੩. ਤਤਿਯਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਸ੍ਯਾਦਿ

ਯਸ੍ਸਾਤਿਕਮਾਵਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਯੋਆਦਿਅਕ੍ਖਰਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ, ਕਿਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਇਦ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਦਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦਿਸਮੁਦਾਯਰੂਪਂ, ਅਵਯਵੇਨ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਸਮੁਦਾਯੋ ਸਮਾਸਤ੍ਥੋ, ਸਮੁਦਾਯੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਦਾ ਅਵਯਵੇਸੁਪਿ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਯਾਦਿਸਦ੍ਦੋ ਸਿਆਦਿਕੇ ਅਵਯਵੇਪਿ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਵਿਧਿਗ੍ਗਹਣਞਾਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇ ਯਸ੍ਮਾ ਸ ਵਿਹਿਤੋ ਤਦਾਦਿਨੋ ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਗਹਣ’’ਨ੍ਤਿ ਞਾਯੇਨ. ਸ੍ਯਾਦਿ ਅਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਸ ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਸ੍ਯਾਦਿਸ੍ਯਾਦਿਨੇਕਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯੇਨਕੇਨਚਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵਮਰਹਤਿ, ਤਥਾਹਿ ਯਥਾ ਗਾਮਗਤੋਤਿਆਦੋ, ਤਥਾ ਪਸ੍ਸ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇ ਗਾਮਂ, ਗਤੋ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤੋ ਗੁਰੁਕੁਲਨ੍ਤਿ ਆਦੋਪਿ ਸਮਾਸੋ ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਸ੍ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸਯੇਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮੇਕਤ੍ਥਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅਵਸੀਯਤੀਤਿ ਯਸ੍ਸਾਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਚ ਗਾਮਗਤੋਤ੍ਯਤ੍ਰਤ੍ਥੀਮੇਸ-ਮਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤ੍ਯੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ, ਤਤੋਯੇਵੇਤ੍ਥਾਹੁ-

ਨਿਯਤਂ ਸਾਧਨਂ ਸਾਧ੍ਯੇ, ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਿਯਤਸਾਧਨਾ;

ਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਮੇਤੇਸਂ [ਚੇਥਿਸ੍ਸਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)], ਨਿਯਮੋ-ਯਮ੍ਪਕਾਸਤੀਤਿ.

ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਤੋ ਗਾਮਮਿਚ੍ਚੇਤਂ ਸਾਧਨਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਕਿਰਿਯਂ ਤਂਬ੍ਯਪਦੇਸਜਾਨਨਯੋਗ੍ਯਮਪੇਕ੍ਖਤੇ ਗਤੋਤਿ, ਅਤੋ ਸਾਧਨਂ ਕਾਰ ਕਂ ਸਾਧ੍ਯੇ ਕਿਰਿਯਾਯ ਨਿਯਤਂ, ਯਤੋ ਚ ਕਿਰਿਯਾ ਸਯਂ ਸਾਧਨਮਪੇਕ੍ਖਤੇ ਕਿਂ ਗਤੋਤਿ, ਅਤੋ ਕਿਰਿਯਾਪਿ ਨਿਯਤਂ ਸਾਧਨਮੇਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਯਤਸਾਧਨਾ ਹੋਤਿ ਅਯਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਨਿਯਮੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਏਤੇਸਂ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨ ਮਤ੍ਤੇਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਤੋ ਪਕਾਸਤੀ’’ਤਿ. ਪਸ੍ਸ ਦੇਵਦਤ੍ਤ ਗਾਮਂ, ਗਤੋ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤੋ ਗੁਰੁਕੁਲਂਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਗਾਮਨ੍ਤਿ ਸਾਧਨਂ ਪਸ੍ਸੇਤਿ ਸਾਧ੍ਯਮਪੇਕ੍ਖਤੇ, ਗਤੋਤਿ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾ ਤੁ ਗੁਰੁਕੁਲਮਪੇਕ੍ਖਤੇ, ਤਤੋ ਚ ਗਾਮਗਤਾਨਂ ਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਰਾਵਯਵਾਨਂ ਨਤ੍ਥੇਵਾਪੇਕ੍ਖਾਤਿ ਨ ਭਵਤਿ ਸਮਾਸੋ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵਮੂਹਨੀਯਂ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਰਤੋ-ਨਵਟ੍ਠਿਤਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸੇ ਨਿਵੇਸੇਤਿ, ਤਥਾਚ ਵੁਤ੍ਤਂ–

ਤਸ੍ਸ ਤ੍ਵਾਕਙ੍ਖਤੋ ਭੇਦੇ, ਯਾ ਪਰਿਪ੍ਲਵਮਾਨਤਾ;

ਵਿਸੇਸੇ ਤਂ ਨਿਵੇਸੇਨ੍ਤੋ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਵਾਵਛਿਨ੍ਦਤੀਤਿ.

ਭੇਦੇ ਵਿਸੇਸੇ ਗਾਮਨ੍ਤੇਤਂ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਵਿਸੇਸਾਪੇਕ੍ਖਂ ‘ਗਾਮਮਾਸੀਸਤਿ, ਜਹਾਤਿ, ਗਤੋ’ਤਿ, ਤਥਾ ‘ਗਤੋ ਗਾਮਂ, ਵਨਂ, ਗੁਰੁਕੁਲ’ਨ੍ਤਿ ਵੇਵਮਾਕਙ੍ਖਤੋ-ਭਿਲਸਤੋ ਤਸ੍ਸ ਤੁ ਪਧਾਨਪਦਸ੍ਸੁਪਸਜ੍ਜਨਪਦਸ੍ਸ ਚ ਯਾ ਪਰਿਪ੍ਲਵਮਾਨਤਾ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਤਾ ਤਂ ਵਿਸੇਸੇ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਿ ਨਿਵੇਸੇਨ੍ਤੋ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਵਾਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰੋ ਕ੍ਵਚਿ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣੋ ਕ੍ਵਚਿ ਪਕਤਿਵਿਕਾਰਭਾਵਸਭਾਵੋ ਕ੍ਵਚਿ ਸਸ੍ਸਾਮਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਰੂਪੋ ਅਵਛਿਨ੍ਦਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਰਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਯਤੋ-ਯਮਪੇਕ੍ਖਾ ਵਾਕ੍ਯਕਾਲੇਯੇਵ ਨਿਰੂਪ੍ਯਤੇ, ਤਤੋ ਯਤ੍ਥਾਤ੍ਥਿ ਪਦਾਨਮਪੇਕ੍ਖਾ, ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਸਾਵਗਮੋ, ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਰ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਨੁਪਦਿਟ੍ਠੋ ਵਿਸਯਵਿਭਾਗੋ ਞਾਯਤੇਤਿ ਭਾਵੋ, ਬਾਲੇ ਅਬੁਧੇਤੁ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਚਿਤ੍ਤੋ ਸਮਾਸਵਿਧਾਨਲੋਪਾਦਿਨਾਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਧੁਸਦ੍ਦਪਰਿਜਾਨਨਤ੍ਥਮੁਪਾਯੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਤੁ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਤ੍ਤਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ [ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਂ] ਵਾਕ੍ਯਸਮਾਸਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਨ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯੇ ਦਿਟ੍ਠਪਦਾਨਿ ਸਮਾਸੇ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ–

ਬਾਲੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯੁਪਾਯੋ-ਯਂ, ਵਿਚਿਤ੍ਤੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ;

ਭੇਦੋ ਵਾਕ੍ਯਸਮਾਸਾਨਂ, ਚ੍ਚਨ੍ਤਂ [ਞ੍ਞਤ੍ਤਂ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਂ ਯਤੋਤਿ.

ਅਤੋਯੇਵਾਤਿ ਯਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿਯਸ੍ਸਯੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤੇਨ ਸਹ ਤਦੇਕਤ੍ਥਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਨਾਨਿਟ੍ਠਂ ਕਿਞ੍ਚਿਪੀਹ ਹੋਤਿ, ਅਤੋਯੇਵ ਹੇਤੁਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਬ੍ਯਪੇਕ੍ਖਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਪਰਿਗ੍ਗਹਾਯੇਤਿ ਪਦਾਨਮਞ੍ਞੋਞ੍ਞਾਕਙ੍ਖਾ ਬ੍ਯਪੇਕ੍ਖਾ, ਸਾਵ ਸਾ ਮਤ੍ਥਿਯਂ, ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਹਾਯ. ਸਮਤ੍ਥਵਚਨਂ ਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ਵਿਯ ‘‘ਸਮਤ੍ਥੋ ਪਦਵਿਧੀ’’ਤਿ (ਪਾ, ੨-੧-੧) ਸਮਤ੍ਥਵਚਨਂ ਨ ਕਤਂ. ਸਮਤ੍ਥੋ ਪਦ ਵਿਧੀਤਿ ਪਰਿਭਾਸਾਯਮਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਵਿਧੀਯਤੇ [ਵਿਧੀਯਤੀਤਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਵਿਧਿ, ਪਦਾਨਂ ਵਿਧਿ ਪਦਵਿਧਿਸਮਾਸਾਦਿ, ਯੋਕੋਚੀਹ ਸਤ੍ਥੇ ਪਦਵਿਧਿ,ਸੋ ਸਮਤ੍ਥੋ ਵਿਗ੍ਗਹ ਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥਾਭਿਧਾਨੇ (ਸਤ੍ਤਿ) ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ, ਤਾਦਿਸਪਰਿਭਾਸਾਯ ਬ੍ਯਾਪਾਰਤੋ ਤੇਸਂ ‘ਪਸ੍ਸ ਦੇਵਦਤ੍ਤ ਗਾਮਂ, ਗਤੋ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤੋ ਗੁਰੁਕੁਲਂ’ ਤ੍ਯਾਦੋ ਨਾਨਿਟ੍ਠਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਧਾਤ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਤੇ ਵਾਕ੍ਯੇ ਬ੍ਯਪੇਕ੍ਖਾਵੁਤ੍ਤਿਯਮੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਚੇਤਿ [ਵੁਤ੍ਤਿਯਮੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਵਾਕ੍ਯੇ ਬ੍ਯਪੇਕ੍ਖਾਚੇਤਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)]. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਹਂ ਵਚਨਮਨ੍ਤਰੇਨ ਪਟਿਪਾਦਿਯ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਹਮਿਦਾਨਿ ਵਚਨੇਨ ਪਟਿਪਾਦਯਮਾਹ- ‘ਏਕਤ੍ਥੀ ਭਾਵੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਥਤਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ, ਵਾਕ੍ਯੇ ਹਿ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਥਤਾ ਨਤ੍ਥਿ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ, ਅਤੋਯੇਵੇਤ੍ਥ ਭੇਦਨਿਬਨ੍ਧਨਾ ਛਟ੍ਠ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ‘ਰਞ੍ਞੋ ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤੂਭਯਪਦਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਥਾਭਿਧਾਨਤੋ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਥਤਾ ਭਵਤਿ, ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਸਮਾਸੇ ਵਿਸੇਸਨਂ ਵਿਸੇਸ੍ਸਮਨੁਪਵੀਸਤਿ ਏਕੀਭਵਤਿ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਵਾਕ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਸੇਸਨਂ ਵਿਸੇਸ੍ਸਤੋ ਵਿਸੁਂਯੇਵਾ ਵਤਿਟ੍ਠਤੇ’’ਤਿ. ਦ੍ਵਨ੍ਦਸਮਾਸਸ੍ਸ ਤੁ ਪਦਾਨਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਾਭਾਵੇਪਿ ਸਕਲਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ‘ਰਞ੍ਞੋ ਗੋ ਚ ਅਸ੍ਸੋ ਚ ਪੁਰਿਸੋ ਚਾ’ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਤੋ ‘ਰਞ੍ਞੋ ਗਵਾਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਾ’ਤਿ ਸਮਾਸਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ ਏਕਤ੍ਥੀ ਭਾਵਲਕ੍ਖਣੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਤਥਾਹਿ ਤਤ੍ਥ ਵਾਕ੍ਯੇ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਨਿਬਨ੍ਧਨ ਸਮੁਚ੍ਚਯਪਟਿਪਾਦਨਾਯ ਚਸਦ੍ਦੋ ਪਯੁਜ੍ਜਤੇ, ਸਮਾਸੇ ਤੁ ਨਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤੇ, ਏਕਤ੍ਥ ਵਚਨੇਨੇਵਾਤਿ ‘‘ਸ੍ਯਾਦਿਸ੍ਯਾਦਿਨੇਕਤ੍ਥ’’ ਤ੍ਯੇਕਤ੍ਥਵਚਨੇਨੇਵ, ਏਕਤ੍ਤੀਭਾਵੋਯੇਵ ਭਵਤੀਤਿ ਸੇਸੋ, ਏਵਕਾਰੋ ਨ ਵਾਕ੍ਯੇ ਤਥਾਹਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਵਾਕ੍ਯੇ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ- ਵਾਕ੍ਯੇ’ਤਿਆਦਿ.

ਵਾਕ੍ਯੇਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹਵਾਕ੍ਯੇ, ਵਿਸੇਸੇਨ ਗਯ੍ਹਤਿ ਞਾਯਤ੍ਯਨੇਨੇਤਿ ਵਿਗ੍ਗ- ਹੋ, ਸੋ ਚ ਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਚੇਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹਵਾਕ੍ਯਂ, ਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਗਹਣਂ ਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਤਦਤ੍ਥਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਗ੍ਗਹਵਾਕ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ, ਕਾਯਂ ਬ੍ਯਾਪੇਕ੍ਖਾਤਿ ਆਹ-‘ਭੇਦਾਦਿਲਕ੍ਖਣਾ’ਤਿ, ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਂਸਗ੍ਗ ਭੇਦ ਸਂਸਗ੍ਗਾਨਞ੍ਚ ਗਹਣਂ.

ਤਤ੍ਥ ਸਾਨ੍ਤਰੇਹਿ ਸਾਮ੍ਯਨ੍ਤਰੇਹਿ ਚ ਬ੍ਯਾਵੁਤ੍ਤਿ ਛੇਦੋ, ਸਂਵਿਸੇਸ ਸਾਮਿਵਿਸੇਸਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਂਸਗ੍ਗੋ, ਤਦਾਹ- ‘ਤਥਾਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਭੇਦਕੋ ਬ੍ਯਾਵਤ੍ਤਕੋ, ਅਤ੍ਥਗਹਿਤੋਤਿ ਕਾਰਣਵਸੇਨ ਭੇਦਵਾਦਿਨਾ ਗਹਿਤੋ, ਯਦੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਸਂਸਗ੍ਗਵਾਦਿਨੋ-ਧਿਪ੍ਪਾਯਮਾਹ ਯਦਾ ਤੂਭਯਮ੍ਪਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਉਭਯਵਾਦਿਨੋ, ਅਭਿਮਤੋਤਿ ‘‘ਪਾਕ੍ਕਡਾਰਾਸਮਾਸੋ’’ਚ੍ਚਨੇਨ (੨-੧-੩) ਪਾਣਿਨਿਨਾ ਇਚ੍ਛਿਤੋ. ਪਾਕ੍ਕਡਾਰਾਤਿ ‘‘ਕਡਾਰਾ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯੇ’’ਚ੍ਚਨੇਨ (੨-੨-੩੮) ਕਡਾਰਾਸਂਸਦ੍ਦਨਾ ਪਗੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

‘ਪੁਥ ਭਿਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਥੋ ਯੇਸਂ ਪਦਾਨਂ ਤਾਨਿ ਪੁਥਗਤ੍ਥਾਨਿ, ਵਾਕ੍ਯੇ ਹਿ ਰਞ੍ਞੋ ਪੁਰਿਸੋ ਤੇਤ੍ਥ ਰਾਜਸਦ੍ਦੋ ਰਾਜਤ੍ਥਮੇਵ ਵਦਤਿ, ਪੁਰਿਸਸਦ੍ਦੋ ਪੁਰਿਸਤ੍ਥਮੇਵ, ਵੁਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤੁ ਰਾਜਪੁਰਿਸੋਤੇਤ੍ਥ ਰਾਜਸਦ੍ਦੋਪਿ ਪੁਰਿਸਤ੍ਥਮੇਵ ਵਦਤੀਤਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਭਵਤਿ, ਅਞ੍ਞੋਯੇਵਾਵਯਵਤ੍ਥਾਨ੍ਵਿਤੋ ਸਮੁਦਾਯਤ੍ਥੋ ਪਾਤੁਭਵਤੀਤਿ ਤਦਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਜਹਮਾਨਸਕਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਮਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਮ ਵੁਤ੍ਤਂ- ‘ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਸਕਤ੍ਥ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਤੋਯੇਵ ਪਰੋ ਚੋਦੇਸ੍ਸਤਿ ‘ਨਨੁ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਏਕਤ੍ਥੀਭਵਨਂ ਸਮਸਨਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਏਕਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਸਮਾਸੋਤਿ ਨਾਤ੍ਥਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਦੀਪੇਤਿ.

ਜਹਮਾਨਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਸਕਤ੍ਥਂ ਯਸ੍ਸਂ (ਸਾ) ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨਾਚ੍ਚਨ੍ਤਾਯ ਜਯਾਤੀਤਿ ਏਵਮ੍ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਮਤ੍ਤਮਭਿਸਨ੍ਧਾਯ ਜਹਮਾਨਸਕਤ੍ਥਂਤ੍ਯੁਚ੍ਚਤੇ, ਨ ਤੁ ਸਬ੍ਬਥਾ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋਪਰੋਪਕਾਰਾਯ ਤਸ੍ਸੋਪਾਦਾਨਤੋ, ਸਬ੍ਬਥਾ ਚ ਸਕਤ੍ਥਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇ ਪਰੋਪਕਾਰਾਸਮ੍ਪਾਦਨਤੋ-ਨੁਪਾਦਾਨਮੇਵ ਪਯੋਜਨਾਭਾਵਾ ਤਸ੍ਸ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਥਪਤਿ ਵਡ੍ਢਤੀ. ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਰਾਜਸਦ੍ਦਵਾਚ੍ਚਂ. ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਪਿ ਨ ਦੋਸੋ… ਵਾਕ੍ਯੇ ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸੁਪਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਸੋਯੇਵਾਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਯਾਵਸਾਯਤੋ ਤਦਤ੍ਥਾਵ ਗਤਿਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਅਥ ਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਸੋਯੇਵਾਯਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਝਵਸਾਯੋ-ਨ੍ਵਯੋ, ਸੋਯੇਵਾਯਂ ਰਾਜਸਦ੍ਦੋ ਯੋ ਵਾਕ੍ਯਤਾਲੇ ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਵੋਹਾਰੀਨਮੇਕਤ੍ਤਾਵਸਾਯੇਨਾਸਤ੍ਯਪਿ (ਰਾਜਸਦ੍ਦਸ੍ਸ)ਤ੍ਥੇ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਮ੍ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਭਾਵੋ, ਏਤ੍ਥੇਵ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਮਾਹ- ‘ਯਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

੨. ਅਸਂ

ਅਬ੍ਯਯਨ੍ਤਿ ਯਦਞ੍ਞੇਸਂ ਪਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਚਨਭੇਦੇਪਿ ਬ੍ਯਯਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਉਪਸਗ੍ਗਨਿਪਾਤਾਨਂ ਪਰੇਹਿ ਅਬ੍ਯਯਸਞ੍ਞਾਕਰਣਤੋ ਅਬ੍ਯਯਨ੍ਤਿ ਪਰੇਸਂ ਪਸਿਦ੍ਧਂ, ਤੇਸਨ੍ਤ੍ਵਯਂ ਸਮਾਸੋ ਅਬ੍ਯਯਤ੍ਥਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤ੍ਤਾ ਅਨਬ੍ਯਯਂ ਅਬ੍ਯਯਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਅਬ੍ਯਯੀਭਾਵੋ ਪਸਿਦ੍ਧੋ, ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਸ੍ਸ ਸੁਤਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥਾਦਯੋ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸਨਾਨੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ‘ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਮਿਨਾ ਨੇਮੇਸਮਾਸਤ੍ਥਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ.

ਤਾਵਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕਮਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਯੋ-ਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੇ ਤਮਾਹ- ‘ਵਿਭਤ੍ਯ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥੇ ਉਦਾਹਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥਵਿਸਯੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸਾਸਙ੍ਖ੍ਯਸ੍ਸ ਇਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਸਮਧਿਤ੍ਥੀਤਿ ਉਵਾਹਰਿਤ੍ਵਾ, ਨਿਚ੍ਚਯਮਾਸਾਨ ਮਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਅਸਕਪਦਵਿਗ੍ਗਹੋ ਵਾ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਪਤ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ‘ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸਤ੍ਤਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ.

ਅਸਕਪਦੇਨ ਅਨਤ੍ਤਨਿਯਪਦੇਨ ਅਞ੍ਞਪਦੇਨ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਅਸਕਪਦਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਤੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਯਥਾ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਸ ਸਮੀਪਂਤ੍ਯਞ੍ਞਪਦਵਾਕ੍ਯੇ ਸਮੀਪ ਸਦ੍ਦੇਨੁਪਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਉਪਸਦ੍ਦੋ ਨਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤੇ, ਯਥਾ ਇਤ੍ਥੀ ਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥਾਧਿਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਸ੍ਸਾ (ਧਾ)ਰਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਮਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਾਧਿਸਦ੍ਦੋਤਿ ‘ਇਤ੍ਥੀਸੂ’ਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਵਾਕ੍ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਥਾਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਤ੍ਵਾਧੇਯ੍ਯੋ ਪਦਸ੍ਸਨਂ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੋਨ੍ਨੇਯਂ, ਅਸਕਪਦਵਿਗ੍ਗਹੇਨਾਤ੍ਥੋਵ ਵੁਤ੍ਤੋ,

ਅਧਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਨ ਪੁਰਤੋਵਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਾਧਾਰੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਤਂਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਨ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਨ੍ਤੇਨਿਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹ ਸਮਾਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਅਧਿਸਦ੍ਦੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਸ੍ਯਾਦਿਲੋਪੋਤਿ ਅਧਿਸਦ੍ਦਤੋ ਇਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦਤੋ ਚ ਪਰੇਸਂ ਸਤ੍ਤਮੀ ਬਹੁਵਚਨਾਨਂ ਲੋਪੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਤ (ਭਾਵ) ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਸਰੀਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਰੀਰਂ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ- ‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ, ਕਤ੍ਥਚੀ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾਵਾਸਙ੍ਖ੍ਯਸਮਾਸਸ੍ਸ ‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਸਮਾਸਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸਮਾਸਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਕਲੋ ਪਦੇਸਸਕਲੋ, ਪਰਿਗ੍ਗਹਾਪੇਕ੍ਖਾਤਿ ਅਭ੍ਯੁਪਗਮਾਪੇਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਭ੍ਯੁਪਗਮੇਪਿ ਹਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹਸਦ੍ਦੋ–

ਸਪਥੇ ਪਰਿਵਾਰੇ ਚ, ਮੂਲਾਭ੍ਯੁਪਗਮੇਸੁ ਚ;

ਰਵਿਮ੍ਹਿ ਰਾਹੁਗਹਿਤੇ, ਦਾਰੇਸੁ ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਨਿਘਣ੍ਟੁ.

ਸਕਲਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਾਕਲ੍ਯਂ-ਸਕਲਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਤਮ੍ਪਨ ਨਿਸ੍ਸੇਸ [ਮਤਨਿਸ੍ਸੇਸ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਗ੍ਗਹਣਾ ਪੁਥੁ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ‘ਅਸੇਸਗ੍ਗਹਣ’ਨ੍ਤਿ, ਤਿਣਾਨਂ ਸਾਕਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਤਿਣਸਦ੍ਦੇਨ ਹਿ ਤਿਣਸਹਿਤਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ, ਤੇਨੇਵ ਵਕ੍ਖਤਿ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਨਯੇ- ‘ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਿਣਸਹਿਤਮਜ੍ਝੋ- ਹਰਤੀ’ਤਿ, ਸਤਿਣਮਜ੍ਝੋਹਰਤੀਤੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤ੍ਥ ਮਾਹ-‘ਯਾਵਾ’ਤਿਆਦਿ.

ਤਿਣਸਦ੍ਦੋ ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ ਸੇਸਾ-ਨਜ੍ਝੋਹਾਰਿਯਾਨਂ, ਤੇਨਾਹ ‘ਤਿਣਾਦਿਕਮ੍ਪੀ’ਤਿ. ਪਰਿਗ੍ਗਹਾਪੇਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸ ਗਹਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਬ੍ਯਯਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਸਮੀਪਾ’’ਦਿਸੁਤ੍ਤੇ ‘ਸਾਗ੍ਯਧੀਤੇ’ਤਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥਮਨ੍ਤਵਚਨ ਮੁਦਾਹਤਮ੍ਪਾਣਿਨਿਨਾ, ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਕਲ੍ਯੇਯੇਵਾਹਰਿਤੁਂ [ਸਾਕਲ੍ਲੇਨੋਦਾਹਰਿਤੁਂ] ਸਾਗ੍ਯਧੀਤੇਤ੍ਯੂਦਾਹਟਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਤੋ’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤੋਤਿ ਯਤੋ ਸਕਲਸਕਲੇ ਨ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਪਰਿਗ੍ਗਹਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਮਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਤੋ ਸਕਾਸਾ ਸਾਕਲ੍ਯਂ ਨ ਭਿਜ੍ਜਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸਮਤ੍ਥਿਯਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਤੇ ਉਦਾਹਰਣਨ੍ਤਿ ਸੇਸੋ.

ਅਗ੍ਗਿਪਰਿਯਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿਅਤ੍ਥੋ ਗਨ੍ਥੋ ਤਾਦਤ੍ਥਿਯਾ ਅਗ੍ਗਿ, ਸੋਪਰਿਯਨ੍ਤੋ-ਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝੇਯਸ੍ਸਾਤਿ ਅਗ੍ਗਿਪਰਿਯਨ੍ਤਂ, ਯਤ੍ਤਕਸ੍ਸਾਜ੍ਝੇਯਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਿ ਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਪਰਿਯਨ੍ਤਭੂਤੇਨ ਸਹਿਤੋ ਸਕਲੋਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਅਗ੍ਗਿਨੋ ਸਾਕਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ.

ਸਦ੍ਦਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣਞ੍ਞੂਨਂ. ਅਤ੍ਥਾਭਾਵੇਇਤ੍ਯਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਂ ਇਤਰੇਤਰਾਭਾਵੇ ਧਮ੍ਮਾਭਾਵੇ ਚ ਮਾ ਸਿਯਾਤਿ, ਅਤੋਯੇਵ ਚੋਚ੍ਚਤੇ ‘ਅਥੇਤਰੇਤਰਾਭਾਵੇ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਤਰਸ੍ਮਿਂ ਇਤਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਇਤਰੇਤਰਾਭਾਵੋ, ਗੋ ਅਸ੍ਸੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਤ੍ਤਂ ਨਿਸੇਧੀਯਤੇ, ਨ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਤ੍ਰਪਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋ ਨਿਸੇਧੀਯਤੇ, ਨ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵੋ, ਪਰਤ੍ਤਾਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸੇਧ ਵਿਸਯਮਾਹ.

ਅਤਿਕ੍ਕਮਾਭਾਵੇਤੀ ਏਤ੍ਥ ਅਤਿਕ੍ਕਮਾਤਿ ਪਞ੍ਚਮਿਯਾ ਅਸਮਾਸਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਆਹ- ‘ਅਤਿਕ੍ਕਮਾ’ਤਿ, ਨ ਪਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤਿਕ੍ਕਮਾਭਾਵੋ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾ ਅਭਾਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਨਿਤ੍ਤਿਣਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨੋ-ਸਙ੍ਖ੍ਯਸਮਾਸੋ. ਸਮ੍ਪਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨਤ੍ਤੇਪਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਕਾਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਉਪਭੋਗਸ੍ਸੇ’’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਉਪਭੋਗੋ ਕਮ੍ਮਸਾਧਨੋ ਲਹੁਪਾਵੁਰਣਸ੍ਸ ਨਾਯਮੁਪਭੋਗਕਾਲੋਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ, (ਅਤਿ) ਲਹੁਪਾਵੁਰਣਨ੍ਤਿ ਰੂਪਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਲਹੁਪਾਵੁਰਣਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਯੋਗ੍ਗਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੇ ਅਨੁਰੂਪਂ, ਨਨੁ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸਤ੍ਤਾਸਪਦਵਿਗ੍ਗਹੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਵਿਚ੍ਛਾਯ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਨੁਸਦ੍ਦੇਨ ਹਿ ਯੋਗੇ ਵਿਚ੍ਛਾਯਂ ‘‘ਅਨੁਨਾ’’ਤਿ (੨-੧੦) ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ, ਵਾਕ੍ਯੇਯੇਵਾਸ੍ਸ ਚ ਪਯੋਗੋ ਨਾਞ੍ਞਤ੍ਰੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ਪਿ ਭਵਤੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ. ਸਕਿਖੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਅਕਾਲੇ ਸਕਤ੍ਥੇ’’ਤਿ (੩-੮੧) ਸਹਸ੍ਸ ਸੋ.

ਸਦਿਸੋ ਕਿਖਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਖਿਯਾ ਪਸਿਦ੍ਧਭੂਤਾਯ ਸਾਧਿਯਸ੍ਸ ਸਾਧਨਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾਯ ਸਧਮ੍ਮਤ੍ਤੇਨ ਕੋਚਿ ਸਾਧਿਯੋ ਸਦਿਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਕਿਮਿਧ ਸਦਿਸੋ ਅਪ੍ਪਧਾਨਂ [ਪਧਾਨਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ] ਤਥਾ ਸਤਿ ਪੁਪ੍ਪਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨੇਨਾਸਙ੍ਖ੍ਯਸਮਾਸੇਨ ਸਕਿਖੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਨਨੁਚੇ’ਤ੍ਯਾਦਿ, ਕਿਖਿਯਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਛਟ੍ਠੀ, ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਸਦਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਿਖੀਯਾ-ਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਂ. ਨੇਤਦਤ੍ਥੀਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਚੋਦਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ.

ਯਥਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦਿ ਸਮਾਸੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨ ਸਦਿਸੋ ਯਥਾਦੇਵਦਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪਨ (ਨ) ਸਮਾਸੋਤਿ, ਕਿਖੀਤਿ ਮਕ੍ਕਟਸ੍ਸਾਭਿਧਾਨਂ. ਜੇਟ੍ਠਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਨੁਜੇਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਤਿਯਨ੍ਤਤਾ ਗਮ੍ਯਤੇ. ਚਕ੍ਕੇਨ ਯੁਗਪਦਿ ਸਚਕ੍ਕਂ.

