ਪਞ੍ਚਮਕਣ੍ਡ
੧. ਤਿਜ
ਖਮਾਵੀਮਂਸਾਸੂਤਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਮੇਵ ਕਥਮਿਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਪਦਾਨਮਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਾਧੀਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਕਤਿ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ ਤਿਜਮਾਹ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਕਿਮ੍ਪਨ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨੇ ਫਲ ਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨੋਪਾਦਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਜ੍ਜਤ੍ਰ ‘ਖਮਾਵੀਮਂਸਾਸੂ’ਤਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਂ, ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਚਰਤਿ ਖਸਾ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਸ੍ਸਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਸਾਨਾਦਿਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਸ੍ਸ. ‘‘ਸੁਤਾਨੁਮਿਤੇਸੁ ਸੁਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਵ ਬਲਵਾ’’ਤਿ ਪਰਿਭਾਸਮੁਪਲਕ੍ਖੇਤਿ ‘ਸੁਤਾਨੁਮਿਤਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਕਿਰਿਯਾਰੂਪਾਸੁ ਖਮਾਵੀਮਂਸੁ ਖਸਾਨਂ ਵੀਧਾਨੇਨੇਵ, ਸਕਤ੍ਥੇ ਵਿਧਾਨੇਨੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਿਤਿਕ੍ਖਕਿਰਿਯਤ੍ਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰੇਸਂ ਵਿਯ ਖਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਨਂ ਧਾਤੁਸਞ੍ਞਾਵਿਧਾਨ ਮਨਤ੍ਥਕਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਤਿਤਿਕ੍ਖਾ ਖਮਾ, ਤਿਤਿਕ੍ਖਤਿ ਖਮਤਿ, ਵੀਮਂਸਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ, ਵੀਮਂਸਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਤਿਜਇਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਭੂਵਾਦਿਕਸ੍ਸ ਗਹਣਂ. ਨਿਚ੍ਚਣ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚੁਰਾਦਿਕਸ੍ਸ ਹਿ ਤਾਦਿਸੇ ਪਯੋਜਨੇ ਸਤਿ ਬਹੁਲਂ ਵਿਧੀਯਮਾਨੇਪਿ ਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਮਤ੍ਤਨੋ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਥਵਾ ਚੁਰਾਦਿਮਾਨੇਨਾਬ੍ਯਭਿਚਾਰਿਨਾ ਸਾਹਚਰਿਯਾ ਤਿਜੋਪਿ ਚੁਰਾਦਿਕੋਵ, ਤਂ ਯਥਾ ‘ਗਾਵਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯੇਨਾਤ੍ਥੋ’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤੇਗੋਯੇਵੋਪਾਦੀਯਤੇ, ਨਾਸ੍ਸੋ, ਨ ਗਦ੍ਰਭੋ. ਕਦਾਚਿ ਪਨ ਅਸ੍ਸਾਦਿਨੋਪਿ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਾ ਦਿਪ੍ਪਭਾਵਤੋ.
ਨਨੁ ਚ ਵੀਮਂਸਾਯਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਵਿਧਾਨ ਮਨੁਪਪਨ੍ਨਮਿਤਰੇਤਰਨਿਸ੍ਸਯਦੋਸ ਦੁਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਹਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਵੀਮਂਸਾਸਦ੍ਦੇ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੇ, ਸਤਿ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵੀਮਂਸਾਤਿ ਰੂਪਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਤਰੇਤਰਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਇਤਰੇਤਰ ਨਿਸ੍ਸਯਾਨਿ ਚ ਕਾਰਿਯਾਨੀ ਨੋਪਕਪ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਨਾਹ- ‘ਅਨੁਵਾਦਰੂਪਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਨਾਦਿਕਾਲਸਂਸਿਦ੍ਧਸਦ੍ਦਾਨੁਵਾਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਇਤਰੇਤਰਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦੋਸੋਤਿ ਭਾਵੋ. ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰਣਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਭਾਵੇ ਤੇਜਤੇਤਿ ਰੂਪਂ.
੨. ਕਿਤਾ
ਪੁਬ੍ਬੇਵਿਯ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਾਦੀਤ੍ਯਨੇਨ ‘‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਾਯਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘ਤਿਕਿਚ੍ਛਾਸਂਸਯੇਸੂ’ਤਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਤਿਕਿਚ੍ਛਾਯ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ’ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਬ੍ਬਂ ਯਥਾਯੋਗਮੇਤ੍ਥਾਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤ੍ਯਤਿਦਿਸਤਿ. ਵਿਸ੍ਸਤ੍ਥੋਤਿ ਵਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਕਿਮਿਤ੍ਥਂ ਛਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਦ੍ਵਿਧੋਦਾਹਰਣਨ੍ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਅਤ੍ਥਭੇਦਾ ਦ੍ਵਿਧੋਦਾਹਰਣ’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਕੇਤੋ ਨਿਵਾਸੋ, ਸਙ੍ਕੇਤੋ ਲਕ੍ਖਣਂ.
੩. ਨਿਨ੍ਦਾ
ਨਿਨ੍ਦ=ਗਰਹਾਯਂ ਤਤੋ ‘‘ਇਤ੍ਥਿਯਮਣਤ੍ਤਿਕਯਕ੍ਯਾ ਚੇ’’ਤਿ (੫-੪੯) ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਤਤੋ ‘‘ਇਤ੍ਥਿਯਮਤ੍ਵਾ’’ਤਿ (੩-੨੬) ਆਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਰੂਪਂ. ਬਨ੍ਧਤੀਤਿ ਬਧਕੋ.
੪. ਤੁਂਸ੍ਮਾ
ਤੁਂਸ੍ਮਾਤੀਹ ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣਮਾਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਤੁਂਤਾਯੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਤਤੋ ਚੇਤਿ ਯਤੋ ਤੁਂਸ੍ਮਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣਂ ਯਤੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਤਦਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ… ‘‘ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਯਸ੍ਮਾ ਸੋ ਵਿਹਿਤੋ ਤਦਾਦਿਨੋ ਗਹਣ’’ਨ੍ਤਿ ਞਾਯਤੋ. ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਨ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ… ‘‘ਵਿਧਿਬ੍ਬਿਸੇਸਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੧-੧੩) ਵਚਨਾਭਿ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯਾਹ- ‘ਯਤੋ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਸੋ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥੋ ਆਦਿ ਯਸ੍ਸ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਸੋ ਤਦਾਦਿ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ (ਸੋ ਤਦਨ੍ਤੋ). ਤਦਾਦਿਤਦਨ੍ਤਸਮੁਦਾਯਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਗਹਣਂ, (ਨਤੁ) ਤਦਨ੍ਤਮਤ੍ਤਸ੍ਸੇ ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਚ ਤੁਂਸ੍ਮਾਇਤਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤੇ ਭਵਤੁ ‘‘ਵਿਧਿਬ੍ਬਿਸੇਸਨਨ੍ਤਸ੍ਸੇ’’ਤਿ ਤਦਨ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਤੁ ਕਥਂ ਤਦਾਦਿਨੋ ਗਹਣਂ ਵਚਨਾਭਾਵਤੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਿਤ੍ਤਾ’ਤਿ. ਯਤੋ ਵਿਹਿਤੋ ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਭਵਤਿ ਸੀਲੇਨੇਤਿ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵੀ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਤਸ੍ਮਾ. ਇਮਾਯ ਯੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ-ਤ੍ਥੋ, ਯਮਾਖ੍ਯਾਯਤੇ ‘ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਯਸ੍ਮਾ ਸੋ ਵਿਹਿਤੋ ਤਦਾਦਿਨੋ ਗਹਣ’ਨ੍ਤਿ. ਭਵਤ੍ਵੇਵਂ ਤਦਾਦਿਨੋ ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਗਹਣਂ, ਤਤੋ ਕਿਪ੍ਫਲਂਤ੍ਯਾਹ- ‘ਤੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਸਪਾਦਿਤੋਤਿ ਪਾਦਿਸਹਿਤਤੋ. ਖ ਛ ਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾਭਾਵਾਤਿ ਖ ਛ ਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਾ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਸੇਵ ਤੁਂਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਕਤਿਭਾਵੇਨ ਗਹਣਾ ਸਪਾਦਿਤੋ ਖ ਛ ਸਾਨਮਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਿਪੁਬ੍ਬਾ ‘ਜਿ-ਜਯੇ’ਇਚ੍ਚਸ੍ਮਾ ਤੁਂਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਾ ‘ਵਿਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ‘‘ਤੁਂਸ੍ਮਾ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ(ਸੋ), ਤੁਂਸ੍ਸਚ ਲੋਪੋ, ਨੇਮਿਤ੍ਤਿਕੇ ਏਕਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇ ‘ਜਿਸ ਜਿਸ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਅਨਾਦਿਬ੍ਯਞ੍ਜਨਲੋਪੋ ‘‘ਜਿਹਰਾਨਂ ਗੀ’’ਤਿ (੫-੧੦੨) ਗੀ. ਜਿਗੀਸਪ੍ਪਕਤਿਤੋ ‘‘ਭੂਤੇ ਈਊਂ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (੬-੪) ਈ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਞ. ‘‘ਆ ਈ ਊ ਮ੍ਹਾ ਸ੍ਸਾ ਸ੍ਸਮ੍ਹਾਨਂ ਵਾ’’ਤਿ (੬-੩੩) ਈਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸੇ ਬ੍ਯਜਿਗੀਸਿ. ਯਦਿ ਤੁ ਸਪਾਦਿਤੋ ਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ, ਤਦਾ ਬ੍ਯਜਿਗੀਸੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਕਰੀਯਮਾਨਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਸ੍ਸੇਕਸ੍ਸਰਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ‘‘ਖ ਛ ਸਾਨ’’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (੫-੬੯) ਵਿਜਿਯ ਇਤਿ ਸਮੁਦਾਯੇ ਆਦਿਭੂਤਸ੍ਸ ਵਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਈਮ੍ਹਿ ਚ ਵਿਹਿਤੇ ਸਪਾਦਿਨੋ ਪਕਤਿਭਾਵੋਤਿ ਵਿਸਦ੍ਦ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਞਾਗਮੋ ਸਿਯਾ, ਤਤੋ ਚ ਅਵਿਵਿਜਿਸੀਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਮ੍ਪਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ.
ਤੁਂਸ੍ਮਾ ਇਚ੍ਛਾਯਨ੍ਤਿ ਚ ਪਕਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਾਨਮੁਪਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਸਭਾਵ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਖ ਛ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਤਦਨ੍ਤੋ ਚ ਅਨੁਮਿਤੋ ਨ ਪਨ ਤੁਂ, ਤੁਮਿਹ ਸੁਤੋਤਿ ਆਹ- ‘ਨ ਤਦਨ੍ਤੋ, ਨਾਪਿ ਛ ਛਸਾ’ਤਿ. ਜਿਘਚ੍ਛਾਇਚ੍ਚਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਘਸ੍ਸ ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਾਨਂ ਤਤਿਯਪਠਮਾ’’ਤਿ (੫-੭੮) ਗੋ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਕਵਗ੍ਗਹਾਨਂ ਚਵਗ੍ਗਜਾ’’ਤਿ (੫-੭੯) ਜੋ. ਪਾਣਿਨਿਨਾਪੀਹ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯ ਵਿਧਾਯਕੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ਪਿ ਯਥਾ ਸਿਯਾਤਿ ਵਾਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਤਦਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰਾਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਵਾਕ੍ਯਮ੍ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਕਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਦਿ ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ, ਪਕਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਤੁਮਨ੍ਤੋ, ਇਚ੍ਛਤ੍ਥੋ-ਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ. ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਤੁਂਸ੍ਮਾ ਲੋਪੋ ਚਿਚ੍ਛਾਯਂ ਤੇ’’ਇਤਿ ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਨਿਯੋਗਤੋਤਿ ਨਿਯਮੇਨ. ਆਸਙ੍ਕਾਯਮੁਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (੩-੧-੭) ਵਾਕ੍ਯਕਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨਿਰਾਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਆਸਙ੍ਕਾਯ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.
ਅਚੇਤਨਤ੍ਤਾ ਕੂਲਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਾਯਾਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ‘ਕੂਲਪ੍ਪਤਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀ’ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵੇਚ੍ਛਾਪਕਾਸਨਮਸਿਦ੍ਧਂ, ਤੇਨਾਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨਾਸਿਦ੍ਧਾਨਂ ਖ ਛ ਸਾਨਂ ਸਾਧਨਂ ਅਸਿਦ੍ਧੇਨਾਸਿਦ੍ਧਸਾਧਨਂ. ਇਚ੍ਛਾਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਇਚ੍ਛਾਯ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾ. ਇਚ੍ਛਾਯਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਉਪਲਦ੍ਧੀਤਿ ਇਚ੍ਛਾਯ ਉਪਲਦ੍ਧਿ ਉਪਾਲਮ੍ਬੋ ਪਰਿਜਾਨਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚੇਤਨਾਵਤਿਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾ ਚੇਤਨਾਵਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਉਪਲਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਦਪਦੇਸੇ ਨਾਚੇਤਨੇਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਯੋਪੇਸਾ’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਦੇਵਦਤ੍ਤੇ ਰਜ੍ਜੁ ਖੀਲਾਦਿਪਾਣਿਨਾ ਉਯ੍ਯੋਗੋ, ਕੂਲੇ ਮਤ੍ਤਿਕਾਵਿਕੀਰਣਾਦਿ. ਰਜ੍ਜੁ ਗੁਣੋ. ਖੀਲੋ [ਕੀਲ (ਪਞ੍ਚਿਕਾ)] ਸਂਕ੍ਵਾਦਿ.
