਾਵਸੇਨ ਪਨ ਸਤ੍ਤਲੋਕਵਚਨੋ ਏਵ ਇਧ ਗਹਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪੂਜਯਤੇਤਿ ਮਾਨਯਤਿ, ਅਪਚਾਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਲੋਕਂ ਪਾਲੇਨ੍ਤੀਤਿ ਲੋਕਪਾਲਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਰਾਜਾਨੋ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ਇਨ੍ਦਯਮਵਰੁਣਕੁਵੇਰਾ ਲੋਕਪਾਲਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਹ ਲੋਕਪਾਲੇਹੀਤਿ ਸਲੋਕਪਾਲੋ, ‘‘ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣਂ. ਅਥ ਵਾ ਇਸ੍ਸਰਿਯਾਧਿਪਚ੍ਚੇਨ ਤਂਤਂਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਪਾਲਨਤੋ ਰਕ੍ਖਣਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਚਤੁਮਹਾਰਾਜਸਕ੍ਕਸੁਯਾਮਸਨ੍ਤੁਸਿਤਸੁਨਿਮ੍ਮਿਤਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤਿਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਲੋਕਪਾਲਾ. ਤੇਹਿ ਸਹ ਤਂਤਂਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਸਲੋਕਪਾਲੋ ਲੋਕੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਕ੍ਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕਂ ਪਾਲੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੨.੯; ਇਤਿਵੁ. ੪੨) ਵਚਨਤੋ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕਪਾਲਾ. ਤੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਲੋਕੋ ਸਲੋਕਪਾਲੋ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਹਿ ਪਾਪਗਰਹਿਨੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ ਧਮ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦਵਨ੍ਤਤਾਯ ਭਗਵਤਿ ਪੂਜਾਨਮਕ੍ਕਾਰਪਰਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.
ਸਦਾਤਿ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਰਤ੍ਤਿਞ੍ਚੇਵ ਦਿਵਾ ਚ, ਸਦਾਤਿ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਧਰਮਾਨਕਾਲੇ ਤਤੋ ਪਰਞ੍ਚ. ਅਥ ਵਾ ਸਦਾਤਿ ਅਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਸਾਸਨਨ੍ਤਰਧਾਨਾ, ਤਤੋ ਪਰਮ੍ਪਿ ਵਾ. ਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹਿ ਮਹਾਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾ ਬੋਧਿਯਾ ਨਿਯਤਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧਙ੍ਕੁਰਭੂਤਾ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪੂਜਨੀਯਾ ਚੇਵ ਵਨ੍ਦਨੀਯਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ ਸੁਮੇਧਭੂਤੋ –
‘‘ਦੀਪਙ੍ਕਰੋ ਲੋਕਵਿਦੂ, ਆਹੁਤੀਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੋ;
ਮਮ ਕਮ੍ਮਂ ਪਕਿਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਪਾਦਮੁਦ੍ਧਰਿ.
‘‘ਯੇ ਤਤ੍ਥਾਸੁਂ ਜਿਨਪੁਤ੍ਤਾ, ਪਦਕ੍ਖਿਣਮਕਂਸੁ ਮਂ;
ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਅਸੁਰਾ ਚ, ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾਨ ਪਕ੍ਕਮੁ’’ਨ੍ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੨.੭੫-੭੬);
ਨਮਸ੍ਸਤਿ ਚਾਤਿ ਕੇਚਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਪੂਜਾਸਕ੍ਕਾਰਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾਪਿ ਤੇਸਂ ਅਪਾਕਟਗੁਣਤਾਯ ਨਮਕ੍ਕਾਰਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਭਗਵਤੋ, ਯਥਾਭੂਤਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਤਾਯ ਪਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਦੇਵਕੋ ਲੋਕੋ ਪੂਜਯਤਿ ਚੇਵ ਨਮਸ੍ਸਤਿ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸਦਾ ਨਰਮਨੁਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਕੇਚਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਂ ਸਦੇਵਕੋ ਲੋਕੋ ਪੂਜਯਤਿ ਚੇਵ ਨਮਸ੍ਸਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਸ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯਂ ਵਿਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਾਸਨਵਰਨ੍ਤਿ ਤਂ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਪਰਮਤ੍ਥੇਹਿ ਯਥਾਰਹਂ ਸਤ੍ਤੇ ਸਾਸਤਿ ਵਿਨੇਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਾਸਨਂ, ਤਦੇਵ ਏਕਨ੍ਤਨਿਯ੍ਯਾਨਟ੍ਠੇਨ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਗੁਣਤਾਯ ਚ ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ ਤਂਤਂਅਭਿਪਤ੍ਥਿਤਸਮਿਦ੍ਧਿਹੇਤੁਤਾਯ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਵਰਿਤਬ੍ਬਤੋ ਵਾ ਵਰਂ, ਸਾਸਨਮੇਵ ਵਰਨ੍ਤਿ ਸਾਸਨਵਰਂ. ਵਿਦੂਹੀਤਿ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਕਮ੍ਮਕਮ੍ਮਫਲਾਨਿ ਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਵਿਦਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਦੂ, ਪਣ੍ਡਿਤਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਤੇਹਿ. ਞਾਤਬ੍ਬਂ, ਞਾਣਮਰਹਤੀਤਿ ਵਾ ਞੇਯ੍ਯਂ. ਨਰਵਰਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਰਿਸਵਰਸ੍ਸ, ਅਗ੍ਗਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯੋ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਮਹਾਕਰੁਣਾਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਯੋਗੇਨ ਸਦੇਵਕੇਨ ਲੋਕੇਨ ਪੂਜਨੀਯੋ ਨਮਸ੍ਸਨੀਯੋ ਚ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਸ ਲੋਕੇ ਉਤ੍ਤਮਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਏਤਂ ਇਦਾਨਿ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਹਾਰਨਯਪਟ੍ਠਾਨਵਿਚਾਰਣਵਿਸਯਭੂਤਂ ਸਾਸਨਂ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਤਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਰਂ ਅਗ੍ਗਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਨਿਪੁਣਞਾਣਗੋਚਰਤਾਯ ਪਣ੍ਡਿਤਵੇਦਨੀਯਮੇਵਾਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਵਚਨਂ ਏਕਗਾਥਾਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਸਭਾਵਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਧਾਰਣਕ੍ਖਮਤਾਯ ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਪਞ੍ਚਨਯਸੋਲ਼ਸਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਵਿਧਪਟ੍ਠਾਨਵਿਚਾਰਯੋਗ੍ਯਭਾਵੇਨ ਚ ਪਰਮਗਮ੍ਭੀਰਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਗਾਧਪਾਰਂ ਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮਞਾਣਵਿਸਯਮੇਵਾਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੮; ਅ. ਨਿ. ੮.੩੦). ਅਥ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਸਾਸਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਕ੍ਕਮੇਨ ਲਕ੍ਖਣਾਵਬੋਧਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸੁਞ੍ਞਤਮੁਖਾਦੀਹਿ ਓਗਾਹਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਸੁਪਿਨਨ੍ਤੇਨਪਿ ਨ ਵਿਸਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਿਦੂਹਿ ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਏਤੁ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿਆਦਿ.
ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਸਾਸਨਵਰ’’ਨ੍ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਯਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਾਸਨ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਯਂ ਸਾਸਨਵਰਂ ਸਲੋਕਪਾਲੋ ਲੋਕੋ ਪੂਜਯਤਿ ਨਮਸ੍ਸਤਿ ਚ, ਤਂ ਸਾਸਨਵਰਂ ਵਿਦੂਹਿ ਞਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਨਯੇ ਲੋਕਪਾਲ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਭਗਵਾਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਲੋਕਗ੍ਗਤਾਯਕਤ੍ਤਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਲੋਕਪਾਲੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਲੋਕਪਾਲਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਲੋਕਪਾਲੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਲੋਕਪਾਲ-ਸਦ੍ਦੋ ਗੁਣੀਭੂਤੋਪਿ ਸਤ੍ਥੁਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਸਾਸਨ-ਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਸਾਮਿਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਵਿਸੇਸਭੂਤੋ ਪਧਾਨਭੂਤੋ ਵਿਯ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਅਰਹਤੀਤਿ.
ਕਥਂ ਪਨ ਸਯਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਮੀ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਪੂਜਯਤੀਤਿ? ਨਾਯਂ ਵਿਰੋਧੋ. ਧਮ੍ਮਗਰੁਨੋ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ, ਤੇ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚਾਯਮਾਨਾਵ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਯ੍ਵਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਮਯਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਮੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੩; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੧).
