ਛਟ੍ਠਕਣ੍ਡ
੧. ਵਤ੍ਤ
ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਯੋ ਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸੇਵ. ਏਤੇਨ ਆਧਾਰਮੇਤਂ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਞਾਪੇਤਿ. ਨਹਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸੇਸਨੇ ਕਾਰਣਮਾਹ. ਸੁਤ੍ਤਂਵਿਨਾਤਿਪਰੇਸਂਵਿਯ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ. ਤਾਪਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਯੇਵ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਤ੍ਤੁਮਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੇਸਵਚਨਮਵਬੋਧੇਤਿ. ਏਵਕਾਰੇਨਾ (ਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਵਸਦ੍ਦੇਨ.) ਤਬ੍ਬਿਵਚ੍ਛਾਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਿਚ੍ਛਾ.
ਤਂਸਮੀਪਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਸੁਭਦ੍ਦਵਚਨਾਨੁਸ੍ਸਰਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਮਰਣਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਭਵਸਙ੍ਖਾਤੋ ਚ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੋ, ਤੇ ਵਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਾਤਿ ਤੇਸਮੁਭਿਨ੍ਨਮਾਸਨ੍ਨਾਨਿ ਕਮੇਨ ਅਧਮ੍ਮਦੀਪਨਮਰਣਾਨਿ, ਤੇਨਾਹ-ਦੀਪਨ ਮਰਣਾਨਮਾਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ ‘‘ਤਕ੍ਕਾਲਵਤ੍ਤਮਾਨਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦੀਪਨਮਰਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਤਂਸਮੀਪਤਾਵਿਪਿ ਕਿਰਿਯਨ੍ਤਰਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਂਸਾਮੀਪ੍ਯਂ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਯਥਾ (ਗਙ੍ਗਾਸਮੀਪੋ) ਦੇਸੋ ਗਙ੍ਗਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤਤੋ ‘ਗਙ੍ਗਾਯਂ ਗਾਵੋ’ਤਿ ਸਿਯਾ’’ਤਿ. ਪੁਰੇ ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਕ੍ਖਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰਚਿਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੇਨ, ਤਦੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਮੁਖਯਤਿ ‘ਸਭਾਵਤੋ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਕਿਰਿਯਾਕਾਲੋਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਿਰਿਯਾਕਾਲੋ. ਅਵਸਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਪੁਰੇਪੁਰਾਸਦ੍ਦੇਹਿ ਦੀਪਿਤਅਨਾਗਤਕਾਲਤੋ ਅਵਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਿਰਿਯਾ ਕਾਲੇਤਿ ਦੀਪਨਮਰਣਕਿਰਿਯਾਕਾਲੇ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦੀਪਨਮਰਣਸ੍ਸ. ਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਯੇਵ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸੇਸੋ. ਅਨੇਨਾਤਿ ਪੁਰੇਚ੍ਚਾਦਿਵੁਤ੍ਤਿਵਚਨੇਨ. ਪੁਰੇਪੁਰਾਸਦ੍ਦੇਹਿ ਅਨਾਗਤਕਾਲਾਵਗਮੇ ਸਤਿ ਦਿਪ੍ਪਤਿ ਮਰਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੀਪਨਮਰਣਕਿਰਿਯਾਕਾਲੋ ਮੁਖ੍ਯੇ ਤਦਾ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿਆਹ- ‘ਮੁਖ੍ਯਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਮਾਹੇ’ਤਿ. ਪੁਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਤਰਮੁਪਨੀਤਂ ਕਾਲੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੇਨ, ਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਮੁਖਮਾਵਤ੍ਤਯਤਿ ‘ਅਨਾਗਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਕਾਲਬ੍ਯਤ੍ਤਯੋਤਿ ਕਾਲਾਤਿਵਤ੍ਤਨਂ, ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਅਨਾਗਤਕਾਲੇਪਿ ਬਾਹੁਲਕਾਤ੍ਯਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਦੇਵ ਸਮਤ੍ਥੇਤਿ ‘ਭਵਨ੍ਤੇਵ’ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਤ੍ਯਾਦਯੋਤੀਮਿਨਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਆਖ੍ਯਾਤਿਕਾਨਂ ਗਹਣਂ. ਲਸ੍ਸ ਦੀਘੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਸਹਭਾਵਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੩. ਨਾਮੇ
ਪਟਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਅਨਾਗਤਵਚਨਂ, ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤਰਮ੍ਪਨ ਭੂਤੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਸਿ, ਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਕਰਿ, ਚੇਤੇ ਸ੍ਸਸੀਤਿ ਚੇਤਿਤਾ ਅਸਿ, ਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਸੀਤਿ ਭੁਞ੍ਜਿਤਾ ਅਸਿ. ਅਨੋਕਪ੍ਪਨਾ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਾ. ਅਮਰਿਸਨਂ ਅਕ੍ਖਮਾ. ਇਮਿਨਾਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਿਵਚਨੇ ਉਪਪਦੇ ਕੋਧਾ ਸਦ੍ਧਾਸੁ ਗਮ੍ਮਮਾਨੇਸ੍ਵ-ਸਤੀਪਿ ਵਚਨਨ੍ਤਰੇ ਇਮਿਨਾਵ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨੇਨ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਗਰਹਾਵਮਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਵਚਨਂ. ਤਥਾਹਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਗਰਹਾਵਗਮਮੇਵ ਸਮਤ੍ਥੇਤਿ. ਅਤ੍ਥਿਨਾਮ ਈਦਿਸਨ੍ਤਿ [ਅਤ੍ਥਿਨਾਮਾਤਿ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਆਭਿਦੋਸਿਕਸ੍ਸ ਕੁਮ੍ਮਾਸਸ੍ਸ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੇ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਤਂ ਅਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤੋ ਅਮਰਿਸਨ੍ਤੋ ਏਵਂ ਵਦਤਿ. ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਮਞ੍ਞੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਤੇਨਾਹ- ‘ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਮਪੀ’ਤਿ [ਈਦਿਸਮ੍ਪੀਤਿ] ਆਦਿ. ਯੋਪੀਤਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸੋਪੀਤਿ ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਥੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਥੋ ਵਕ੍ਖਮਾਨਪਕ੍ਖਤ੍ਤਯੇਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿਨਾਮ ਤਾਤਾਤਿ ਏਤ੍ਤਕੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਠਮੋ ਅਤ੍ਥਿਨੁਖੋਚ੍ਚਾਦਿਕੋ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਸਦ੍ਦਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਚ, ਦੁਤਿਯੋ ਅਤ੍ਥਿਨੁਖੋਚ੍ਚਾਦਿਕੋ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਸਦ੍ਦਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਚ ਤਤਿਯੋ ਅਤ੍ਥਿਮਞ੍ਞੇਚ੍ਚਾਦਿਕੋ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਚ ਵਚਨਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ ਕਥਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯਾਹ- ‘ਸੋਪਨਾ’ਤਿਆਦਿ. ਇਮਿਨਾਤਿ ‘ਅਤ੍ਥਿਯੇਵਿਹਾਪਿ ਨਿਨ੍ਦਾਵਗਮੋ’ਤਿ ਵਚਨੇਨ. ਠਾਨਭੋਜਨੇ ਗਰਹਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਕ੍ਕਤਾਨੁਸਾਰੇਨ. ਨਿਸ੍ਸਾਯਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਯਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਤਂ ਠਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਾਯ.
੪. ਭੂਤੇ
ਕਿਰਿਯਾਰੂਪੇਤਿ ਕਿਰਿਯਾਸਭਾਵੇ, ਏਵਮਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪੀਤਿ ਅਗਮਿ ਅਗਮਿਤ੍ਥਾਤੀਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਗਮੁਂ ਇਚ੍ਚਾਦਿਕੇ ਅਗਮੋਚ੍ਚਾਦਿਕੇ ਚ. ਅਨੁਦਰਾ ਅਲੋਮਿਕਾਤਿ ਸਨ੍ਤਮਪ੍ਯੁਦਰਾਦਿਕਂ ਮਹਤ੍ਤਾਭਾਵਪਟਿਪਾਦਨਾਯ ਬਹੁਤ੍ਤਾ ਭਾਵਪਟਿਪਾਦਨਾਯ ਚ ਨ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੀਯਤੇ.
੫. ਅਨ
ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਵਕ੍ਖਮਾਨਲਕ੍ਖਣੋ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਵਕ੍ਖਮਾਨਲਕ੍ਖਣੋਤਿਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੇਨ ‘‘ਆਞਾਯ੍ਯਾ’’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਲਕ੍ਖਣੋ. ਅਨ੍ਤੋਕਤ੍ਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਭਿਵਿਧਿਮ੍ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਮਾਹ. ਅਹਰੁਭਯਤਡ੍ਢਰਤ੍ਤਂ ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਾਸਦ੍ਦੋ ਪਕ੍ਖਨ੍ਤਰੇ. ਅਡ੍ਢਰਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਭਾਗੋ-ਤ੍ਰ ਵਤ੍ਤੁਮਿਟ੍ਠੋ, ਅਹੋ ਚ ਤਸ੍ਸ ਅਡ੍ਢਰਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਸ੍ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤ੍ਥਮਾਹ- ‘ਅਤੀਤੇਚ੍ਚਾਦਿ. ਉਭਯਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਵਰਤਿ‘ਅਯ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਪਞ੍ਚਯਾਮੋਤਿ ਅਤੀਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਪਞ੍ਚਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਿਨਾਡਿਕਾਧਿਕਘਟਿਕਾਤ੍ਤਯਂ ਅਨਾਗਤਾਯ ਪੁਰਿਮਪਞ੍ਚਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਿਨਾਡਿਕਾਧਿਕਘਟਿਕਤ੍ਥਯਞ੍ਚੇਤਿ ਅਡ੍ਢਾਧਿਕਸਤ੍ਤਘਟਿਕਾਪਰਿਮਾਣੋ ਏਕੋ ਯਾਮੋ ਅਹਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਪਞ੍ਚ ਯਾਮਾ ਪਹਾਰਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਯਾਮੋ.
ਗਤਾਯਪਚ੍ਛਿਮੋ ਯਾਮੋ, ਪਚ੍ਛਿਮਦ੍ਧਮਿਮਸ੍ਸ ਵਾ;
ਪਹਾਰੋ-ਨਾਗਤਾਯਾਦੀ, ਤਦਦ੍ਧਮਪਿ ਵਾ ਤਥਾ.