ਪੁਲੋ ਤਿਣਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਘਾਤੋ. ਸਾ ਸੁਨਖੋ ਮਿਮਰਿਸਤੀਤਿ ਮਰ=ਪਾਣਚਾਗੇ’ਇਚ੍ਛਾਯਂ ਤੁਮਨ੍ਤਾ ਸੋ. ‘‘ਞਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸੇ’’ਤਿ (੫-੧੭੦) ਞਿ. ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬਤੋ-ਞ੍ਞਸ੍ਸ ਲੋਪੋ ‘‘ਖ ਛ ਸੇਸ੍ਵੀ’’ਤਿ (੫-੭੬) ਦ੍ਵਿਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸਾਸ੍ਸ ਇਮਿਮਰਿਸਤਿ. ਤਥਾ ਪਿਪਤਿਸਤੀਤਿ ‘ਪਤਪਥ=ਗਮੇਨ’ ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ. ਸਾ ਮਿਮਰਿਸਤੀਤਿ ਸਤਿਪਿ ਸਚੇਤਨਤ੍ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਤਜੀਵਿਤਸ੍ਸ ਸੁਨਖਸ੍ਸ ਮਰਣਿਚ੍ਛਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਪਟਿਪਾਦਿਤਂ. ‘‘ਇਚ੍ਛਾਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਸੇਧੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ (੩-੧-੭) ਪਾਣਿਨੀਯਵਾਤ੍ਤਿਕਕਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਨ੍ਨਿਰਾਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਬੁਭੁਕ੍ਖਿਤੁ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਜਾਤਿਪਦਤ੍ਥਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਨਿਵੁਤ੍ਤਿਮ੍ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ- ‘ਜਾਤਿਪਦਤ੍ਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਇਤਰੋ ਇਚ੍ਛਤ੍ਥੋ.
੫. ਈਯੋ
ਕਰੀਯਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਂ. ਤਞ੍ਚ ਨਾਮ ਜਾਤਿ ਗੁਣਕਿਰਿਯਾਦਬ੍ਬ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਵਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਕਮ੍ਮਂ’ ਡਿਤ੍ਥੋ ਡਵਿਤ੍ਥੋਤਿ ਨਾਮੇਨ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ. ਜਾਤਿਕਮ੍ਮਂ ਗੋਅਸ੍ਸੋਤਿ ਗੋਤ੍ਤਾਦਿਜਾਤਿਯਾ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ. ਗੁਣਕਮ੍ਮਂ ਸੁਕ੍ਕੋਨੀਲੋਤਿ ਸੁਕ੍ਕਾਦਿਨਾ ਗੁਣੇਨ ਦਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ. ਕਿਰਿਯਾਕਮ੍ਮਂ ਪਾਚਕੋ ਪਾਯਕੋਤਿ ਪਾਚਕਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਦਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ. ਦਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ ਦਣ੍ਡੀਵਿਸਾਣੀਤਿ ਦਣ੍ਡਾਦਿਨਾ ਦਬ੍ਬੇਨ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ. ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਪ੍ਪਕਾਰਸਮ੍ਭਵੇਪਿਚ੍ਛਾਯਮਤ੍ਥੇ ਈਯਸ੍ਸ ਵਿਧਾਨਤੋ ਇਚ੍ਛਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਯੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਕਿਰਿਯਾਕਮ੍ਮਮੇਵਾਤ੍ਰ ਗਯ੍ਹਤੇ ਅਮੁਕਮੇਵਤ੍ਥਮੁਪਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਯਦਿਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਨਿਪਾਤ ਸਮੁਦਾਯੋ ਵਿਸੇਸਾਭਿਧਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਾਸ੍ਯੁਪਗਮੇ ਵਤ੍ਤਤੇ.
ਤਥਾਪੀਤਿਲੋਕਵੁਤ੍ਤਿਰਯਂਵਿਸੇਸਾਭਿਧਾਨਾਰਮ੍ਭੇ. ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਯੇਵਾਤਿ ਇਚ੍ਛਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਏਵ. ਅਤ੍ਤਨੋਪੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਮਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਿਪੁਤ੍ਤਾਦੋ ਅਤ੍ਤਨੋਤ੍ਯਨੁਵਤ੍ਤਿਯਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰੇਨਪਚ੍ਚਯੋਵਿਧੀਯਤੇਪਾਣਿਨਿਨਾ, ਏਤ੍ਥ ਤ੍ਵ(ਤ੍ਤ)ਗ੍ਗਹਣਮਨ੍ਤਰੇਨਾਤ੍ਤ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯੇਵ ਪੁਤ੍ਤਾਦੋ ਕਥਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ ਵਿਸੇਸਵਚਨਾਭਾਵੇ ਹਿ ਪਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯਪਿ ਪਪ੍ਪੋਤੀਤੀਮਂਚੋਦ੍ਯਮੁਬ੍ਭਾਵਯ ਮਾਹ- ‘ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਈਯਸ੍ਸ ਪਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯਪਿ ਪਸਙ੍ਗੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕੁਤੋਚਾਹ-ਈਯਸ੍ਸਾਇਤਿਧਾਨਾ’ਤਿ. ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸਾਵਚਨੇ ਈਯਸ੍ਸਾਨਭਿਧਾਨਾਤਿ ਭਾਵੋ.
ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਕਰਣੇ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਵਾ ਤਤਿਯਾ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਛਤੀਤੇਤ੍ਥਾਪਿ. ਨ ਇਟ੍ਠੋਤਿ ਈਯਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਨਾਭਿਮਤੋ. ਨੇਵੇਤ੍ਥ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਤੋ-ਧਿਪ੍ਪਾਯਾਮਾਹ ‘ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤ ਯੇਵੇਤਿ ਭਾਵੋ’ਤਿ. ਯਦਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਯਂ ਸਾਪੇਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇਪਿ ਸਿਯਾ, ਤਦਾਯਮਨਿਟ੍ਠਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਯਦਿਚੇਤ੍ਥ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਅਨਿਟ੍ਠਪ੍ਪਸਙ੍ਗਸ੍ਸ ਸਰੂਪਮਾਹ- ‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਤ੍ਤੀਯਤੀਤਿ ਸਿਯਾ’ਤਿ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਈਯੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸਾਭਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ ਚੇਤਮ੍ਪਿ ਨ ਸਙ੍ਗਤਨ੍ਤਿ ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ ‘ਨ ਚ ਸਕ੍ਕਾ’ਤਿਆਦਿ. ਕਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਆਹ- ‘ਪਕਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਪੂਪਾਦਿਕਾਯ ਪਕਤਿਯਾ ਸਮਾਨਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਿਪਦੇ ਅਨ੍ਤੋਭਾਵ ਦਸ੍ਸਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕ੍ਵਪਨੇਵਂ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਹ- ‘ਤਂਯਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ‘‘ਤਮਸ੍ਸ ਸਿਪ੍ਪਂ ਸੀਲਂ ਪਣ੍ਯਂ ਪਹਰਣਂ ਪਯੋਜਨਂ’’ਤਿ (੪-੨੭) ਣਿਕੇ ਆਪੂਪਿਕੋ. ਨਤੁ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇਨ ਸਾਧੇਤੁਮਾਹ- ‘ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕਾਰਣਮਾਹ- ‘ਸਾਮ੍ਯਨ੍ਤਰੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਧੁਰੁਨੋ ਕੁਲਨ੍ਤਿ ਸਾਮ੍ਯਨ੍ਤਰਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸੋ ਪਾਦਾਨਤੋ ਗੁਰੁਕੁਲਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਿਪਦੇਨ ਦੇਵਦਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸਾਨ੍ਤੋ ਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਮੇਤ੍ਥੋਪਿ ਸਮਾਨਨ੍ਤੂਪਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਤਥੇਹਾਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਥਾਤ੍ਤਨੋ ਪੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯੇਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾਕ੍ਯੇ ਪਦਸ੍ਸਾਨ੍ਵਾਖ੍ਯਾਨਤੋ ਅਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਪ੍ਫਯੋਗੋ ਕਿਨ੍ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਨਚਾਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਪਦਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਤ੍ਤੀਯਾਦਿਨੋ ਪਦਸ੍ਸ. ਨਚਾਪਿ ਅਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕਾਰਣਮਾਹ- ‘ਈਯਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’ਤਿਆਦਿ. ਈਯਨ੍ਤੋ ਪੁਤ੍ਤੀਯਾਦਿ, ਨਿਯੋਗਤੋ ਨ ਪਪ੍ਪੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਬ੍ਬਾਚੀਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਵਾਚੀਸਦ੍ਦਯੋਗਂ. ਸੁਤਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਅਸੁਤਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸੁਤਗ੍ਗਹਣਂ. ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਾਦ੍ਯੁਪਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤ੍ਯਨੇਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਕਰਣਾਦਿਤੋਪਿ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸਤ੍ਤ ਨਿਯਤਾ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਸੁਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤੁ ਗਹਣਮੁਪਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵਦਤਿ.
ਨਨੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤੇ ਕਮ੍ਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਾਯਤੋਪੀਯੋ ਸਿਯਾ ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯੇਵ (ਮਭਾ)ਵਂ ਸਾਧਯਮਾਹ- ‘ਕਮ੍ਮਾ’ਤਿਆਦਿ. ਵਤ੍ਤੁਂ ਇਟ੍ਠਾ ਏਕਸਖ੍ਯਾ ਯਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਤਂ ਤਥਾਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਤ੍ਤੁਮਿਟ੍ਠੇਕ ਸਙ੍ਖ੍ਯਸ੍ਸ ਗਹਣਮਾਹ- ‘ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਾਯਤੋ’ਤਿ. ਕਿਮ੍ਪਨਾਵਯਵਤੋ ਨ ਸਿਯਾ’ ਮਹਨ੍ਤਮ੍ਪੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਛਤੀ’ਚ੍ਚਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਚਤੋਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ ‘ਅਵਯਵਤੋਪਿ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾਯੇਵਾ’ਤਿ. ਨ ਭਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਵਞ੍ਚਰਹਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘ਚਰਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਮਹਾ ਚਾਯਂ ਪੁਤ੍ਤੋਚੇਤਿ ਮਹਾਪੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਦੇਵਂ ਕਰੀਯਤਿ ਤਦਾਯਮ੍ਪਯੋਗੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਭਵਿਤਬ੍ਬਮੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
੬. ਉਪਮਾ
ਉਪਮੀਯਤੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਸਾਧੀਯਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਕੀਦਿਸਨ੍ਤਮੁਪਮਾਨਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਪਸਿਦ੍ਧਸਾਧਮ੍ਯਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਸਿਦ੍ਧੋ ਗਵਾਦਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਾਧਮ੍ਯਾ ਸਮਾਨ ਰੂਪਤਾਯ ਯਮ੍ਪਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਗਵਯਾਦਿਨੋ ਸਾਧਿਯਸ੍ਸ ਸਾਧਨਂ ਤਮੁਪਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਸਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮੋ-ਸ੍ਸੇਤਿ ਸਧਮ੍ਮੋ, ਗਵਾਦਿਯੇਵ. ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਾਧਮ੍ਯਂ. ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਉਪਮੀਯਤੇ-ਨੇਨੇਤਿ ਸਾਧਨਮੁਪਮਾਨਂ ਗਵਾਦਿ. ਸਾਧੁਤੇ ਉਪਮੀਯਤੇਤਿ ਸਾਧਿਯੋ, ਗਵਯਾਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾਧਨਂ ਸਾਧਿਯਸਾਧਨਂ.
ਪੁਤ੍ਤਮਿਵਾਚਰਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘ਆਵਸਥਮਾਵਸਤਿ’ਚ੍ਚਾਦੋ ਵਿਯ ਆਧਾਰਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪੁਤ੍ਤੇ ਵਿਯ ਮਾਣਵਕੇ ਮਧੁਰਨ੍ਨਪਾਨਦਾਨਾਦਿਕਮਾਚਰਣਂ ਕਰੋਤਿਚ੍ਚੇਵਮਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵੇਨ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵੋਤ੍ਯਵਗਮਯਿਤੁਮਾਹ- ‘ਪੁਤ੍ਤੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਾਧਨਭਾਵੇਨੁਪਮਾਨਭੂਤੇ ਪੁਤ੍ਤੇ ਆਚਰਣਮ੍ਪਿ ਪਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਤਮ੍ਪਸਿਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ. ਤਦਾਚਰਣੇਨ ਤੇਨ ਆਚਰਣੇਨ ਪੁਤ੍ਤਮਾਣਵਕਵਿਸਯਮਾਚਰਣਂ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਮਾਣਵਕ ਸਦ੍ਦੇਨੁਪਚਾਰਤੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸਯੀਵਸੇਨ ਵਿਸਯਭਾਵਵੋਹਾਰੋਤਿਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥੋ ਪਨੇਤਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ‘ਪੁਤ੍ਤਮਿਵ ਪੁਤ੍ਤਵਿਸਯ ਮਾਣਵਕਮਿਵ ਆਚਰਤਿ ਮਾਣਵਕਵਿਸਯਮਾਚਰਣਂ ਕਰੋਤੀ’ਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤੁ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਨਨੁ ਚ ਯਜ੍ਜਤ੍ਰੋਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਈਯੇਨੇਵ ਜੋਤਿਤੋਤਿ ਇਵਸਦ੍ਦੋ ਨਿਵਤ੍ਤਤੇ, ਤਦੋਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਪੁਤ੍ਤ ਸਦ੍ਦੇਵ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਤਂ ਕਥਮੁਪਮੇਯ੍ਯਵਚਨਸ੍ਸ ਮਾਣਵਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਯੋਗੋ ਯੁਤ੍ਤੋਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਉਪਮਾਨਵਚਨਤੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਤਬ੍ਬਿਸਿਟ੍ਠਾਚਰਣੇਤਿ ਤੇਨੋਪਮਾਨੇਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਆਚਰਣੇ. ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵਸ੍ਸਾਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘ਉਪਮਾਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾਚਰਣੇ ਉਪਮਾਨਵਚਨਤੋ ਈਯਸ੍ਸ ਵਿਧਾਨੇ ਨੋਪਮੇਯ੍ਯਵਚਨਮਨ੍ਤਰੇਨੋਪਮਾਨਵਚਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵਸ੍ਸਾਨਿਵਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਯਦ੍ਯੁਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵਸ੍ਸ ਈਯੇਨੇਵ ਜੋਤਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸੁਪਮੇਯ੍ਯੇ ਵੁਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਪਬ੍ਬਤਾਯਤੀਤਿ ‘‘ਕਤ੍ਤੁਤਾਯੋ’’ਤਿ (੫-੮) ਆਯੋ. ਉਪਮੇਯ੍ਯਸ੍ਸਾਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਉਪਮੇਯ੍ਯ ਕਤ੍ਤੁਸਾਮਞ੍ਞੇ ਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ.