੪. ਯਾਵਾਵਧਾਰਣੇ

ਅਮਤ੍ਤਾਨਂ ਯਤ੍ਤਕੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਯਾਵਾਮਤ੍ਤਂ.

੫. ਪਯ੍ਯਪਾਬਹਿਤਿਰੋ ਪੁਰੇਪਚ੍ਛਾਵਾਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾ

ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨਨੁ ਅਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਨ੍ਤੇਹੇਵ ਸਮਾਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ‘ਯਦਿਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਥਾਪਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਰਿਹਰਤਿ, ਹੋਤੁ ਕਾਮਂ ‘ਪਰਿਪਬ੍ਬਤਂ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ’ਤਿ ਦੁਤਿਯਾਨਿਸੇਧਾਯ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘ਇਹ ਚੇ’ਤ੍ਯਾਦਿ.

ਆਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾਤਿ ਆਸਦ੍ਦੋ ਵਾਕ੍ਯੇ, ਸਰਣੇ ਵਾ, ਗਾਮੋ ਬਹਿ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਪੁਰਤੋ ਗਾਮਮ੍ਪਸ੍ਸਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਪੁਰੇਤ੍ਯਤ੍ਥਪ੍ਪਘਾਨੋਯਨ੍ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਨਸਰੂਪਪ੍ਪਧਾਨੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਭਿਮੁਖੇ ਗਾਮਮ੍ਪਸ੍ਸਾਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮੇਤਾਨ੍ਯੁਪਲਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਿਰੋ ਗਾਮਮ੍ਪਸ੍ਸਾ’ਤਿਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਿਰਿਯਤੋ ਗਾਮਮ੍ਪਸ੍ਸ, ਪਚ੍ਛਤੋ ਗਾਮਮ੍ਪਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਪਸਦ੍ਦਯੋਗੇ ਨਿਚ੍ਚਪਞ੍ਚਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ ਸਮਾਸਵਿਧਾਨਾਵਾਭਵਨੇਨੋਦਾਹਰਣਂ ਦਿਨ੍ਨਂ (ਏਤ੍ਥ) ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਤਿ ਪਯੋਜਨਾਭਾਵੇਪਿ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥਂ ਕਰਿਯਮਾਨਮਿਹਾਪ੍ਯਤ੍ਥਵਨ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

੬. ਸਮੀ

‘‘ਅਨੁ ਯਂ ਸਮਯਾ’’ਤਿ (੨-੧-੧੫) ਚ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਚਾਯਾਮੋ’’ਤਿ (੨-੧-੧੬) ਚ ਪਾਣਿਨਿਨੋ ਵਚਨਦ੍ਵਯਂ, ਅਯਮੇਤੇਸਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਸਮਯਾ ਸਮੀਪਵਾਚੀ ਅਨੁਸਦ੍ਦੋ, ਤੇਨ ਸਹ ਸਮਸ੍ਸਤੇਤਿ ਚ, ਅਨੁ ਯਸ੍ਸਾਯਾਮਵਾਚੀ, ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹ ਸਮਸ੍ਸਤੇ’’ਤਿ ਚ. ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਤੁ ਸਾਮੀਪ੍ਯਾਯਾਮਵਨ੍ਤਾਨਮਨਿਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਤਦਾਕ੍ਖੇਪੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ-‘ਸਮੀਪਾਯਾਮਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.

ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਾ ਸਕਤ੍ਥਮਿਵ ਨਿਯਤਪਟਿਯੋਗਿਨਮਾਕ੍ਖਪਨ੍ਤਿ… ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਤੇਸਂ ਸਕਤ੍ਥਾਭਾਵਾ. ਆਯਾਮੋ ਦੀਘਤਾ, ‘‘ਯਸ੍ਸ ਸਮੀਪਾਯਾਮੇਸ੍ਵਨੁ’’ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਦ੍ਵਯਮਾਕ੍ਖੇਪੇਨੁਪਦਿਸਤਿ, ਵਨਸ੍ਸ ਸਾਮਿਪ੍ਯਮਨੁਵਨਂ, ‘‘ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮੀਪ’’ ਇਚ੍ਚੇਵ (੩-੨) ਸਿਦ੍ਧੇਪੁਨ ਸਮੀਪਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥਂ, ਤੇਨ ਵਨਸ੍ਸਾਨੁਤਿ ਵਾਕ੍ਯੇਨਾਪਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ.

ਗਙ੍ਗਾਯ ਆਯਾਮੋ ਅਨੁਗਙ੍ਗਂ, ਭਾਗਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੋ ‘‘ਲਕ੍ਖਣੇਨੇ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ. ਯਸ੍ਸਾਯਾਮਵਾਚੀ ਅਨੁ, ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮਸ੍ਸਤੇ ਅਨੁਗਙ੍ਗਂ ਬਾਰਾਣਸੀ, ਗਙ੍ਗਾਯ ਲਕ੍ਖਣਭੂਤਾਯ ਪਸਿਦ੍ਧਾਯਾਮਗੁਣਾਯ ਬਾਰਾਣਸੀ ਲਕ੍ਖੀਯਤੇ ਯਾਵਾਯਤਾਯਾਮਾ ਗਙ੍ਗਾ ਤਾਵਾਯਮ੍ਪੀਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਤੂਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਸਮਾਸੇ ਪਤੀਯਤੇ ਗਙ੍ਗਾ ਵਿਯ ਦੀਘਾ’’ਤਿ ਲਕ੍ਖਿਯਲਕ੍ਖਣਭਾਵਂ ਵਣ੍ਣੇਤਿ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਬਾਰਾਣਸੀਤਿ ਪਠਮਾ ਨੋਪਪਜ੍ਜਤੇਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਆਹ-‘ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਮੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਤ੍ਯਾਦਿ. ਅਨੁਗਙ੍ਗਂ ਬਾਰਾਣਸਿਯਾਤਿ ਬਾਰਾਣਸਿਯਾ ਗਙ੍ਗਾਯਾਮੋ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੭. ਤਿਟ੍ਠ

ਅਕਤਸਮਾਸਾਚਾਤਿ ਅਨੇਨ ਇਮਿਨਾ ਕਤਸਮਾਸਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂਨ੍ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤ੍ਥਪਦਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘‘ਨ੍ਤੋਕਤ੍ਤਰਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ’’ਤਿਚ੍ਚਾਦਿ, (੫-੬੪) ਆਯਤੀਤੀਮਸ੍ਸਾਤ੍ਤਪਦਂ ਆਯਨ੍ਤੀਤਿ, ਪੁਮ੍ਭਾਵਾਭਾਵੋ ਨੀਪਾਤਨਾ, ਅਕਾਰੋ ਚ ਨਿਪਾਤਨਾ ‘‘ਗੋਤ੍ਵ ਚਤ੍ਥੇ ਚਾ ਲੋਪੇ’’ਤ੍ਯਤ੍ਰ (੩-੪੬) ‘ਨਾਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖ੍ਯਤ੍ਥੇਸੂ’ਤ੍ਯਨੁਵਤ੍ਤਨਤੋ.

ਲੂਨਯਵਾਦੀਨਮੇਤ੍ਥ ਨਿਪਾਤਨਾ ਕਾਲੇਪਿ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਤ੍ਤਂ, ਸਂਹਟਾਯਵਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਸਂਹਟਯਵਂ, ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਗਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯਮਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਵਾਧਿਕਾਰੇਪਿ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ, ਨ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਞ੍ਞਾਤਿ, ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ‘ਸਮਸ੍ਸ ਸੋਭਨਤ੍ਤਂ ਸੁਸਮ’ਮਿਚ੍ਚਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਹੋ, ਪਭਾਵਨਂ ਪਕਾਸਨਂ.

੮. ਓਰੇ

ਓਰਂ ਗਙ੍ਗਾਯ, ਪਾਰਂ ਯਮੁਨਾਯਾਤਿ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ਨਿਪਾਤਨਾ ਏਕਾਰੋ, ਤੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਏਕਾਰਨ੍ਤਤ੍ਤਂ ਨਿਪਾਤਨਤੋ’ਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਿਵਿਕਪ੍ਪਨਤ੍ਥਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਕਪ੍ਪੋ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ.

੧੦. ਅਮਾ

ਸੋਚੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ-ਭਿਮਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਮੁਹੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ ਦੁਤਿਯਾ, ਪਾਦਿਸਮਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਆਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਹਰਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੇਨ [ਵੁਤ੍ਤਿਪਦੇਨ (ਪਞ੍ਚਿਕਾ)] ਕਿਰਿਯਾਖ੍ਯਾਪ੍ਯਤੇਤਿ ਅਸਤ੍ਯੁਪਸੇਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰਕਂ ਸਙ੍ਖਾਰਿਯਂ ਵਾ ਨ ਭਵਤਿ, ਅਤ੍ਥਿਚੇਹ ਤਦੁਭਯਂ, ਤਤੋ ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਭਵਾਯੇਵ ਸਮਾਸਨ੍ਤੋਭੂਤਕਿਰਿਯਾ ਗਮ੍ਯਤੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ, ਤਥਾਹਿ ਦਧਿਭੋਜਨਂਤ੍ਯਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਧ੍ਯਾਦਿਨੋ ਸਙ੍ਖਾਰਕਤ੍ਤਂ ਭੋਜਨਾਦਿਨੋ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਿਯਤ੍ਤਂ ਪਤੀਯਤੇ, ਨ ਚੋਪਸੇਕਾਦਿਮਨ੍ਤਰੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਿਯਸਙ੍ਖਾਰਕਭਾਵੋ-ਤ੍ਥੀਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਯੇਵੁਪਸੇਕਾਦਿਪ੍ਪਤੀਤਿ.

ਤਦਪੇਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਗਮ੍ਮਮਾਨੋਪਸੇਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਾਯ. ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ‘ਏਤਸ੍ਸਿਦ’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ-ਭਿਮਤੋ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਾ ਚ, ਤਥਾ ਵਚਨਾਭਾਵਮਿਹ ਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ‘ਕਥ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਿ ਯਂਵੁਤ੍ਤਂਚੋਦਕਵਚਨਮਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂਵਿਵਰਤਿ ‘ਏਵਮਞ੍ਞਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਵਿਧਾਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਏਵਮਞ੍ਞਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਤ੍ਥੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਅਞ੍ਞ ਪਦਤ੍ਥੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤ੍ਯੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸਤਂ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਞ੍ਚ ਪਟਿਪਾਦਯਤਿ, ਵਾਕ੍ਯਨਿਵਤ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਾਯੇਵਾਤਿ.

ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦੇਨਾਵਗਤਤ੍ਥਤਾਯ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਨਿਵਤ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਯੇਵ, ਕਥਞ੍ਚਿਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਾ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇਪਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਰੋਧਮਾਹ- ‘ਚਤੁਤ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸੇ’ਤ੍ਯਾਦਿ.

ਵਚਨਮ੍ਪੀਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥੇਨ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਾਚ’’ਇਤਿ (੩-੧-੩੬) ਵਾਕ੍ਯਕਾਰੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਵਚਨਮ੍ਪਿ, ਪਾਣਿਨੀਯਾਨਂ ‘ਏਤਸ੍ਸ ਇਦ’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ਯੋ-ਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਸਮਾਸੇਪਿ ਸੋਯੇਵਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਯੋ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾਯਾਮੋਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ… ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਾਯਾਮਾਦੀਨਂ, ਤੇਸਂ ਕਥਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤੇਸਂ ਵਾਯਾਮਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ… ਵਾਯਾਮੋਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੋ ਚ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤੇਵ, ਅਯਮੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਇਦਨ੍ਤਿ ਵਾਕ੍ਯੇ ਅਤ੍ਥੇਨ ਸਮਾਸੇ ਸਬ੍ਬਲਿਙ੍ਗਤਾ ਚ ‘ਏਤਦਤ੍ਥੋ ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਏਤਦਤ੍ਥ’ਨ੍ਤਿ ਵਾਯਾਮਾਦਯੋ ਚ ਸਮਾਸਤ੍ਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਮਤ੍ਥੋ ਪਯੋਜਨਮੇਤਸ੍ਸ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇਪਿ ਏਸਂ ਪਦਾਨਂ ਸੋਯੇਵਤ੍ਥੋਤਿ ਨਾਤ੍ਥਭੇਦੋ’’ਤਿ.

ਇਦਞ੍ਚ ‘‘ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਤ੍ਥਾਨਿ ਖੋ ਆਨਨ੍ਦਂ ਕੁਸਲਾਨਿ, ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਪਾਮੋਜ੍ਜਤ੍ਥਾਯ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯ ਏਤਦਤ੍ਥੋ ਵਾਯਾਮੋ ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਕਥਾ ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਮਨ੍ਤਨਾ ਏਤਦਤ੍ਥਂ ਸੋਤਾਵਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਤਿਕਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰ, ਆਨਨ੍ਦਵਗ੍ਗ) ਪਾਲ਼ਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ‘‘ਕਤ੍ਤੁਕਰਣੇ ਕਿਤਨ੍ਤੇਨ ਬਹੁਲ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੧-੩੨) ਕਿਤਨ੍ਤੇਨ ਤਤਿਯਾਸਮਾਸਵਿਧਾਨਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਬਹੁਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ‘ਗਾਮਨਿਗ੍ਗਤਾ’ਦੀਸੁ ਸਮਾਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਨੇਤ੍ਥਾਨ੍ਤੋਦਾਹਰਣਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮਧਿਕਤ੍ਤਂ, ਸਮਾਸਾਭਾਵੋ-ਭਿਮਤੋਤਿ ਪਾਣਿਨੀਯੇਹਿ ‘‘ਪੂਰਣਗੁਣਸੁਹਿਤਤ੍ਥਸਦਬ੍ਯਯਤਬ੍ਬਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਨੇ’’ਤਿ (੨-੨-੧੧) ਸੁਤ੍ਤੇ ਗੁਣ ਇਤਿਵਚਨੇਨਾਭਿਮਤੋ, ਸਦਿਤਿ ਸਞ੍ਞਾ ਤੇਸਂ ਨ੍ਤਮਾਨਾਨਂ.

ਸੋ ਕਥਨ੍ਤਿ ਇਹ ‘ਭਾਵਤਿਤ੍ਤਤ੍ਥੇਹੀ’ਤਿ ਭਾਵਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤੇਨੇਵ ਸਮਾਸਪਟਿਸੇਧਵਿਧਾਨਾ ‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸੁਕ੍ਕਾ’ ਇਚ੍ਚਾਦੋ ਸੋ ਸਮਾ ਸਪ੍ਪਟਿਸੇਧੋ ਕਥਂ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਗੁਣਤ੍ਤਨਿਯੇਵਾਤਿ ਗੁਣਸਭਾਵੇ ਏਵ, ਅਭਿਮਤੋਤਿ ਵਾਤ੍ਤਿਕਕਾਰਸ੍ਸਾਭਿਮਤੋ ‘‘ਤਦਵਟ੍ਠੇਹਿ ਚ ਗੁਣੇਹੀ’’ਤਿ, ਤਸਦ੍ਦੇਨਾਸ੍ਸ ਗੁਣਸ੍ਸ ਪਰਾਮਾਸੋ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਗੁਣੇ ਅਵਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਤਦਵਟ੍ਠਾ, ਗੁਣੇਯੇਵ ਗੁਣਾਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਨ ਕਦਾਚਿਪਿ ਸੋਯਮਿਤ੍ਯਭੇਦਾ ਦਬ੍ਬਵੁਤ੍ਤਯੋ ਸੁਕ੍ਕਾਦਯੋ ਵਿਯ ਤੇ ਤਦਵਟ੍ਠਾ ਗੁਣਾ ਗਨ੍ਧਾਦਯੋ, ਤਦਵਟ੍ਠਿਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਛਟ੍ਠੀ ਸਮਸ੍ਸਤੇਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਆਭਿਮਤੋਤਿ ‘‘ਪੂਰਣਾ’’ਦਿਸੁਤ੍ਤੇ ਅਬ੍ਯਯਗ੍ਗਹਣੇਨ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਗੁਰੁਮ੍ਹਿ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇਪਿ ਗੁਰੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਸਕਤ੍ਥੇ [ਵਾਕ੍ਯੇ] ਵਿਯ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਬ੍ਯਪੇਕ੍ਖਾ-ਯਾਹਾਨਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਂ ਵਚਨਨ੍ਤਰੇਨ ਸਾਧੇਤੁਮਾਹ- ‘ਤਥਾਚਾਹੂ’ਤਿ.

ਸਾਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਸਕਤ੍ਥੇ ਵਿਯ, ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਗਮਕਤ੍ਤਞ੍ਚਤ੍ਥੀਤਿ ਪਦਾਨਮਞ੍ਞੋਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਲਕ੍ਖਣਂ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਭਾਵੇਪਿ ਵਿਗ੍ਗਹਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਗਮਕਤ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਗੁਰੁਨੋ ਕੁਲਂ ਦਾਸਸ੍ਸ ਭਰਿਯਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ, ਅਥਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚੇ’ਇਚ੍ਚਾਦੋ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਗਮਕਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਕੁਤੋ-ਵਸਿਤਂ, ਯੇਨ ਤਦਾਭਾਵਾਤ੍ਰ ਸਮਾਸਾਭਾਵੋ ਵਣ੍ਣੀਯਤੇਚ੍ਚਾਹ-‘ਸਾਮਤ੍ਥ੍ਯਾਦਿਨੋਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਸਮਾਸਾਭਾਵੋ-ਭਿਮਤੋਤਿ ‘‘ਪੂਰਣਾ’’ਦਿਸੁਤ੍ਤੇ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਾਦਾਨਤੋ. ਸੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਹਿ, ਨਾਭਿਮਤੋਤਿ ‘‘ਚਯੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸੇਹਿ ਅਸਮਾਸਿਤੇਹਿ ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸਪ੍ਪਟਿਸੇਧੋਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ (ਵਾ) ਤ੍ਯਨੇਨ, ਪੁਥਗਤ੍ਥਤਾਯ [ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਤਾਯਂ-ਵੁਤ੍ਤਿ] ਮਿਚ੍ਚਸ੍ਸਵਿਵਰਣਂ ਗਵਾਦੀਨਮਸਮਾਸੇਤਿ, ਏਵਮਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਸਮਾਸੇਨਾਲਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਯੋਗੀਨਨ੍ਤਿ ਇਤਰੀਤਰਯੋਗੀਨਂ, ਅਨੇਨੇਤਰੇਤਰਯੋਗਚਤ੍ਥਸਮਾਸਂ ਵਦਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਿਹੋਤੀਤ੍ਯਸ੍ਸ ਵਿਵਰਣਂ ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸੋ ਭਵਤੀਤਿ, ਏਕਤ੍ਥੀਭਾਵੇਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਿਵਰਣਂ ਗਵਾਦੀਨਞ੍ਚ ਚਤ੍ਥਸਮਾਸੇ ਸਤੀਤਿ.

ਰੁਲ਼੍ਹਿਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮਾਸਸ੍ਸੇਵ ਕੀਲ਼ਾਵਾਚਕਤ੍ਤੇਨ ਜੀਵਿਕਾਯ ਚ ਪਚ੍ਚਾਯ ਕਤ੍ਤੇਨ ਪਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਨ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸਾਤਿ ‘ਉਦ੍ਦਾਲਪੁਪ੍ਫਭਞ੍ਜਿਕਾ’ਤ੍ਯਾਦੋ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਵਚਨੇਨੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤੇ, ਸਰਸਿ ਰੁਲ਼੍ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ.

ਅਯਮ੍ਪਨ ਅਮਾਦਿਸਮਾਸੋ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਦਿਗੁਸਮਾਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਰੇਸਂ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸਾ, ਯਥਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸੋ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨੋ, ਤਥਾ ਤੇ ਸਿਯੁਂ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪੁਬ੍ਬਤ੍ਤ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿਦਿਗੁ.

੧੧. ਵਿਸੇ

ਕਿਨ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਨ ਮਿਚ੍ਛਾਹ-‘ਯਮਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਂ ਅਵਤ੍ਥਾਪਯਤਿ ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਿਨ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸ੍ਸਮਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਯਦਨੇਕੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਂ ਅਵਤ੍ਥਾ ਪੀਯਤੇ ਤਮਭਿਧੀਯਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨਨ੍ਵੇਕਤ੍ਥੇਨੇਤ੍ਯੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਵਿਸੇਸ੍ਸੇਨੇਤਿ ਕਥਮਵਗਮ੍ਯਤੇ, ਯਤੋ ਏਵਂ ਵਿਵਰਿਤਵਾ ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਯਦਿਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾਤਿ ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਾ ਸਕਤ੍ਥਮਿਵ ਨਿਯਤਮ੍ਪਟਿ-ਯੋਗਿਨਮਾਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ… ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਤੇਸਂ ਸਕਤ੍ਥਸ੍ਸਾਸਮ੍ਭਵਾਤਿ, ਵਿਵਰਿਤਵਾਤਿ ਵਿਵਰਿਤ੍ਥ, ਏਕਤ੍ਥੇਨੇਤੀਮਸ੍ਸ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਨ ਸਹ ਸਮਾਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਸਾਜ੍ਝਾਹਾਰੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸੇਤਿ ‘ਅਤ੍ਥੋ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯੋ’ਤਿ. ਕਥਂ ਤੇਨਤ੍ਥੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤ੍ਯਾਹ- ‘ਅਧਿਕਰੀਯਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਵਿਸੇਸ੍ਸਸ੍ਸ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਨਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵਿਸੇਸ੍ਸਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨੇਨ ਸਹ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਨ ਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਮਾਹ- ‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ’ਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਸਮਾਨਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਨਂ ਭਵਤਿ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀ [ਹੋਤਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ, ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸਦ੍ਦਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇਨ ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਹਿ ‘ਨੀਲਮੁਪ੍ਪਲ’ਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਿ ਨੀਲਨ੍ਤਿ ਨੀਲਤ੍ਤਂ ਗੁਣਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਨੀਲੋ ਗੁਣੋ, ਤਦਾਧਾਰੋ ਦਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤੀਣਿ, ਉਪ੍ਪਲਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਲਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਲਜਾਤਿ, ਦਬ੍ਬਞ੍ਚ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਦ੍ਵੇ.

ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਲਜਾਤਿ ਗੁਣਜਾਤੀਨਂ [ਨੀਲਜਾਤਿਉਪ੍ਪਲਜਾਭਧਨਂ (ਕਾਤਨ੍ਤਟੀਕਾ)] ਤਾਵ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵੋ ਜਾਤਿਯਾ ਨਿਗ੍ਗੁਣਤ੍ਤਾ, ਨੀਲਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਨੀਲਗੁਣੇ ਸਮਵਾਯਿਨੋ, ਉਪ੍ਪਲਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਉਪ੍ਪਲਦਬ੍ਬੇ ਸਮਵਾਯਿਨੋ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਉਪ੍ਪਲਜਾਤਿਯਾ ਨੀਲਸ੍ਸ ਚ ਗੁਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਂ… ਨੀਲ ਮੁਪ੍ਪਲਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਲਜਾਤਿਨੀਲਗੁਣਾਨਮੇਕਮਧਿ ਕਰਣਂਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ, ਵਿਸੇਸਨ ਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵੋ ਤੁ ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਿਯਾ ਅਨੀਲਤ੍ਤਾ, ਗੁਣਦਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤੁ ਸਮ੍ਭਵਤਿਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਦਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨੇਕਗੁਣਤ੍ਤਾ, ਸਮਾਨਨ੍ਤੁ ਤੇਸਮ੍ਪਰਮਧਿਕਰਣਂ ਤਤਿਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ, ਏਵਂ ਨੀਲਦਬ੍ਬ ਉਪ੍ਪਲਦਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਰਿਹਾਰੇਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਨ ਵਿਸੇਸਨ ਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵੋ, ਨਾਪਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ ਅਪੇਕ੍ਖਾਭਾਵਤੋ, ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਪਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਸਦ੍ਦਾਨਮੇਵ ਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਨੇਵਾਹ-‘ਅਤੋਯੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਅਤੋਯੇਵਾਤਿ ਯਤੋ ਵਿਸੇਸ੍ਸਸ੍ਸ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਨਾਪੇਕ੍ਖਂ, ਅਤੋਯੇਵ ਹੇਤੁਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਭਿਨ੍ਨਨਿਮਿਤ੍ਤਪ੍ਪ ਯੁਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਨੀਲਗੁਣਾਧਾਰੇ ਦਬ੍ਬੇ ਗੁਣੇਯੇਵ ਵਾ ਨੀਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ, ਉਪ੍ਪਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਗੁਣਵਤਿ ਦਬ੍ਬੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੇਸੁ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰਣੇਸੁ ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸਦ੍ਦਾਨਮੇਵ [ਨਿਟ੍ਠਾਨਮੇਵ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)].

ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਸੁਂਵਿਸੁਂ ਯੋਗੇ ਵਿਸਿਟ੍ਠਦਬ੍ਬ ਵਾਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਸਮ੍ਭਵਾ, ਨੀਲਞ੍ਚ ਤਂ ਉਪ੍ਪਲਂ ਚੇਤਿ ਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ ਸਤਿ ਸਮ੍ਭਵਾ ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤਾ, ਏਵਕਾਰੇਨ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਨਤ੍ਵਭਿਨ੍ਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਨਨੁਚੇਤ੍ਯਾਦਿ ਚੋਦ੍ਯਂ, ਸੀਸਮ੍ਪਾਤੀਤਿ ਸੀਸਪਾ ਰੁਕ੍ਖਵਿਸੇਸੋ, ਨਯਿਦ ਮੇਵਮਿਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਿਹਾਰੋ.

ਅਥ ਤੁਚ੍ਚਤੇਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਰਸ੍ਸ ਵਚਨਾਵਕਾਸਮਾਸਙ੍ਕਤੇ, ਵਿਸੇਸਵੁਤ੍ਤੀਤਿ ਫਲਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਿ, ਇਮੇਸਨ੍ਤਿ ਸੀਸਪਾਦੀਨਂ ਨ ਸਮੋਧਾਰਿਤਾਤਿ ਨ ਨਿਚ੍ਛਿਤਾ, ਸਾਮਞ੍ਞਵੁਤ੍ਤਿਯੇਵ ਸਮੋਧਾਰਿਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਅਵਸਿਤਾ ਨਿਚ੍ਛਿਤਾ ਵੁਤ੍ਤਿ ਯੇਸਂ ਸੀਸਪਾਦੀਨਂ ਤੇ ਅਵਸਿਤਵੁਤ੍ਤਯੋ, ਪਯਤਨਂ ਵਿਨਾ ਤਦਾ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਚਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਪਯਤਨਨ੍ਤਿ ‘ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਲਦ੍ਧੇਪਿਵਿਸੇਸ੍ਸੇ’ਤਿਵਚਨਂ. ਤਞ੍ਚਨਤ੍ਥਿਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਿਹਾਰੋ, ਸਰੂਪਮਤ੍ਤਕਥਨਾਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਨਮ੍ਪਿ ਸਰੂਪਮਤ੍ਤਕਥਨਾਯ ‘ਪੂਪੇ ਬਹੂ ਆਨਯੇ’ਤਿ ਯਥਾ, ਏਵਂ ਜਾਤੀਯਕਨ੍ਤਿ ਸਰੂਪਕਥਨਪ੍ਪਕਾਰਯੁਤ੍ਤਂ. ਉਪਸਂਹਰਮਾਹ-‘ਤਦੇਵ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਿਪਾਤਸਮੁਦਾਯੋਵਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਪਕਾਰੇਨੇਤ੍ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਤੇ.

ਅਞ੍ਞਤਰਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ ਵਚਨਸਬ੍ਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਅਥਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਞ੍ਞਤਰਸਮ੍ਭਵੇਪੀਤਿ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਾ ਸਮ੍ਭਵੇਪਿ, ਯਤ੍ਰਪ੍ਯੁਭਿਨ੍ਨਮਤ੍ਥਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਸਮ੍ਭਵੋ ਤਤ੍ਥਪਿਤਾਵ ਬਹੁਲਂਵਚਨਤੋਵ ਨਿਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਕਿਮ੍ਪਨਾ-ਞ੍ਞਤਰਸਮ੍ਭਵੇਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ-‘ਯਥਾ ਪੁਣ੍ਣੋ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਪੁਣ੍ਣਨਾਮਕਾ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਸਮ੍ਭਵਾ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਸਮ੍ਭਵੇ ਬਹੁਲਂਵਚਨਮੇਵ ਸਮਾਸਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਧੇਪੀਤਿ ਅਞ੍ਞਤਰਸਮ੍ਭਵੇਪਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਸਮ੍ਭਵੇ, ਅਥ ਖੋ ਏਵਂ ਵਿਧੇਪ੍ਯਞ੍ਞ ਤਰਸਮ੍ਭਵੇਪਿਤ੍ਯਵਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ.