ਅਪਿ ਚ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਪੂਜਨਾ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਆਦੀਹਿ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਾ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਚ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਨ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਾਮੀਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਨਮਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਚਨਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਾ ਕਞ੍ਚਿ ਨਮਸ੍ਸਤੀਤਿ, ਏਸੋਪਿ ਨਿਦ੍ਦੋਸੋ. ਨ ਹਿ ਨਮਸ੍ਸਤੀਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਨਮਕ੍ਕਾਰਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਯਮੇਵ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਥ ਖੋ ਗਰੁਕਰਣੇਨ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨੋ ਤਪ੍ਪੋਣੋ ਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰੋਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਭਗਵਾ ਚ ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾਯ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਧਮ੍ਮਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਭਾਵੇਨ ਵਿਹਰਤੀਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਯੇਨ ਸੁਦਂ ਸ੍ਵਾਹਂ ਨਿਚ੍ਚਕਪ੍ਪਂ ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੮੭) ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਹਿ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਵਿਦੂਹਿ ਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਨੇਤਬ੍ਬਂ ਪਾਪੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਾਪਨਂ ਬੁਜ੍ਝਨਂ, ਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਬੋਧਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਏਵਂ ਭਗਵਤੋ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪੂਜਨੀਯਵਨ੍ਦਨੀਯਭਾਵੋ ਅਗ੍ਗਪੁਗ੍ਗਲਭਾਵੋ ਚ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਸਾ ਚ ਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠਤਾ ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਂ ‘‘ਮਹਾਬੋਧੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਾ ਅਵਿਪਰੀਤਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤੋ ਤਥਾਗਤੇ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਨ ਹਿ ਸਵਾਸਨਨਿਰਵਸੇਸਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਞ੍ਚ ਵਿਨਾ ਤਾਦਿਸੀ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਯੋਗੋ. ਤੇਨ ਦਸਬਲਛਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਅਟ੍ਠਾਰਸਾਵੇਣਿਕਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਦਿਸਕਲਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣਪਾਰਿਪੂਰੀ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਏਤਾਦਿਸੀ ਚ ਗੁਣਵਿਭੂਤਿ ਮਹਾਕਰੁਣਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਅਭਿਨੀਹਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਰਸ੍ਸਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਂ ਸਮਤ੍ਤਿਂਸਪਾਰਮਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪੁਞ੍ਞਞਾਣਸਮ੍ਭਾਰਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਦਾਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵਿਭਾਵਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਭਗਵਤੋ ਤੀਸੁਪਿ ਅਵਤ੍ਥਾਸੁ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਹਿਤਪ੍ਪਟਿਲਾਭਹੇਤੁਭੂਤਾ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਨਿਰਵਸੇਸਾ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਦੁਤਿਯਨਯੇ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਂ ਸਫਲਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਾਸਨਂ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਞ੍ਚ ਅਮਤਧਾਤੁਂ ਤਦਧਿਗਮੂਪਾਯਞ੍ਚ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਾਸਨਂ ਤਦਤ੍ਥਪਰਿਦੀਪਨਞ੍ਚ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਾਸਨਂ ਯਥਾਰਹਂ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਅਭਿਸਮੇਨ੍ਤੋ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਯੁਤ੍ਤਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸਵਨਧਾਰਣਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਦੀਹਿ ਪਰਿਚਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਚ ਸਦੇਵਕੋ ਲੋਕੋ ਪੂਜਯਤਿ ਨਾਮ. ਲੋਕਨਾਥੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨੇਨ ‘‘ਅਰਿਯਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ’’ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੩੬; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੮; ਪੇਟਕੋ. ੨੪), ‘‘ਮਗ੍ਗਾਨਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਸੇਟ੍ਠੋ’’ (ਧ. ਪ. ੨੭੩; ਕਥਾ. ੮੭੨; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੨੫; ਪੇਟਕੋ. ੩੦), ‘‘ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਵਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਵਾ, ਵਿਰਾਗੋ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ’’ (ਇਤਿਵੁ. ੯੦; ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪), ‘‘ਖਯਂ ਵਿਰਾਗਂ ਅਮਤਂ ਪਣੀਤਂ’’ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੪; ਸੁ. ਨਿ. ੨੨੭), ‘‘ਏਕਾਯਨੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਗ੍ਗੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ’’ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੬; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੬੭), ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਹਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੨੦; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫) ਵਚਨੇਹਿ ਥੋਮਨੇਨ ਚ ਪੂਜਯਤਿ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਸਨਵਰਸ੍ਸ ਪੂਜਨੀਯਭਾਵੋ ਇਧ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਧਮ੍ਮਗੁਣੇ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਯੇ ਅਰਿਯਭਾਵਾਦਯੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਾਦਯੋ ਖਯਵਿਰਾਗਾਦਯੋ ਮਦਨਿਮ੍ਮਦਨਾਦਯੋ ਅਸਙ੍ਖਤਾਦਯੋ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਯੋ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਤਾਦਯੋ ਚ ਅਨੇਕੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਹਿ ਪਵੇਦਿਤਾ ਅਨੇਕੇ ਧਮ੍ਮਗੁਣਾ, ਤੇ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧੇਨ ਸਮੁਗ੍ਘਾਟਿਤਸਮ੍ਮੋਹਾਯੇਵ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਬਾਲ੍ਯਾਦਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾ ਚ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਸੇਸਤੋ ਵਿਦੂਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਾਸਨਵਰਂ ਅਵਿਪਰੀਤਤੋ ਞਾਤੁਂ ਨੇਤੁਞ੍ਚ ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਕ੍ਕੁਣਨ੍ਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਸਮੂਹਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਸਙ੍ਘਸ੍ਸਾਪਿ ਇਧ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਯੇ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਦਯੋ ਅਨੇਕੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤਾ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਗੁਣਾ, ਤੇਪਿ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਇਧ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਏਵਂ ਪਠਮਗਾਥਾਯ ਸਾਤਿਸਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਗੁਣਪਰਿਦੀਪਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ –
‘‘ਸਬ੍ਬਪਾਪਸ੍ਸ ਅਕਰਣਂ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ;
ਸਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯੋਦਪਨਂ, ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੦; ਧ. ਪ. ੧੮੩; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੦, ੫੦, ੧੧੬, ੧੨੪) –
ਵਚਨਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਂ ਸਾਸਨਂ, ਤਂ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਂ ਞਾਣਵਿਸੇਸਵਿਸਯਭਾਵਭੇਦਤੋ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦਤੋ ਚ ਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਕਥਂ? ਸੁਤਮਯਞਾਣਗੋਚਰੋ ਚ ਯੋ ‘‘ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਞਾਣਗੋਚਰੋ ਚ ਯੋ ਆਕਾਰਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਦਿਟ੍ਠਿਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤੀਹਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰੋ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਦਿਸਹਗਤੋ ਭਾਵਨਾਮਯਞਾਣਗੋਚਰੋ ਚ ਯੋ ‘‘ਪਟਿਵੇਧਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਤਿਵਿਧਮ੍ਪਿ ਸਾਸਨਂ ਸਾਸਨਵਰਨ੍ਤਿ ਪਦੇਨ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਪਠਮਂ, ਤਂ ਇਤਰੇਸਂ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯੋਤਿ ਸਬ੍ਬਸਾਸਨਮੂਲਭੂਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਚ ਵਿਸਯਭੂਤਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਾਸਨਮੇਵ ਤਾਵ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਿਭਜਨ੍ਤੋ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨੀ’’ਤਿ ਗਾਥਮਾਹ.
ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਦਸਾਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਪਦਾਨੀਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਤੇਸੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਹੀਤਿ ਪਦਾਨਿ. ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਪਨ ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਞਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਦਾਨਿ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਵਾ ਉਭਯਥਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਮ੍ਪਿ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਂ ਉਤ੍ਤਰਿਵਿਸੇਸਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵਤੋ, ਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਪਰਤੋ ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਞੇਵ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਅਤ੍ਥਸੂਚਨਾਦਿਅਤ੍ਥਤੋ ਸੁਤ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਸਙ੍ਗਹੇਸੁ –
‘‘ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸੂਚਨਤੋ, ਸੁਵੁਤ੍ਤਤੋ ਸਵਨਤੋਥ ਸੂਦਨਤੋ;
ਸੁਤ੍ਤਾਣਾ ਸੁਤ੍ਤਸਭਾਗਤੋ ਚ, ‘ਸੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਅਕ੍ਖਾਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ);
ਤਦੇਤਂ ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕਵਸੇਨ ਆਗਤਂ, ਇਧ ਪਨ ਪਿਟਕਤ੍ਤਯਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਕਲਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਚਾਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚੇਵ ਤਦਤ੍ਥੋ ਚ. ਯਤੋ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਅਤ੍ਥਸੂਚਨਾਦਿਤੋ ਸੁਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ, ਤਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਛ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ ਚੇਵ ਛ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਚਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਯਦੇਤਂ ‘‘ਸਾਸਨਵਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਪਦਸਮੁਦਾਯਭਾਵਤੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਚਾ’’ਤਿ. ਤਂ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਚ ਵਚਨਵਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸੁਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ, ਤਦੁਭਯਂ ਸਰੂਪਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕਤਮੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ? ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕਤਮ’’ਨ੍ਤਿ.
ਏਵਂ ‘‘ਸਾਸਨਵਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਭਾਵਂ ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਭਾਵੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਪਵਿਚਯੁਪਾਯਂ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਂ ਪਦਤ੍ਥਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਾ’’ਤਿ ਗਾਥਮਾਹ.