੭. ਆਧਾ
ਯਥਾਨਨ੍ਤਰਸੁਤ੍ਤੇ ਉਪਮਾਨੇ ਉਪਮੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਮਾਣਵਕਸ੍ਸ ਪਯੋਗੋ ਉਪਪਨ੍ਨੋ, ਤਥਾਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਪਾਸਾਦੇ ਕੁਟਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਚੋਪਮੇਯ੍ਯਸ੍ਸਪਯੋਗੋਤਿ ਅਤਿਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਹੇਟ੍ਠਾਵਿਯੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਉਪਮਾਨੇ ਉਪਮੇਯ੍ਯਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤੋਭਾਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਕਿਮਤ੍ਥਮਿਦਮੁਚ੍ਚਤੇ ਯਵਤਾਯੋ ਪਾਸਾਦੇ ਇਵਾਚਰਤਿ ਸੋ ਪਾਸਾਦਮਿਵਾਚਰਤੀਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਨਾਤ੍ਥਭੇਦੋ-ਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਭੇਦਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨੇਵੇਤ੍ਥਾਪਿ ਈਯੋ ਸਿਦ੍ਧੋ, ਤਤੋ ਨਾਤ੍ਥੋ-ਨੇਨ ਵਚਨੇਨੇ ਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਯਦਿਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
੮. ਕਤ੍ਤੁ
ਏਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤੁਤੋਇਤਿ ਵਚਨਾ ਕਮ੍ਮਾਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤਤੇ, ਆਯਗ੍ਗਹਣਾ ਈਯੋ. ਕਦਾ ਪਨ ਕਤ੍ਤੁਵਿਸੇਸੋ-ਵਸੀਯਤਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਯਤ੍ਥ੍ਯਾਦਿਸਦ੍ਦਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤੇ’ਤਿਆਦਿ. ਪਬ੍ਬਤਾਯਤਿ ਹਤ੍ਥਿਚ੍ਚੇਵਮਾਦਿਨਾ ਹਤ੍ਥ੍ਯਾਦਿ ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤੇ ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੯. ਝਤ੍ਥੇ
ਕੋਯਂ ਚ੍ਯਤ੍ਥੋਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯ ‘‘ਅਭੂਤਤਬ੍ਭਾਵੇ ਕਰਾਸਭੂਯੋਗੇ ਵਿਕਾਰਾਚੀ’’ਤਿ (੪-੧੧੯) ਚੀਸ੍ਸ ਅਭੂਤਤਬ੍ਭਾਵੇ ਕਰਾਦਿਯੋਗੇਸਤਿ ਵਿਧਾਨਾ ‘ਅਭੂਤਤਬ੍ਭਾਵੋ ਕਰਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠੋ’ਤਿ ਆਹ. ਅਭੂਤ ਤਬ੍ਭਾਵਸ੍ਸ ਕਰਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਕਰੋਤ੍ਯਤ੍ਥਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾਵਸ੍ਸਂ ਪਾਣਿਨਿਯਾ ਵਿਯ ਭੁਵਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਮਞ੍ਞਥਾ ਕਰੋਤ੍ਯਤ੍ਥੇਪਿ ਸਿਯਾਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯ ਨਿਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਮਾਹ- ‘ਤੇਨੇਵਾ’ਤਿਆਦਿ. ਯੇਨੇਵ ਕਰੋਤ੍ਯਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਅਭੂਤਤਬ੍ਭਾਵੋਚ੍ਯਤ੍ਥੋ ਤੇਨੇਵ ਹੇਤੁਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਥੇ-ਨੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਲਦ੍ਧੇ ਕਰੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋਪ੍ਯਨਿਟ੍ਠੋ ਲਬ੍ਭਤਿਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਿਮ੍ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ- ‘ਕਰੋਤ੍ਯਤ੍ਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਧਵਲਂ ਧਵਲਂ ਕਰੋਤਿ ਧਵਲੀਕਰੋਤਿਚ੍ਚੇਵ ਚੀਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਕਮ੍ਮੇਨੇਵ ਕਰੋਤਿਸ੍ਸਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਮਾਹ- ‘ਇਹ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਇਹ ਕਤ੍ਤੁਤੋਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ ਤਤੋਚੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਸਤ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਨ ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਥੇਯੇਵਾਨ੍ਤੋਭਾਵਾ ਨ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਿ ਪਟਿਪਾਦਿਤਾ. ਤਪ੍ਪਕਰਣੇਤਿ ਧਾਤੁਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪ੍ਪਕਰਣੇ. ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਨ੍ਤਿ ਪਟਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਬ੍ਬਚਨਂ ਤਤੋ ‘‘ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਞੇਪਿ ਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (੪-੧੨੦) ਰਾਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ. ‘‘ਰਾਨੁਬਨ੍ਧੇਨ੍ਤਸਰਾਦਿਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੪-੧੩੨) ਅਨ੍ਤਸਰਾਦਿਸ੍ਸ ਲੋਪੋ. ਚ੍ਯਨ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾਭਾਵਤ੍ਥਂ- ‘ਅਚੀਤੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਵਿਧਾਨਸੁਤ੍ਤੇ ਪਟਿਸੇਧੋ ਨ ਕਤੋ, ਤੇਨਾਹ-‘ਅਚੀਤੋਤਿ ਪਟਿਸੇਧਾਭਾਵਾ’ਤਿ. ਚੀਤਿ ਭੁਸੋਇਤਿ
ਪਠਮਨ੍ਤਾਚੀ. ਣਾਦਿਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ ‘‘ਏਕਤ੍ਥਤਾਯ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੧੧੯) ਵਿਭਤ੍ਤਿਲੋਪੋ. ਇਹੇਚੇਤਿ ‘ਚ੍ਯਤ੍ਥੇ’’ ਇਤੀਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ. ਨ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
੧੦. ਸਦ੍ਦਾ
ਨਨੁ ਚ ਅਸਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਦੁਤਿਯਾਗ੍ਗਹਣੇ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤੇਹਿਚ੍ਚਾਯਂ ਵਿਸੇਸੋ ਕੁਤੋ ਲਬ੍ਭਤੇ ਯੇਨ ‘ਸਦ੍ਦਾਦੀਹਿ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤੇਹੀ’ਤਿ ਵਿਵਰਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਂ, ਤਥਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਵਿਧਿਮ੍ਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇਪਿ ਪਞ੍ਚਮਿਯਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘ਸਦ੍ਦਾਦੀਨੀ’ਤਿ ਦੁਤਿਯਾਯੋਪਾਦਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਤਥਾ ਵਿਵਰਣਂ ਕਤਂ.
ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਤਮਧੀਤੇ ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ ਕਣਿਕਾਚਾ’’ਦੋ (੪-੧੪) ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ. ਕਿਰਿਯਾਵਾਤ੍ਯਵਧਾਰਣੇਨ ਯਂ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ, ਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਨ ਕਾਲੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਦੀਪਿ ਅਧੀਤੇਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਾਲੇਨ ਕਤ੍ਤੁਨਾ ਏਕਵਚਨੇਨ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਥਾਪਿ ਤੇਸਮਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਭੂਤਾਦਿਕੇ ਕਾਲੇ ਕਮ੍ਮਾਦੋ ਸਾਧਨੇ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾ ਏਵੇਤਿ ਭਾਵੋ.
ਨਨੁ ਚ ‘‘ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇਨਾਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ (੫-੧੨) ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਤ੍ਤੇ-ਯਮਾਰਬ੍ਭਤੇ ਅਸ੍ਸਪਿ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇਯੇਵ ਵਿਧਾਨਂ, ਤਤੋ ਚ ਸਦ੍ਦਾਦੀਹਿ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਦਿਸ੍ਸਤੇ ਚ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਯੋਗੋਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯ ‘ਨਾਯਮਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਬਾਧਕੋ’ਤਿ ਪਟਿਪਾਦੇਤੁਮਾਹ- ‘ਧੂਵਂ ਕਰੋਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਨਾਨਾਭਿਨ੍ਨਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਾਨਾਵਾਕ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ, ਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨਵਾਕ੍ਯਭਾਵੇਨਾਯਸ੍ਸ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਚ ਸਮੁਚ੍ਚਯਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇਨਾਮਸ੍ਮੀ’’ਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਕ੍ਯਂ, ‘‘ਸਦ੍ਦਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤ੍ਯ’’ਪਰਂ. ਏਤਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਭਿਨ੍ਨਵਾਕ੍ਯਾਨਿ- ‘ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇ ਨਾਮਸ੍ਮਾ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਤਿ, ਸਦ੍ਦਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿਚ੍ਚਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਆਯੋ ਭਵਤੀ’ਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਮਾਖ੍ਯਾਤਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਾਕ੍ਯਪਰਿਸਮਤ੍ਤਿਯਾ ਭਿਨ੍ਨਤਾ, ਅਭਿਨ੍ਨੇ ਹਿ ਕਿਰਿਯਾਪਦੇਕਵਾਕ੍ਯਤਾ, ਭਿਨ੍ਨੇਤੁ ਨਾਨਾਵਾਕ੍ਯਤਾ, ਨਾਨਾਵਾਕ੍ਯੇ ਚ ਸਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੋ. ਨ ਹਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਭਾਵੇਨ ਵਿਧਾਨਮੇਵ ਬਾਧਾਹੇਤੁ, ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਏਕਵਾਕ੍ਯਤਾਪਿ, ਤਂ ਯਥਾ-‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਦਧਿ ਦਿਯ੍ਯਤਂ, ਤਕ੍ਕਂ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਾਯੇ’ਤਿ. ਨਾਨਾਵਾਕ੍ਯੇ ਤੁ ਸਮੁਚ੍ਚਯੋ, ਤਂ ਯਥਾ- ‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭੋਜੀਯਨ੍ਤੁ, ਮਾਢਰਾਯ ਵਤ੍ਥਯੁਗਲਂ ਦੀਯਤੂ’ਤਿ ਮਾਢਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਭੋਜੀਯਤੇ ਵਤ੍ਥਯੁਗਲਞ੍ਚ ਲਭਤੇ, ਤੇਨੋਜੁਕਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਥਯੁਗਲਦਾਨੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਵੁਤ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਨ ਬਾਧੀਯਤੇ, ਤਥੇਹਾਪਿ ਉਜੁਕਂ ਵਿਹਿਤੇਨਾਯੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਹਿਤੋ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਬਾਧੀਯਤੇ ਲਕ੍ਖਿਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਸਤ੍ਥਕਾਰਸ੍ਸ ਵਾਕ੍ਯ ਭੇਦਾਭੇਦੋਤਿ ਨਾਨਵਟ੍ਠਿਤਿਦੋਸੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ. ਤਿਮ੍ਹਿ ਲੇ ਚ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਯਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਵਿਹਿਤੋ ਪਾਣਿਨੀਆਦੀਹਿ ਵਿਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘ਜਲ ਦਲ- ਦਿਤ੍ਤਿਯਂ’. ‘‘ਮਾਨੋ’’ਤਿ (੫-੬੫) ਮਾਨੋ, ‘‘ਕਤ੍ਤਰਿ ਲੋ’’ਤਿ ‘‘ਪਰੋਕ੍ਖਾਯਂ ਚੇ’’ਤਿ (੫-੭੦) ਚਗ੍ਗਹਣੇਨ ‘ਦਲ ਦਲ’ਇਤਿਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਲੋਪੋਨਾਦਿਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ’’ (੫-੭੫) ‘‘ਸਰਮ੍ਹਾ ਦ੍ਵੇ’’ਤਿ (੧-੩੪) ਦਸ੍ਸਲਸ੍ਸ ਚ ਦ੍ਵਿਭਾਵੇ ਦਦ੍ਦਲ੍ਲਮਾਨਾ. ਜਲਮਾਨਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਿਰਿਯਾਸਮਭਿਹਾਰੇ ਯਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਚ ਸਕ੍ਕਤੇ ਵਿਯ ਭੁਸਾਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞੇਪਿ ਕਿਰਿਯਾਸਮਭਿਹਾਰੋ ਕਿਰਿਯਾਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਯਦਾ ਕਿਰਿਯਮਞ੍ਞੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਮਞ੍ਞੋ ਕਰੋਤਿ, ਤੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਞ੍ਚੇਤਰੋ, ਤਦਾ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ. ‘‘ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਹਿਤਾ ਵਿਧਯੋ ਪਯੋਗਮਨੁਸਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ‘ਦਲ-ਦਿਤ੍ਤਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਾ ‘‘ਮਾਨੋ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਿਹਿਤੋ ਮਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਭੁਸਤ੍ਥੇ ਆਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞੇ ਚ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਦਦ੍ਦਲ੍ਲ ਮਾਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਭੁਸਂ ਜਲਮਾਨਾ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨ ਜਲਮਾਨਾਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੧੧. ਨਮੋ
ਨਮੋ ਕਰੋਤਿ ਨਮੋਸਦ੍ਦਮੁਚ੍ਚਾਰੇਤਿ, ਸਦ੍ਦਂ ਕਰੋਤਿ ਸਦ੍ਦਮੁਚ੍ਚਾਰੇਤੀਤਿਚ੍ਚੇਵਮਤ੍ਥੋ (ਨ) ਗਹੇਤਬ੍ਬੇ ਅਨਿਸ੍ਸਯਨਤੋ ਅਨਭਿਧਾਨਤੋ ਵਾ.