ਵੁਤ੍ਤਕਾਲਾਵਧਿ ਮਜ੍ਝੋ, ਕਾਲੋ ਸੋ-ਜ੍ਜਤਨੋ ਮਤੋ;
ਤਨ੍ਨਿਸੇਧੇਨ ਯੋਤ੍ਵਞ੍ਞੋ, ਸੋ-ਨਜ੍ਜਤਨੋ ਮਤੋ.
ਅਗਮਤ੍ਥਾਤਿਆਦੀਸੁ ਅਈਸ੍ਸਆਦੀਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸਾਭਾਵਾ ਨ ਇਞ. ਬ੍ਯਾਮਿਸ੍ਸੇਪੀਤਿ ਅਜ੍ਜਤਨਮਿਸ੍ਸੇਪਿ ਭੂਤੇ. ਨਞ੍ਸਮਾਸਨਿਸ੍ਸਯੇ ਬ੍ਯਾਮਿਸ੍ਸੇ ਯਥਾ ਪਪ੍ਪੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ- ‘ਪਰਿਯੁਦਾਸੇਤਾਵੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਅਜ੍ਜਤਨਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਬ੍ਯਾਮਿਸ੍ਸੇ ਅਜ੍ਜਤਨਭਾਗੀਨਿਸ੍ਸਯੋ. ਅਤ੍ਥੁਤਿ ਪਞ੍ਹੇ ਤੁ ਤਦਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਬ੍ਯਾਮਿਸ੍ਸੇਯੇਵ ਤਤੋ ਅਜ੍ਜਤਨਤੋ ਇਤਰਾਨਜ੍ਜਤਨ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਤਿ ਬ੍ਯਾਮਿਸ੍ਸਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਭੂਤਕਾਲੇ. ਪਸਙ੍ਗੋਤਿ ਆ ਞੁਆਦੀਨਂ ਪਸਙ੍ਗੋ. ਅਜ੍ਜਹਿਯ੍ਯੋਵਾਤਿ ਬ੍ਯਾਮਿਸ੍ਸਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੬. ਪਰੋ
ਸਮਾਸੋਤਿ ਛਟ੍ਠੀਸਮਾਸੋ ਕਾਰਕਸਮਾਸੋ ਵਾ. ਨਿਪਾਤਨਤਾ ਚਾਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਤੋਤਿ. ਏਤਞ੍ਚਾਤਿ ਪਰੋਕ੍ਖੇਤਿ ਏਤਞ੍ਚ. ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਪਾਧਿ ਵਿਸੇਸਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥੋਪਾਧਿ, ਤਸ੍ਸ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥੋਪਾਧਿਨੋ ਭੂਤਾ ਨਜ੍ਜਤਨਸ੍ਸ ਸਾਧਨਦ੍ਵਾਰੇਨ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਨ ਤੂਜੁਕਂਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਨੋਜੁਕਂ ਵਿਸੇਸਨਂ ਤ੍ਯਾਹ ‘ਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਜ੍ਜਾਭਾਵਾ’ਤਿ. ਤਮੇਵ ਫੁਟਯਿਤੁਮਾਹ- ‘ਤਥਾਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਸਾਧਿਯਮਾਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਸਾਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਂ ਬੋਧੇਤਿ. ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ. ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਵਿਸਯੋ ਯੇਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਤੇ ਸਮ੍ਭਾਵੋ ਤਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ. ਨੇਤਿ ਪਟਿਸੇਧੇ, ਸਾਧਨਦ੍ਵਾਰੇਨ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਜ੍ਜਸਬ੍ਭਾਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੋਸਾ ਭਾਵਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਯਸ੍ਸਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇ. ਕਾਰਕਾਨਂ ਸਤ੍ਤਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਸਾਪਿ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾ ਵਾਤਿ ਚੋਦੇਤਿ ਨਨੁਚੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਅਸਤ੍ਤੋਤਿ ਅਸਮਤ੍ਥੋ.
ਅਤ੍ਤਾਨਾਮ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖੋਤਿ ਤਬ੍ਬਿਸਯੇ ਅਮ੍ਹਕਾਰਕਸ੍ਸ ਵਿਧਾਨਮਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੇਨ, ਤਮੁਪਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਨਨੁਚੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਤ੍ਤਬੋਧਨੀਯਾਪਿ ਹਿ ਕਿਰਿਯਾ ਯਦਾ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕ੍ਖੇਪਤੋ ਨੋਪਲਕ੍ਖੀਯਤੇ, ਤਦਾਯਂ ਪਰੋਕ੍ਖਾ ਭਵਤਿ, ਤੇਨੁਤ੍ਤਮਵਿਸਯੇਪਿ ਪਰੋਕ੍ਖਭਾਵੋ ਤਸ੍ਸਾ ਭਵਤ੍ਵੇਵ. ਜਾਗਰਤੋਪਿ ਯਦਾ ਮਦਾ ਮਨੋਬ੍ਯਾਤਙ੍ਗਤੋ ਅਨੁਪਲਦ੍ਧਿ, ਤਦਾਪਿ ਭਵਤ੍ਯੇਵੇਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਸਤ੍ਤਵਚਨਂ. ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਾਲੇਤਿ ਕਿਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਾਲੇ, ‘ਸੁਤ੍ਤੋ-ਹਂ ਕਿਂ ਵਿਲਲਾਪ, ਮਤ੍ਤੋ-ਹਂ ਕਿਂਵਿਲਲਾਪੇ’ਤਿ ਇਦਮਤ੍ਰੋਦਾਹਰਣਂ. ਚਿਤ੍ਤ ਚਿਕ੍ਖੇਪਵਿਸਯਪ੍ਪਦਸ੍ਸਨਾਯੇਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਵਚਨਂ.