ਤਤ੍ਥ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਾ. ਪਞ੍ਚਨਯਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸਮੂਲਪਦਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਾ. ਏਵਂ ਇਤਰਤ੍ਥਾਪਿ. ਹਾਰਨਯਮੂਲਪਦਾਨਿ ਏਵ ਹਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਚ ਭਾਸਿਤਾਨਿ ਨੇਤ੍ਤੀਤਿ. ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਟ੍ਠੀਤਿ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪਰਿਯੇਸਨਾ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਕਲਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਚਾਰਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਵੇਧੇਪਿ ਹਿ ਨੇਤ੍ਤਿਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਅਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ. ਮਹਕਚ੍ਚਾਨੇਨਾਤਿ ਕਚ੍ਚੋਤਿ ਪੁਰਾਤਨੋ ਇਸਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਂਸਾਲਙ੍ਕਾਰਭੂਤੋਯਂ ਮਹਾਥੇਰੋ ‘‘ਕਚ੍ਚਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਮਹਕਚ੍ਚਾਨੋਤਿ ਪਨ ਪੂਜਾਵਚਨਂ, ਯਥਾ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋਤਿ, ‘‘ਕਚ੍ਚਾਯਨਗੋਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਅਯਞ੍ਚ ਗਾਥਾ ਨੇਤ੍ਤਿਂ ਸਙ੍ਗਾਯਨ੍ਤੇਹਿ ਪਕਰਣਤ੍ਥਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨ ਠਪਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਯਥਾ ਚਾਯਂ, ਏਵਂ ਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੇ ਤਂਤਂਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸਨਿਗਮਨੇ ‘‘ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ, ਹਾਰਾਦਿਸਮੁਦਾਯਭੂਤਾਯਂ ਨੇਤ੍ਤਿਯਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਸਮੁਦਾਯੇ ਚ ਸੁਤ੍ਤੇ ਕਿਂ ਕੇਨ ਵਿਚਿਯਤੀਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯਂ ਆਹ – ‘‘ਹਾਰਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸੋਲ਼ਸਪਿ ਹਾਰਾ ਮੂਲਪਦਨਿਦ੍ਧਾਰਣਮਨ੍ਤਰੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੁਖੇਨੇਵ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਨਯਾ ਵਿਯ ਮੂਲਪਦਸਙ੍ਖਾਤਸਭਾਵਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਧਾਰਣਮੁਖੇਨਾਤਿ ਤੇ ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਚਯੋ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਨਯਾ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਮੁਖੇਨੇਵ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਨਯਾ ਤਯੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਵਿਚਾਰਣਾ ਪਰਤੋਪਿ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ. ਕੇਚਿ ‘‘ਨਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ. ਉਭਯਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੀਤਨ੍ਤਿ ਹਾਰਾ ਨਯਾ ਚਾਤਿ ਏਤਂ ਉਭਯਂ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਪਰਿਸਮਨ੍ਤਤੋ ਗਹਿਤਂ ਸਬ੍ਬਥਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਯੋਜਿਤਂ. ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵਦਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਿ. ਕਥਂ? ਯਥਾਸੁਤ੍ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪਂ, ਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਥਾ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਂ ਯਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਯਥਾਸੁਤ੍ਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨੇਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਂ ਨਾਮ ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ.
ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸਾਸਨਵਰਂ ਵਿਦੂਹਿ ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਨੇਤ੍ਤਿਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਵਿਸਯਭੂਤਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਮੇਵ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਾ ਚੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਕਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ ਦੇਸਨਾ, ਯੋ ਪਾਠੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਦਤ੍ਥੋ ਦੇਸਿਤਂ ਤਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਪਬੋਧਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਦੁਭਯਞ੍ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇਨ ਪਰਿਚਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ, ਤਦੁਭਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਤਦੇਵ ਦ੍ਵਯਂ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਯਾ ਚੇਵ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਜਾਨਨੇ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬੇ, ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬੇ ਚੇਤਂ ਭੁਮ੍ਮਂ. ਅਯਮਾਨੁਪੁਬ੍ਬੀਤਿ ਅਯਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਿ ਹਾਰਨਯਾਨਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੋ, ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾ ਹਾਰਨਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯੇਟ੍ਠੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਨਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸਨਾ, ਅਤ੍ਥਵਿਚਾਰਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਮਿਅਤ੍ਥੇ ਵਾ ਏਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਯਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੀਤਿ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਜਾਨਨੇ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬੇ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾਯ ਹਾਰਨਯਾਨੁਪੁਬ੍ਬਿਯਾ ਅਯਂ ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪਰਿਯੇਸਨਾਤਿ.
ਏਤ੍ਥਾਹ – ਕਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੋ, ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚ ਤੇਸਂ ਕਥਂ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਨਵਙ੍ਗਭਾਵੋ. ਯਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਹੇਸੁ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਗ੍ਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਮੇਵ ਨ ਸਿਯਾ. ਅਥਾਪਿ ਵਿਸੁਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਸਿਯਾ, ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ (ਖੁ. ਪਾ. ੫.੧ ਆਦਯੋ; ਸੁ. ਨਿ. ੨੬੧ ਆਦਯੋ) ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ, ਗਾਥਾਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਪਦਾਦੀਨਂ ਵਿਯ, ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਵਾ ਸਿਯਾ, ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾ ਸਗਾਥਾਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ, ਤਥਾ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸਗਾਥਕਪ੍ਪਦੇਸਾਨਨ੍ਤਿ. ਵੁਚ੍ਚਤੇ –
ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿ, ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਪਰੇ;
ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ, ਸਹਤਾਞ੍ਞੇਨ ਨਾਞ੍ਞਤੋ.
ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪਿ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਂ ਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ (ਪਾਚਿ. ੧੨੪੨), ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਾ ਸੁਤ੍ਤਵਿਭਙ੍ਗੇ, ਸਕਵਾਦੇ ਪਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੇਪਿ ਸੁਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਦੇਕਦੇਸੇਸੁ ਪਨ ਗੇਯ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਤੇਨ ਤੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਗੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਂ ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਲੋਕੇਪਿ ਹਿ ਸਸਿਲੋਕਂ ਸਗਾਥਕਂ ਚੁਣ੍ਣਿਯਗਨ੍ਥਂ ਗੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਪਨ ਸਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ. ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਞ੍ਹਿ ‘‘ਬ੍ਯਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਬ੍ਯਾਕਰਣਮੇਵ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਸਗਾਥਕਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਹਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਗੇਯ੍ਯਾਦਿਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਨੋਕਾਸਭਾਵਤੋ ‘‘ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਦੀਸੁ ਕੇਵਲਂ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧੇਸੁ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤੇਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਞਾਣਮਯਿਕਗਾਥਾਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਸੁ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਗਾਥਾਉਦਾਨਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ, ਤਥਾ ਸਤਿਪਿ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਭਾਵੇ ਭਗਵਤੋ ਅਤੀਤਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਕੇਸੁ ਜਾਤਕਸਞ੍ਞਾ. ਸਤਿਪਿ ਪਞ੍ਹਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੇ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤੇ ਚ ਕੇਸੁਚਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਵੇਦਸ੍ਸ ਲਭਾਪਨਤੋ ਵੇਦਲ੍ਲਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਏਵਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਸੁ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਤੋ ਪਰੇ ਗੇਯ੍ਯਾਦਯੋ.
ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਰਹਿਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਵਿਸੇਸਸਞ੍ਞਾਪਰਿਹਾਰੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਸਞ੍ਞਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਸਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਗ੍ਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਚੋਦਨਾ ਤਦਵਤ੍ਥਾ ਏਵਾਤਿ? ਨ ਤਦਵਤ੍ਥਾ, ਸੋਧਿਤਤ੍ਤਾ. ਸੋਧਿਤਞ੍ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਸਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਗਾਥਾਭਾਵਤੋ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਨ, ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ. ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਹਿ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੋ, ਨ ਹਿ ਤਾਨਿ ਧਮ੍ਮਪਦਬੁਦ੍ਧਵਂਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ਗਾਥਾਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਞਾਤਾਨਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨੇਵ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨਾਮਕ’’ਨ੍ਤਿ ਨਾਮਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ.
ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਵਾ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਦਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਸਹਤਾਞ੍ਞੇਨ. ਸਹ ਗਾਥਾਹੀਤਿ ਹਿ ਸਗਾਥਕਂ. ਸਹਭਾਵੋ ਚ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਗਾਥਾਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਦੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਯੋ ਸਹ ਗਾਥਾਹੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਸਮੁਦਾਯੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਦਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸਗਾਥਕਪ੍ਪਦੇਸਾਨਂ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਦਪਿ ਨ ਅਞ੍ਞਤੋ. ਅਞ੍ਞਾ ਏਵ ਹਿ ਤਾ ਗਾਥਾ, ਜਾਤਕਾਦਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਅਤੋ ਨ ਤਾਹਿ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਭਾਵੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਕਰਾਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸੂਚਨਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯੇਟ੍ਠੀ’’ਤਿ.
ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਏਵਂ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਹਾਰਾਦਯੋ ਇਦਾਨਿ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਦੇਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਾ ਨੇਤ੍ਤੀ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਚਨੇ, ਤਿਸ੍ਸਂ ਵਾ ਗਾਥਾਯਂ, ਯਾਨਿ ਹਾਰਨਯਮੂਲਪਦਾਨਿ ਉਦ੍ਧਟਾਨਿ, ਤੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਤਮੇਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਚਨਂ. ਪੁਚ੍ਛਾ ਚ ਨਾਮੇਸਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ. ਤਾਸੁ ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਸੋਲ਼ਸਾਤਿ ਗਣਨਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਨ ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਅਧੋ ਚਾਤਿ ਏਤਪਰਮਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਾ ਚੇਤਪਰਮਤਾ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਹਾਰਾਤਿ ਗਣਨਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਦੇਸਨਾ ਵਿਚਯੋਤਿਆਦਿ ਸਰੂਪਦਸ੍ਸਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਹਾਰਾ? ਹਰੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਹਿ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਗੇਯ੍ਯਾਦਿਵਿਸਯਾ ਅਞ੍ਞਾਣਸਂਸਯਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਤਿ ਹਾਰਾ, ਹਰਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਯਂ ਤਾਨਿ, ਹਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾਤਿ ਹਾਰਾ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਹਰੀਯਨ੍ਤਿ ਵੋਹਰੀਯਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਕਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦਾਨਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨਾਤਿ ਹਾਰਾ. ਅਥ ਵਾ ਹਾਰਾ ਵਿਯਾਤਿ ਹਾਰਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਨੇਕਰਤਨਾਵਲਿਸਮੂਹੋ ਹਾਰਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਵਯਵਭੂਤਰਤਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਹਿ ਸਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨੀਯਮਾਨਹਿਲਾਦਸੁਖੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਦੁਪਭੋਗੀਜਨਸਰੀਰਸਨ੍ਤਾਪਂ ਨਿਦਾਘਪਰਿਲ਼ਾਹੁਪਜਨਿਤਂ ਵੂਪਸਮੇਤਿ, ਏਵਮੇਤੇਪਿ ਨਾਨਾਵਿਧਪਰਮਤ੍ਥਰਤਨਪ੍ਪਬਨ੍ਧਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਵਯਵਭੂਤਪਰਮਤ੍ਥਰਤਨਾਧਿਗਮੇਨ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਿਯਮਾਨਨਿਬ੍ਬੁਤਿਸੁਖਾ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਜਨਹਦਯਪਰਿਤਾਪਂ ਕਾਮਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਹੇਤੁਕਂ ਵੂਪਸਮੇਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਹਾਰਯਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਹਾਰਂ ਅਪਗਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਹਾਰਾ. ਅਥ ਵਾ ਸੋਤੁਜਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਰਣਤੋ ਰਮਣਤੋ ਚ ਹਾਰਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ, ਯਥਾ – ‘‘ਭਵੇਸੁ ਵਨ੍ਤਗਮਨੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੪੪; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ). ਅਯਂ ਤਾਵ ਹਾਰਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਤੋ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ ਪਨ ਦੇਸੀਯਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣੀਯਤਿ ਏਤਾਯ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋਤਿ ਦੇਸਨਾ, ਦੇਸਨਾਸਹਚਰਣਤੋ ਵਾ ਦੇਸਨਾ. ਨਨੁ ਚ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਹਾਰਾ ਦੇਸਨਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਤੋ ਦੇਸਨਾਸਹਚਾਰਿਨੋਵਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਅਯਂ ਪਨ ਹਾਰੋ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੋ ਦੇਸਨਾਯ ਸਹ ਚਰਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਪਰੇ. ਨ ਹਿ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਨਿਸ੍ਸਰਣਾਦਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਰਹਿਤਾ ਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਵਿਭਾਵਨਲਕ੍ਖਣੋ ਚਾਯਂ ਹਾਰੋਤਿ.
ਵਿਚਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਪਦਪਞ੍ਹਾਦਯੋ, ਵਿਚਿਤਿ ਏਵ ਵਾ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਵਿਚਯੋ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ਵਿਚਿਨਤੀਤਿ ਵਿਚਯੋਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ.
ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਸਾਧਨਯੁਤ੍ਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਯੁਤ੍ਤਿਵਿਚਾਰਣਾ ਯੁਤ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ ‘‘ਰੂਪਭਵੋ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾ, ਯੁਤ੍ਤਿਸਹਚਰਣਤੋ ਵਾ. ਇਧਾਪਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬੋ.
ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ, ਇਧਾਪਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਵਿਚਾਰਣਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਲਕ੍ਖੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਏਕਵਚਨੇਨਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ.
ਵਿਯੂਹੀਯਨ੍ਤਿ ਵਿਭਾਗੇਨ ਪਿਣ੍ਡੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾਤਿ ਬ੍ਯੂਹੋ. ਨਿਬ੍ਬਚਨਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਦਸ੍ਸਿਯਮਾਨਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਬ੍ਯੂਹੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਾ ਬ੍ਯੂਹੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ.
ਆਵਟ੍ਟੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਸਭਾਗਾ ਵਿਸਭਾਗਾ ਚ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇਸਂ ਵਾ ਆਵਟ੍ਟਨਨ੍ਤਿ ਆਵਟ੍ਟੋ.
ਵਿਭਜੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭੂਮਿਯੋਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਵਿਭਜਨਂ ਵਾ ਏਤੇਸਂ ਭੂਮਿਯਾਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿ.
ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤੀਯਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ, ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ ਵਾ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ.
ਵਿਵਿਧਂ ਵਚਨਂ ਏਕਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾਚਕਮੇਤ੍ਥਾਤਿ ਵਿਵਚਨਂ, ਵਿਵਚਨਮੇਵ ਵੇਵਚਨਂ, ਵਿਵਿਧਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਏਤੇਨ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵਾ ਵਿਵਚਨਂ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਪਕਾਰੇਹਿ ਪਭੇਦਤੋ ਵਾ ਞਾਪੀਯਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਅਤ੍ਥਾਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.
ਓਤਾਰੀਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਸੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦੀਸੂਤਿ ਓਤਰਣੋ.
ਸੋਧੀਯਨ੍ਤਿ ਸਮਾਧੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਦਪਦਤ੍ਥਪਞ੍ਹਾਰਮ੍ਭਾਤਿ ਸੋਧਨੋ.
ਅਧਿਟ੍ਠੀਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਵਤ੍ਤੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਭੂਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਨਾ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨਾਤਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ.
ਪਰਿਕਰੋਤਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ ਫਲਨ੍ਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ, ਹੇਤੁ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ, ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਆਚਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ, ਹਾਰੋ, ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਸਹਚਰਣਤੋ ਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ.
ਸਮਾਰੋਪੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਵਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਦਿਮੁਖੇਨ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਮਾਰੋਪਨੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਚ ਭਾਵਸਾਧਨਵਸੇਨਾਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਾਰੁਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ. ਅਨੁਗੀਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਅਨੁਪਚ੍ਛਾ ਗਾਯਨਗਾਥਾ, ਤਾਸੁ ਓਸਾਨਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾਤਿ ਪਦਤ੍ਥੇਨ ਸਙ੍ਕਰਰਹਿਤਾ, ਤੇਨ ਯਦਿਪਿ ਕੇਚਿ ਹਾਰਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਙ੍ਕਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੋ ਚ ਨੇਸਂ ਅਸਙ੍ਕਰੋ ਲਕ੍ਖਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੁਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ. ਏਤੇਸਞ੍ਚੇਵਾਤਿ ਏਤੇਸਂ ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ ਹਾਰਾਨਂ. ਯਥਾ ਅਸਙ੍ਕਰੋ, ਤਥਾ ਚੇਵ ਭਵਤਿ. ਕਿਂ ਭਵਤਿ? ਵਿਤ੍ਥਾਰਤਯਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ. ਨਯਵਿਭਤ੍ਤਿ ਨਯੇਨ ਉਪਾਯੇਨ ਞਾਯੇਨ ਵਿਭਾਗੋ. ਏਤੇਨ ਤਂ ਏਵ ਅਸਙ੍ਕਿਣ੍ਣਤਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਕੇਚਿ ‘‘ਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯਾ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ, ਅਯਞ੍ਚ ਗਾਥਾ ਕੇਸੁਚਿ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਨਤ੍ਥਿ.
੨. ਏਵਂ ਹਾਰੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨਯੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਯਨ੍ਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸੇ ਵੋਦਾਨਾਨਿ ਚ ਵਿਭਾਗਤੋ ਞਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਨਯਾ, ਨੀਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਤਾਨਿ ਏਤੇਹਿ, ਏਤ੍ਥ ਵਾਤਿ ਨਯਾ, ਨਯਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾਤਿ ਨਯਾ, ਨੀਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਯਂ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੇਹਿ ਉਪਨੀਯਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪਵਿਚਯਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਨਯਾ. ਅਥ ਵਾ ਨਯਾ ਵਿਯਾਤਿ ਨਯਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਏਕਤ੍ਤਾਦਯੋ ਨਯਾ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਯਮਾਨਾ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਭਾਗਬ੍ਯਾਪਾਰਵਿਰਹਾਨੁਰੂਪਫਲਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਚ੍ਚਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਾਨਂ ਸਭਾਵਂ ਪਵੇਦਯਨ੍ਤਾ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਤੇਪਿ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਸਪ੍ਪਟਿਭਾਗਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਵਿਪਰੀਤਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਵਬੋਧਾਯ ਅਭਿਸਮ੍ਭੁਣਨ੍ਤਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਯਨਤੋ ਸਂਕਿਲੇਸਤੋ ਯਮਨਤੋ ਚ ਨਯਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ.
ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋਤਿਆਦੀਸੁ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਵਿਯ ਆਵਟ੍ਟੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ, ਯਥਾ ਹਿ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ ਅਨ੍ਤੋਠਿਤੇਨ ਪਧਾਨਾਵਯਵੇਨ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਆਵਟ੍ਟਤਿ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਨਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਨਨ੍ਦਿਯਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਮੋਦਸ੍ਸ ਵਾ ਆਵਟ੍ਟੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ. ਤੀਹਿ ਅਵਯਵੇਹਿ ਲੋਭਾਦੀਹਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਚ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਪੁਕ੍ਖਲੋ ਸੋਭਨੋਤਿ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲੋ. ਅਸਨ੍ਤਾਸਨਜਵਪਰਕ੍ਕਮਾਦਿਵਿਸੇਸਯੋਗੇਨ ਸੀਹੋ ਭਗਵਾ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਦੇਸਨਾਵਚੀਕਮ੍ਮਭੂਤੋ ਵਿਹਾਰੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਪਰਿਦੀਪਨਤੋ ਸੀਹਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤੋ, ਨਯੋ. ਬਲਵਿਸੇਸਯੋਗਦੀਪਨਤੋ ਵਾ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਨਯੋ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤੋ. ਬਲਵਿਸੇਸੋ ਚੇਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਾਦਿਬਲਂ, ਦਸਬਲਾਨਿ ਏਵ ਵਾ. ਅਤ੍ਥਨਯਤ੍ਤਯਦਿਸਾਭਾਵੇਨ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਲੋਚਨਂ ਦਿਸਾਲੋਚਨਂ. ਤਥਾ ਆਲੋਚਿਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨਯਤ੍ਤਯਯੋਜਨੇ ਸਮਾਨਯਨਤੋ ਅਙ੍ਕੁਸੋ ਵਿਯ ਅਙ੍ਕੁਸੋ. ਗਾਥਾਸੁ ਲਞ੍ਜੇਤਿ ਪਕਾਸੇਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਲਞ੍ਜਕੋ, ਨਯੋ ਚ ਸੋ ਲਞ੍ਜਕੋ ਚਾਤਿ ਨਯਲਞ੍ਜਕੋ. ਗਤਾਤਿ ਞਾਤਾ, ਮਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਏਵ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੩. ਏਵਂ ਨਯੇਪਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਮੂਲਪਦਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਨਯਾਨਂ ਪਟ੍ਠਾਨਭਾਗਾਨਞ੍ਚ ਪਤਿਟ੍ਠਾਭਾਵਤੋ ਪਦਾਨਿ ਚ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯਭਾਵਤੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ ਮੂਲਪਦਾਨਿ. ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ, ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਵਾ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਨਤੋ ਵਿਦ੍ਧਂਸਨਤੋ, ਕੁਸਾਨਂ ਵਾ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਲਵਨਤੋ, ਕੁਸਾ ਵਿਯ ਵਾ ਲਵਨਤੋ, ਕੁਸੇਨ ਵਾ ਞਾਣੇਨ ਲਾਤਬ੍ਬਤੋ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤੋ ਕੁਸਲਾਨਿ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਕੁਸਲਾਨੀਤਿ ਪਦਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਏਵਂ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਜਾਤਿਭੇਦਤੋ ਚ ਮੂਲਪਦਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂਯੇਵ ਪਠਮਂ ਉਦ੍ਦਿਸਤਿ ‘‘ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਤਸਤਿ ਪਰਿਤਸਤੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਅਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ, ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਵਿਜ੍ਜਾਪਟਿਪਕ੍ਖਾਤਿ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਲੁਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਲੁਬ੍ਭਤਿ, ਲੁਬ੍ਭਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਸੋਤਿ ਲੋਭੋ. ਦੋਸਮੋਹੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਸੁਭੇ ‘‘ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸੁਭਸਞ੍ਞਾ. ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਦੀਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਙ੍ਗਹਨ੍ਤਿ ਗਣਨਂ. ਸਮੋਸਰਣਨ੍ਤਿ ਸਮੋਰੋਪਨਂ.
ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇ ਸਮੇਤੀਤਿ ਸਮਥੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਹਿ ਵਿਵਿਧੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਅਲੋਭਾਦਯੋ ਲੋਭਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਸੁਭੇ ‘‘ਅਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾ ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾ, ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਞ੍ਞਾਸੀਸੇਨ ਹਿ ਦੇਸਨਾ. ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.
ਇਦਂ ਉਦ੍ਦਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਭਾਵੇਨ ਨਸ੍ਸਿਤੁਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਂ ਦਾਨਂ ਰਕ੍ਖਣਂ ਉਦ੍ਦਾਨਂ, ਸਙ੍ਗਹਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਕਿਲੇਸਭੂਮੀਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਭੂਮਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ. ਕੁਸਲਾਨਂ ਯਾਨਿ ਤੀਣਿ ਮੂਲਾਨਿ. ‘‘ਕੁਸਲਾਨੀ’’ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾਦਯੋ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੂਮੀਤਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜੀਯਨ੍ਤਿ. ਖੋਤਿ ਪਦਪੂਰਣੇ, ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥੇ ਵਾ ਨਿਪਾਤੋ. ਤੇਨ ਏਤੇ ਏਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਟ੍ਠਾਰਸੇਵਾਤਿ ਵਾ. ਮੂਲਪਦਾਤਿ ਮੂਲਪਦਾਨਿ, ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਵਾ.
ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੪. ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਹਾਰਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਦ੍ਦੇਸਪਾਠੇ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਨੇਤ੍ਤਿ ਕਿਤ੍ਤਿਤਾਤਿ ਸਮਾਸਤੋ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਂ ਕਥਿਤਂ. ਹਾਰਨਯਮੂਲਪਦਾਨਞ੍ਹਿ ਸਰੂਪਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦ੍ਦੇਸਪਾਠੇਨ ਕਤਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਹਾਰਨਯਾਨਂ –
ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵਿਸੇਸੇਨ, ਪਦਤ੍ਥੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਕਮੋ;
ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਹੇਤ੍ਵਾਦੀ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞੁਨਾ.
ਤੇਸੁ ਅਵਿਸੇਸਤੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਚ ਹਾਰਨਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਪਨ ਅਵਿਸੇਸਤੋ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਹਾਰਾ ਨਯਾ ਚ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਮੁਖੇਨ ਨਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਲਕ੍ਖਣਾ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਹਾਰਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਚ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਏਵ ਕਥਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਕਮਾਦੀਨਿ ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਨੇਸਂ ਲਕ੍ਖਣੇਸੁ ਞਾਤੇਸੁ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿਪਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਪਰਤੋ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮ.
ਹਾਰਸਙ੍ਖੇਪੋ
੧. ਯਾ ਪਨ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾਤਿਆਦਿਕਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸਗਾਥਾ, ਤਾਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਆਦੀਨਵਤਾਤਿ ਪਦਵਿਭਾਗੋ. ਆਦੀਨਵਤਾਤਿ ਚ ਆਦੀਨਵੋ ਏਵ. ਕੇਚਿ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤੋ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਸ੍ਸਾਦੀਯਤੀਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਚ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੬੬; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੬). ਯਥਾ ਚੇਤਂ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਏਵਂ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ – ‘‘ਸੋ ਤਦਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਤਂ ਨਿਕਾਮੇਤੀ’’ਤਿ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੪), ‘‘ਸਂਯੋਜਨੀਯੇਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੫੩) ਚ. ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਣ੍ਹਾ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਹਿ ਕਾਰਣਭੂਤਾਯ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਸੁਖਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾ, ਏਵਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਪਿ. ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨਿਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਯ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤੇਭੂਮਕਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਵਿਚਾਰੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਕਥਂ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਾਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਨੀਯਤਾਤਿ? ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਤੋ ਸੁਖਪਰਿਯਾਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸੁਖਾ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਸੁਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਾ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਞਾਣਸੁਖਾ ਅਞ੍ਞਾਣਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੫). ਤਤ੍ਥ ਵੇਦਨਾਯ ਅਟ੍ਠਸਤਪਰਿਯਾਯਵਸੇਨ, ਤੇਭੂਮਕਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡਰੂਪਕਣ੍ਡਵਸੇਨ, ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਂਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਵਿਭਙ੍ਗੇ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇ ਚ ਤਣ੍ਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ, ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨਂ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਦਿਵਸੇਨ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਦਿਟ੍ਠਿਗਤਵਸੇਨ ਚ ਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਆਦੀਨਵੋ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇਭੂਮਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਆਦੀਨਵੋ. ਆਦੀਨਂ ਅਤਿਵਿਯ ਕਪਣਂ ਵਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਹਿ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਪਣਮਨੁਸ੍ਸੋ, ਏਵਂਸਭਾਵਾ ਚ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਯੋਗੇਨ. ਯਤੋ ਤਤ੍ਥ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਨਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਆਦੀਨਵੋ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਆਦੀਨਵੋ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਭੂਤਾਨਂ ਜਾਤਿਯਾਦੀਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਾਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਆਕਾਰਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ.
ਨਿਸ੍ਸਰਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ. ਨਿਸ੍ਸਰਤੀਤਿ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਏਕਸੇਸੇਨ ਵਾ ‘‘ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪਕ੍ਖੇ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਂ ਸਤ੍ਤਤ੍ਤਿਂਸਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਞ੍ਚ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਭੇਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ.
ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਸਙ੍ਖਤਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵਿਭਾਗੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਸੋਪਾਦਿਸੇਸਨਿਰੁਪਾਦਿਸੇਸਭੇਦੇਨ. ਯਤੋ ਵਾ ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਟਂ, ਤੇਸਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩) ਦਸ੍ਸਿਤਪ੍ਪਭੇਦਾਨਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਤਣ੍ਹਾਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਪਥਵੀਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕਸਿਣਾਯਤਨਾਨਂ ਅਸੁਭਾਨਂ ਕੇਸਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਯ ਆਕਾਰਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਲੋਕਿਯਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਕਾਮਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਕਾਮਭਵਾਦੀਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਭਵਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਨਂ ਆਰੁਪ੍ਪਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਙ੍ਗਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭਾਵੇਨ ਚ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ.