੧੨. ਧਾਤ੍ਵਾ
ਅਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੋਤਿ ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੋ ਅਸਿਦ੍ਧਾਵਤ੍ਥੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਰਕਸਾਧਿਯੋਤਿ ਯਥਾਲਾਭਂ ਕਾਰਕੇਹਿ ਸਾਧਿਯੋ. ਅਸਤ੍ਵਭੂਤੋਤਿ ਅਦਬ੍ਬਭੂਤੋ. ਅਯਨ੍ਤੁ ਕਿਰਿਯਾਰੂਪੋ ਪਦਤ੍ਥੋ ਪਚਤ੍ਯਾਦੀਨਂ ਵਿਕ੍ਲੇਦਨਾਦਿਪਧਾਨਕਿਰਿਯਾਰੂਪੋ ਚ ਤਦਵਯਵਰੂਪਾ ਪੁਬ੍ਬਪਰੀਭੂਤਉਦ੍ਧਨਾਰੋ ਪਨਾਦਿਕਾਦਯੋ ਤਾਦਤ੍ਥਿਯਾ ਚ ਪਚਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨੀਯਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣੇ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇ ਧਾਤੁਤੋ ਵਿਧੀਯਮਾਨੋ ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਤਥਾਭੂਤਮੇਵ ਵਦਤੀਤਿ ਭੇਦਾਭਾਵਾ ਅਭੇਦਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯੇਕਵਚਨੇਨੋਚ੍ਚਤੇ, ‘ਨ ਬਹੁਵਚਨੇਨ, ਤੇਨੇਤ੍ਥ ‘ਠੀਯਤੇ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨ, ਠੀਯਤੇ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਹੀ’ਤਿ ਭਵਤਿ. ਨ ਯਤੋਕੁਤੋਚੀਤਿਆਦਿਨਾ ਯਤੋ ਯਤ੍ਥ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਤੋ ਤਤ੍ਥ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਯਤੋ ਯਤ੍ਥ ਵਿਧਿ, ਸ ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਭਵਤੀਤਿ ਨਾਮੇਹਿ ਵਚਨੀਯਤ੍ਥਤੋ-ਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭੂਤੋ ਯੋਯਂ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੋ ਕਮਾਦੀਨਮਤ੍ਥਭੂਤੋ, ਸੋ ਸਕਤ੍ਥੋਤਿ ਸਕਤ੍ਥੇਯੇਵਾਯਮਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਚੁਰਾਦਿਣਿਵਿਯਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤਸ੍ਸਚਾਤਿ ਏਕਾਰਸ੍ਸ ਚ. ਅਥ ਅਤਿਹਤ੍ਥਯਤਿਚ੍ਚਾਦੋ ਪਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਏਵ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਵਿਧਾਨਾ ਤਦਤ੍ਥਵਿਹਿਤੇਨੇਵ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਨ ਕਿਮਤ੍ਥੋ ਇਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਦਿਯੋਗੋਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯ ਪਯੋਜਨਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਾਹ- ‘ਅਤਿਹਤ੍ਥਯਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਨ੍ਤਿ ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੧੩. ਸਚ੍ਚਾ
ਅਤ੍ਥਮਾਚਿਕ੍ਖਤਿ, ਵੇਦਮਾਚਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਸੁਖਾਪੇਤਿਚ੍ਚਾਦੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦਯਤਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਵਾਪਾਠਾਤਿ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ ਪਾਠਤੋ.
੧੫. ਚੁਰਾ
ਅਸਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਸਕਤ੍ਥੇਤਿ ਕਥਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਆਹ- ‘ਅਤ੍ਥਾਨਤਿ ਦੇਸਾ’ਤਿ. ਅਤ੍ਥਾ-ਨਤਿਦੇਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਨਿਦ੍ਦੇਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਸ੍ਸਾ-ਨਤਿਦੇਸਮਤ੍ਤੇਨ ਸਕਤ੍ਥੋਯੇਵ ਣਿਨਾ ਵਾਚ੍ਚੋਤਿ ਕਥਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇਚ੍ਚਾਹ- ‘ਸਕਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਸੁਤਤ੍ਤਾ’ਤਿ. ਚੁਰ=ਥੇਯ੍ਯੇ ਇਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਥੇਯ੍ਯਾਦਿਕਸ੍ਸ ਸਕਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੋਗਵਿਭਾਗਤੋਤਿ ‘ਣੀ’ਤਿਯੋਗਵਿਭਾਗਤੋ, ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਾਮ੍ਯਮਚ੍ਚਾਦਿਕਂ ਸਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਰਜ੍ਜਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇ ਣਿ.
੧੬. ਪਯੋ
ਪਯੋਜਕੋ ਚੋਦਕੋ ਬ੍ਯਾਪਾਰਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਨਨੁ ਚ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ‘ਕਤ੍ਤਾਰਂ ਪਯੋਜਯਤੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਥਂ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂਤਿ ਆਹ- ‘ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਨਾਵਸ੍ਸਂ ਕਿਰਿਯਾਪਵਤ੍ਤਕਤ੍ਤੇਨੇਵ ਯੋਗ੍ਗਤਾਮਤ੍ਤੇਨਪਿ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਕਿਰਿਯਾਯ ਯੋਗ੍ਗੋ’ਤਿਆਦਿ. ਪਾਸਾਣਮ੍ਬਲੇਨੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ’ਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਹਿ ਯੋਗ੍ਯਤਾਯਪਿ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਾਵਸਾਯੋਸਿਯਾ, ਕੋਪਨਾਯਂ ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਪਾਰੋਤਿ ਆਹ- ‘ਪੇਸਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਦਾਸਾਦਿਨੋ ਹੀਨਸ੍ਸ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਤ੍ਥੇ ਨਿਯੋਜਨਂ ਪੇਸਨਂ. ਗੁਰੁਆਦਿਨੋ ਸਕ੍ਕਾਰਪੁਬ੍ਬਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰਣਮਜ੍ਝੇਸਨਂ. ਤਂ ਪੇਸਨਜ੍ਝੇਸਨਾਦਿਕਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਭਾਵੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਆਨੁਕੂਲ੍ਯਭਾਗਿਨੋ ਬ੍ਯਾਪਾਰਸ੍ਸ ਗਹਣਂ, ਤਥਾ ਚ ‘ਭਿਕ੍ਖਾ ਵਾਸਯਤਿ ਕਾਰੀਸੋ-ਜ੍ਝਾਪੇਸੀ’ਤਿ ਸਿਜ੍ਝਤਿ. ਭਿਕ੍ਖਾ ਹਿ ਪਚੁਰਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਤੀ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਵਾਸਾਨੁਕੂਲਂ ਤਿਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸਮੁਪਜਨਯਤਿ. ਕਾਰੀਸੋਪਿ ਨਿਵਾਤੇ ਪਦੇਸੇ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਜ੍ਜਲਿਤੋਜ੍ਝਯਨਵਿਰੋਧਿ ਸੀਤਕਤਮੁਪਦ੍ਦਵਮਪਨਯਨ੍ਤੋ-ਜ੍ਝਯਨਾਨੁਕੂਲਸਾਮਤ੍ਥਿਯਮਾਦਧਾਤਿ ਤਤੋ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਯੋਜਕਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇਤੀਦਂ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਨਂ ਵਾ ਸਿਯਾ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਂ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਂ ਸਿਯਾ, ਤਦਾ ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਣੀਣਾਪੀ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੀਤਿ (ਗਮਨਂ) ਪਤਿ ਯੋ ਨਿਯੋਗੋ ਤਦਤ੍ਥੋ ਗਮਿ, ਨ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਚਾਯਂ ਪਯੋਜ੍ਜੋਤਿ ‘ਗਮਯਤਿ ਮਾਣਵਕਂ ਗਾਮ’ਨ੍ਤਿ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ‘‘ਗਤਿਬੋਧਾਹਾਰੇ’’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (੨-੪) ਵਿਹਿਤਾ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਪਪ੍ਪੋਤਿ, ਤਤੋ ਪਕਤ੍ਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਪਕ੍ਖੋ ਦੁਟ੍ਠੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਨਪਕ੍ਖਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਨਂ ਵੇਦਂ ਨ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨ’ਨ੍ਤਿ.
ਪਯੋਜਕਮਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇਤਿ ਮਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਸਾਮਞ੍ਞਵਾਚੀ, ਯਥਾ ‘ਕਞ੍ਞਾ ਮਤ੍ਤਂ ਵਾਰਯਤੀ’ਤਿ. ਕਤ੍ਤਾਰਂ ਯੋ ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ ਯੋ ਚ ਕਰਣਾਦੀਨਂ ਪਯੋਜਕੋ ਤੇਸਂ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਗਹਣੇ ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਬ੍ਯਾਪਾਰੇਤ੍ਵੇਵਾਤਿ ਪਯੋਜਕਗ੍ਗਹਣਮਨ੍ਤਰੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਰੇਇਚ੍ਚੇਵ ਵਚਨਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ ਭਾਵੋ, ਤਨ੍ਤਿ ਪਯੋਜਕਗ੍ਗਹਣਂ, ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਵਿਸਯੋ ਯਸ੍ਸ ਪਯੋਜਕਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸਤਂਤਥਾਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੋਪਨਾਯਂਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਵਿਸਯੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਯੋ ਲੋਕੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਇਤੋਵਾਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਨੋ ਪਰਾਮਾਸੋ. ਤਨ੍ਤਿ ਚੁਰਾਦੀਹਿ ਣਿਵਿਧਾਨਂ. ਏਵਂਸਦ੍ਦੋ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾਪੇਕ੍ਖੋ. ਤਂ ਵਿਸੁਂ ਚੁਰਾਦੀਹਿ ਣਿਵਿਧਾਨਮੇਵ ਵਕ੍ਖਮਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਸਫਲਂ ਸਿਯਾ ਨਾਞ੍ਞਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਮੇਵ ਪਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ‘ਯਦਿਮਿਨਾ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
੧੭. ਕ੍ਯੋਤਾ
ਕਤ੍ਤਰਿ ਵਿਹਿਤੇਸੁਪਿ ਮਾਨਨ੍ਤਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਪਰਭੂਤੇਸੁ ਕ੍ਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੂ’ਤਿ ਨ ਕ੍ਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਮਾਨਨ੍ਤਤ੍ਯਾਦੀਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.
ਯਦਿ ਹਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਵਿਹਿਤੇਸੁ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਤੇਸਮੁਭਿਨ੍ਨਂ ਪਧਾਨਤ੍ਤੇਨਾਭਿਧੀਯਮਾਨਾਨਮਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਿਯਾ, ਨ ਚੇ ਵਮ੍ਭੂਤਾਨਮਭਿਧਾਨਮਤ੍ਥਿ, ਨ ਹਿ ‘ਠੀਯਤੇ’ਚ੍ਚਸ੍ਮਾ ਭਾਵੋ ਕਤ੍ਤਾ ਚ ਪਤੀਯਤੇ, ਨਾਪਿ ‘ਗਮ੍ਯਤੇ’ਚ੍ਚਸ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਤਾਚ. ਅਪਿ ਤੁ ਭਾਵਕਮ੍ਮਾਨੇਵ ਗਮ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਨਾਹ- ‘ਤਸ੍ਮਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਤੇਸਮੇਵਾਤਿ ਮਾਨਨ੍ਤਤ੍ਯਾਦੀਨਮੇਵ. ਪਰਸਮਞ੍ਞਾਭਿ ਪਰੇਸਂ ਕਚ੍ਚਾਯਨਾ ਨਂ ਪਰੋਕ੍ਖਾਇਚ੍ਚੇਵ ਨਾਮਂ. ਤਬ੍ਬਜ੍ਜਿਤੇਸੂਤਿ ਪਰੋਕ੍ਖਾਸਞ੍ਞਿਪਚ੍ਚਯਵਜ੍ਜਿਤੇਸੁ. ਅਪਰੋਕ੍ਖੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਰਸਮਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਰੋਕ੍ਖਾਇਚ੍ਚਨੇਨ ਸਹ ਸਮਾਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਪਟਿਪਾਦੇਤੁਂ ‘ਅਥਵਾ’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪਰੋਕ੍ਖੇਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਵਿਸਯੇ ਕਾਲੇ. ਪਰੋਕ੍ਖੇਵਿਹਿਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਪਚਾਰੇਨ ਤਦ੍ਧਿਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਵਾ ਪਰੋਕ੍ਖਾਤਿ ਸਦ੍ਦਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਮਾਹ. ਤੇ ਪਨ‘ਅ ਉ’ ਇਚ੍ਚਾਦਯੋ. ਤਤੋਤਿ ਪਰੋਕ੍ਖਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤੋ.
ਨਨੁ ਪੁਬ੍ਬਪਕ੍ਖੇ ‘ਅਪਰੋਕ੍ਖੇਸੂ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘ਪਰੋਕ੍ਖਾਵਜ੍ਜਿਤੇਸੂ’ਤਿ ਅਤ੍ਥ ਵਚਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਦੁਤਿਯਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ‘ਪਰੋਕ੍ਖਵਜ੍ਜਿਤੇਸੂ’ਤਿ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਕਥਮੇਤ੍ਥ ‘ਪਰੋਕ੍ਖਾਵਜ੍ਜਿਤੇਸੂ’ਤਿ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਹ- ‘ਤੇਪਨਾ’ਤਿਆਦਿ. ਇਧਾਤਿ ਅਪਰੋਕ੍ਖੇਸੂਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਪਰੋਕ੍ਖੇ ਅ ਉ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿਸੁਤ੍ਤੇ (੬-੬) ‘ਪਰੋਕ੍ਖੇ’ਤਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਰੋਕ੍ਖੇ ਵਿਹਿਤਤਾ ਕਥਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯਾਹ ‘ਪਰੋਕ੍ਖੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਭਵਨਂ ਭਾਵੋ ਕਿਰਿਯਾਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੋ.
ਸਾਧੀਯਮਾਨਾਵਤ੍ਥੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾਵਤ੍ਥਾ ਨਿਰਸ੍ਸਤੇ. ਪੁਬ੍ਬਪਰੀਭੂਤੋ ਪਧਾਨਕਿਰਿਯਾਵਯਵਭੂਤੋ ਕਿਰਿਯਾਰੂਪੋ ਅਤ੍ਥੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਭਾਵੋ ਯਸ੍ਸ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੋ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਤ੍ਵਭੂਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਤੀਯਤੀਤਿ ਸੇਸੋ. ਬਹੁਵਚਨਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਪਾਕਾਪਾਕੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਂ, ਤਞ੍ਚ ਯਦਿਪਿ ਨਾਮਾਦਿਕਮ੍ਮਮਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾਇਚ੍ਚਾਧਿਕਾਰਤੋ ਮਾਨਾਦੀਨਮਞ੍ਞਤ੍ਥਾਲਬ੍ਭਨਤੋ ਚ ਕਿਰਿਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਵ ਗਯ੍ਹਤੇ, ਸੁ-ਸਵਨੇ ਸੂਯਮਾਨਂ.