੭. ਏਯ੍ਯਾ
ਏਯ੍ਯਾਦੋਤੀਮਿਨਾ ਏਯ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਥੋ ਗਹਿਤੋਤਿ ਬੋਧੇਤੁਂ ਯੇਨੇਚ੍ਚਾਦਿਕਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਤਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਵਿਸਯਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਯਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਯ੍ਯਾਦੀਨਂ. ਵਿਸਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘ਹੇਤੁਫਲੇਸ੍ਵਿਚ੍ਚਾਦਿਕੋ’ਤਿ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਪਞ੍ਹਪਤ੍ਥਨਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ. ਅਥਾਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣਾਭਾਵੇ ਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਲਬ੍ਭਤਿਚ੍ਚਾਹ- ‘ਕ੍ਰਿਯਾਤਿ ਪਤ੍ਤਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਆਦਿ. ਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਰਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇਨਾਤਿ ਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਖਾਤਅਤ੍ਥਮੁਖੇਨ, ਪਕਤਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤਾਤਿ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾਧਿਕਾਰਤੋ ਅਧਿਕਤਸ੍ਸ ਧਾਤੁਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਅਤਿਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਧਿਕਤਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਂ, ਵਿਸੇਸਨਞ੍ਚ ਹੋਨ੍ਤਂ ਨੋਜੁਕਂ ਭਵਿਤੁਮਰਹਤਿ ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇਨ, ਤਥਾਹਿ ਅਤਿਪਤਨਂ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਯਾਯ ਹੋਤਿ, ਨ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਯੁਜ੍ਜਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤਿਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿਵੁਤ੍ਤੇਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿ ਯਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਂ ਹੋਨ੍ਤਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਰਣਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਧੁਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋਪਨਿਪਾਤਤੋਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਕਾਰਣਵੇਕਲ੍ਲਤੋਵਾਤਿ ਹੇਤੁਮਤੋ ਫਲਸ੍ਸ ਯੋ ਹੇਤੁ ਤਸ੍ਸ ਵਿਕਲਤ੍ਤੇਨ. ਤਤ੍ਰੇਤੀਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਿਸਯੇਤਿ. ਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਦਿ ਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਂ. ਲਿਙ੍ਗਤੋਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ. ਗਮਕੇਨ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਗਮ੍ਮਾਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਬੁਜ੍ਝਨਕਾਲਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਕਾਲੋ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਆਹ- ‘ਵਤ੍ਤਮਾਨਤਾਯ ਬ੍ਯਤਿਕ੍ਕਮਾ’ਤਿ. ਤਦੇਵ ਫੁਟਯਤਿ ‘ਸਮਕਾਲ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਸਮਕਾਲਨ੍ਤਿ ਏਕਕ੍ਖਣੇ. ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾ ਤਦਵਸਿਟ੍ਠਾਤੀਤਾਨਾਗਤੇਸ੍ਵੇਯ੍ਯਾਦੀਨਮ੍ਭਾਵੋ (ਅਞ੍ਞਥਾ) ਨੁਪਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ‘ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਤਿਆਦਿ.
ਲਿਙ੍ਗੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਗਮਨੇ ਸਤਿ ਸਕਟਿਸ੍ਸਾਪਰਿਯਾ ਭਵਨਦਸ੍ਸਨਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਗਮਨਸ੍ਸ ਸਕਟਾਪਰਿਯਾਭਵਨਹੇਤੁਤ੍ਤੇ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਗਮਨਸ੍ਸਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਞ੍ਞਤੋ ਗਮਨਾਦਿ ਲਿਙ੍ਗਂ. ਸਕਟਾ ਕਿਰਿਯਾਭਵਨਾਤਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਕਟੇ ਗਰੁਭਾਰਾਰੋਪਨਾਦਿ ਲਿਙ੍ਗਂ. ਪਠਮਵਯੇ ਅਰਹਤ੍ਤਭਵਨਂ ਤਂਹੇਤੁਭੂਤਞ੍ਚ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਰੇਸਂ ਪਠਮਵਯੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਲਿਙ੍ਗੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿ ਘਰਕਮ੍ਮਬ੍ਯਾਵਟਤਾਦਿਲਿਙ੍ਗੇਨ, ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿਪਤ੍ਤਿ ਚ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ [ਭਾਵਵਿਰਹੇਨ (ਪੋਤ੍ਥਕੇ)] ਲਿਙ੍ਗੇਨਾਵਸੀਯਤੇਤਿ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਭੂਤ ਕ੍ਰਿਯਾਤਿਪਤ੍ਤਿ ਪਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਯਦਿ ਪਨੇਵਮਭਿਞ੍ਞਾਲਾਭੀ ਪਯੁਞ੍ਜਤਿ ਤਦਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਞਾਣੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਪਯੁਞ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਲਿਙ੍ਗਤੋਵਸੀਯਮਾਨਾਯਨ੍ਤਿ ਪਨ ਬਾਹੁਲ੍ਲੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੮. ਹੇਤੁ
ਨਿਚ੍ਚਭਵਨਂ ਹੇਤੁ (ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ) ਹੇਤੁਫਲਭਾਵੋਯੇਵੇਤ੍ਥ, ਨਾਤਿ ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋਦਾਹਰਣਵਸੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਯ੍ਯਾਦੀਨਮ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨ. ਹੇਤੁਫਲਾਨਂ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਫਲਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਹਨਨਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਏਵਂ ਹੇਤੁਫਲਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਸਬ੍ਬਕਾਲੇ ਚ ਵਿਧਾਨਤੋ ਏਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਪਿ ਪਪ੍ਪੋਤੀਤਿ ਭਾਵੋ. ਸੋ ਚ ਹੇਤੁਹੇਤੁਮਨ੍ਤਭਾਵੋ ਚ.