ਯਜ੍ਜੇਵਮਿਚ੍ਚਾਦਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵੇ ਸਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਾ ਪਾਦਨਚੋਦਨਾ, ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵਿਸੇਸਨਂ ਸਿਯਾ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤਾ, ਤਤ੍ਥ ਦੋਸਮਾਹ-‘ਵਿਸੇਸ੍ਸਸ੍ਸਚ ਪੁਬ੍ਬਨਿਪਾਤੋ’ਤਿ, ਚੋ-ਵਧਾਰਣੇ, ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਰਸਮੁਚ੍ਚਯੇ ਵਾ, ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਨਾਗ੍ਗਹਿਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਤਿ ਕਾਰਣੇ, ਅਤੋ ਕਿਮਨਿਟ੍ਠਮਾਯਾਤ ਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਉਪ੍ਪਲਨੀਲਨ੍ਤਿਪਿ ਸਿਯਾ’ਤਿ, ਇਤ੍ਥਞ੍ਚਰਹਿ ਕਿਨ੍ਤ੍ਯਾਹ- ‘ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਨ੍ਤਿ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਰਿਹਾਰਮਾਹ-‘ਨੇਸਦੋਸੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਉਪਪਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਮਾਹ- ‘ਅਥ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨੁਪਕਾਰਿਤ੍ਤਾਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਤ੍ਤੇ ਨਾਨੁਪਕਾਰਿਤ੍ਤਾ ਸਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਥ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਸਿਯਾ ਤ੍ਯਾਹ- ‘ਅਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤੇਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਕਸਕਪ੍ਪਧਾਨਾਪੇਕ੍ਖਾਵਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਸਕੇਸਕੇ ਪਧਾਨੇ ਅਤ੍ਤਨਿ ਅਪੇਕ੍ਖਾਵਨ੍ਤਾਨਂ. ਅਥ ਕੁਤੋ ਦਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਪਧਾਨਤ੍ਤਮਸਿਤਂ, ਨ ਤੁ ਗੁਣਸ੍ਸੇਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯ ਞਾਯਮੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤਿ ‘ਅਥ ਚੇ’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ. ਛਾਗੋਤ੍ਯਜੋ ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਤਂ ਸੇਤਵਣ੍ਣਮਾਲਭੇਥ ਮਾਰੇਯ੍ਯ, ਫੁਸਨਂ ਵਾ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਆਪੁਬ੍ਬੋ ਲਭਿ ਹਿ ਮਾਰਣੇ ਫੁਸਨੇ ਚ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਦੇਸਨਾਯਨ੍ਤਿ [ਚੋਦਨਾਯਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਾਵਾਕ੍ਯ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਵੇਦਵਾਕ੍ਯੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕੁਤੋ ਛਾਗਤੋ-ਞ੍ਞੋ ਨਾਲਬ੍ਭਤੇਚ੍ਚਾਹ- ‘ਨ ਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਛਾਗਾਭਾਵੇਤਿ ਸੇਤਗੁਣਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਛਾਗਸ੍ਸਾਭਾਵੇ, ਪਿਟ੍ਠਪਿਣ੍ਡਿਮਾਲਬ੍ਭਾਤਿ ਸੇਤਗੁਣਯੋਗੇਨ ਵਿਟ੍ਠਪਿਣ੍ਡਿਂ ਆਲਮ੍ਭ, ਨ ਚ ਨਾਲਮ੍ਭਤੇ ਤਸ੍ਮਾ ਗੁਣੋ ਅਪ੍ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਝਾਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

ਪੁਨ ਚੋਦੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਨਨੁ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਥੇਤ੍ਯਧਿਪ੍ਪਾਯਮਾਸਙ੍ਕਤੇ, ਅਨਿਟ੍ਠਮਾਪਾਦਯਤਿ ਨੀਲਸਦ੍ਦੇਪਿ ਪਸਙ੍ਗੋ’ਤਿ, ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਸੋਪਿਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ- ‘‘ਉਪ੍ਪਲਸਦ੍ਦੋ ਜਾਤਿਵਾਚੀ, ਨ ਤੁ ਦਬ੍ਬਵਾਚੀ, ਜਾਤਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਦਬ੍ਬਵਾਚਿਤ੍ਤਾ ਯਦਿ ਦਬ੍ਬਵਾਚੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਤਦਾ ਨੀਲਸਦ੍ਦੋਪਿ ਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠ ਦਬ੍ਬਵਾਚਿਤ੍ਤਾ ਦਬ੍ਬਵਚਨਮਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਮੇਸਂ ਨ ਕੋਚਿ ਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ, ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘ਨੇਦਮਤ੍ਥਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਪਾਯਿਨੋ ਅਪਗਨ੍ਤਾਰੋ ਦਬ੍ਬਾਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਸਤੀਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਇਤਿ ਕਾਰਣੇ.

ਵਿਸੇਸਨਮੇਕਤ੍ਥੇਨੇਤਿ ਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ਪਪਞ੍ਚਤ੍ਥਂ ਪਰਿਪ੍ਫੁਟਤ੍ਥਞ੍ਚ ਉਦਾਹਰਣਬਹੁਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ਬਹੁਂ ਸੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਿਯਮੁਦਾਹਰਣਮਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਤਦਿਦਾਨਿ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਕਾਮੋ ਆਹ- ‘ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਛਿਨ੍ਨੋਚ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤੀ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇਕ ਸਬ੍ਬਧੁਰਪੁਰਾਣਨਵਕੇਵਲਾਨਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਨੇ’’ਤਿ (੨-੧-੪੯) ਤੇ ਸਮੇਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥੇਕਾਦੀਨਂ ਵੁਤ੍ਤਿਯਮੁਦਾਹਰਣਾਨਿ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨ੍ਯੁਪਲਕ੍ਖਣਤੋਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਏਕੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਏਕੋ ਚ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋਚਾਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਉਪਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਯੇਵ ਚ ‘ਸਤ੍ਤ ਚ ਤੇ ਇਸਯੋ ਚ ਸਤ੍ਤਿਸਯੋ’ਚ੍ਚਾਦਿਕਞ੍ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਉਪਮੀਯਤੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੇ-ਨੇਨੇਤ੍ਯੁਪਮਾਨਂ, ਉਪਮੀਯਤੀਤ੍ਯੁਪਮੇਯ੍ਯਂ, ਤੇਸਂ ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣੋ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਾਮਤਾਤੇਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਯਦੁਪਮੇਯ੍ਯਂ, ਤਂ ਵਚਨੇਨੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਚ੍ਚਾਦਿ ਕਸ੍ਸ, ਸਮਾਸੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸੇਸੋ, ਕਾਰਣਮਾਹ- ‘ਵਿਸੇਸੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਵਿਸੇਸਾਪਰਿਗ੍ਗਹਾਤਿ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹਾ, ਏਵਮ੍ਭੂ ਤਸ੍ਸਾਪੀਤਿ ਉਪਮਾਨਰੂਪਸ੍ਸਾਪਿ. ਨਨੁ ਸਤ੍ਥੀਸਦ੍ਦਸ੍ਸਸਤ੍ਥਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਿ ਸਾਮਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਯ, ਅਤੋ ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਤ੍ਤਾ ਕਥਮੇਤ੍ਥ ਸਮਾਸੋਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕੀਯਾਹ- ‘ਯਦੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਸਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਾਮਤ੍ਤਾਦਿ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਸਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਾਧਮ੍ਮਿਯਂ ਸਾਮਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਤੇ ਉਪਚਾਰਵਸੇਨ, ਸਾਮਾਸਦ੍ਦੋਪਿ ਗੁਣਵਚਨੋਪਿ ਸਾਮਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਧਾਦਿਤ੍ਤਵਸੇਨਾਭੇਦੋਪਚਾਰੇਨ ਵਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਯਂ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਨਨੁ ਚ ਸਾਮਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਭਿਧਾਨੇ ਚਰਿਤਤ੍ਥਤਾਯ ਸਤ੍ਥੀ ਗੁਣੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਤ੍ਯਨਿਯਤਗੁਣਪ੍ਪਤੀਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਨੇਕਗੁਣਾਧਾਰਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਥਿਯਾਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਯਦਿਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਇਹਾਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ, ਏਤੇਸਂ ਗੁਣਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਹ ਵਾ ਸਤ੍ਥਿਯਂ, ਸਾਮਗੁਣਵਨ੍ਤਤਾਯ ਸਾਮਾਯਾਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਪਸਿਦ੍ਧਿਵਸੇਨਾਤਿ ਸਤ੍ਥਿਸਾਮਾਤ੍ਯਤ੍ਰੋਪਮਾਨਂ ਸਤ੍ਥੀ, ਉਪਮੇਯ੍ਯਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾ, ਪਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤੁਪਮਾਨਂ ਭਵਤਿ ਨਾਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਂ… ਪਸਿਦ੍ਧਸਾਧਮ੍ਮਿਯਾ ਸਾਧ੍ਯੁ ਸਾਧਨਮੁਪਮਾਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਿਯੇਵ ਸਾਮਙ੍ਗੁਣੇਨ ਪਸਿਦ੍ਧਾ ਨ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਮਗੁਣਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਧ੍ਯੁਤੇ ਉਪਮੀਯਤੇਨੇਨੇਤਿ ਸਾਧਨਮੁਪਮਾਨਂ, ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਉਪਧੀਯਤੇਤਿ ਸਾਧ੍ਯਮੁਪਮੇਯ੍ਯਂ, ਪਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਧਮ੍ਮਿਯਂ ਤੇਨ, ਸਾਧ੍ਯਸ੍ਸਾਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਾਧਨਂ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨਂ. ਯਤ੍ਰਤ੍ਵਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਬਹੁਲਂਵਚਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨੇਨੇਵ ਸਮਾਸਸਬ੍ਭਾਵਂ ਵਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਨਾਸਬ੍ਭਾਵਮੁਦਾਹਰਣੇਨ ਫੁਟਯਿਤੁਂ ‘ਫਾਲਾ ਇਵ ਤਣ੍ਡੁਲਾ’ਤ੍ਯਾਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ.

ਤਣ੍ਡੁਲਸਦ੍ਦੋਤਿ ਉਪਮੇਯ੍ਯਭੂਤਤਣ੍ਡੁਲਸਦ੍ਦੋ, ਤਣ੍ਡੁਲਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਵਾ ਦਬ੍ਬੇ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨੋ ਨਤੁ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਦਬ੍ਬੇਤਿ ਤਣ੍ਡੁਲਦਬ੍ਬੇ ਫਾਲਦਬ੍ਬੇ ਚ.

ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਸਾਧਾਰਣਸੂਰਤ੍ਤਾਦਿਧਮ੍ਮਵਚਨਾਪ੍ਪਯੋਗੇਤਿ ਉਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣੋ ਯੋ ਵਿਸਾਰਦਤ੍ਤਾਦਿਧਮ੍ਮੋ ਤਬ੍ਬਚਨਸ੍ਸ ‘ਮੁਨਿ ਅਯਂ ਸੀਹੋ ਵਿਯ ਵਿਸਾਰਦੋ’ਤ੍ਯਾਦੋ ਵਿਸਾਰਦਾਦਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਪ੍ਪਯੋਗੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕੇਸਞ੍ਚਿਤਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ, ਵਿਸੇਸ੍ਸਤ੍ਤਮੇਵ ਫੁਟਯਤਿ. ‘ਤਥਾ ਚੇ’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਾਨਂ ਯਥਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਨਿਚ੍ਚਂ ਸੀਹਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸ੍ਸਤਾਯੇਵ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਨਿਪਾਤਤ੍ਤਾਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਤਿ ਭਾਵੋ, ਉਪਪਤ੍ਯਨ੍ਤਰਮਾਹ-‘ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸੇਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਯਦਿਪਿ ਸੀਹੋ ਵਿਸੇਸਨਮੇਵ ਨ ਵਿਸੇਸ੍ਸਂ, ਤਥਾਪਿ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸਾਪਿ ਪਰਨਿਪਾਤੋਤਿ ਭਾਵੋ.

ਅਥਾਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤੇਵ ਸਮਾਸਪ੍ਪਟਿਪਾਦਨੇ’ਮੁਨਿ ਅਯਂ ਸੀਹੋਵ ਵਿਸਾਰਦੋ’ਚ੍ਚਾਦੋ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋਵ ਸਮਾਸਾਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਪਿ ਉਪਮਾਨੋ ਪਮੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਵਿਸਾਰਦਤ੍ਤਾਦਿਧਮ੍ਮਵਚਨਾਪ੍ਪਯੋਗੇ ਸਤਿ ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗਾਭਾਵਤ੍ਥਂ ਵਚਨਮਾਰਬ੍ਭਨੀਯਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਤਿ ‘ਨਨੁਚੇ’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨਪ੍ਪਯੋਗੇ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਸਮਾਸਾਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਮਞ੍ਞਪ੍ਪਯੋਗਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਸਮਾਸਵਾਕ੍ਯੇ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨਸ੍ਸ ਸੂਰਤ੍ਤਾਦਿ(ਨੋ), ਅਪ੍ਪਯੋਗਤ੍ਥਂ, ਤਥਾ ਹਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਸਾਮਞ੍ਞਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੇ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਸਮਾਸਾਸਬ੍ਭਾਵਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਸ੍ਸਾਨਾਰਬ੍ਭਨੀਯਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤਿ.

ਵਿਸੇਸਾਨਨ੍ਤਬ੍ਭਾਵਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਮਾਸੇ ਅਨ੍ਤੋਭਾਵੇਪਿ ਤਿਖੀਣਤ੍ਤਾਦਿਤੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸੂਰਸ੍ਸਾਦਿਵਚਨੀਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਸਮਾਸੇ ਅਨਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਸਾਪੇਕ੍ਖਮਸਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ਅਥੇਤਿ ‘ਸਚ੍ਚਮੇਤ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਂ ਪਰਵਚਨਮਾਸਙ੍ਕਿਯ ਵਦਤਿ, ਏਵਮਾਦਿਸਿਜ੍ਝਨਤ੍ਥਂ ਸਮਾਸੋਤਿ (ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ) ਆਰਬ੍ਭਨੀਯਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਪਧਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ‘ਰਞ੍ਞੋਪੁਰਿਸੋ-ਭਿਰੂਪੋ’ਤੇਤ੍ਥ ਅਭਿਰੂਪਸਾਪੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਨੇਵਾ [ਵਿਸੇਸਨਂ ਤੇਨੇਵਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਪ੍ਪਧਾਨਂ, ਸਮਾਸਾਵਯਵਭੂਤਂ ਰਾਜਾਨਂ ਪਤਿ ਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵੇਨਾਵਿਫਲਿਤਸਕਤ੍ਥਤਾਯ ਪਧਾਨਭੂਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘ਰਾਜਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੀਯਸ੍ਸ ਗੇਹ’ਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਗੇਹਮ੍ਪਤਿ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨਾਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤੇਪਿ ਰਾਜਾਨਮ੍ਪਤਿ ਪਧਾਨਭੂਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਾਪੇਕ੍ਖਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮਾਸੋ ਹੋਤੇਵ. ਇਦਞ੍ਚਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ਵਚਨਾਰਮ੍ਭਪ੍ਪਯੋਜਨਞ੍ਚ, ਕਾਰਣਮਾਹ- ‘ਗਮਕਤ੍ਤਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ.

ਗਮਕਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਿਯਮ੍ਪਤੀਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਗਮਕਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾ, ਨਚੇਹ ਗਮਕਤ੍ਤਮਤ੍ਥੀਤਿ ‘ਮੁਨਿ ਸੀਹੋਵ ਸੂਰੋ’ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਵਾਕ੍ਯਤੋ ਯੋਤ੍ਥੋ ਪਤੀਯਤੇ, ਨਾਯਂ ‘ਮੁਨਿ ਸੀਹੋ ਸੂਰੋ’ਤ੍ਯਤੋ ਗਮ੍ਯਤੇਤਿ ਗਮਕਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥੀ-ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਥਾਹਿ ਮੁਨਿਸੀਹਸਦ੍ਦੇਨੇਵੋ ਪਮਾਨੋਪਮੇਯ੍ਯਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਸਾਰਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵੇਨੇਵੋਪਾਦਾਨਤੋ ਵਿਸਾਰਦਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵੋ.

ਅਪਵਗ੍ਗੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਵਾਕ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਏਵਕਾਰੇਨ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਥਮ੍ਪਦਸ੍ਸਯਮਾਹ- ‘ਵੁਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤੀ’ਤਿ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨਨੁ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਾਸਮ੍ਭਵਾਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਚੋਦੇਤਿ. ‘ਨਨੁਚੇ’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ.