ਪਾਣਿਨਿਯੇਹੇਤ੍ਥ ‘‘ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਕੁਸੂਲਂ’ਤ੍ਯਾਦੋ ਯਾ ਭੇਦਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਕਮ੍ਮਨਿ ਦਿਸ੍ਸਤੇ, ਸਾ ਯਦਾ ਸੁਕਰਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਨ ਸਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਂ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤੇਪ੍ਯੁਪਲਬ੍ਭਤਿ ‘ਭਿਜ੍ਜਤੇ ਕੁਸੁਲੋ ਸਯਮੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਤਦਾਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰੇਨ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਭਾਵੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ‘ਕਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਾਰਿਯਂ ਯਥਾ ਸਿਯਾ’ਤਿ. ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਹ- ‘ਯਦਾ ਕਮ੍ਮਮੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਦਾ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੇਨ ਵਿਵਚ੍ਛੀਯਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਵਿਵਚ੍ਛੀਯਤੇਚ੍ਚਾਹ- ‘ਅਤ੍ਤਸਮਵੇਤਾਯ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਕਮ੍ਮਮਤ੍ਰ ਵਿਵਚ੍ਛਿਤਂ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਮਵੇਤਾ ਏਕਦੇਸੀਭੂਤਾ ਅਤ੍ਤਸਮਵੇਤਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਕਿਰਿਯਾਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਸੁਭੇਦਤ੍ਤਾਦਿਨੇਤਿ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਕਰਣੇ ਵਾ ਤਤਿਯਾ. ਅਤ੍ਥਤੋਤਿ ‘ਕਮ੍ਮੇਯੇਵ ਕ੍ਯੋ’ਤਿ (ਨ ਸਕ੍ਖਿ) [ਤਸ੍ਮਾ] ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਥਾਹਿ ‘ਭਿਜ੍ਜਤੇਤਿ ਸਵਨਾ ਕਮ੍ਮਤਾਵਗਮ੍ਯਤੇ’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਕਮ੍ਮੇਯੇਵਕ੍ਯੋਤਿਪਟਿਪਾਦਿਤਮੇਵ. ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਫੁਟੀਕਰਮਾਹ- ‘ਭਿਜ੍ਜਤੇ ਇਚ੍ਚਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਯਦਿ ਕਮ੍ਮੇਯੇਵ ਤੇਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਅਤੋਤਿ ਭਿਜ੍ਜਤੇ ਇਚ੍ਚਸ੍ਮਾ. ਉਪਸਂਹਰਮਾਹ- ‘ਤਸ੍ਮਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਕਿਂ ਵਚਨੇਨਾਤਿ ਪਾਣਿਨੀਯਾਨਮਿਵ ਕਿਂ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਤਰੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਵਚਨਾਭਾਵੇਪਿ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਰਿ ਪਦਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਕਮੋਪਦਸ੍ਸਨਮੁਖੇਨ ਵੁਤ੍ਤਿ ਗਨ੍ਥਂ ਵਿਵਰਿਤੁਮਾਹ- ‘ਵਾਕ੍ਯਤੋ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਵਾਕ੍ਯਤੋ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਪਦੇਸਙ੍ਖਰਿਯਮਾਨੇਤਿ ‘ਭਿਜ੍ਜਤੇ ਕੁਸੂਲੋ ਸਯਮੇਵੇ’ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਤੋ ਵਿਸੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਤੇ’ਤਿ ਪਦੇ ਸਙ੍ਖਰਿਯਮਾਨੇ ਨਿਪ੍ਫਾਦੀਯਮਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਦੇਵਾਤਿ ਪਦਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞਮੇਵ. ਤਨ੍ਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਰਿਮਾਨਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਰਣੇ. ਸਯਨ੍ਤੀਮਸ੍ਸਾਤ੍ਰ ਅਤ੍ਤਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਕੇਵਲ ਮਨੇਨੇਤਦੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ- ‘ਕਮ੍ਮੇਯੇਵ ਪਚ੍ਚਯੋ’ਤਿ, ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਅਨੇਨ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਚੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਰਸਮੁਚ੍ਚਯੇ. ਅਨੇਨਭਿਜ੍ਜਤੇਤਿ ਸਵਨਾਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਇਦਞ੍ਚਾਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਨ੍ਤਦਿਚ੍ਚਾਹ ‘ਕਮ੍ਮ ਕਤ੍ਤੁਨੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਨ ਪਦਮੁਦਾਹਰਣਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤੁਨੋ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵੋਦਾਹਰਣਂ… ਵਾਕ੍ਯੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਪਤੀਤਿਯਾ ਮਞ੍ਞਤੇ. ਪਦਮੇਵੋਦਾਹਰਣਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਆਹ- ‘ਪਦੇਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਦੁਤਿਯਮੁਦਾਹਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਕਤ੍ਤੁਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਅਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇਤਿ ਅਸ੍ਮਿਂ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਵਚ੍ਛਿਤੇ ਪਕ੍ਖੇ. ਤਬ੍ਬਿਸਯਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਵਾਚੀਸਯਂ ਸਦ੍ਦਵਿਸਯਤ੍ਤਂ. ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੂਤੀਮਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤਰਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਚ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਲਦ੍ਧਮ੍ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੂ’ਤਿਆਦਿ. ਇਮਿਨਾ ਅਨੇਨ ਚ ਵਿਸੇਸਿਸਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕਿਨ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਮਾਨਨ੍ਤ ਤ੍ਯਾਦੀਸੂ’ਤਿ. ਕਿਨ੍ਤਮ੍ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਤ੍ਯਾਦੀਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਦਿ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਤਰਿ ਚ ਤੇਨ ਤੇਨ [ਧਾਨੇਨ] ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਮਾਨਾਦਯੋ ਨ ਸਿਯੁਂ, ਕਥਨ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਿਤੇਸੁ ਮਾਨਾਦੀਸੁ ਪਰੇਸੁ ਕ੍ਯਾਦਯੋ ਸਿਯੁਨ੍ਤੀਮਿਨਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨ ( ) [(ਸਤਿ)] ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਤਰਿ ( ) [(ਤਿ)] ਚ ‘‘ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਤਿ ਅਨ੍ਤਿ’’ਚ੍ਚਾਦਿਪ੍ਪਭੁਤਿਕੇਹਿ (੬-੧) ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਯਥਾਲਾਭਂ ਭਾਵਾਦੀਸੁ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਭਾਵੋ.
ਨਤਦਤ੍ਥਂ ਵਚਨਮਾਰਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਤਰਿ ਮਾਨਨ੍ਤਤ੍ਯਾਦਿਵਿਧਾਨਤ੍ਥਂ ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ਵਿਯ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਂ ਨਾਰਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਤਰਿ ਚ ਮਾਨਾਦਿਵਿਧਾਨਤ੍ਥਂ ਵਚਨਂ ਨਾਰਦ੍ਧਂ ਧਾਤੁਨਿਯਮਨਂ [ਧਾਤੁਨਿਯਮਤ੍ਥਂ] ਤ੍ਵਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਞ੍ਚ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਵ (ਲਬ੍ਭਤੇਤਿ) ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਨਿਯਮੋਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਕਮ੍ਮਕਾ ਧਾਤੁਤੋ ਭਾਵੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਚ ਸਕਮ੍ਮਕਾ ਕਮ੍ਮੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਚੇਤਿ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਨਿਯਮੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਲਬ੍ਭਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਕਮ੍ਮਕਾਨਂ ਕਮ੍ਮਵਿਰਹਾ, ਸਕਮ੍ਮਕਾਨਞ੍ਚ ਸਤੋਪਿ ਭਾਵਸ੍ਸਾਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਅਕਮ੍ਮਕਾ ਕਤ੍ਤਰਿ ਭਾਵੇ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਕਮ੍ਮੇ, ਸਕਮ੍ਮਕਾ ਕਮ੍ਮਸਬ੍ਭਾਵਾ ਕਤ੍ਤਰਿ ਕਮ੍ਮੇ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭਾਵੇਤੀਦਂ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ.
ਕਮ੍ਮਮਪੇਕ੍ਖਤੇਤਿ ਪਚਾਦਿਤੋ ਕਤ੍ਤਰਿ ਪਠਮਪੁਰਿਸੇਕਵਚਨੇ ਕਤੇ ਪਚਤਿਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਪਚਾਦਿਨੋ ਪਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਓਦਨਾਦਿਕਂ ਕਮ੍ਮਮਪੇਕ੍ਖਤੇ. ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਮਪੇਕ੍ਖਤੇਤਿ ਭਵਤਿਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਭੂਆਦੀਨਂ ਭਵਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਕਤ੍ਤੁਮਤ੍ਤਮਪੇਕ੍ਖਤੇ.
੨੦. ਣਿਣਾ
ਯਦਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਯਂਪਯੋਜਨਂ.
੨੩. ਜ੍ਯਾ
ਜਿਨਨ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਦੀਘਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੧-੩੩) ਰਸ੍ਸੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਰਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਤਤ੍ਥ ਵਿਕਰਣਾਪਿ ਕਤ੍ਤਰਿਯੇਵ, ਯਤ੍ਥ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਤਤ੍ਥ ਵਿਕਰਣਾਪਿ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁਯੇਵ,… ਏਕਾਯ ਪਕਤਿਯਾ ਕਾਰਕਭੇਦੇ(ਨ) ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸਾਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਹਾਭਿਧਾਨਾਨਂ ਮਾਨਾਦਿਵਿਕਰਣਾਨਂ ਕਥਨ੍ਨਾਮ ਸਹਾਸਮ੍ਭਵਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇ.
੨੭. ਭਾਵ
ਵਿਵਚ੍ਛਾਭੇਦੇਨਾਤਿ ਸਕਮ੍ਮਕਾਕਮ੍ਮਕਵਚਨਿਚ੍ਛਾਭੇਦੇਨ. ਉਭਯਤ੍ਥਾਤਿ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ. ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਕਰਣੀਯੋ. ‘‘ਅਪਵਾਦ ਵਿਸਯੇ ਉਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਨਾਭਿਨਿਵਿਸਤੀ’’ਤਿ ਏਸੋ ਉਸ੍ਸਗ੍ਗਧਮ੍ਮੋ. ਤਬ੍ਬਾਦੀਨਨ੍ਤੁ ਕੇਸਞ੍ਚੁਸ੍ਸਗ੍ਗਾਨਮ੍ਪਿ ਅਪਵਾਦਵਿਸਯੇ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ. ਯਥਾ ‘‘ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਤਬ੍ਬਾਨੀਯਾ’’ਤਿ ਉਸ੍ਸਗ੍ਗੋ, ‘‘ਵਦਾਦੀਹਿਯੋ’’ਤਿ (੫-੩੦) ਅਪਵਾਦੋ ਤਂਵਿਸਯੇਪਿ ਤਬ੍ਬਾਨੀਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ‘ਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਗਮਨੀਯੋ’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ.
੨੮. ਧ੍ਯਣ
ਕਾਰਿਯਂ ‘‘ਞਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੫-੧੭੦) ਞਿ.
੩੦. ਵਦਾ
ਅਨ੍ਨਤੋਤੀਮਿਨਾ ‘ਭੋਗ੍ਗਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤੇਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਂ ਨਾਮ ਅਨ੍ਨਵਤਾ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਮਾਹ.
੩੧. ਕੀਚ੍ਚ
ਕਮ੍ਮਕਰੋ ਭਰਿਤਬ੍ਬਤਾਯੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਕਿਰਿਯਾਸਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਭਚ੍ਚਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਸਞ੍ਞਾਭਾਵਮਪਾਕਰੋਤਿ. ‘‘ਸਞ੍ਞਾਯਂ ਭਰਾ’’ਤਿ ਚ ਗਣਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਤੇਨਾਹ- ‘ਸਞ੍ਞਾਯਂ ਭਰਾ’ਤਿਆਦਿ.
ਅਭਰਿਤਬ੍ਬਾਪਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਇਦਂ ਦੀਪੇਤਿ ਦੁਵਿਧਾ ਸਞ੍ਞਾਸਦ੍ਦਾ ਕੇਚਿ ਦਚ੍ਚਨ੍ਤ ਵਿਗਤਾਵਯਵਤ੍ਥਾ ਯਥਾ ਡਿਤ੍ਥਾਦਯੋ, ਕੇਚਿਦਵਯਵਤ੍ਥਾਨੁਗਤਾਯਥਾ ਸਤ੍ਤਪਣ੍ਣਾਦਯੋ, ਤਤ੍ਥ ਭਰਿਯਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਮ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ‘ਭਰਿਤਬ੍ਬਾ ਭਰਿਯਾ’ਤਿ, ਯਥਾ ਸਤ੍ਤ ਪਣ੍ਣਾਨਿ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤਪਣ੍ਣਸਦ੍ਦਸ੍ਸ, ਏਤਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸਦ੍ਦਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਕਿਰਿਯਾਯਮੇਵੋਪਦਿਸੀਯਤੇ, ਕ੍ਵਚਿਦੇਵ ਤ੍ਵਤ੍ਥਵਿਸੇਸੇ ਸਤ੍ਯਸਤਿ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਸਦ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. ਓਕਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਯੁਵਣ੍ਣਾਨਮੇ ਓਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ’’ਤਿ (੫-੮੨) ਕਤਓਕਾਰਸ੍ਸ.
੩੨. ਗੁਹਾ
ਸਦ੍ਦਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯਕਚ੍ਚਾਯਨਾਦਿਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਾਨਂ. ਪੇਸਨਂ ਸਕ੍ਕਾਰਪੁਬ੍ਬਕਂ ਵਾ ਨਿਯੋਜਨਂ. ਕਾਮਚਾਰਾਨੁਞ੍ਞਾਤਿ ਕਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤੋ ਯਥਿਚ੍ਛ ਮਨੁਜਾਨਨਂ ਅਤਿਸਗ੍ਗੋਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਭੋਤਾ ਕਟੋ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’ਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਕਟਕਰਣਾਦਿਨੋ ਕਾਰਣਭੂਤਸ੍ਸ.