੯. ਪਞ੍ਹੇ
ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਦਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਞ੍ਹੋਤਿ ਪੁਰਿਮਂ ਪਦਂ, ਸਮ੍ਪੁਚ੍ਛਨਾਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਦਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਮੇਚ੍ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪੁਚ੍ਛਨਾ ਸਮ੍ਪੁਚ੍ਛਨਾ, ਯਾਚਨਂ ਦੇਹੀ ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਾਚਨਮਤ੍ਥਂ, ਇਟ੍ਠਸ੍ਸਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤ੍ਥਨਮਿਟ੍ਠਾਸਿਂਸਨਂ. ਪਤ੍ਤਕਾਲਵਸੇਨ ਚ ਵਿਸਯਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਯ ਪੀਤਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਤ੍ਤਕਾਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿਨਾ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਂਤਂਕਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨੇ ਕਾਰਣਭੂਤਸ੍ਸ. ਵਿਧਿ ਨਾਮ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕ ਨਿਮਨ੍ਤਣਾਮਨ੍ਤਣਾਜ੍ਝੇਸਨਪੇਸਨਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਨੁਞ੍ਞਾਪਤ੍ਤਕਾਲੇਸੁ ਚ ਪਞ੍ਚਮੀ ਵਿਹਿਤਾ ਪਰੇਹਿ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸਤ੍ਤਮੀ. ਇਧ ਪਨ ਤੇ ਦ੍ਵੇਪਿ ਵਿਧਿਵਿਸੇਸਾਯੇਵਾਤਿ ਵਿਧਿਮ੍ਹਿ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ ਏਯ੍ਯਾਦਿਂ ਵਿਧਾਤੁਂ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੇਨ, ਤਦਿਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਆਹ- ‘ਅਨੁਞ੍ਞਾਪਤ੍ਤਕਾਲੇਸੁਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਵਿਧਿਪ੍ਪਤੀਤਿਮੇਵ ਪਕਾਸੇਤਿ ‘ਏਵਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤੋਪਿ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋਪਿ ਕਿਰਿਯਾਸੁ ਬ੍ਯਾਪਾਰੇਤਿਯੇਵਾਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਰਣਮ੍ਪਤੀਤਿਤੋਤਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਪੇਸਨੇਪਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣਞ੍ਞੂਨਂ ਸਤ੍ਤਮੀਵਿਧਿਚ੍ਛਿਤੋਤਿਵੁਤ੍ਤਿਕਾਰੇਨ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਪੇਸਨੇ ਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਸਮੂਲਤਨ੍ਤਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਦ੍ਦਿਕਾਨਂ ਸਤ੍ਤਮੀਵਿਧਿਵਿਧਾਨਮੂਲੇਨ ਸਮੂਲਤਂ. ‘‘ਅਨੁਮਤਿਪਰਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੇਸੁ ਸਤ੍ਤਮੀ’’ਤਿ (੩-੧-੧੧) ਕਚ੍ਚਾਨਸੁਤ੍ਤਂ. ਕਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤੋ ਪਰਸ੍ਸ ਅਨੁਜਾਨਨਂ ਅਨੁਮਤਿ, ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਂ ਨਿਰੂਪਨਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪੋ ਹੇਤੁਫਲਕਿਰਿਯਾ ਸਮ੍ਭਵੋ ਚ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਮਤ੍ਯਤ੍ਥੇ ਚ ਪਰਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੇ ਚ ਸਤ੍ਤਮੀਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਿਧਿਨਿਮਨ੍ਤਣਾਮਨ੍ਤਣਾਜ੍ਝੇਸਨ ਪਤ੍ਥਨਾਪਤ੍ਤਕਾਲੇਸੁ ਚ.
੧੦. ਤੁ ਅਨ੍ਤੁ
ਉਦਾਹਟਾਤਿ ਗਚ੍ਛਤੁ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁਆਦਿਨਾ ਉਦਾਹਟਾ. ਦਦਾਤੂਤਿ ਯਾਚਨੇ.