ਪੁਣ੍ਣਤਾਬ੍ਯਭਿਚਾਰਾਤਿ ਪੁਣ੍ਣਤਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਬਾਲਾਦਿਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਅਵਿਨਾਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰੀ ਹਿ ਵਿਸੇਸ੍ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਯਥਾ ਨੀਲਤਾਯੁਪ੍ਪਲਂ, ਪਰਿਹਰਤਿ ‘ਨੇਦਮਤ੍ਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ਮਨ੍ਤਾਣਿਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੇਕਤ੍ਤਾਤਿ ਕੇਵਲਂ ਮਨ੍ਤਾਣਿਯਾ ਪੁਤ੍ਤੋ ਪੁਣ੍ਣੋਯੇਵਾਤਿ ਅਭਾਵਾ ਤੇਸਂ ਬਹੁਭਾਵਤੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗਹਸ੍ਸ ਪਤਯੋਤਿ ਗਹਪਤੀਨਂ ਬਹੁਤ੍ਤਂ ਪਾਕਟਮੇਵ.

ਵੁਤ੍ਤਿਯੇਵੇਤਿ ਏਵਕਾਰੇਨ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਥਮਾਹ-‘ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੀ’ਤਿ. ਵਿਸਿਟ੍ਠਜਾਤਿਵਚਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਣ੍ਹਸਪ੍ਪਜਾਤਿਯਾ ਲੋਹਿਤਸਾਲਿਜਾਤਿਯਾ ਚ ਵਿਸਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ.

ਤਚ੍ਛਕੋ ਸਪ੍ਪੋਤਿ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮੁਪਨਿਕ੍ਖਿਪ੍ਪਚੋਦਯਮਾਹ- ‘ਨਨੁ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਚ੍ਛਕਭਾਵਾਨਪੇਤੋਤਿ ਬਾਲਯੁਵਤ੍ਤਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਤਚ੍ਛਕਭਾਵਤੋ ਅਬ੍ਯਾਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਤ੍ਥਿਨਾਮਧੇਯ੍ਯੋਤਿ ਤਚ੍ਛਕੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਤਨ੍ਨਾਮੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਿਰਿਯਾਸਦ੍ਦੋਤਿ ਤਚ੍ਛਤੀਤਿ ਤਚ੍ਛਕੋਤਿ ਏਵਂ ਕਿਰਿਯਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤੇਨੋਪਾਦਿਨ੍ਨੋ ਵਡ੍ਢਕੀਵਾਚੀ ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦੋ, ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਸਬ੍ਭਾਵਾ ਸਮਾਸੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਕਿਮਿਦਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਰਣਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਰ ਕੇਨਚਿ ਨ ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ ਨੋਪਜਾਯਤੇਵਾਤ੍ਯੇਤਦਵਸਾਨਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਮਨੁਦ੍ਯਤਂ ਨਿਰਾਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਆਹ-‘ਯੋਪਾ ਹੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਇਮਸ੍ਸਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਤ੍ਥਵਿਸਯਾਪੇਕ੍ਖਾਯਾਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸ੍ਸਤ੍ਤਾਭਾਵਾ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਰਣਮਿਦਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਅਯੁਤ੍ਤਮਿਚ੍ਚਾਹ-‘ਯਤੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਵਾਚਿਨੋ ਚ ਅਤ੍ਥਾਭਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾ ਨ ਵਾ, ਅਵਯਵਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿ ਬਲਵਤਿ ਵਾ ਨਵੇਤ੍ਯੇਤਂ ਵਿਚਾਰੇਤੁਂ ਯਤੋ ਨਾਧਿਕਤਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਅਧਿਕਤਨ੍ਤ੍ਯਾਹ- ‘ਅਪਿਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦੋਨੇਕਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿ ਨਾਨੇਕਤ੍ਥੋਤਿ ਵਿਚਾਰੇਤੁਮਧਿਕਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ- ‘‘ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਚਿਨ੍ਤਾਯਂ ਸਦ੍ਦਾਨਮਤ੍ਥਾਭਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਚਿਨ੍ਤਾ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੇ ‘ਸਤਿ ਸਮ੍ਭਵੇ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰੇ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ ਸਾਤ੍ਥਕਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਂ ਮਗ੍ਗੀਯਤੇ, ਨਾਸਮ੍ਭਵੇ ਨਾਬ੍ਯਭਿਚਾਰੇ ਯਥਾ ਸੀਤਂ (ਹਿਮਂ) ਉਣ੍ਹੋਗ੍ਗੀਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਬ੍ਯਭਿਚਾਰਚਿਨ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਚਿਨ੍ਤਾਯਮੁਪਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦੋ-ਨੇਕਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਵਾ ਨ ਵੇਤ੍ਯੇਤਦੇਵ ਵਿਚਾਰੇਤੁਮਧਿਕਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਥਚਿਪਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸ ਸਬ੍ਭਾਵੇ ਸਮਾਸੋ ਹੋਤੇਵਾ’’ਤਿ, ਯਦਿਪਿ ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਕਿਰਿਯਾਵਾਚੀਨਮਤੁਲ੍ਯਮਤ੍ਥਾਭਿਧਾਨਂ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਬਲਵਤਿਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਸਮਾਸਸਬ੍ਭਾਵਾ ਨ ਕਾਚਿ ਹਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’ਤਿਆਦਿ.

ਏਤ੍ਥਚਾਤਿ ਕੇਚਿ ਪਕ੍ਖੇ ਚ, ਕਞ੍ਚਿ ਪੀਲ਼ਮਾਵਹਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ ‘ਤਥਾਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ- ‘‘ਯਦੀਪਿ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਸਤਿ ਕਿਰਿਯਾਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਸਯਾਪੇਕ੍ਖਾ ਨੋਪਜਾਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸੇਵ ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਪ੍ਯਨੇਕਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਮਤ੍ਥੇਵ… ਸਪ੍ਪਵਿਸੇਸੇ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਚ ਤਨ੍ਨਾਮਕੇ ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਾ(ਤਿ) ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਸਮਾਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਤਦਵਤ੍ਥੋ ਯੇਵਾ’’ਤਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਪ੍ਪਵਿਸੇਸਸ੍ਸੇਵ ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦੋ ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਮਪਿਤੁ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਪਿਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ. ਤਚ੍ਛਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਨੇਕਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤੇਪਿ ਨ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਅਵਯਵਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧੀਬਾਧਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਨਚਾ’ਤਿਆਦਿ. ਚੋ-ਵਧਾਰਣੇ, ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ ‘ਕਿਰਿਯੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕਮੇਨਤ੍ਥਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਯਂ, ਏਤਮ੍ਪਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਯਨ੍ਤਿ ਯਂ ਪਸਿਜ੍ਝਨਂ, ਕਮੇਨਾਤਿ ਬਾਧਾਭਾਵਤੋ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ. ਏਵਞ੍ਚੇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤਿ… ਕਿਮ੍ਪਟਿਵਿਹਿਤਂ ਸਿਯਾ ਪਰਿਹਟਂ ਸਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ‘ਤਚ੍ਛਕੋ ਸਪ੍ਪੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਰਣਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ… ਤਚ੍ਛਕਸਪ੍ਪੋਤਿ ਸਮਾਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਨੇਦਮੇਵਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਰਿਹਰਤਿ, ਯਦਾ ਚਰਤਿ ਯਥਾ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਸਮ੍ਭਵੋ, ਤਦਾ ਕਥਂਤ੍ਯਾਹ- ‘ਯਦਾ ਵਿਸੇਸਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਦਾਪਿ ਕਥਂ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਮਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਇਦਞ੍ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਬਹੁਲਂਵਚਨਤੋਯੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਨਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਂ ਛਟ੍ਠੀ. ਅਵਚ੍ਛੇਦਕਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤੁਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕਾਲ਼ਸ੍ਸਾਤਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਭਾਵਯੋਗੇ ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਅਜ੍ਝਾਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨੇਹਿ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਜੀਵਿਕਮ੍ਪਤ੍ਤੋ ਜੀਵਿਕਾ ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਸਮਾਸੋ ‘ਕਾਰਕਂ ਬਹੁਲ’’ਨ੍ਤੇਵ (ਚਂ-੨-੨-੧੯) ਵਿਹਿਤੋ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਤੇਸਂ ਸਮਾਸਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਂ ਕਤਂ ਪਰੇਹਿ, ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਤੇਸਮਿਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮਾਸੇਨੇਵ, ਕਾਰਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਤਥਾ ਮਾਸੋ ਜਾਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੇ ਪਰਿਮਾਣਿਵਾਚਿਨਾ ਛਟ੍ਠਿਯਨ੍ਤੇਨ ਪਰਿਮਾਣਵਚਨਾਨਂ ਕਾਲਸਦ੍ਦਾਨਂ, ਤਦਾਹ- ‘ਪਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਪਰਿਮਾਣਂ ਮਾਸਾਦਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਤਮਸ੍ਸਤ੍ਥੀਤਿ ਪਰਿਮਾਣੀ ਜਾਤਾਦਿ.

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਮਾਸੋ ਪਰਿਮਾਣਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਤ੍ਤਾ, ਜਾਤੋ ਪਰਿਮਾਣੀ ਪਰਿਚ੍ਛੇਜ੍ਜਤ੍ਤਾ, ਪਤ੍ਤਾ ਜੀਵਿਕਾਨੇਨਾਤਿ [ਪਤ੍ਤੋ ਜੀਵਿਕਨ੍ਤਿ ਪਾਠੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ] ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਂ ਯੋ-ਤ੍ਥੋ ਸੋ- ਞਾਪਦਤ੍ਥਸਮਾਸੇਪ੍ਯਤਿਨ੍ਨੋ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਭੇਦਮਨ੍ਤਰੇਨਾਤਿਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਕਾਮੋ ਆਹ- ‘ਵਾਨੇਕਞ੍ਞਤ੍ਥੇ ਇਚ੍ਚੇਵਾ’ਤਿਆਦਿ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ‘‘ਇਤ੍ਥਿਯਂ ਭਾਸਿਤੇ’’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (੩-੬੭) ਪੁਮ੍ਭਾਵੋ. ਮਾਸੋ ਜਾਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਂ ਯੋ-ਤ੍ਥੋ, ਸੋ-ਞ੍ਞਤ੍ਥਸਮਾਸੇਪ੍ਯਭਿਨ੍ਨੋ ਵਚਨਿਚ੍ਛਾਭੇਦ ਮਨ੍ਤਰੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਯਸ੍ਸ ਜਾਤਾਦਿਨੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਜਾਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸਤ੍ਥਮਾਹ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ, ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਇਮਿਨਾ ਚ ਮਾਸੋ ਜਾਤੋ-ਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਯਦਿ ਮਾਸੋ ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਜਾਤਾਦਿਨੋ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣੋ ਨ ਭਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤ੍ਤਤ੍ਤਵਨ੍ਤੂਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਸਞ੍ਞਂ ਵਿਧਾਯ ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸਞ੍ਞਤ੍ਥਸਮਾਸੇ ‘‘ਨਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ (੨-੨-੩੬) ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬਨਿਪਾਤੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਦਾਹ- ‘ਨਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਪੁਬ੍ਬਨਿਪਾਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਨਚ ਸਿਯਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕੁਤੋਚ੍ਚਾਹ- ‘ਜਾਤਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕੇਸਞ੍ਚਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਕਾਰਮਾਹ, ਨਚ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਾਰਣਮਾਹ- ‘ਵਿਸੇਸਨ’ਮੇਚ੍ਚਾਦਿ, ਤਥਾਹਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਸਾਤ੍ਥਕਤ੍ਤੇ ਸਮਾਸਬ੍ਭਾਵਮਭਾਵੇ ਚਾਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤਿ… ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸੇ ‘ਸਤਿ ਸਮ੍ਭਵੇ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰੇ ਚ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਸਾਤ੍ਥਕਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਸਾਤ੍ਥਕਤ੍ਤਾ.

ਅਵਚਨੇਪੀਤਿ ਨਿਯਮਵਚਨੇ (ਅ)ਸਤੀਪਿ, ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਚਰਹਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਜ੍ਜ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਕਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸਨਾਨਤ੍ਥਕ੍ਯਾ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ ਚੇ ਵਾਕ੍ਯੇਨਾਪਿ ਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਵਾਕ੍ਯਂ ਤ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਯਮ੍ਪਨ ਵਿਸੇਸਨਸਮਾਸੋ ਪਰੇਹਿ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯੋਤਿ ਞਾਯਤਿ… ਯਥਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਿਰਿਯਂ ਪਯੋਜਨਞ੍ਚ ਧਾਰੇਤਿ ਏਵਮਯਂ ਸਮਾਸੋ ਕਮ੍ਮਮਿਵ ਦ੍ਵਯਂ ਧਾਰਯਤੀਤਿ.

੧੨. ਨਞ

ਏਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ‘‘ਟ ਨਞ੍ਸ੍ਸ’’ਇਤਿ (੩-੭੪) ਸੁਤ੍ਤੇਏਵ. ਪਾਮਨਪੁਤ੍ਤੋਤਿਪਾਮਾ ਕੁਟ੍ਠਵਿਸੇਸੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਾਮਸਦ੍ਦਾ ‘‘ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਞ੍ਞੇਪਿ ਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (੪-੧੨੦) ਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ, ਪਾਮਨਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਯਦਿ ਹੇਤ੍ਥ ਞਕਾਰੋ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ ਨ ਕਰੀਯੇਥ, ਤਦਾ ‘‘ਟ ਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਕਰੀਯੇਥ, ਤਥਾ ਚ ਸਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਪਦੇ ਪਰਤੋ ਪਾਮਨਸਦ੍ਦੇ ਨਕਾਰਸ੍ਸਾਪਿ ਟੋ

ਸਿਯਾਤਿ ਭਾਵੋ, ਨਨੁ ਚਿਹ ਸਮਾਸਵਿਧਿਮ੍ਹਿ ਞ ਕਾਰੋਚ੍ਚਾਰਣਾ ਞ ਲੋਪ ਰਹਿਤਸ੍ਸ ਸਮਾਸੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮੁਚਿਤਂ, ਨ ਤੁ ‘‘ਟ ਨਞ੍ਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋਤਿ [ਞ੍ਞਕਾਰੋ ਏਤ੍ਥੋਵ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ, ਤਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬ] ਸਚ੍ਚਂ, ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਿਹ ਸਮਾਸਵਿਧਿਮ੍ਹਿ ਞ ਕਾਰਸ੍ਸ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਜ੍ਜਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੇ.

ਪਰਿਯੁਦਾਸਵੁਤ੍ਤੀਤਿ ਪਰਿ ਤੁਲਿਤਮੁਗ੍ਗਯ੍ਹ ਨਿਸੇਧਨੀਯਸ੍ਸ ਅਸਨਂ ਖੇਪਨਂ ਵਜ੍ਜਨਂ ਪਰਿਯੁਦਾਸੋ, ਤੇਨ ਪਰਿਯੁਦਾਸੇਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇ-ਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸੇਤਿ ਪਰਿਯੁਦਾਸਵੁਤ੍ਤਿ, ਪਸਜ੍ਜਪ੍ਪਟਿਸੇਧਵੁਤ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਸੇਧਨੀਯਮੇਵ ਪਸਜ੍ਜ ਪਤ੍ਵਾ ਤਂਸਦਿਸਮਨਪੇਕ੍ਖਿਯ ਨਿਸੇਧੋ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸੇਤਿ ਪਸਜ੍ਜਪ੍ਪਟਿਸੇਧ ਵੁਤ੍ਤਿ.