ਫਲਨ੍ਤਿ ਦੇਸਨਾਫਲਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਯਂ ਦੇਸਨਾਯ ਨਿਪ੍ਫਾਦੀਯਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮੋ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾਯ ਨਿਪ੍ਫਾਦੀਯਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ‘‘ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ. ਇਧ ਪਨ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਦੇਸਨਾਫਲਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਂ ਪਨ ਸੁਤਮਯਞਾਣਂ. ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਵੇਦਾਦਿਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭੂਤਾ ਛਬ੍ਬਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ. ਯਞ੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਮਗ੍ਗਂ ਅਨਭਿਸਮ੍ਭੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਤਦਧਿਗਮਕਾਰਣਭੂਤਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵਹੇਤੁ ਚ ਸਿਯਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਂ ਊਹਚ੍ਚ, ਏਵਂ ਮਚ੍ਚੁਤਰੋ ਸਿਯਾਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੨੫; ਕਥਾ. ੨੨੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾ ੧੪੪, ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੮; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫; ਪੇਟਕੋ. ੨੨) ਇਦਂ ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ, ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ ਰਕ੍ਖਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰਿਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ (ਜਾ. ੧.੧੦.੧੦੨-੧੦੩; ੧.੧੫.੩੮੫) ਚ. ਏਤੇਨ ਨਯੇਨ ਦੇਵੇਸੁ ਚ ਮਾਨੁਸੇਸੁ ਚ ਆਯੁਵਣ੍ਣਬਲਸੁਖਯਸਪਰਿਵਾਰਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਉਪਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸਿਰੀ ਦੇਵਰਜ੍ਜਸਿਰੀ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕਾਨਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਾਵਕਬੋਧਿ ਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧੀਤਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਭਾਰਹੇਤੁਕਾ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾਯ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਫਲਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਉਪਾਯੋਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਦਾ. ਸਾ ਹਿ ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯਭਾਵਤੋ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਚ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਉਪਾਯੋ. ਯਾ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਫਲਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਉਪਾਯਪਟਿਪਤ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਹ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪਾਯੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ. ਫਲਂ ਵਿਯ ਉਪਾਯੋਪਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ, ਯਂ ਪਨ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੭੯; ਥੇਰਗਾ. ੬੭੮) ਅਯਂ ਉਪਾਯੋ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਦਾ ਏਵ ਉਦਾਹਟਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਤੇ ਪਹਾਯ ਤਰੇ ਓਘਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭਾਵਂ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਹਿ ਓਘਤਰਣਨ੍ਤਿ.
ਆਣਤ੍ਤੀਤਿ ਆਣਾਰਹਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜਨਸ੍ਸ ਹਿਤਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ‘‘ਏਵਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਾਹੀ’’ਤਿ ਵਿਧਾਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੁ, ਮੋਘਰਾਜਾਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੨੫; ਕਥਾ. ੨੨੬; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫; ਪੇਟਕੋ. ੨੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾ ੧੪੪, ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੮) ਆਣਤ੍ਤੀ’’ਤਿ.
ਯੋਗੀਨਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਯ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ, ਅਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ. ਦੇਸਨਾਹਾਰੋਤਿ ਏਤੇਸਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਂ ਵਿਭਜਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਕਿਂ ਪਨੇਤੇਸਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਂ ਅਨਵਸੇਸਾਨਂ ਵਚਨਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ, ਉਦਾਹੁ ਏਕਚ੍ਚਾਨਨ੍ਤਿ? ਨਿਰਵਸੇਸਾਨਂਯੇਵ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਨਿਸ੍ਸਰਣਾਨਿ ਸਰੂਪਤੋ ਆਗਤਾਨਿ, ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਏਕਦੇਸੇਨ ਆਗਤਾਨਿ, ਨ ਵਾ ਸਰੂਪੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਗਤਂ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਹਾਰੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੇ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਇਧ ਨ ਪਪਞ੍ਚਿਤੋ.
੨. ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤਿ ਯਾ ਪੁਚ੍ਛਾ, ਵਿਚਿਯਮਾਨਾਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਂ ਅਨੁਗੀਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ, ਸਾ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਗਾਥਾਯਂ ਅਵੁਤ੍ਤਂ ਪਦਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਾ ਪਨ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ ਕਸ੍ਸਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਏਤੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਚੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਾ ਚ ਅਨੁਗੀਤਿਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯਾ ਅਨੁ ਪਚ੍ਛਾ ਗੀਤਿ ਅਨੁਗੀਤਿ, ਸਙ੍ਗਹਗਾਥਾ, ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਾ ਅਨੁਰੂਪਾ ਗੀਤਿ. ਏਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਂ ਗਹਿਤਂ. ਬ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ ਹਿ ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਤਾ ਇਧ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਯਾ ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪੁਰਿਮਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪੁਨ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਕੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਵਿਚਯਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋ ਨਿਰਵਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ਵਿਚਯਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਪਦਂ ਵਿਚਿਨਤਿ…ਪੇ… ਅਨੁਗੀਤਿਂ ਵਿਚਿਨਤੀ’’ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਦਾਨਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਅਤ੍ਥਸੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸੋ ਚ ਵਿਚਯੋ ਪਦਵਿਚਯੋ. ‘‘ਅਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ ਸਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਧਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਏਕਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਅਨੇਕਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਵਿਸਯਾ ਪਰਮਤ੍ਥਵਿਸਯਾ ਅਤੀਤਵਿਸਯਾ ਅਨਾਗਤਵਿਸਯਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਚਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਇਦਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਠਪਨਂ ਸਾਵਸੇਸਂ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਲੋਕਿਯਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਿਚਯੋ.
‘‘ਅਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾ ਇਮਿਨਾ ਸਮੇਤਿ, ਏਤੇਨ ਨ ਸਮੇਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਵਿਚਯੋ ਪੁਬ੍ਬੇਨਾਪਰਂ ਸਂਸਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਚਯੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਿਚਯੋ. ‘‘ਅਯਂ ਅਨੁਗੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਤਦੁਭਯਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਕੁਸਲਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਅਕੁਸਲਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੁਗੀਤਿਵਿਚਯੋ. ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਸੁ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ‘‘ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨਂ ‘‘ਵਿਪਰੀਤਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਾਨਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ‘‘ਯਥਾਸਕਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿਯਾ ਤਿਕੇਸੁ ਦ੍ਵਾਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਧਿਕੇ ਚ ਦੁਕਸਤੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਪਦਵਸੇਨ ਤਂਤਂਅਸ੍ਸਾਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਂ ਅਸ੍ਸਾਦਵਿਚਯੋ.
ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ‘‘ਅਨਿਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਨਂ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦੀਨਂ ਆਦਿਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਕਤਾਯ ਚ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਹਾਨਭਾਗਿਯਤਾਦਿਵਸੇਨ ਆਦੀਨਵਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਓਕਾਰਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਨ ਆਦੀਨਵਵਿਚਯੋ. ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਦੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਗਮਨਤੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯਵਿਭਾਗਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਵਿਚਯੋ. ਫਲਾਦੀਨਂ ਤਂਤਂਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਫਲਸ੍ਸ ਤਦੁਪਾਯਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਵਿਧਿਵਚਨਸ੍ਸ ਚ ਵਿਭਾਗਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਵਿਚਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਪਦਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਗੀਤੀਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨੇਵ ਵਿਚਯਲਕ੍ਖਣੋ ‘‘ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੩. ਸਬ੍ਬੇਸਨ੍ਤਿ ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ. ਭੂਮੀਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਹਿ ਮੂਲਪਦਾਨਿ ਵਿਯ ਨਯਾਨਂ ਹਾਰਾਨਂ ਭੂਮਿ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤੇਸਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਚਾਰਭਾਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ – ‘‘ਹਾਰਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਚਯੋ’’ਤਿ, ਪੇਟਕੇਪਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਯਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬੇ ਹਾਰਾ, ਸਮ੍ਪਤਮਾਨਾ ਨਯਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਧਿਪੁਥੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਗੋਚਰੋਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ. ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਦਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਣਮੁਖੇਨ ਹਾਰਯੋਜਨਾ. ਤੇਸਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਾਨਂ. ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਾਤਿ ਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ. ‘‘ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਿਪਰਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਯੁਤ੍ਤਿਅਯੁਤ੍ਤੀਨਂ ਵਿਚਾਰਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਥਂ ਪਨ ਤੇਸਂ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਜਾਨਨਾ? ਚਤੂਹਿ ਮਹਾਪਦੇਸੇਹਿ ਅਵਿਰੁਜ੍ਝਨੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਤਾਵ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਵਾਚਕਭਾਵੋ ਚ ਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਵਿਨਯਧਮ੍ਮਤਾਹਿ ਅਵਿਲੋਮਨਂ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਹਾਰੋ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਾਨਂ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਭਾਵਵਿਭਾਵਨਲਕ੍ਖਣੋ ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੪. ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਂ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਮਾਹ. ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕਾਰਣਂ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਵਾ ਅਨਾਗਤਂ ਵਾ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਤੀਤਿ ਏਵਂ, ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਤਿ ਯਤ੍ਤਕਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਸ੍ਸਪਿ ਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਵਿਚਾਰਣਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤੇਸਞ੍ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾਤਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਨਾਮ ਹਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੫. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਏਕਧਮ੍ਮੇਤਿ ਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਵਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਏਕਧਮ੍ਮੇ, ਸੁਤ੍ਤੇ ਸਰੂਪਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਕਥਿਤੇ. ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਕੇਚੀਤਿ ਯੇ ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੇਨ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਭਾਵੇਨ ਵਾ ਤੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾ. ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਤਿ ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕੁਸਲਾਦਿਸਭਾਵਾ, ਖਨ੍ਧਾਦਿਸਭਾਵਾ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਤਾਯ ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਸਹਚਾਰਿਤਾ ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾ ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾ ਸਮਾਨਫਲਤਾ ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੋ ਹਾਰੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਨਾਮਾਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਆਗਤੇ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ, ਸੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਨਾਮ ਹਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੬. ਨੇਰੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਂ, ਪਦਨਿਬ੍ਬਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਵਕਾਨਂ ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੇਸਕਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ, ਕਰਣੇ ਹਿ ਏਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬੇ ਹਾਰਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਚਯਾ, ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਦ੍ਵਾਰੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥਪਰਿਯੇਸਨਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਰੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਚ ਨਿਦਾਨਞ੍ਚ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਸਨ੍ਧਿ ਚ ਗਵੇਸਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ. ਅਥਾਤਿ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤਂ. ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਦਦਾਤਿ ਫਲਨ੍ਤਿ ਨਿਦਾਨਂ, ਕਾਰਣਂ, ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਂ ਦੇਸਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਸਨ੍ਧੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚ ਅਪਰੇਨ ਚ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬਾਪਰੇਨ ਸਨ੍ਧੀ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਨ ਅਪਰਭਾਗਂ ਸਂਸਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕਥਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਗੀਤਿਵਸੇਨ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਭੂਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰੇਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਸਨ੍ਧਿ. ਯਞ੍ਚ ਪੁਬ੍ਬਪਦੇਨ ਪਰਪਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਂ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਸਨ੍ਧਿ. ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋਤਿ ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਿਭਾਵਨਲਕ੍ਖਣੋ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੭. ਏਕਮ੍ਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੁਆਦਿਕੇ ਪਰਕ੍ਕਮਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸਨਾਰੁਲ਼੍ਹੇ ਸਤਿ. ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਸੇਸਕਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਅਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ ਸੇਸਕਂ ਪਮਾਦਾਦੀਨਂ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਕੋਸਜ੍ਜਾਦਿਕਂ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਗਵੇਸਤਿ, ਪਰਿਯੇਸਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਯੋਜੇਨ੍ਤੋ ਦੇਸਨਂ ਆਵਟ੍ਟਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਤਿ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਾਦਿਮੁਖੇਨ ਆਰਦ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਮਾਦਾਦਿਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਦੇਸਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਆਵਟ੍ਟੇਤਿ ਨਾਮ. ਆਵਟ੍ਟੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋਤਿ ਦੇਸਨਾਯ ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਆਵਟ੍ਟਨਲਕ੍ਖਣੋ ਆਵਟ੍ਟੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੮. ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਂ, ਤਂ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਂ. ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਉਤ੍ਤਰਿ ਗੁਣਵਿਸੇਸੇ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਵਿਸੇਸਾਧਿਗਮਨਕਾਰਣਂ. ਭੂਮਿਨ੍ਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭੂਮਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਮੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਭੂਮਿਂ. ਵਿਭਜ੍ਜਤੇਤਿ ਵਿਭਾਗੇਨ ਕਥੇਤਿ. ਸਾਧਾਰਣੇਤਿ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾਦਿਨਾਮਵਸੇਨ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਿਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਵਾ ਸਾਧਾਰਣੇ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਸਮਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਸਾਧਾਰਣਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨੇਯ੍ਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਵਿਭਜਨੋ ਅਯਂ ਹਾਰੋ ਵਿਭਤ੍ਤੀਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮੇ ਵੋਦਾਨਧਮ੍ਮੇ ਚ ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਤੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਤੋ ਭੂਮਿਤੋ ਚ ਵਿਭਜਨਲਕ੍ਖਣੋ ‘‘ਵਿਭਤ੍ਤਿਹਾਰੋ’’ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
੯. ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਤਿ ਕਥਿਤੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤੇ, ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੇ ਵਾ. ਭਾਵਿਤੇਤਿ ਯਥਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦਿਸਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਸਦਿਸੇ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਹੀਨੇਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੇ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਲਕ੍ਖਣੋ ‘‘ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੧੦. ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਥੇ ਵਚਨਾਨਿ ਵਿਵਚਨਾਨਿ, ਵਿਵਚਨਾਨਿ ਏਵ ਵੇਵਚਨਾਨਿ, ਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਾਨਿ ਵੇਵਚਨਾਨਿ. ਬਹੂਨੀਤਿ ਅਨੇਕਾਨਿ. ਤੁ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਵਧਾਰਣੇ. ਤੇਨ ਬਹੂ ਏਵ ਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਾ ਵੇਵਚਨਹਾਰਯੋਜਨਾਯਂ ਕਥੇਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਕਤਿਪਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਤੇਪਿਟਕੇ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ ਭਾਸਿਤਾਨਿ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਤੁ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਤੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਾਨਿਯੇਵ ਵੇਵਚਨਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਕਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਵਿਦੂਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਸਪ੍ਪਿਸ੍ਸ ਜਾਨਾਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਸਪ੍ਪਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇਹਿ, ਸਪ੍ਪਿਂ ਦੇਹਿ, ਦੇਥਾ’’ਤਿ ਵਾ ਆਣਾਪੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਏਵਂ ਯੋ ਸੁਤ੍ਤਕੋਵਿਦੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ ਏਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਬਹੂਪਿ ਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦੇ ਵਿਚਾਰੇਤਿ ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੇਵਚਨੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਯੋਜਨਾਲਕ੍ਖਣੋ ਵੇਵਚਨਹਾਰੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਯੋਜਨਾਲਕ੍ਖਣੋ ‘‘ਵੇਵਚਨਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੧੧. ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਾਦਿਧਮ੍ਮਂ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨੇਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪਨੇਹਿ, ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਵਾ ਠਪਨੇਹਿ. ਵਿਵਿਧਾਹੀਤਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪ੍ਪਭਵਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਾਹਿ. ਸੋ ਆਕਾਰੋਤਿ ਯੋ ਏਕਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪ੍ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਾਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾਕਾਰੋ. ਞੇਯ੍ਯੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਹਾਰੋਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੇਕਾਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰਵਿਭਾਵਨਲਕ੍ਖਣੋ ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੧੨. ਪਟਿਚ੍ਚੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਖਨ੍ਧਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਚ ਖਨ੍ਧਾ ਚ. ਧਾਤੁਆਯਤਨਾਤਿ ਧਾਤੁਯੋ ਚ ਆਯਤਨਾਨਿ ਚ. ਏਤੇਹੀਤਿ ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋ ਯਾਨਿ ਚ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਯੇ ਚ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਯਾ ਚ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ ਯਾਨਿ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ, ਏਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਪਦਤ੍ਥਮੁਖੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਯਮਾਨੇਹਿ. ਓਤਰਤਿ ਯੋਤਿ ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯੋ ਓਗਾਹਤਿ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕੇ ਅਨੁਪਵਿਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਓਤਰਣੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋਤਿ ਯੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ, ਸੋ ਓਤਰਣਹਾਰੋ ਨਾਮ. ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸੁਞ੍ਞਤਮੁਖਾਦੀਨਂ ਗਾਥਾਯਂ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਮੁਖੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਓਤਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਓਤਰਣੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੧੩. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਮ੍ਹੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਬ੍ਯਾਕਤੇ. ਪਞ੍ਹੇਤਿ ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿਤੇ ਅਤ੍ਥੇ. ਗਾਥਾਯਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾਰੁਲ਼੍ਹੇ. ਇਦਞ੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਮਾਰਬ੍ਭਾਤਿ ਸਾ ਪਨ ਗਾਥਾ ਯਂ ਅਤ੍ਥਂ ਆਰਬ੍ਭ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਸੁਦ੍ਧਾਸੁਦ੍ਧਪਰਿਕ੍ਖਾਤਿ ਪਦਂ ਸੋਧਿਤਂ, ਆਰਮ੍ਭੋ ਨ ਸੋਧਿਤੋ, ਪਦਞ੍ਚ ਸੋਧਿਤਂ ਆਰਮ੍ਭੋ ਚ ਸੋਧਿਤੋਤਿ ਏਵਂ ਪਦਾਦੀਨਂ ਸੋਧਿਤਾਸੋਧਿਤਭਾਵਵਿਚਾਰੋ. ਹਾਰੋ ਸੋ ਸੋਧਨੋਨਾਮਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਚਾਰੋ ਸੋਧਨੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਦਪਦਤ੍ਥਪਞ੍ਹਾਰਮ੍ਭਾਨਂ ਸੋਧਨਲਕ੍ਖਣੋ ‘‘ਸੋਧਨੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੧੪. ਏਕਤ੍ਤਤਾਯਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਏਕਤ੍ਤਮੇਵ ਏਕਤ੍ਤਤਾ, ਤਾਯ ਏਕਤ੍ਤਤਾਯ. ਏਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮਾਨਸਦ੍ਦਪਰਿਯਾਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਮਤ੍ਤਾ ਵਿਮਤ੍ਤਾ, ਵਿਮਤ੍ਤਾਵ ਵੇਮਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ, ਤਾਯ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾਯ, ਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇ ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ, ‘‘ਜਾਤਿ ਜਰਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਭਵਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਸੇਸੇਨ ਚ ਸੁਤ੍ਤੇ ਦੇਸਿਤਾ, ਤੇ ‘‘ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਕੋ ਵਾ ਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਵਿਕਪ੍ਪਨਵਸੇਨ ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਕਪ੍ਪਨਾਯ ਵੋਹਾਰਭਾਵੇਨ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਤੋ ਕਾਲਦਿਸਾਵਿਸੇਸਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਅਪੇਕ੍ਖਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਚ. ਯਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਹਿਯ੍ਯੋ ਸ੍ਵੇ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਕਾਲਵਿਸੇਸਾ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਸਭਾਵਾ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਦਿਸਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਾ ਚ, ਏਵਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਾਪਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਜਾਤਿਆਦਿਅਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਸਚ੍ਚਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਿਸੇਸੋ ਹੋਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਮੁਦਯਾਦੀਸੁਪਿ. ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪਨਵਸੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੧੫. ਯੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਯੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਾ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾ. ਯਂ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਂ. ਜਨਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ. ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ. ਪਰਮ੍ਪਰਤੋਤਿ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ, ਅਨੁਰੂਪਸਨ੍ਤਾਨਘਟਨਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿ ਹਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਅਵਸਿਟ੍ਠੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ. ਹੇਤੁਮਵਕਡ੍ਢਯਿਤ੍ਵਾਤਿ ਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਜਨਕਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਹੇਤੁਂ ਆਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸਙ੍ਖਾਤੋ, ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਸਙ੍ਖਾਤੇ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਲਕ੍ਖਣੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੧੬. ਯੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਯੇ ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾ. ਯਂਮੂਲਾਤਿ ਯੇਸਂ ਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਮੂਲਭੂਤਾ, ਤੇ ਤੇਸਂ ਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਯੇ ਚੇਕਤ੍ਥਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਮੁਨਿਨਾਤਿ ਯੇ ਚ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸੇਕ੍ਖਫਲਕਾਮਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਤ੍ਥਤਾਯ ਏਕਤ੍ਥਾ ਬੁਦ੍ਧਮੁਨਿਨਾ ਪਰਿਦੀਪਿਤਾ, ਤੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵੇਵਚਨਭਾਵੇਨ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਮਾਰੋਪਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤੇ ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਗਯ੍ਹਮਾਨਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਸੀਲਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਰਵਿਭਾਵਨਮੁਖੇਨ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਕਥਨਂ, ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰੀ ਚ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਹਾਨੇਨਾਤਿ ਪਹਾਨਸਮਾਰੋਪਨਾਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਏਵ ਹੋਤਿ. ਏਸ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋਤਿ ਏਸ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਵੇਵਚਨਭਾਵਨਾਪਹਾਨਸਮਾਰੋਪਨਵਿਚਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਨਾਮ ਹਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਨਯਸਙ੍ਖੇਪੋ
੧੭. ਏਵਂ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਸੋਲ਼ਸਪਿ ਹਾਰੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨਯੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਮ੍ਪਿ ਚਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਗਹਿਤਂ ਤਣ੍ਹਂ ਅਵਿਜ੍ਜਞ੍ਚ ਯੋ ਨੇਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਤਂ ਨੇਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਪਾਪੇਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਮਥੇਨਾਤਿ ਸਮਾਧਿਨਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਯੋ ਨੇਤਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਂ ਪਾਪੇਤਿ, ਤਥਾ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਚ੍ਚੇਹਿ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾਤਿ ਨਯਨ੍ਤੋ ਚ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਭਵਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਵਸੇਸਾ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ, ਤੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਅਸਙ੍ਖਤਧਾਤੁ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਸਚ੍ਚੇਹਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ. ਅਯਂ ਨਯੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋਤਿ ਯੋ ਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਹਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਹਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ, ਅਯਂ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ ਨਯੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿ ਗਾਥਾਯਂ ‘‘ਨਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਅਨੁਗਾਹਣਨਯੋ ਅਤ੍ਥਨਯੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਯਾ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਦਿਮੁਖੇਨ ਨਯਭੂਮਿਰਚਨਾ, ਤਤ੍ਥ ਨਯਵੋਹਾਰੋ.
੧੮. ਅਕੁਸਲੇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ. ਸਮੂਲੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੂਲੇਹਿ, ਲੋਭਦੋਸਮੋਹੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੁਸਲੇਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਚਤੁਭੂਮਕੇ ਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ. ਕੁਸਲਮੂਲੇਹੀਤਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਅਲੋਭਾਦਿਮੂਲੇਹਿ ਯੋ ਨੇਤਿ. ਨਯਨ੍ਤੋ ਚ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਮਾਯਾਮਰੀਚਿਆਦਯੋ ਵਿਯ ਅਭੂਤਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਭੂਤਂ. ਪਟਘਟਾਦਯੋ ਵਿਯ ਨ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਚ੍ਚਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਥਂ. ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਭਾਵਤੋ ਵਿਪਾਕੇ ਸਤਿ ਅਵਿਸਂਵਾਦਕਤ੍ਤਾ ਅਵਿਤਥਂ ਨੇਤਿ. ਏਵਮੇਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਪਦਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਸੇਸਨਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਵਾ ਅਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ ਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਚ ਕੁਸਲਾਨਿ ਨਯਨ੍ਤੋ ਅਯਂ ਨਯੋ ਭੂਤਂ ਤਥਂ ਅਵਿਤਥਂ ਨੇਤਿ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਹਿ ਬਾਧਕਾਦਿਭਾਵਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾਭਾਵੇਨ ਭੂਤਾਨਿ, ਸਚ੍ਚਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਥਾਨਿ, ਅਵਿਸਂਵਾਦਨਤੋ ਅਵਿਤਥਾਨਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਨਿ ਅਵਿਤਥਾਨਿ ਅਨਞ੍ਞਥਾਨੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੦). ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਂ ਤਂ ਨਯਂ ਆਹੂਤਿ ਯੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ, ਤਂ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੧੯. ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹੀਤਿ ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਨ੍ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ. ਕਿਲੇਸੇਤਿ ਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਿਬਾਧਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕਿਲੇਸਾ, ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾ, ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੇਚਿ ‘‘ਸਂਕਿਲੇਸੇ’’ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕਿਲੇਸਸਹਿਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹੀਤਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਵੇਧਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ, ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਯੋ ਸੁਭਸਞ੍ਞਾਦੀਹਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ ਸਕਲਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਹਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਵਸੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ, ਏਤਂ ਨਯਂ ਨਯਵਿਦੂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨਯਕੋਵਿਦਾ, ਅਤ੍ਥਨਯਕੁਸਲਾ ਏਵ ਵਾ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੨੦. ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਸੂਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਯੋਜਨਤ੍ਥਂ ਕਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਹਿਂ ਤਹਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਤਿ ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਚ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਦਿਸਾਭੂਤਧਮ੍ਮਾ. ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥਿਤਾ. ਮਨਸਾ ਵੋਲੋਕਯਤੇਤਿ ਤੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ‘‘ਅਯਂ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਦਿਸਾਭਾਵੇਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ, ਵਿਚਾਰੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਓਲੋਕਯਤੇ ਤੇ ਅਬਹੀ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਤਤ੍ਥ ਤੇਤਿ ਤੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ. ਅਬਹੀਤਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਖੁ ਦਿਸਾਲੋਚਨਂ ਆਹੂਤਿ ਓਲੋਕਯਤੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦੇਤਂ ਓਲੋਕਨਂ, ਤਂ ਦਿਸਾਲੋਚਨਂ ਨਾਮ ਨਯਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਖੁ-ਤਿ ਚ ਨਿਪਾਤੋ ਅਵਧਾਰਣੇ. ਤੇਨ ਓਲੋਕਨਮੇਵ ਅਯਂ ਨਯੋ, ਨ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
੨੧. ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾਤਿ ਪਠਮਾਦਿਦਿਸਾਭਾਵੇਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ. ਦਿਸਾਲੋਚਨੇਨਾਤਿ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ. ਯੇਨ ਹਿ ਵਿਧਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਯੋਜਨਾਯ ਦਿਸਾ ਓਲੋਕੀਯਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਵਿਧਿ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਉਕ੍ਖਿਪਿਯਾਤਿ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ, ਦਿਸਾਭੂਤਧਮ੍ਮੇ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਉਕ੍ਖਿਪਿਯ ਯੋ ਸਮਾਨੇਤੀ’’ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ‘‘ਯੋ ਤੇਸਂ ਦਿਸਾਭੂਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਨਯਨਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ. ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਕਿਰਿਯਾਪਰਾਮਸਨਂ. ਸਮਾਨੇਤੀਤਿ ਸਮਂ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਾ ਆਨੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਯੋਜਨਾਵਸੇਨ. ਕੇ ਪਨ ਆਨੇਤਿ? ਸਬ੍ਬੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਤਂਤਂਨਯਦਿਸਾਭੂਤੇ. ਅਯਂ ਨਯੋਤਿ ਸਮਾਨੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦੇਤਂ ਤਂਤਂਨਯਦਿਸਾਭੂਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਨਯਨਂ, ਅਯਂ ਅਙ੍ਕੁਸੋ ਨਾਮ ਨਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤਞ੍ਚ ਦ੍ਵਯਂ ‘‘ਵੋਹਾਰਨਯੋ, ਕਮ੍ਮਨਯੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.