੧੧. ਸਤ੍ਯ
ਅਰਹਤ੍ਥੇ ਚਾਯਮੇਵ ਪਯੋਗੋ, ਤੇਨ ਭਵਂ ਖਲੁ ਰਜ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯ ਭਵਂ ਅਰਹੋਤਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
੧੨. ਸਮ੍ਭਾ
ਯੋਗ੍ਗਤਾਜ੍ਝਵਸਾਨਨ੍ਤੀਮਸ੍ਸਾਤ੍ਥਪਦਂ, ਸਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਹਨਨ੍ਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਹਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਯੋਗਾਨੁਸਾਰਿਤਂ ਦੀਪੇਤੀ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਗਮ੍ਮਮਾਨੇਤਿ ਸਮ੍ਭਾਵੇਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਭ੍ਵਾਦਿਧਾਤੂਹਿ ਅਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਪਿ ਗਮ੍ਯਮਾਨੇ. ਉਦਾਹਟਂ ‘ਅਪਿਪਬ੍ਬਤਂ ਸਿਰਸਾ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ. ਮਹਾਬਲਤਾਯ ਹਤ੍ਥਿਹਨਨੇ ਅਲਮਤ੍ਥਵਿਸਯੇ ਸਮ੍ਭਾਵਨੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਅਲਂ ਸਦ੍ਦੋ-ਤ੍ਰਾਲਮਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਯੋ ਹਨਿਸ੍ਸਤਿ. ਧਾਤੁਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਭ੍ਵਾਦਯੋ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਸਞ੍ਞਾਯ ਵਾ. ਉਦਾਹਟਨ੍ਤਿ ਭੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਭਵਂ ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ.
੧੩. ਮਾਯੋ
ਸੂਤਿ ਮਾਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਸਦ੍ਦੋ. ਏਤ੍ਥ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਉਦਾਹਰਣੇ. ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ ਮਾਸਦ੍ਦੋਤਿ ਸੇਸੋ. ਆਰਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਵਨਗਮਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਨ੍ਤੋਭੂਤਣ੍ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਣਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਭਾਵੇਪਿ ਅਤ੍ਤਨਿ ਅਨ੍ਤੋਭੂਤਣ੍ਯਤ੍ਥ ਧਾਤੁਤੋ. ਈਆਦੀਨਂ ਆਆਦੀਨਞ੍ਚ ਸਕਕਾਲੋਨਾਮ ਭੂਤੋ ਕਾਲੋ. ਧਾਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵੋ, ਤੇਨਾਹ- ‘ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਿਸੇਸਨ ਵਿਸੇਸ੍ਸਭਾਵਲਕ੍ਖਣੇ’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਖ੍ਯਾਤ ਵਾਚ੍ਚੋਤ੍ਥੋ ਵਿਸੇਸ੍ਸੋ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਵਾਚ੍ਚੋ ਵਿਸੇਸਨਂ.
ਇਟ੍ਠੋਤਿ ਪਰੇਸਮਿਟ੍ਠੋ. ਜਾਨਨਤ੍ਥਵਸੇਨ ਗਮਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਗਮਨਤ੍ਥਾ ਕਮ੍ਮਕਾ’’ਤਿ (੫-੫੯) ਸੁਤ੍ਤੇ ਗਮਨਤ੍ਥਸਦ੍ਦੇਨ ‘ਯੇ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥਾ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਤ੍ਥਾ’ਤਿ ਜਾਨਨਤ੍ਥੋਪਿ ਗਹਿਤੋਤਿ ਏਵਂ ਗਹਿਤਜਾਨਨਤ੍ਥਵਸੇਨ ਗਮਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਭਿਮਤਾਨਿ ਪਾਣਿਨਿਯਾਨਂ. ਤਥਾ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸਤ੍ਥਮਾਹ- ‘ਅਨਨ੍ਤਰੇਨ ਗਤਤ੍ਥ’(ਨ੍ਤਿ ਅਨ)ਨ੍ਤਰੇ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਭਿਮਤੋਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯਾਨਮੇਵ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸਮੁਚ੍ਚਯਂ ਵਤ੍ਤੁਮਾਹ- ‘ਸਮੁਚ੍ਚਯੋ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਥਾਤ੍ਰ ਕਥਮਨੇਕਾਸਂ ਕਿਰਿਯਾਨਂ ਚੀਯ ਮਾਨਤਾ ਯਾਵਤਾ ਏਕਾਵਾਟਨਕਿਰਿਯਾਜ੍ਝਯਨਕਿਰਿਯਾ ਚੇਤ੍ਯਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਸਾਧਨਭੇਦਨੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਮਠਾਦਿਸਾਧਨਾਨਮ੍ਭੇਦੇਨਾਟਨ ਕਿਰਿਯਾਯਪਿ ਭੇਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਕ੍ਕਿਰਿਯਾਪ੍ਪਧਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਾ ਲਵਨਕਿਰਿਯਾ ਪਧਾਨਮਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ. ਯੋ- ਯਮਞ੍ਞੇਪਿ ਨਿਯੋਜੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਕਿਰਿਯਂ ਕਰੋਤਿ ਸੋ ਨਾ-ਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਪਧਾਨੇ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਤਕ੍ਕਿਰਿਯਾਪ੍ਪਧਾਨੇਯੇਵੇਤਿ.