ਨਨੁ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਿਹਿਤਾ ਏ(ਤੇ), ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਵਿਜ੍ਝਤ੍ਥਵਿਹਿ ਤੇਹਿ ਏਯ੍ਯਾਦੀਹਿ ਤੇ ਬਾਧੀਯਨ੍ਤਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਨਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਵਿਧਿਵਿਸੇਸਤ੍ਤੇ ਪੀਤਿ ਵਿਧਾਨਂ ਵਿਧਿ ਨਿਯੋਜਨਂ ਕਿਰਿਯਾਸੁ ਬ੍ਯਾਪਾਰਣਾ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਧਿਨੋ ਪੇਸਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸਤ੍ਤੇਪਿ, ਨਾਵਸ੍ਸਨ੍ਤਿਆਦਿ ਜਯਾਦਿਚ੍ਚਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤੇਨ ‘‘ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਪੇਸਾਦੀਸੁ ਕਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਿਨੋ ਤਬ੍ਬਅਨੀਯਣ੍ਯਤ੍ਯਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਹਿਤਾ, ਏਵਮੇਤੇ [ਵਿਹਿਤਾਏਵ, ਵੋ-ਕਾਸਿਕਾਵੁਤ੍ਤਿ] ਪੇਸ੍ਵਾਦੀਞ੍ਞਸ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਵਿਹਿਤੇਨ ਵਿਧ੍ਯਾਦੀਸੁ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਬਾਧੀਯਨ੍ਤੇ, ਵਾਸਰੂਪਵਿਧਿਨਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਏਵਞ੍ਚਰਹਿ ਏਤਂ ਞਾਪੇਤਿ ‘ਇਤ੍ਥੀਅਧਿਕਾਰਤੋ ਪਰੇਨ ਵਾਸਰੂਪਵਿਧਿ ਨਾਵਸ੍ਸਮ੍ਭਵਤੀ’ਤਿ [ਕਿਮਤ੍ਥਮਿਚ੍ਚਾਦਿ ਚੋਦ੍ਯ, ਵਿਚਸਸਵਿਹਿਤੇਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਿਹਾਰੋ, ਕਿਚ੍ਚਾ ਹਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਿਹਿਤਾ, ਪਞ੍ਚਮੀ ਤੁ ਪੇਸਾਦਿਨਾਤ੍ਥਵਿਸੇਸੇਨ, ਅਤੋ ਤੇਨ ਵਿਸੇਸਵਿਹਿਤੇਨ ਕਿਚ੍ਚਾ ਪੇਸਾਦਿਵਿਸਯੇ ਬਾਧੀਯੇਰਨ੍ਤਿ ਪੁਨਬ੍ਬਿਯਤੇ, ਵਾਸਰੂਪੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਰਿਹਾਰਂ ਵਿਘਟਯਤਿ. ਏਵਂ ਚਰਹਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪੇਸਾਦੀਸੁ ਕਿਚ੍ਚਵਿਧਾਨਸ੍ਸ ਞਾਪਕਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸਯਤਿ. (ਜਿਨਿਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਨੁ ੨੧ ਸ)]. ਅਸਰੂਪਵਿਧਿ ਅਸਰੂਪਾਪਵਾਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਾ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ ਬਾਧਕੋ ਹੋਤਿ ਉਸ੍ਸਗ੍ਗਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤਂ ਅਵਸ੍ਸਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਨ ਵਿਧੀਯਤੇਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਵਾ-ਸਰੂਪੋ-ਨਿਤ੍ਥਿਯਂ’’ਤਿ (ਪਾ, ੩-੧-੯੪) ਪਰਸੁਤ੍ਤਂ. ਧਾਤ੍ਵਧਿਕਾਰੇਵਿਹਿਤੋ ਅਸਰੂਪੋ ਅਪਵਾਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਉਸ੍ਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਬਾਧਕੋ ਭਵਤਿ ਇਤ੍ਥਿ ਅਧਿਕਾਰੇ ਵਿਹਿਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਵਜ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰੇਨੇਦਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ.
ਭੋਤਾ ਖਲੁ ਕਟੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋਚ੍ਚਾਦਿ ਪੇਸਨੇ. ਤ੍ਵਯਾ ਕਟੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਨੁਞ੍ਞਾਯਂ. ਪਤ੍ਤਕਾਲੇ ਪਰਮੁਦਾਹਰਣਂ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਕਟਕਰਣੇ ਕਾਲਾਰੋਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਪੇਸਾਦਿ. ‘‘ਸਤ੍ਤ੍ਯਰਹੇਸ੍ਵੇਯ੍ਯਾਦੀ’’ਤਿ (੬-੧੧) ਸੁਤ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਵਿਹਿਤਂ, ਤੇਨਾਹ- ‘ਸਾਮਞ੍ਞ ਵਿਧਾਨਤੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਸਤ੍ਤਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਤਿ ‘ਸਤ੍ਤੀ’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਕਥਂ ਸਤ੍ਤਿਵਿਸਿਟ੍ਠਤਾ ਕਤ੍ਤੁਨੋਤਿ ਆਹ- ‘ਤਂਯੋਗਾ’ਤਿ. ਤਾਯ ਸਤ੍ਤਿਯਾ ਯੋਗੋ ਤਂਯੋਗੋ. ਅਵਸ੍ਸਕਾਧਮੀਣਤਾਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਤੁ ਕਤ੍ਤਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਂ ਤਦਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਭਾਵਾਯ ਵਿਸੁਂ- ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਤੇਨ, ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਆਵਸ੍ਸਕਾਧਮੀਣਤਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇਵ ਕਤ੍ਤਰੀ’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵੇਤ੍ਥ ‘ਉਦ੍ਧਂ ਮੁਹੁਤ੍ਤਤੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕੇਕਮੁਦਾਹਰਣਂ ਕਮੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਭੋਤਾ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਰਹੇ, ਭਵਤਾ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਵਂ ਅਰਹੋਤਿ ਪਨ ਅਰਹਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ. ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਬਹੁਲਗ੍ਗਹਣਾਨੁਭਾਵੇਨੇਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ.
੩੩. ਕਤ੍ਤ
ਗਲੇਚੋਪਕੋਤਿ ਅਲੋਪਸਮਾਸੋ. ਅਭਿਮਤੋ ਪਰੇਹਿ. ਅਰਹਾਦੀਸੁ ਵਿਹਿਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਹੀਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤ੍ਯਰਹੇਸ੍ਵੇਯ੍ਯਾਦੀ’’ (੬-੧੧) ਚ ‘‘ਸੀਲਾਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞਾਵਸ੍ਸਕੇਸੁ ਣੀ’’ਤਿ (੫-੫੩) ਚ ਅਰਹਾਦੀਸੁ ਵਿਹਿਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ. ਉਪਾਦਾਨਸੀਲੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਨਸੀਲੋ. ਮੁਣ੍ਡਨਂ ਧਮ੍ਮੋ ਸਭਾਵੋ ਯੇਸਂ ਤੇ ਮੁਣ੍ਡਨਧਮ੍ਮਾ. ਵਧੁਂ ਕਤਪਰਿਗ੍ਗਹਂ ਸਾਵਿਟ੍ਠਾਯਨਾ ਮੁਣ੍ਡਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਸਂ ਕੁਲਧਮ੍ਮੋ.
੩੫. ਆਸਿਂ
ਕਾਪਨਾਯਮਾਸਿਂਸਾ ਨਾਮੇਚ੍ਚਾਹ- ‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕਿਰਿਯਾ ਵਿਸੇਸਕਤ੍ਤੁਵਿਸਯਾਤਿ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਯੋ ਕਤ੍ਤਾ ਸੋ ਵਿਸਯੋ ਯਸ੍ਸਾ ਸਾ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਕਤ੍ਤੁਵਿਸਯਤ੍ਤਮੇਵ ਫੁਟੀ ਕਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਅਸ੍ਸਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਸ੍ਸਾ ਜੀਵਨਕਿਰਿਯਾਯ ਨਨ੍ਦਨ ਕਿਰਿਯਾਯ ਭਵਨਕਿਰਿਯਾਯ ਵਾ ਕਤ੍ਤਾ ਤਂਕਿਰਿਯਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯ ਭਵਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਜੀਵਤੁ ਨਨ੍ਦਤੁ ਭਵਤੂਤਿ ਆਸਿਂਸਾਯਂ ਪਯੋਗੇਨ ਜੀਵਕ ਨਨ੍ਦਕ ਭਵਕਸਦ੍ਦਾਨਂ ਤਂਸਮਾਨਤ੍ਥਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ.
ਅਕੇਨੇਵਾਸਿਂ ਸਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਗਮਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਆਸਿਂਸਨਾ ਏਵ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਕਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਨੇਵ ਗਮਿਤਤ੍ਤਾ ਅਵਬੋਧਿਤਤ੍ਤਾ. ਨਾਸਿਂ ਸਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਯੋਗੋਤਿ ਆਸਿਂਸਨਾ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸ ਜੀਵਤੁ ਨਨ੍ਦਤੁ ਭਵਤ੍ਵਿਚ੍ਚਾਦਿਨੋ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਨਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੩੬. ਕਰਾ
ਕਰੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਂ.
੩੭. ਹਾਤੋ
ਜਹਨ੍ਤਿ ਉਦਕਨ੍ਤਿ ਵੀਹੀਸੁ ਹਾਯਨਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਜਹਾਤਿ ਭਾਵੇ ਪਦਤ੍ਥੇਤਿ ਇਮਿਨਾਪਿ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇ. ਭਾਵੇਇਚ੍ਚਸ੍ਸਤ੍ਥਮਾਹ ‘ਪਦਤ੍ਥੇ’ਤਿ. ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਕਿਰਿਯੋਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ.
੩੯. ਵਿਤੋ
ਨਨੁ ਚ ਵਿਤੋਤਿ ਪਞ੍ਚਮੀਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ‘ਵਿਤੋ ਪਰਸ੍ਮਾ ਞਾਇਚ੍ਚਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕਥਂ ਵਿਪੁਬ੍ਬਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਵਿਤੋ ਪਰੋ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਵਿਪੁਬ੍ਬੋ ਯਸ੍ਸਸੋ ਵਿਪੁਬ੍ਬੋ. ਵਿਸਦ੍ਦਤੋ ਧਾਤੁਮ੍ਹਿ ਪਰਭੂਤੇ ਸਤਿ ਵਿਸਦ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੪੦. ਕਸ੍ਮਾ
ਸਬ੍ਬਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਾਲਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ.
੪੧. ਕ੍ਵਚ
ਨਾਮਜਾਤਿਗੁਣਕਿਰਿਯਾ ਦਬ੍ਬਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ ਪਞ੍ਚਵਿਧਤ੍ਤੇਪਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸਾਵਧਿਰਯਮੁਪਾਦਿਨ੍ਨੋਤਿ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਕਿਰਿਯਾਕਮ੍ਮਸ੍ਸੇਹ ਗਹਣਂ. ਤਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਵਿਕਤਿਪਤ੍ਤਿਭੇਦੇਨ ਤਿਵਿਧਂ, ਤਿਵਿਧਸ੍ਸਾਪ੍ਯੇਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਾਨੁਪਾਨਤੋ ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਕਮੇਨੁਦਾਹਰਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਕਰਕਰਣੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਲੋਕਵਿਦੂਤਿਆਦਿਦਸ੍ਸਨਤੋ ਕ੍ਵਚਿਗ੍ਗਹਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ਵਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਕਮ੍ਮਤੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਨਨੁ ਚ ਕ੍ਵਚਿਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ‘ਆਦਿਚ੍ਚਂ ਪਸ੍ਸਤਿ’ਚ੍ਚਾਦੋਪਿ (ਨਿਵਤ੍ਤਿ) ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਕਸ੍ਮਾ ‘ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘ਤੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਕ੍ਵਚਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕੁਤੋਚਿਯੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਕਤਂ ਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਤਿ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਗ੍ਗਹਣੇਨ. ਅਥ ਆਦਿਚ੍ਚਂ ਪਸ੍ਸਤਿਚ੍ਚਾਦੋ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਕਰਾਦੀਸੁਪਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਮਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘ਕ੍ਵਚੀਤਿ ਕਿਂ ਕਮ੍ਮਕਰੋ’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਯਜ੍ਜੇਵ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.
ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਬਹੁਲਵਚਨਸ੍ਸ, ਮਹਾਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾਤਿ ਮਹਾਵਿਸਯਤ੍ਤਾ. ਕੁਤੋਚਿਯੇਵਾਤਿ ਕੁਤੋਚਿ ਧਾਤੁਤੋਯੇਵ. ਅਥੇਹ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਹੋਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਸਯਤਿ ਦਾਤ੍ਤੇਨ ਲੁਨਾਤਿ ਸੁਨਖਾਨਂ ਦਦਾਤਿ ਨਗਰਾ ਅਪੇਤਿ ਥਾਲਿਯਂ ਪਚਤਿ ਮਾਤੁ ਸਰਤੀ’’ਤਿ, ਸਬ੍ਬਮੇਵੇਦਂ ਕਿਰਿਯਾ (ਯਾ) ਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਤੀਤਿ ਯਦਿਪੇਵਂ, ਤਥਾਪਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਯਂ ਵਤ੍ਤੁ ਮਿਚ੍ਛਿਤਂ ਨ ਕਾਰਕਨ੍ਤਰਤ੍ਤੇਨ ਨਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵੇਨ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਨ ਗਹਣਂ ਕਮ੍ਮਵਚਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤੋਚ੍ਚੇਵ ਵਦੇਯ੍ਯ ਕਿਂ ਕਮ੍ਮਾਤਿ ਵਚਨੇਨਾਤਿ.