ਯਤ੍ਥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਅਞ੍ਞੋਵ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਵਾਕ੍ਯੇਨਾਤ੍ਥਨ੍ਤਰਵਿਧਾਨਾ ਵਿਧਿਨੋ ਪਧਾਨਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਵਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨੇਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਧੋ ਪਤੀਯਤੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ [ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸਾ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਨਿਵਤ੍ਤਨੇ ਤਦਪੇਕ੍ਖਾਯਾਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਧਾਨਯੋਗਤੋ ਸਕਪਦੇਨ ਨਞ੍ਖ੍ਯੇਨ ਵਿਧਿਭਾਗੀ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਅਞ੍ਞਸਦ੍ਦੇਨ… ਪਰਿਯੁਦਾਸਨਿਸ੍ਸਯਿਨੋਞ੍ਞਸਦ੍ਦਸ੍ਸੇਵ ਵਾਕ੍ਯੇ ਪਯੋਗਤੋ’ ਅਞ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ’ਤਿ, ਨਞ੍ਸ੍ਸਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ, ਨ ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯੇਕਵਾਕ੍ਯਤਾ… ਅਞ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯੁਦਾਸਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ.

ਪਸਜ੍ਜਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇਤੁ ਪਟਿਸੇਧਸ੍ਸ ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਧੋ ਵਿਧਿ ਅਤ੍ਥਗਮ੍ਮੋ ਵਾਕ੍ਯਭੇਦੋ, ਸਕਪਦੇਨ ਚ ਨਞ੍ਖ੍ਯੇਨ ਪਟਿਸੇਧਭਾਗਿਵਾਚੀ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਤੇ. ਕੋ ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਅਞ੍ਞੋਤਿ ਆਹ- ‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤ੍ਤਾਨਜ੍ਝਾਸਿਤੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਪਸਜ੍ਜਪ੍ਪਟਿਸੇਪੇਕ੍ਖੇ, ਕੇਨਚਿ ਸਂਸਯਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਉਪਵੀਤਦਸ੍ਸਨਾਦਿਨਾ ਕੇਨਚਿ ਸਂਸਯਕਾਰਣੇਨ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਪਦਂ ਸਕਤ੍ਥੇ ਪਯੋਗਮ੍ਪਤਿ ਞਾਣਮਪੇਕ੍ਖਤੇ, ਤਞ੍ਚ ਞਾਣਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ ਮਿਚ੍ਛਾ ਞਾਣਞ੍ਚ. ਉਭਯਮ੍ਪੇਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਦ੍ਦਂ ਪਵਤ੍ਤਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮਾਞਾਣ ਪੁਬ੍ਬਕੇ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੇ ਨਤ੍ਥਿ ਨਞ੍ਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ, ਨ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਰੀਯਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਪੁਬ੍ਬਕੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਜਤੇ ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਾ ਰੋ ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਤੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਪ੍ਪਭਵਤਾ ਪਰਸ੍ਸਾਖ੍ਯਾਯਤੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਹੇਤੁਕਂ, ਵਿਨਾ ਸਦਿਸਤ੍ਤਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਪਟਿਸੇਧੇ ਸਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਸਦਿਸੋ ਸਮਾਸਤ੍ਥੋ ਜਾਯਤੇਚ੍ਚਾਹ- ‘ਤਤ੍ਥ ਸਦਿਸਤ੍ਤਂ ਵਿਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਰਜ੍ਜੁਯਂ ਹਿ ਸਪ੍ਪਬੁਦ੍ਧਿ ਸਦਿਸਤ੍ਤਾ.

ਪਯੋਗਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਚੇਤਿ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਾਨਯੇਚ੍ਚਾਦਿਪਯੋਗਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਚ. ਏਵਮ੍ਮਞ੍ਞਤੇ- ‘‘ਯਦ੍ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਤ੍ਤਸ੍ਸਾਨਯਨਂ ਸਿਯਾ ਪੁਬ੍ਬਪਦਸ੍ਸੁਚ੍ਚਾਰਣਮਨਤ੍ਥਕਂ ਸਿਯਾ, ਅਥ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਆਨਯਨਂ ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਨਤ੍ਥਕਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਯੋਗਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਪਿ ਸਦਿਸਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਤਗ੍ਗਤਾਤਿ ਸਦਿਸਤ੍ਥਗਤਾ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵਾ-ਤ੍ਥਸ੍ਸੁਪਬ੍ਰੂਹਨਾਯ ਵਿਞ੍ਞੂਵਚਨਮੁਪਞ੍ਞਸ੍ਸਤਿ ‘ਅਤੋਯੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਨਞ੍ਵਚਨੇਨ ਇਵਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਯਂ ਯੁਤ੍ਤਂ ਤਦਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਤਪ੍ਪਦਤ੍ਥਸਦਿਸੇ-ਤ੍ਥੇ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਜਨੇਤਿ, ਤਥਾਹ੍ਯਤ੍ਥਸਮ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਲੋਕੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ‘ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਾਨਯਾ’ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਦਿਸੋ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿ ਆਨੀਯਤੀਤਿ, ਅਧਿਕਰੀਯਤਿ ਨਿਯੁਜ੍ਜਤੇ ਸਦ੍ਦੋ-ਸ੍ਮਿਨ੍ਤ੍ਯਧਿਕਰਣਂ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਚ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇਨ ਕਿਮਿਟ੍ਠਂ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਾਹ- ‘ਤਦੇਵ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਮਿਹ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ.

ਸਮਤ੍ਥਵਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਮਤ੍ਥੋ ਪਦਵਿਧਿ’’ (ਪਾ ੨-੧-੧) ਤ੍ਵੇਵਂ ਵਾਦੀਨਂ. ਸਮਤ੍ਥ ਵਾਦੀਨਂ ਸਮਾਸੋ ਵਿਧੇਯ੍ਯੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਵਿਧੇਯ੍ਯੋਤਿ ਵਚਨਨ੍ਤਰੇਨ ਵਿਧੇਯ੍ਯੋ, ਤਥਾਹਿ ਅਪੁਨਗੇਯ੍ਯਾਤਿ ਗਾਯਨੇਨ ਨਞ੍ਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨ ਤੁ ਪੁਨਸਦ੍ਦਤ੍ਥੇਨ. ਅਨੋਕਾਸਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾਤਿ ਕਰਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਓਕਾਸੇਨ. ਅਮੂਲਾਮੂਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿ ਗਮਨੇਨ, ਨ ਮੂਲੇਨਾਤਿ ਅਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ. ਗਮਕਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋਤਿ ਅਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਪਿ ਯਤ੍ਰ ਗਮਕਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਸੋ ਹੋਤੇਵ, ਤਤੋ ਗਮਕਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸਮਾਸਸ੍ਸ ਨਿਬਨ੍ਧਨਨ੍ਤਿ ਯੋ ਵਦਤਿ ਤਸ੍ਸੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ਅਪੁਨਗੇਯ੍ਯਾਤ੍ਯਾਦੋਪਿ, ਨਨ੍ਵਯਮਪ੍ਯਾਚਰਿਯੋ ਗਮਕਤ੍ਤਵਾਦੀ, ਤਥਾਸਤਿ ਗਮਕਤ੍ਤਾਇਚ੍ਚਨਭਿਧਾਯ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾਤਿ ਕਸ੍ਮਾਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ-‘ਸੋ ਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਕੇਹਿਚੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਿਗ੍ਗਨ੍ਥੇਨ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਕੇਹਿਚਿਯੇਵ ਨ ਸਬ੍ਬੇਹੀ’ਤਿ, ਅਪੁਨਗੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਟ ਨਞ੍ਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੩-੭੪) ਨਸ੍ਸਟੋ, ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਾਭਾਵਤੋਤਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰੇਨ ਸਮਾਸੇ ਅਵਿਹਿਤੇਪਿ ਅਨਭਿਮਤਤ੍ਥਾਨਮ੍ਪਤੀਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ.

੧੩. ਕੁਪਾ

ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਨੋਤਿ ਕਾਰਕਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਧਾਨਤੋ ਵਿਸੁਂ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਦੀਸੁਵਿਧਾਨਾ ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧੀਤਿਸਙ੍ਖਂ ਗਤਸ੍ਸ ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਨੋ, ਅਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਮ੍ਹੀਤਿ ਪਰਿਯੁਦਾਸੋ-ਨਤ੍ਥਕੋਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘ਨਨ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਅਨਤ੍ਥਕਂ ਭਵੇਯ੍ਯ… ਲਕ੍ਖਣਾਦ੍ਯਤ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਸੇ ਗੁਣੀਭੂਤਤ੍ਤਾ ਸਮਾਸਤੋ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਰੂਪਵਿਭਤ੍ਤਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਧਾਨਭਾਵਤੋ, ਪਰਿਹਰਤਿ ‘ਨਯਿਦਮੇਵ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ‘‘ਅਨੁਨਾ’’ਤਿ (੨-੧੦) ਵਿਚ੍ਛਾਯਮਨੁਨਾ ਯੋਗੇ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੇ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਧਾਨਮਨਤ੍ਥਕਨ੍ਤਿ ਭਾਵੋ, ਨਿਗਮਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ, ‘‘ਕੁ ਪਾਪਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਪਰੇਸਂ ਗਣਪਾਠੋ, ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ ‘‘ਦੁਨਿਨ੍ਦਾਯਂ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੧੪. ਚੀਕ੍ਰਿ

ਚੀਸਦ੍ਦੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚੀਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਂ ਪਰਾਮਸਤਿ, ਚੀਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤ ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੫. ਭੂਸ

ਪੀਤਿਸਮ੍ਭਮੋਤਿ ਪੀਤਿਯਾ ਸਮ੍ਭਮੋ ਪੀਤਿਪੁਬ੍ਬਿਕਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਨਾਸਨ ਦਾਨਾਦਿਵਿਸਯਾ ਤੁਰਿਤਤਾ, ਅਲਂਭੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਂ ਭੁਤ੍ਵਾ.

੧੬. ਅਞ੍ਞੇ

ਪੁਰੋਭੂਯ ਅਗ੍ਗਤੋਭੂਯ. ਤਿਰੋਭੂਯ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨੀਭੂਯ. ਅਨਚ੍ਚਾਧਾਨੇਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ‘ਉਪਰਿਯਾਧਾਨਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾ’ਤਿ, ਆਧਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਂ, ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯਾਦਯੋ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਉਰਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਾਣਿਨ੍ਤਿ ਪਾਣਿਂ ਉਰਸਿ ਕਤ੍ਵਾ.

੧੭. ਵਾਨੇ

ਅਨੇਕਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਂ ਵਤ੍ਤੁਮੁਪਸਕ੍ਕਤਿ ‘ਇਧੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਵਿਵਚ੍ਛਿਤੇਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸਾਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵਿਵਚ੍ਛਿਤਂ ਏਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਯਦਿ‘ਸ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਯਾਦਿਨੇ’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤੇਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ ਤਦਾ ਇਹਾਨਤ੍ਥਕ (ਮਨੇਕ)ਗ੍ਗਹਣਂ ਸਿਯਾ ਤੇਨੇਹਾਨੇ ਕਗ੍ਗਹਣਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਯੇਵ ‘ਸ੍ਯਾਦਿਸ੍ਯਾਦਿਨੇ’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤੇਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਮ੍ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ’’ਤਿ ਤੇਨੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਸਮਾਸੋ ਪੁਬ੍ਬਪਰਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂਯੇਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

ਯਜ੍ਜੇਵਂ ਕਥਂ ‘ਤਦਹੁਜਾਤੋ’ਤਿ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰੇਨ ਵਿਸੇਸਨ ਸਮਾਸਗਬ੍ਭਕਾਰਕਸਮਾਸੇਨ ਵਾ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਅਯਂ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸਮਾਸੋ. ਚਤ੍ਥੇ ਬਹੁਨ੍ਨਮਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤਦਤ੍ਥਞ੍ਚਾਨੇਕਗ੍ਗਹਣਂ, ਤੇਨ ‘ਹੋਤੁ ਪੋਤੁ ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਹੋਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦੇ (ਯੋਨਿ) ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਪਰਤੋ ਪੁਬ੍ਬਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਪੁਤ੍ਤੇ’’ਤਿ (੩-੬੫) ਸੁਤ੍ਤੇਨਾਤ੍ਤੇਨ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਮਾਸੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਰਪਦਸਮ੍ਭਵੇਨ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਯੋਨਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨਮਾ ਤਤ੍ਰ ਚਤ੍ਥੇ’’ਤਿ (੩-੬੪) ‘‘ਪੁਤ੍ਤੇ’’ਤਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਦ੍ਵਯੇਨਾਤ੍ਤੇਨ‘ਹੋਤਾ ਪੋਤਾ ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਅਨੇਕਨ੍ਤਿ ਪਠਮਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਦੀਤੀਦਮੇਵਾਨੁਵਤ੍ਤਤੇ, ਤੇਨੇਵਾਨੇਕਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥਾਞ੍ਞਤ੍ਥੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ-ਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸਤ੍ਥੇਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਪਦਸ੍ਸੇਚ੍ਚੇਵ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾ ਹ- ‘ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤ ਪਦਸ੍ਸੇਵ ਸਮਾਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਤਸ੍ਸ ਗੁਣਾ ਤਗ੍ਗੁਣਾ ਤਸ੍ਸੇਚ੍ਚਨੇਨਾਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤੇ, ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯੇ ਗੁਣਾ ਯਾਨਿ ਵਿਸੇਸਨਾਨਿ, ਤੇਸਂ ਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਗਹਣਂ ਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਅਥਵਾ ਸੋ ਗੁਣੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਤਗ੍ਗੁਣੋ, ਤਗ੍ਗੁਣਸ੍ਸ ਤਗ੍ਗੁਣਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਨ ਗੁਣਵਿਰਹਿਤਸ੍ਸਾ(ਤਿ) ਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪ੍ਯਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਪਰਿਭਾਸੀਯਤਿ, ਤਤ੍ਥਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਸਮਾਸੇ-ਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੋ ਵਿਸੇਸਨੇਨ ਸਹ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਨਵਿਸੇਸਨਰਹਿਤੋ’’ਤਿ, ਕ੍ਵਚਿ ਅਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸਾਪਿ ਦਸ੍ਸਨੇ ਨਾਪਿਸਦ੍ਦੋ, ਯਤ੍ਰਾਵਯਵੇਨ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਸਮੁਦਾਯੋ ਸਮਾਸਤ੍ਥੋ ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਭਵਤਿ, ਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ, ਯਤ੍ਰਾਵਯਵੋਯੇਵ ਸਮਾਸਤ੍ਥੋ ਤਤ੍ਰਾਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ.

ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਬਹੁਧਨਸਦ੍ਦੋ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਖਣਭਾਵੇਨ ਕਤਤ੍ਤਾ. ਅਭਿਮਤੋਤਿ ਪਾਣਿਨੀਯਾਨਂ ਅਭਿਮਤੋ ਦਸਨ੍ਨਂ ਸਮੀਪੇ ਆਸਨ੍ਨਾ ਦਸਨ੍ਨਮਿਚ੍ਚਾਦਿਵਾਕ੍ਯੇ.

ਪਰਿਮਾਣਮੇਵਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨ੍ਤਿ ਪਰਿਮਾਣਲਕ੍ਖਣਮੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ, ਤਞ੍ਚ ਪਰਿਮਾਣਲਕ੍ਖਣਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਞ੍ਚ.

ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਰੂਪਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਸਭਾਵਂ.

ਪਰਿਮਾਣੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਪਰਿਮਾਣੇਨ.

ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਵੁਤ੍ਤੀਤਿ ਤੇਨ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਤਪ੍ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਰੂਪ ਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਿ ਯਸ੍ਸਾ ਸਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਵੁਤ੍ਤਿ-ਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾ.

ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇਨਿਮਿਨਾ ਇਮਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਯਥਾ ਪਞ੍ਚ ਪਰਿਮਾਣਮੇਸਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਕਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਮਾਣਰੂਪੋ-ਵਯਵਭੇਦਸਮੁਦਾਯਸਭਾਵੋ ਪਕਤਿਯਤ੍ਥੋ ਸਮੁਦਾਯਿਨੋ ਸਕੁਨਾ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਤਿਦਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ’’ਤਿ, ਕਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਕਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਭੇਦਸਮ੍ਭਵੇਨ.

ਕੇਚਿ ਪਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਾਣਿਨੀਯੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਪਕਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਭੇਦਸਮ੍ਭਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰੇਸਂ ਪਕਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਾਨਂ ਭੇਦਾਭਾਵਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾਯਂ ਸਕਤ੍ਥੇ ਕਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਵਿਧਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਤਦਤ੍ਥੇਪੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਾਇਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇਪਿ, ਤਦਤ੍ਥੋ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੋ ਵਾ ਸਿਯਾ ਤਦਾ ਪਨ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗਹਣੇ ਨ ਤਿਣ੍ਣਂ, ਤੇਸਨ੍ਤੁ ਗਹਣੇ ਨ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ, ਸਂਸਯੋ ਵਾ, ਤਦਾ ਤੁ ਸਂਸਯਸ੍ਸੋਭਯਾ ਲਮ੍ਬਨਰੂਪਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਯੋ, ਤਯੋਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਅਪੇਕ੍ਖੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਸਯਾ ਪਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾ ਸਮਾਸਾਭਿਧੇਯ੍ਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਨਾਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿਨਾਮਤ੍ਤੇਨ, ਅਭਿਮਤੋ ਪਾਣਿਨਿਯਾਨਂ, ਵਿਕਪ੍ਪਿਤਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰੇਨ ਵਿਭਾਸਾ ਸਬ੍ਬਨਾਮਸਞ੍ਞਾਵਿਧਾਨੇਨ.

ਅਵਯਵਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਅਵਯਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਭਾਵੇਨ.

ਨਨੁ ਚ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਾਨਂ ਬਹੁਬ੍ਬੀਹਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਾਣਿਨਿਯੇਹਿ ‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਭੁਤ੍ਤਮਸ੍ਸੇਤਿ ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਾਨਂ ਨ ਸਿਯਾ’ਤਿ, ਤਥਾ ਪਠਮਤ੍ਥਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥੇਸੁ ਇਟ੍ਠੋ ‘ਵੁਟ੍ਠੇ ਦੇਵੇਗਤੋਚ੍ਚਤ੍ਰ ਵੁਟ੍ਠਦੇਵੋਤਿ ਨ ਸਿਯਾ’ਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਕਥਮਤ੍ਰ ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਾਨਂ ਪਠਮਤ੍ਥੇ ਸਮਾਸੋ ਵਣ੍ਣੀਯਤੇਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ-‘ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਭਿਧਾਨਂਸਮਾਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਭੁਤ੍ਤਮਸ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦੋ ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ ਅਨਭਿਧਾਨਤੋ ਵਾ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਤੋਯੇਵ ਚ ਪਞ੍ਚ ਭੁਤ੍ਤ ਵਨ੍ਤੋ-ਸ੍ਸੇਤਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਕ੍ਵਚਿ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਥਾ ਪਠਮਤ੍ਥੇਪਿ ਕ੍ਵਚਿ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਵੁਟ੍ਠੇ ਦੇਵੇ ਗਤੋ’ਤਿ. ਤੁਲ੍ਯਯੋਗੇ ਗਮ੍ਯਮਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਚਾਤਿ ਤੁਲ੍ਯਯੋਗਤੋ-ਞ੍ਞਤ੍ਰ ਸਲੋਮਕੋਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਚ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਿ ਲੋਮਾਨ੍ਯਸ੍ਸ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਪਕ੍ਖਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਉਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੋ ‘‘ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਧਿਕਾਰੇ-ਤ੍ਥਿਖੀਰਾਦੀਨਮੁਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੨-੨੪-ਵਾ) ਸਭਾਵਤੋ ਏਵ ਨਿਵਤ੍ਤੋ ਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਤੋ, ਗਤਤ੍ਥਸ੍ਸਾਪਿ ਹਿ ਪਯੋਗੇ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਂ ਸਿਯਾ ਪਿਟ੍ਠਪੇਸਨੇ ਵਿਯ, ਕਥਞ੍ਚਰਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਬਹੂ ਆਨਯ, ਅਹਂ ਪਚਾਮੀਤਿ ਨਾਵਸ੍ਸਮੇਵਂ ਪਯੋਗੋ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਨ ਵਚਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਦਿਪ੍ਪਯੋਜਨੇ ਸਤਿ ਹੋਤੇਵ.

ਕਣ੍ਠੇ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਕਾਲ਼ਸ੍ਸ ਕਣ੍ਠੇ ਸਮ੍ਭਵੋ. ਟ੍ਠਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋਤਿ ਕਣ੍ਠਟ੍ਠਸਦ੍ਦੇ ਟ੍ਠਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ. ਓਟ੍ਠਸਦ੍ਦੋਵ ਮੁਖਵੁਤ੍ਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਗਮ੍ਮਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਖਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਪ੍ਪਯੋਗਮਾਹ, ਤਸ੍ਮਾ ਓਟ੍ਠੋਵ ਮੁਖਮਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਓਟ੍ਠਮੁਖੋਤਿ ਸਮਾਸੋ, ਨ ਚ ਪਾਣਿ ਪਾਣ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਮੁਖਂ, ਮੁਖੇਨੇਵ ਚ ਪਾਣਿਮੁਖਸ੍ਸ ਸਦਿਸਤ੍ਤਂ ਪਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਓਟ੍ਠਮੁਖਮਿਵ ਮੁਖਮਸ੍ਸੇਤ੍ਯਤ੍ਥੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤੇ, ਉਪਨ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤੇਤ੍ਯੁਪਨ੍ਯਾਸਾ, ਵਿਸਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਤਿ ਇਮਿਨਾ’ਕਣ੍ਠੇ ਕਾਲ਼ੋ ਯਸ੍ਸਾ’ਤ੍ਯਾਦੀਕਮੇਵ ਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮੁਦਾਯੇ ਵਿਕਾਰੇਚਾਤਿ ਸਮੁਦਾਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਿਕਾਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਚ. ਤਂਸਮਾਸਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਾਸਸ੍ਸ, ਤਦਭਿਧਾਯਿਨਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਘਾਤ ਵਿਕਾਰਾਭਿਧਾਯੀਨਂ, ਕੇਸਾਨਂ ਸਙ੍ਘਾਤੋ ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰੇਸਂ ਵਾਕ੍ਯਂ. ਧਾਤੁਤੋ ਜਾਤਂ ਧਾਤੁਜਂ, ਉਤ੍ਤਰਪਦਂ ਪਤਿਤਸਦ੍ਦਾਦਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਯੋਗੋਤਿ ਪਤਿਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਯੋਗੋ.

‘‘ਨਞ੍ਸ੍ਮਾਤ੍ਥ੍ਯਤ੍ਥਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (੨-੨-੨੪) ਵਾਤ੍ਤਿਕਂ, ਏਤਨਾਹ-‘ਞ ਕਾਰਾਨੁ ਬਨ੍ਧਾ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਾਣਿਨਿਯਾ ਤੁ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸਦ੍ਦੋ ਨਞ੍ਸਮਾਸੋ, ਪਦਨ੍ਤਰੇ ਨਾਸ੍ਸ ਬਹੁਬ੍ਬੀਹਿ ਵੋਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਪੁਤ੍ਤਾਸ੍ਸ ਅਪੁਤ੍ਤੋਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਾਧੇਨ੍ਤਿ, ਇਚ੍ਛਤੇ ਪਾਣਿਨੀਯੇਹਿ… ਦਕ੍ਖਿਣਪੁਬ੍ਬਾ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਤ੍ਤਾ, ਵਚਨੇਪੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ, ਅਯ ਮਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸਮਾਸੋ ਪਰੇਹਿ ਬਹੁਬ੍ਬੀਹੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤਥਾਹਿ ਬਹਵੋ ਵਿਹਯੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਬਹੁਬ੍ਬੀਹਿ, ਯਥਾ ਬਹੁਬ੍ਬੀਹੀਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨੋ ਤਥਾ ਅਯਮ੍ਪਿ.

੧੯. ਚਤ੍ਥੇ

ਸਮੁਚ੍ਚੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ, ਕੋ ਸੋਤਿ ਆਹ- ‘ਸਾਧਨਮੇਕ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਏਕਂ ਸਾਧਨਂ ਏਕਂ ਕਿਰਿਯਂ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚ ਚੀਯਮਾਨਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕੇਸਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਕਿਰਿਯਾਸਾਧਨਾਨ’ਨ੍ਤਿ, ਕੇਨਾਤਿ ਆਹ- ‘ਅਤ੍ਤਰੂਪਭੇਦੇਨਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਪਚਤਿਚਾਤਿ ਸਾਧਨਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਿਰਿਯਾਨਂ ਅਤ੍ਤਰੂਪਭੇਦੇਨ ਚੀਯਮਾਨਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਧਵੇ ਚ ਖਦਿਰੇ ਚ ਪਲਾਸੇ ਚ ਛਿਨ੍ਦਾਤਿ ਕਿਰਿਯਮ੍ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਤ੍ਤਰੂਪਭੇਦੇਨ ਸਾਧਨਾਨਂ ਚੀਯਮਾਨਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸੋਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸੇਸੋ, ਕੇਸਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਤੁਲ੍ਯ ਬਲਾਨ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.

ਤੁਲ੍ਯਬਲਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਸੁਂ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਮਾਹ.

ਅਨਿਯਤਕ੍ਕਮਯੋਗਪਜ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਕਮੋ ਚ ਯੋਗਪਜ੍ਜਞ੍ਚ, ਅਨਿਯਤਂ ਕਮਯੋਗਪਜ੍ਜਂ ਯੇਸਂ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਤੇਸਂ, ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਤ੍ਥੋਦਾਹਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਏਤ੍ਥਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਗਵਾਦੀਨਂ ਵਿਸੁਂ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨਾਨਯਨਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਤੁਲ੍ਯਬਲਤਾ ਗਵਾਦੀਨਂ ਵੁਤ੍ਤਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਨਯਨਾਭਾਵਾ ਅਨਿਯਤਕ੍ਕਮਤਾ ਗਵਾਦੀਨਂ ਯੁਗਪਦਿ ਨਯਨਾਭਾਵਾ ਅਨਿਯਤ ਯੋਗਪਜ੍ਜਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਅਞ੍ਞਂ ਤਾਦਿਸਮ੍ਪੀ’’ਤਿ. ਅਨੁ ਪਚ੍ਛਾ ਪਧਾਨਾਨੁਰੋਧੇਨ (ਚਯਨਂ) ਅਨ੍ਵਾਚਯੋ, ਤਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਯਤਿ ‘ਯਤ੍ਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਤਦਨੁਰੋਧੇਨਾਤਿ ਤਦਨੁਗੁਣੇਨ, ਉਦਾਹਰਤਿ ‘ਯਥੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ, ਭਿਕ੍ਖਾਗਮਨਮੇਤ੍ਥ ਪਧਾਨਮਨ੍ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਤਾ, ਨੇਤਰਂ ਬਹਿਰਙ੍ਗਤ੍ਤਾ, ਤਂ ਕਰਣੇ ਯਦਿ ਗਾਵੋਪਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਤਾਪ੍ਯਾਨਯਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਤੁ ਗੋਸ੍ਸਾਨਯਨਂ ਭਿਕ੍ਖਾਟਨਮਪੇਕ੍ਖਤੇ, ਨੇਤਰਮਿਤਰਸ੍ਸ… ਵਿਨਾਪਿ ਤੇਨ ਤਦਨੁਟ੍ਠਾਨਤੋ. ਇਤਰਸ੍ਸ ਇਤਰੇਨ ਯੋ ਗੋ ਇਤਰੇਤਰਯੋਗੋ, ਸੋ ਚ ਏਤਾਦਿਸੋਤਿ ਆਹ- ‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.

ਅਵਯਵਪ੍ਪਧਾਨੋ ਚਾਤਿ ਸਾਭਾਵਿਕਾਭਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨਾਪੁਥੁਭੂਤੋ ਚ, ਵੁਤ੍ਤਿਵਯੇਨ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸਦ੍ਦੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋਪੀਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਤ੍ਥੇ ਪਧਾਨਤੋ ਯੁਗਪਦ੍ਯਧਿਕਰਣਵਚਨੇ ਸਤਿ ਚਤ੍ਥ ਸਮਾਸੋਤਿ ਸੋ-ਯਮਧਿਕਰਣ ਸਮੁਦਾਯੋ ਉਭਯਪਦਾਨੁਗਤਉਭਯਤ੍ਥਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਪਿ ਯੁਗਪਦਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਗਯ੍ਹਮਾਨੋ ਕਦਾਚਿ ਉਬ੍ਭੂਤਾਵਯਵਭੇਦੋ ਤੇਨੇਵ ਸਾਭਾਵਿਕਾਭਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨੇਚ੍ਚੇਵਮਵਯਵਪ੍ਪਧਾਨੋ ਚ, ਨਨੁ ਚ ਜਨਨਮਰਣਾਨੀਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਂ ਕਥਮੇਕੇਨਾਭਿਧਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ- ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਸਦ੍ਦੋ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ (ਇਤਰੀ) ਤਰੇਨਾਵਧਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਤੇਨ ਏਕੇਕੋ ਸਦ੍ਦੋ ਏਕੇਕਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾਚਕੋ, ਤਥਾਪਿ ਯਥਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬਹੁਵਚਨਸ੍ਸਞ੍ਞਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਯੁਗਪਦ੍ਯਧਿਕਰਣਵਚਨਤਾ ਹੋਤੀ, ਤਥਾਤ੍ਰਾਪਿ ਬਹੁਵਚਨਸ੍ਸਞ੍ਞਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨ ਏਕੇਨਾਪ੍ਯਭਿਧਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ, ਯਤੋ ਏਵਮਵਯਵਪ੍ਪਧਾਨੋ ਤਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਬਹੁਤ੍ਤਾਤਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵਾਕ੍ਯੇ ਨੇਸਂ [ਵਾਕ੍ਯੇਨੇਵੇਸਂ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਵਿਸੁਂ ਬਹ੍ਵਤ੍ਥਤਾ, ਨ ਹਿ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮਾਨਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਯਤੋ ਵੁਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ ਸਹਭੂਤਾਨਮੇਵੇਸਂ ਵਿਸੁਂ ਬਹ੍ਵਤ੍ਥਤਾ, ਤਤੋ ਤਤ੍ਥ ਵਚਨੀਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੇਦੇਨ ਬਹੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਾਹਰਣਂ ਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਵਸੇਨ ਸਂਹਰਣਂ ਸਮਾਹਾਰੋ, ਸੋ ਚੇਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ ‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.