੧੪. ਪੁਬ੍ਬ
ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਰੂਪਤ੍ਤਾ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਤਦਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਾਕ੍ਯੇਕਦੇਸਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤਿਅਨ੍ਤਿ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ’’ਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਵਾਕ੍ਯਾਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘ਵਾਕ੍ਯੇਕਦੇਸੇਹੀ’ਤਿ. ਅਤੋਯੇਵਮਾਹ-ਵਾਕ੍ਯਾਵਯਵੋਪਰੋ-ਧੁਨਾ ਕਰੀਯਤੇ’ਤਿ. ਵਿਧਿਵਾਕ੍ਯਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਨਿਯਮਵਾਕ੍ਯਤ੍ਤਂ ਦਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਅਥਵਾ ਨਿਯਮਤ੍ਥਮਿਦਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨ’ਨ੍ਤ੍ਯਾਹ. ਨਿਯਮਸੁਤ੍ਤਤ੍ਤਮੇਵ ਫੁਟਯਤਿ ‘ਤੇਹਿ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਹੀਤਿ ‘‘ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤਿ ਅਨ੍ਤਿ’’ਚ੍ਚਾਦੀਹਿ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ. ਇਮਿਨਾਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਪਰਾ’’ਦਿਨਾ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ. ਨਨੁ ਤੁਮ੍ਹਾਮ੍ਹਸੇਸੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਤਕੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ‘ਤੁਮ੍ਹਾਮ੍ਹਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯੇਸੁ ਤਦਞ੍ਞਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯੇਸੁ ਚ ਕਾਰਕੇਸੂ’ਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ ਕੁਤੋ ਗਮ੍ਯਤੇ ਯੇਨੇਵਂ ਵਿਵਟਂਤ੍ਯਾਹ- ‘ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਕਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਿਧਾਨਞ੍ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ.
ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਾਨਮੇਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਭਾਵਂ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ- ‘ਤੁਮ੍ਹਾਮ੍ਹਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤ੍ਤਾਭਾਵਾ’ਤਿ. ਅਸਤ੍ਵਭੂਤਾਯੇਚ੍ਚਾਦਿਕਮੇਕਵਚਨ ਸਮ੍ਭਵੇ ਕਾਰਣਂ, ਤੁਮ੍ਹਾਮ੍ਹੇਚ੍ਚਾਦਿਕਨ੍ਤੁ ਪਠਮਪੁਰਿਸਸਮ੍ਭਵੇ. ਤੁਮ੍ਹਾਮ੍ਹਸੇਸੇਸੁ ਹੋਨ੍ਤਾ ਮਜ੍ਝਿਮੁਤ੍ਤਮਪਠਮਾ ਕਥਂ ਭਾਵਾਦੀਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ ਕਥਞ੍ਚ ਤੁਮ੍ਹਾਮ੍ਹਾਦਿਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਸ੍ਸ ਕਾਰਕਤ੍ਥਸ੍ਸਾਖ੍ਯਾਤੇਨ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਿਤੇਨ ਸਞ੍ਞਾਵਿਭਤ੍ਤਾ ਤੁਮ੍ਹਾਮ੍ਹਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗਾਭਾਵੋਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਤਂਦਾਨਿ ਵਿਵਰਨ੍ਤੇਨ ‘ਯਦਿ ਭਾਵਾਦੀਸੁ ਮਾਨਾਦਯੋ ਨ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇ ਤਦਾਮਾਨਾਦੀਸੁ ਪਰੇਸੁ ਭਾਵਾਦੀਸੁ ਕ੍ਯਲਾਦੀਨਂ ਵਿਧਾਨਮੇਵ ਨੋਪਪਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯੇਨ ਤੁਮ੍ਹਾਦੀਸੁ ਕਾਰਕੇਸੁ ਮਜ੍ਝਿਮਾਦੀਨਂ ਭਾਵੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਤੇਨੇਵ ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਕਾਰਕਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਿਤੇਨਾਖ੍ਯਾਤੇਨ ਸਞ੍ਞਾਪਿਤਤ੍ਤਾ ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਸ੍ਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿਕਮਾਰਦ੍ਧਂ. ਯਜ੍ਜੇਵਂ ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋਯੇਵ ਨ ਸਿਯਾ ਚ੍ਚਾਹ- ‘ਯਜ੍ਜੇਵ ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਰਿਹਾਰਮਾਹ- ‘ਸਸਦ੍ਦੇਨਾ’ਤਿ. ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਇਚ੍ਚਨੇਨਾਭਿਹਿਤਮੇਵ ਬਹੁਤ੍ਤਂ ਬਹਵੋਤਿ ਵਚਨੇਨਾਨੁਜ੍ਜਤੇ. ਵਚਨਾਭਾਵੇ ਕਥਂ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਂਤ੍ਯਾਹ- ‘ਅਨੁਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਨੁਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿਅਨੁਵਦਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਗਚ੍ਛਤਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ.