੪੨. ਗਮਾ
ਵੇਦਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਮਾਹ ਵਿਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ, ਤੁਟ੍ਠਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੪੩. ਸਮਾ
ਤਞ੍ਚੇਤਿ ਉਪਮਾਨਸ੍ਸ ਪਰਾਮਾਸੋ. ਭੇਦੇਨ ਵਿਵਰਣਨ੍ਤਿ ਸਮਾਨਾਦੀਹੀਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਭੇਦੇਨ ਵਿਵਰਣਂ. ਤੁਲ੍ਯਤਾਯੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ ਸਦਿਸਾਦਿਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤ੍ਤਾ ਅਵਯਵਤ੍ਥਾਨੁਗਮੇਨਾਤ੍ਤਨੋ-ਭਿਧੇਯ੍ਯੇ ਸਦਿਸਾਦਿਸਦ੍ਦਾਨਮ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
੪੪. ਭਾਵ
ਕਾਰਕਂ ਸਾਧਕਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਰਂ. ਕਰੋਤਿ ਕਿਰਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵੇਨਾਤਿ ਕਾਰਕਂ. ਕਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਕਿਰਿਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਨ੍ਤੁ ਸਯਮੇਵ ‘ਤਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਾ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭੇਦੇਨ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਿਰਿਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ… ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੇਸੁ ਕਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਛਸੁਪਿ ਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਤੇਨੇਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਾਵਾਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨੋ, ਕਰਣਾਦਯੋਪ੍ਯਪ੍ਪਧਾਨਾ ਕਾਰਕਬ੍ਯਪਦੇਸੋ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੇ… ਅਞ੍ਞਥਾ ਕਾਰਕਸਦ੍ਦੇਨ ਤੇਸਂ ਗਹਣਂ ਨ ਸਿਯਾਤਿ. ਕਿਮਿਦਂ ਕਾਰਕਨ੍ਤ੍ਯਾਹ- ‘ਸਤ੍ਤਿਕਾਰਕ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਚਰਹਿ ਦਬ੍ਬਾਦੀਨਂ ਕਥਂ ਕਾਰਕਤ੍ਤਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਤਦਧਿਕਰਣਾ’ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਤਿਯਾ ਆਧਾਰਾ ਨਿਸ੍ਸਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਪੁਂ ਨਪੁਂਸਕੇ ਅਧਿਕਰਣਸਦ੍ਦੋ. ਤੇਸੁ ਦਬ੍ਬਾ ਦੀਸੁ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਤਤ੍ਰਟ੍ਠਾ, ਸਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਭਾਵੋ ਤਤ੍ਰਟ੍ਠਤਾ, ਤਾਯ. ਅਥ ਦਬ੍ਬਾਦੀਨਂ ਮੁਖ੍ਯਤੋ ਕਾਰਕਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਕਿਮਾਯਾਤਨ੍ਤ੍ਯਾਹ ‘ਯਦਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਤਾਦਿਕਾਰਕਾਨਂ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਬ੍ਯਾਵੁਤ੍ਤਰੂਪਤ੍ਤਾਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਤੋ ਬ੍ਯਾਵੁਤ੍ਤਂ ਨਿਵਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਕਰਣਾਦਿਸਭਾਵੋ ਯੇਸਂ ਕਤ੍ਤਾਦਿ ਕਾਰਕਾਨਂ ਤੇ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇਸਂ ਭਾਵੋ ਤਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾ. ਕਰਣ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਕਰਣਂ ਰੂਪਂ ਸਭਾਵੋ ਯਸ੍ਸ ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਤਂ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚਸਤਿਕੋ ਦੋਸੋਚ੍ਚਾਹ ‘ਤਥਾ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕੇਨਚਿ ਸੁਕਰਤ੍ਤੇਨ ਸਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਂ ‘ਥਾਲੀ ਪਚਤੀ’ਤਿ ਭਵਤਿ. ਤਤ੍ਰੇਵੁਕ੍ਕਂਸਵਚ ਨਿਚ੍ਛਾਯਂ ‘ਥਾਲਿਯਾ ਪਚਤੀ’ਤਿ.
ਏਵਞ੍ਚਕਤ੍ਵਾਤਿ ਨਿਪਾਤਸਮੁਦਾਯੋ-ਯਂ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਤ੍ਤਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕਤ੍ਤੁਟ੍ਠਕਿਰਿਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਉਦਾਹਰਣਂ ‘ਹਸਤਿ ਨਚ੍ਚਤੀ’ਤਿ. ਤਦਤ੍ਥੇਤਿ ਤਾਯ ਕਮ੍ਮਸਮਵਾਯਿਨਿਯਾ ਪਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਅਤ੍ਥੇ ਅਧਿਸ੍ਸਯਨਾਦਯੋ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਕਿਰਿਯਾਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ.
ਓਦਨਂ ਪਚਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਕਿਰਿਯਾਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਉਦਾਹਰਣਂ. ਭਾਜਨਸਙ੍ਖਰਣਮਧਿਸ੍ਸਯਨਂ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਤਣ੍ਡੁਲਵਪਨਇਨ੍ਧਨਾਪਹਰਣਾਦਯੋ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਦ੍ਵਿਧਾਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ.
ਬ੍ਯਾਪਨੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ. ਗਿਰਧਾਤੁਤੋ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ- ‘‘ਏਓਨਮ ਵਣ੍ਣੇ’’ਤਿ (੧੩੭) ਸੁਤ੍ਤੇ ‘ਅਵਣ੍ਣੇਤਿ ਯੋਗਵਿਭਾਗਤੋ ਗਕਾਰੇ ਇਕਾਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਅਵਣ੍ਣੇਤਿ ਯੋਗਵਿਭਾਗਾ ਅਤ੍ਤਂ ਇਸ੍ਸਾ’ਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਪਟਿਪਾਦੇਤੁਮਾਹ- ‘ਏਸ੍ਸ ਵਾ’ਤਿਆਦਿ. ਏਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਲਹੁਸ੍ਸੁਪਨ੍ਥਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੫-੮੭) ਕਤਏਸ੍ਸ. ਸਕਲੇਨਾਤਿ ‘ਏਓਨਮ ਵਣ੍ਣੇ’’ਤਿ ਸਕਲੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇਨ. ਪੁਰੀਤਿ ਨਿਪਾਤੋ.
ਈਸਕ੍ਕਰੋਤਿ ਬਿਨ੍ਦੁਲੋਪੋ, ਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ, ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਿਧਾਨਤੋਤਿ ਪਰੇਸਂ ਵਿਸੇਸਵਿਧਾਨਸਬ੍ਭਾਵਮਾਹ. ਗਣਿਕਾਲਯਂ ਗਣਿਕਾਨਂ ਗੇਹਂ. ਨੇਪਥ੍ਯਮਾਕਪ੍ਪੋ. ਦਤ੍ਤੋਲਦ੍ਧੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸਾਧਨਤ੍ਤਂ ਦੀਪੇਤੁਂਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਨਾਲਿਙ੍ਗਵਚਨੇਹਿ ਪਾਟਿਪਦਿਕਤ੍ਥਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਭਾਵੇਤਿ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਯੋਗ੍ਗਪਾਟਿਪਦਿਕਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞੇ ਪਚ੍ਚਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤੇਨ ਗਹਿਤੇਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇ ਚਰਿਤਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਵਚਨਂ ਨਪ੍ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਇਟ੍ਠਿਆਵੁਧਨ੍ਤੀ ਇਤ੍ਥਿ ਨਪੁਂਸਕੇਭਾਵੇ, ਪਾਕਾਤਿ ਬਹੁਵਚਨੇਪਿ ਭਾਵੇ ਭਵਤਿ ਏਵ.
੪੫. ਦਾਧਾ
ਸਪਾਦੀਹਿ ਅਪਾਦੀਹਿਚਾਤਿ ਪਾਦਿਸਹਿਤੇਹਿ ਪਾਦਿਰਹਿਤੇਹਿ ਚ ਦਾਧਾਹਿ.
੪੬. ਵਮਾ
ਸਾਪਾਨਦੋਣਿਯਨ੍ਤਿ ਸਾਰਮੇਯਾਨਂ ਭੁਞ੍ਜਨਕਅਮ੍ਬਣੇ. ਠਿਤਸੁਪਾਨ ਵਮਥੁਵਿਯਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਸੁਨਖਚ੍ਛਦ੍ਦਨਂ ਵਿਯ.
੪੭. ਕ੍ਵਿ
ਯਥਾਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਆਚਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਨ ਕੁਤੋਚਿ ਧਾਤੁਤੋਤਿ. ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਗਹ=ਉਪਾਦਾਨੇਚ੍ਚਸ੍ਸ. ਸਲਾਕਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਲਾਕਨ੍ਤਿ. ਸਭਾਸਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਲੋਪੇ ਸਭਾਪਕਤਿਤੋ ‘‘ਇਤ੍ਥਿ ਯਮਤ੍ਵਾ’’ਤਿ (੩-੨੬) ਆਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ. ਪਭਾਤੀਤਿ ਆ=ਦਿਤ੍ਤਿਯਮਿਚ੍ਚਸ੍ਸ.
੪੮. ਅਨੋ
ਚਲਨਾਦੀਨਂ ਸੀਲਾਦੀਸੁ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥਂ ਵਿਸੁਂ ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ ਪਰੇਹਿ, ਇਧ ਪਨ ਬਹੁਲਂ ਵਚਨੇਨੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਚਲਨਾਦੀਸੂ’ਤਿਆਦਿ.
੪੯. ਇਤ੍ਥਿ
ਕ੍ਲਿਕਯਕਿਚ੍ਚਤ੍ਰ ਕਕਾਰਬਹੁਤ੍ਤਾ ਕਕਾਰਾਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ. ਤਿਤਿਕ੍ਖਾ ਇਚ੍ਚਾਦੋ ਤਿਤਿਕ੍ਖਨਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ‘‘ਇਤ੍ਥਿਯਮਤ੍ਵਾ’’ (੩-੨੬). ਅਪਰਿ ਪਠਿਤੋਤਿ ਧਾਤੁਪਾਠੇ ਅਪਰਿਪਠਿਤੋ. ਪਾਣਿਵਿਸੇਸੋਤਿ ਸਤ੍ਤਵਿਸੇਸੋ. ਇਮਿਨਾ ਚ ‘‘ਯਥਾਕਥਞ੍ਚਿ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ, ਰੁਲ਼੍ਹਿਯਾ ਅਤ੍ਥਨਿਚ੍ਛਯੋ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਆਸਿਂ ਸਾਯਂ ਗਮ੍ਮਮਾਨਾਯਂ ਸਞ੍ਞਾਵਿਸਯੇ ਧਾਤੂਹਿ ਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਕਿਚ੍ਚਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਯਥਾ ਸਿਯਾਤਿ ‘‘ਤਿਕਿਚ੍ਚਾਸਿਟ੍ਠੇ’’ਤਿ (੭-੨-੩) ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ ਕਚ੍ਚਾਯਨੇਨ. ਤਮਿਹ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਿਧਾਨਾਵ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਨਿਰੂਪਯਿਤੁਮਾਹ- ‘ਕਚ੍ਚਾਯਨੇਨ ਪਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਬ੍ਬ ਅਨੀਯਣ੍ਯ ਤੇਯ੍ਯ ਰਿਚ੍ਚਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ‘‘ਤੇ ਕਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ (੭-੧-੨੨) ਕਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ਸੇਸਾਨਂ ‘‘ਅਞ੍ਞੇਕਿਤੀ’’ਤਿ (੭-੧-੨੩) ਕਿਤ੍ਸਞ੍ਞਾ ਕਤਾ ਕਚ੍ਚਾਯਨੇਨ. ਤੇਨਾਹ- ‘ਕਿਤ ਸਞ੍ਞੋ’ਤਿ.
ਤਬ੍ਬਾਦਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਵਿਹਿਤੋਤਿ ਸਕਿਯਵੋਹਾਰੇਨਾਹ. ਸਕਿਯ ਸਤ੍ਥੇ ਅਵੁਤ੍ਤਦੋਸਂ [ਸੁਤ੍ਤਦੋਸਂ] ਪਰਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਯੁਤ੍ਯਭਾਵਾ ਤਥਾ ਵਿਧਾਨੇ ਅਯੁਤ੍ਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘ਨਚਾਸਿਂ ਸਾਯ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਮਾਹ. ਗੁਹਨਂ, ਰੁਜਨਂ, ਮੋਦਨਨ੍ਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਸਯਨਂ ਵਾ ਸੇਯ੍ਯਾ. ਵਜਧਾਤੁਨੋ ਵਸ੍ਸ ਬਕਾਰੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਸੋ ਕਥਂ ਯਕਾਰੇ ਪਰਭੂਤੇ ਅਸਤੀਤਿ ਆਹ- ‘ਚਵਗ੍ਗਬਯਞਾਤਿਯੋਗਵਿਭਾਗਾ ਵਸ੍ਸ ਬੋ’ਤਿ.
੫੧. ਕਰਾ
ਰਿਰਿਯਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਆਦਿਰਕਾਰਸ੍ਸ ਅਨੁਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਆਹ- ‘ਅਨ੍ਤਸਰਾਦਿ ਲੋਪੋ’ਤਿ.
੫੨. ਇਕਿ
ਅਥ ਸਰੂਪੇਚ੍ਚੇਤਾਵਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ- ‘ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਰੂਪੇ’ਤਿ ਕਥਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਾ’ਤਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਨਨੁ ਚ ਲੋ-ਯਂ ਕਤ੍ਤਰਿ ਵਿਧੀਯ ਮਾਨੋਕਥਮੇਤ੍ਥ ਸਿਯਾਤ੍ਯਾਹ- ‘ਅਕਤ੍ਤਰਿਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਭਿਮਤੋ ਕਚ੍ਚਾਯਨਸ੍ਸ. ਪਟਿਪਾਦਯਿਤੁਮਾਹ- ‘ਤਤ੍ਥਾ’ਤਿਆਦਿ. ਕਰਣਂ ਉਚ੍ਚਾਰਣਂ, ਅਸ੍ਸ ਕਰੋਤਿ ਸਮਾਸਵਾਕ੍ਯਂ. ਨ ਹਿ ਏਵ ਦੀਹਿ ਕਾਰੋ ਵਿਹਿਤੋਤਿ ਅਕ੍ਖਰੇ ਹੇਵ ਕਾਰਸ੍ਸ ਵਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਖਰਸਮੁਦਾਯਤੋ ਨ ਪਪ੍ਪੋਤੀਤਿ ਭਾਵੋ. ਅਥ ਚੇਤਿ ਮਤਪ੍ਪਦਾਨੇ. ਏਵਾਦਿਸਦ੍ਦਵਾਚਕਾ ਏਵਕਾਰਾਦਯੋ ਸਾਧਵੋਤਿ ਅਥ ਮਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਥਾ ਅਭਿਮਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ. ਨਿਯਮਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵਾਤਿ ਅਕ੍ਖਰੇਹੇਵ ਕਾਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਿਧੇਯ੍ਯੋ ਨ ਪਨ ਏਵਾਦੀਹਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਯਮਸ੍ਸ ਯੋ ਹੇਤੁ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵਾ.
੫੩. ਸੀਲ
ਕਿਮਿਦਸੀਲਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਸੀਲਮ੍ਪਕਤਿਸਭਾਵੋ’ਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਸੀਲਮਨੁਮਾਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਤਞ੍ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕਿਰਿਯਾਵਿਸਯਰੁਚਿਵਿਸੇਸਾਨੁਮਿਤਨ੍ਤਿ ਉਣ੍ਹਭੋਜਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਕਿਰਿਯਾ ਵਿਸਯੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋ (ਕਿਰਿਯਾ) ਵਿਸਯੋ ਰੁਚਿਵਿਸੇਸੋ, ਤੇਨ ਅਨੁਮਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਮਿਦਮਾਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਆਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਭਾਵੋ ਪੋਨੋਪੁਞ੍ਞਂ. ਆਸੇ ਵਾ ਤਪ੍ਪਰਤਾਤਿ ਤਮੇਵਾਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞਂ ਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਫੁਟੀਕਰੋਤਿ.
ਯਜ੍ਜੇਵਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਆਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞਂ ਤਪ੍ਪਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤੇ. ਤਸ੍ਸੀਲ੍ਯਮਿਦਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ- ‘ਸੀਲਾਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞਾਦਿ’’ਸੁਤ੍ਤੇ ਸੀਲਸਦ੍ਦੇਨੇਵਾਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਸੀਲਤੋ ਅਞ੍ਞਮੇਵਾਭਿਕ੍ਖਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਦੇਸੇ’ਤਿਆਦਿ.
