੬੯. ਖਛ

ਖਛਸਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਦਨ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਕਥਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਤ੍ਥਂ, ਨਨੁ ਸੁਤ੍ਤੇ ਏਕਸ੍ਸਰੋਤਿ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਆਦੀਤਿ ਚ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਂ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਵਿਵਰਣਂ ਕਥਂ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਹ- ‘ਸਦ੍ਦੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਥ ਜਾਗਰੇਚ੍ਚਾਦੋ ਪੁਥਗਵਯਵੇਕਸ੍ਸਰਸ੍ਸ ਜਾਗਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਦ੍ਵਿਭਾਵੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਤੇਨੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਤੇਨੇਵਾਤਿਆਦੀਤਿ ਏਕਸ੍ਸਰੋਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤਹੇਤੁਨਾਵ. ਅਵਯਵੇਕਸ੍ਸਰਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਸੇਸਨਸਮਾਸੋ ‘ਅਵਯਵੋ ਚ ਸੋ ਏਕਸ੍ਸਰੋ ਚੇ’ਤਿ. ਅਥਾਦੀਹਿ ਏਕਸ੍ਸਰਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਪ੍ਯਵਯਵੇਕਸ੍ਸਰਸ੍ਸ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਦ੍ਵਿਭਾਵੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਏਕਸ੍ਸੇਵਾਦਿਤ੍ਤਾ’ਤਿ.

ਇਤਰਸ੍ਸਾਤਿ ਪਠਮੇਕਸ੍ਸਰਤੋ-ਞਾਸ੍ਸਾਵਯਵੇਕਸ੍ਸਸਰਸ੍ਸ. ਦੋਸਦੁਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਨੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਸਮਾਸੋਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਏਕਸ੍ਸਰੋਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਥਾ ਸਤਿ ਕੋ ਦੋਸੋਤਿ ਆਹ- ‘ਏਕੋ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਸਰੋਦੀਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘ਈਹ-ਘਟਨੇ’ਚ੍ਚਾਦੀਨਮੇਵ ਸਿਯਾ.

ਨਨੁ ਚ ਪਚਤਿਮ੍ਹਿ ਯੇਨੇਵਾਕਾਰੇਨ ਪਚਸਦ੍ਦੋ ਏਕਸ੍ਸਰੋ ਤੇਨੇਵ ਤਦਵਯਵਾਪਿ ਅਚ੍ਸਦ੍ਦੋ ਪਸਦ੍ਦੋ ਚ ਏਕਸ੍ਸਰੋ, ਤਤੋਵਾਵਯਵਾਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਪਪ੍ਪੋਤਿ… ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਕਾਰਿਯਿਨੋ ਆਦਿਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਸਰਸ੍ਸ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਤਦਵਯਵਾਨਞ੍ਚੇਕਸ੍ਸਰਾਨਂ ਵਿਸੁਂ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨੇ ਕਤੇ ਅਨਿਟ੍ਠਮ੍ਪਪ੍ਪੋਤੀਤੀਦਮਪਾਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਸਕਿਂਸਤ੍ਥਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਵਯਵਸ੍ਸ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਗਹਣ’ਨ੍ਤਿ. ਸਕਿਂ ਸਤ੍ਥਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਏਕਵਾਰਂ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਕਰਣੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਸਾਵਯਵਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਵਯਵੇਹਿ ਸਹ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਨ ਵਿਨਾ ਤੇਹਿ. ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨੇ ਕਰੀਯਮਾਨੇ ਸਬ੍ਬੇਸਮਵਯਵਾਨਂ ਗਹਣਂ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਯੁਤ੍ਤਂ ਨਾਵਯਵਾਨਂ, ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨੇ ਏਕਾਯ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਸ੍ਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਗਹਣਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ ਨਾਵਯਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਚ ਕਤਨ੍ਤਿ ਪੁਨ ਤੇਸਂ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਾਯ ਸਤ੍ਥਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਪਪਤ੍ਤਨ੍ਤਰਮਾਹ- ‘ਅਥਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਇਹ ਠਾਨੇ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪਕ੍ਖਾ. ਤਤ੍ਰ ਠਾਨੇ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਪਕ੍ਖੇ ਦੋਸਦਸ੍ਸਨਤੋ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਨ੍ਤ੍ਯਯਮੇਵ ਪਕ੍ਖੋਬ੍ਭੁਪਗਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਪਠਮਨ੍ਤਾਵ ਠਾਨੇ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਪਕ੍ਖੇ ਭਾਵਿਨਂ ਦੋਸਮਾਹ- ‘ਪਠਮਸ੍ਸੇਕਸ੍ਸਰਸ੍ਸਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਦ੍ਵਿਸਦ੍ਦੋ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯੇ ਵਤ੍ਤਤੇ.

ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਰੂਪਮੁਚ੍ਚਾਰਣਂ ਵਾ, ਤਤ੍ਥ ਉਚ੍ਚਾਰਣੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯੇ ਠਾਨੇ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ… ਉਚ੍ਚਾਰਣਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਾ(ਨੁਗਤ) ਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ. ਸਦ੍ਦਰੂਪੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯੇ ਠਾਨੇ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ, ਤਤ੍ਥ [ਤਞ੍ਚ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਦੋਸੋ. ਤਥਾ ਚਾਹ- ‘ਰੂਪਦ੍ਵਯੇ ਵਿਧੀਯਮਾਨੇ’ਤਿ. ਤਥਾ ਸਤਿ ਨਿਵੁਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇ ਠਾਨੀ ਭਵਤੀਤਿ ਠਾਨਿਨੋ ਨਿਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਧਾਤੁਤ੍ਤਾ ਨਿਵੁਤ੍ਤਿ, ਤੇਨਾਹ- ‘ਪਕਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਵਿਭਾਗਾਭਾਵਤੋ’ਤਿ. ਤੇਨ ਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰੇ ਪਕਤਿਯਾ ਵਿਧੀਯਮਾਨਂ ਕਾਰਿਯਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ- ‘ਅਸ੍ਸ ਇਤ੍ਤਂ ਨ ਸਿਯਾ’ਤਿ. ਪਿਪਾਸਤਿ ‘ਪਾ=ਪਾਨੇ’. ਇਚ੍ਛਾਯਂ ਪਾਤੁਨ੍ਤਿਤੁਮਨ੍ਤਾ ‘‘ਤੁਂਸ੍ਮਾ’’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (੫-੬੧) ਸੋ. ‘ਪਾਸ ਪਾਸ’ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬਤੋ-ਞ੍ਞਸ੍ਸ ਲੋਪੋ, ‘‘ਰਸ੍ਸੋ ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ’’ (੫-੭੪) ‘ਖ ਛ ਸੇਸ੍ਵਸ੍ਸਿ. ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨੇ ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਸਮਾਵਿਸਤੀਤਿ ਆਹ- ‘ਆਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤਸ੍ਸਾ ਤਿਧਿਨਾ ਧਾਤੁਸ੍ਸੇਵ ਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤਤ੍ਤਂ ਦੀਪੇਤਿ.