ਗਮ੍ਮਮਾਨੇਤਿ ਪਤੀਯਮਾਨੇ. ਪਤੀਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਾਦੀਹਿ. ਅਭਿਮਤੋਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ਅਭਿਮਤੋ. ਆਵਸ੍ਸਕਗ੍ਗਹਣਾਯੇਵ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਥਮੇਤ੍ਥਾਵਸ੍ਸਮ੍ਭਾਵੋ ਪਤੀਯਤਿ ਚ੍ਚਾਹ- ‘ਤਞ੍ਚਾ’ਤਿਆਦਿ.
ਯੋਗਵਿਭਾਗਾਤਿ ‘ਣੀ’ਤਿ ਯੋਗ ਵਿਭਾਗਾ. ਸਾਧੁਂ ਕਰੋਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਵਦਤਿ, ਅਸਦ੍ਧਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਪਣ੍ਡਿਤਮਤ੍ਤਾਨਂ ਮਞ੍ਞਤੀਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਸਾਧੁਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਨਂ. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਭੋਜੀਤਿ ਵਤੇ. ਵਤਞ੍ਚ ਭੋਜਨੇ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯਂ ਸਦ੍ਧਅਸ੍ਸਦ੍ਧਭੋਜਨਵਿਸਯਾਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਯਦਿ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਮੇਵ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਨ ਸਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਤਨਿਯਮੋ, ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਏਵਾਤਿ ਨੋਤ੍ਤਰਪਦਾਵਧਾਰਣਂ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੇ ਯਦੇਵਾਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਤਦੇਵ ਵਤਲੋਪੋ ਸਿਯਾਤਿ [ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ (ਭੋਜਨਾਕਙ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾ) ਯਥੇਚ੍ਛਂ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਭੋਜਨੇ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਮਤ੍ਤਾਯਂ ਅਸਦ੍ਧਭੋਜਨਂ ਸਤ੍ਥਵਿਹਿਤਮੁਪਲਭਮਾਨਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸੇ ਹਿ ਸਦ੍ਧੇ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਯਮੋ ਵਤਮੁਚ੍ਚਤੇ, ਨਿਯਮੋਚਾਤ੍ਰਦੁਵਿਧੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ-ਅਸਦ੍ਧਂ ਭੂਞ੍ਜਤਿ ਏਵ, ਅਥਦ੍ਧਮੋ ਭੁਞ੍ਜਤੀਤਿ ਵਾ, ਤਤ੍ਰਾਦਿਮੇ ਨਿਯਮੇ ਯਦੇਵਾ ਸਦ੍ਧਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਤਦੇਵਵਤ ਲੋਪੋਸਿਯਾ (ਰ-੩-੨੨੮) ਕਾਤਨ੍ਤਪਞ੍ਜਿਕਾ]. ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਪਟਿਪਾਦਯਿਤੁਮਾਹ- ‘ਘਣਨ੍ਤਾਦੀਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
੫੪. ਥਾਵ
ਸਯਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾਏਵ. ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਰੀਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥਾਪਿ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਰਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਏਕੋਪਿ ਪਦਤ੍ਥੋ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਹੋਤਿ ਕਤ੍ਤਾਚ ਕਾਰਕਸਤ੍ਤਿਭੇਦਤੋ. ਯਥਾ ‘ਪੀਯਮਾਨਂ ਮਧੁ ਮਦਯਤੀ’ਤਿ ਏਕਸ੍ਸਾਪਿ ਸਤ੍ਤਿਭੇਦਾ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਤ੍ਰਾਪੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ. ਯੋ ਪਰਂ ਭਞ੍ਜਤਿ ਤਤ੍ਥਪਿ ਸਿਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਾਨਤੋਤਿ ਆਹ- ‘ਨਿਪਾਤਨਸ੍ਸਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਦੋਸਨ੍ਧਕਾਰਂ ਭਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਦੋਸਨ੍ਧਕਾਰਭਿਦੁਰੋ.
੫੫. ਕਤ੍ਤ
ਭੂਤਸਦ੍ਦੇਨੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਮੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਭੂਤਮਤੀਤ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਯਦ੍ਯਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਵਚਨੋ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਨਨੁਚਾਤ੍ਰੇਤਰੇਤਰਨਿਸ੍ਸਯਦੋਸੋ ਪਸਜ੍ਜਤੇ, ਸਤੀ ਹਿ ਭੂਤਾਧਿਕਾਰੇਤ੍ਤੋ ਵਿਧੀਯਤੇ, ਸਤਿ ਚ ਤ੍ਤੇ ਭੂਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤੀਤਿ ਫੁਟੋ ਯੇਵਿਤਰੇਤਰਨਿਸ੍ਸਯਦੋਸੋਤਿ. ਨੇਸਦੋਸੋ, ਸਙ੍ਕੇਤਾਤਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਚਿਰਕਾਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ, ਨਾਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਸਾਧੁਤ੍ਤਂ, ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਚਾਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਤਿਸਭਾਵਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕ੍ਤਵਨ੍ਤਾ ਦਯੋਪਿ ਚਰਹਿ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਤਿਸਭਾਵਤੋ ਭੂਤੇਏਵ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਭੂਤਸਦ੍ਦੋ-ਯਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤ੍ਥੇ ਪਸਿਦ੍ਧੋ ਕ੍ਤਵਨ੍ਤਾਦਯੋਤ੍ਵਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਾ, ਅਤੋ ਤੇਨ ਪਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥੇਨਾਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਾਨਮਨ੍ਵਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਰੀਯਤੀਤਿ. ਭੂਤੇਤਿ ਚਾਯਂ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨਂ ਵਾ ਸਿਯਾ ‘ਭੂਤਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ’ਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਂ ਵਾ’ਭੂਤੇ ਕਤ੍ਤਰੀ’ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਸਿਦਂ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ ਆਹਭੂਤੇਤਿ ਪਕਤਿਵਿਸੇਸਨ’ਨ੍ਤਿ. ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਚੇ’ਤ੍ਯਾਦਿ. ਅਥ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨੇ ਕੋ ਦੋਸੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨੇ ਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਅਨਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਯਨ੍ਤਿ ਪਯੋਗੋ ਨੋਪਪਜ੍ਜਤੇਤਿ ਭਾਵੋ. ਅਭਿਧੇਯ੍ਯੇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਯੋਜਨਾਦਿਂ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ.
੫੬. ਕ੍ਤੋ
ਕਮ੍ਮੇ ਗੁਣੀਭੂਤਤ੍ਤਾਤਿ ਕਮ੍ਮੇ ਸਤਿ ਭਾਵਸ੍ਸਾਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ. ‘‘ਗੁਣਮੁਖ੍ਯੇਸੁ ਮੁਖ੍ਯੇਯੇਵ ਕਾਰਿਯਸਮ੍ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਮੁਖ੍ਯੇ ਕਮ੍ਮੇਯੇਵ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨ ਤੁ ਭਾਵੇ ਤਸ੍ਸੇਤ੍ਥਾਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ.
੫੭. ਕਤ੍ਤ
ਨਨੁਚਾਰਮ੍ਭੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ- ‘ਕਿਰਿਯਾਰਮ੍ਭੇ’ਤਿ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਸੋਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਸੋ ਚ ਆਰਮ੍ਭੋ. ਕਿਰਿਯਾਯੇਵ ਆਰਮ੍ਭੋਕਿਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ ਤਸ੍ਮਿਂ. ਕਿਰਿਯਾਰਮ੍ਭੇਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਂ ਵਾ ਏਤਂਸਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਂ ਵਾ ਉਭਯਥਾਪਿ ਨ ਦੋਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਂ ਚੇਤ’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਪਕ੍ਖੇਪਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਆਰਮ੍ਭੇ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸਾਪਿ ਪਵਤ੍ਤੀ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸਾਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਮ੍ਪਨਾ’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਅਨਨ੍ਤਰਸੁਤ੍ਤੇਨ ਯੋ ਵਿਹਿਤੋ ਕ੍ਤੋ, ਸੋਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਚਨਤੋ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਆਰਮ੍ਭੇਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਚਨਤੋਤਿ ‘‘ਕ੍ਤੋ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿ (੫-੫੬) ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਚਨਤੋ. ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁਚੇਤਿ ਏਵਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘ਯਥਾਪਤ੍ਤਞ੍ਚੇ’ਤਿ ਵਦਤਾ ਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੇਨੇਵਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯਾ’ਤਿ ਆਦਿ. ਅਨਿਯਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਤਿ ਞਾਪਨਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਨਿਸੇਧੇਤੁਮਾਹ- ‘ਪੁਨਬ੍ਬਚਨਤੋ’ਤਿਆਦਿ. ਮਾਸਙ੍ਕੀਤਿ ਕਮ੍ਮਨਿ, ਤੇਨੇਵੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਪਠਮਾ. ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਭਾਵਕਮ੍ਮ ਗਹਣਂ ਚਾਕਾਰੇਨਾਨੁਕਡ੍ਢਿਯ ‘ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ ਚਾ’ਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਤੇਵਿਧੀਯ ਮਾਨੇ ਇਦਮਾਸਙ੍ਕੀਯਤੇ ‘ਪੁਬ੍ਬੇਨੇਵ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਬ੍ਬਚਨਾ [ਪੁਨਬ੍ਬਚਨਂ] ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਾਨਿਯਮੇਨ ਤ੍ਤਸ੍ਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀ’ਤਿ, ਯਥਾਪਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਿ ਹ੍ਯੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਚਕਾਰੇਨ ਯਥਾਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਾਰਿਯਮਨੁਞ੍ਞਾਯਤੇਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨੇਵ ਵਚਨੇਨ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸ੍ਵਾਰਮ੍ਭੇਪਿ ਯਥਾਪਤ੍ਤੋ ਕ੍ਤੋ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚਰਹਿ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸ੍ਵਾਰਮ੍ਭੇਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਤ੍ਤਰਿਆਰਮ੍ਭੇ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ ਕਿਂ ਚਕਾਰੇਨੇ ਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਪਦਾਨਮਵਧਾਰਣ ਫਲਤ੍ਤਾ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਨਨੁਚਾਦਿਭੂਤੋ ਕਿਰਿਯਾਕ੍ਖਣੋ ਆਰਮ੍ਭੋ ਨਾਮ, ਬਹੂਹਿ ਕਿਰਿਯਾਕ੍ਖਣੇਹਿ ਕਟੇ ਪਰਿਸਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਭੂਤੋ ਕਾਲੋ ਚ ਭਵਤੀਤਿ ਕਿਰਿਯਾਫਲਸ੍ਸਾਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋਵ ਕਾਲੋਤਿ ਤਤ੍ਰਕ੍ਤੋ ਨ ਪਪ੍ਪੋਤਿਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਕਿਰਿਯਾਫਲਸ੍ਸਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕਟੇਕਦੇਸਸ੍ਸਾਪਿ ਕਟਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭੂਤਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਭਾਵੋ. ਨਨੁਚਾਦਿਸੂਤੇ ਕਿਰਿਯਾਕ੍ਖਣਕਾਲੇ ਕਟੋ ਨਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ, ਕਟਕਾਰਣਭੂਤਾ ਬੀਰਣਾਵ ਹਿ ਤਦਾ ਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਤਦਵਤ੍ਥਾ ਤੇ ਏਵ ਕਟੋਤਿ ਕਥਂ ‘ਪਕਤੋ ਕਟੋ’ਤਿ ਭੂਤਕਾਲੇਨ ਪਕਤਸਦ੍ਦੇਨ ਕਟਸਦ੍ਦਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਆਦਿਭੂਤੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸੇਸੇ. ਪਕਤ੍ਤੁਂ ਆਰਭਿ, ਪਕਤ੍ਤੁਂ ਆਰਭੀਯਿਤ੍ਥ, ਪਸੋਤ੍ਤੁਂ ਆਰਭਿ, ਪਸੋਤ੍ਤੁਂ ਆਰਭਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਤ੍ਤੋ.
੫੮. ਠਾਸ
ਅਨਾਰਮ੍ਭਤ੍ਥਂਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਭੇ ਪੁਬ੍ਬੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਅਪਾਦਿਨੋਪਿਸਿਲਿਸਸ੍ਸ ਸਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾ- ‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਕਮ੍ਮਕਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਸਕਮ੍ਮਤ੍ਤਮੇਸਂ ਪਾਦਿਯੋਗੇ ਸਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਪਾਦਿਸਹਿਤਾ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਖਟੋਪਿਕਾ ਮਞ੍ਚੋ.
੫੯. ਗਮ
ਅਵਿਵਚ੍ਛਿਤਕਮ੍ਮੋ ਚੇਹਾਕਮ੍ਮਕੋਤਿ ਕਥਯਮਾਹ- ‘ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਾਤਵਨ੍ਤੋ ਯਾਤਾ, ਯਾਨਂ ਯਾਤਂ. ਅਯੋਯਿਤ੍ਥਾਤਿ ਯਾ ਤੋ. ਕ੍ਤੋ ਨ ਵਿਧਾਤਬ੍ਬੋ ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ਵਿਯ. ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਭੂਤਾਯਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਸਾਦਿਹੇਤੁਭੂਤਸਮਿਦ੍ਧਿਯਂ ਭੂਤਾਯਂ. ਸਾ ਚ ਭੂਤਾ ਯੇਵਾਤੀਮਿਨਾ ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਅਤੀਤਕਾਲਿਕਤ੍ਤਮਾਹ.
੬੦. ਆਹਾ
ਆਧਾਰੇਚੇਤਿ ਅਨੁਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਏਤ੍ਥ ਚਕਾਰਤੋ ‘ਯਥਾਪਤ੍ਤਞ੍ਚੇ’ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸੇਸੋ. ਏਵਂ ਨ ਕੁਤੋਚਿ ਅਪਕਸ੍ਸਨਂ ਸਿਯਾਤਿ ਏਵਮਾਧਾਰਾਦਿਕੇ ਅਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਸਤਿ ਕੁਤੋਚਿ ਆਧਾਰਾਦਿਤੋ ਅਪਕਸ੍ਸਨਂ ਵਿਸੁਂ ਕਰਣਂ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਥਾ ਸਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨੇਕਯੋਗਮੇਵ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਤੇਤਿ ਯੋਜਨਾ.