ਅਨੁਵਾਦੇਨਾਤਿ (ਤੁਮ੍ਹਾਦਿ) ਅਨੁਵਾਦੇਨ. ‘‘ਨਾਮਮ੍ਹਿ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣੇ ਪਠਮੋ’’ਤਿ (੩-੧-੫) ਕਚ੍ਚਾਨਵਚਨਂ, ਤੇਨਾਹ- ‘ਤੇਨੇਵਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਾ ਹਿ ‘ਤਯਾਪਚ੍ਚਤੇ’ਚ੍ਚਾਦੋ ਨ ਭਵਤਿ. ਤਥਾਹਿ ਤਯੇਚ੍ਚੇਤਂ ਕਤ੍ਤੁਵਾਚੀ ਪਚ੍ਚਤੇਚ੍ਚੇਤਂ ਕਮ੍ਮਵਾਚੀ ਕਮ੍ਮੇ ਆਖ੍ਯਾਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯ ਵਿਧਾਨਤੋ.
‘ਏਹਿ ਮਞ੍ਞੇ ਰਥੇਨ ਗਮਿਸ੍ਸਸੀ’ਤਿ ਪਾਣਿਨਿਯਾਤਿਮਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨਕ੍ਕਮੋ (ਨਿਰਸ੍ਸ) ਤੇ ‘ਪਰਿਹਾਸੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਮਞ੍ਞਤਿਸ੍ਸ ਪਯੋਗੇਤਿ ਉਪਪਦਵਸੇਨ ਮਨਧਾਤੁਸ੍ਸ ਪਯੋਗੇ. ਧਾਤੁਮ੍ਹਾਤਿ ਗਮਿਆਦਿਤੋ. ਉਤ੍ਤਮ ਪੁਰਿਸੇਕਵਚਨੇ ਪਤ੍ਤੇਤਿ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪਤ੍ਤੇ. ਮਜ੍ਝਿਮੋਭਿਮਤੋਤਿ ਗਮਿਸ੍ਸਸੀਤ੍ਯਭਿਮਤੋ. ਮਜ੍ਝਿਮੇ ਪਤ੍ਤੇਤਿ ਮਞ੍ਞਸੇਤਿ ਪਤ੍ਤੇ, ਉਤ੍ਤਮੇਕਵਚਨ ਮਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞੇਤਿਟ੍ਠਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਮਞ੍ਞਸੇ ਤ੍ਵਂ ਰਥੇਨ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਮਞ੍ਞੇ ਤ੍ਵਂ ਰਥੇਨ ਗਮਿਸ੍ਸਸੀਤਿ ਭਵਤੀਤਿ (ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ). ਏਹਿ ਮਞ੍ਞੇਚ੍ਚਾਦਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ. ਯਥਾਸਵਿਸਯੇਵਮਜ੍ਝਿਮੁਤ੍ਤਮਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੁਪਦਸ੍ਸਯਮਾਹ- ‘ਏਵਮੇਤ੍ਥਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਪਰਾਭਿਮਤਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ ਆਹ- ‘ਨਤ੍ਵੇਵ’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਥੋਚ੍ਚਤੇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਰਾਧਿਪ੍ਪਾਯਮਾਹ- ‘ਯਦੇ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
ਯਦੇਵਮਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ‘ਮਞ੍ਞਸੇ ਤ੍ਵਂ ਰਥੇਨ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’ਤਿ ਯਦਾ ਏਵਮਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਕਰੀਯਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਚੇਵਮਨੁਗਤੋਤਿ ‘ਮਞ੍ਞੇ ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਰਥੇਨ ਗਚ੍ਛਸਿ’ਚ੍ਚੇਵਂ ਸੋ ਚ ਪਯੋਗੋ ਅਨੁਗਤੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਨਾਯਾਤਿ ‘ਮਞ੍ਞਸੇ ਤ੍ਵਂ ਰਥੇਨ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’ਤਿ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਨਾਯ.
੧੫. ਆਈ
ਤੇਨਚਾਤਿ ਸਮਾਸਿਤਤ੍ਤੇਨ ਚ,ਸ੍ਸਤ੍ਯਾਦੀਨਮਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਤੇਸਂ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾ ਆਈਸ੍ਸਾਦੀਸੂਤਿ ਨ ਸਮਾਸੇਨ ਵਦੇਯ੍ਯ.
੧੭. ਭੂਸ੍ਸ
ਕਤਾਕਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੀਯੋ ਵਿਧਿ ਸੋ ਨਿਚ੍ਚੋ-ਨਿਚ੍ਚਾ ਬਲਵਾਤਿ ਪਠਮਂ ਵੁਕ ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ- ‘ਕਤਾਕਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗਿਤ੍ਤਾ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
੧੮. ਪੁਬ੍ਬ
ਅਆਦ੍ਯਪੇਕ੍ਖੇਤਿ ਅਆਦੀਸੂਤਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਅਆਦ੍ਯਪੇਕ੍ਖੇ.
੨੩. ਕਰ
ਨਨੁ ਚ ‘ਸੋਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕ੍ਵਚਿ ਵਿਕਰਣਾਨ ‘‘ਮਿਚ੍ਚੇਵ (੫-੧੬੧) ਲੋਪੋ ਸਿਯਾਤਿ ‘ਕਰਸ੍ਸ ਕੁ’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯਾਹ- ‘ਕ੍ਵਚਿ ਵਿਕਰਣਾਨਂ ਤ੍ਯਾਦਿ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਪਯੋਗਾਨੁਸਰਣਾ ਪਯੋਗਾਨੁਸਰਣਂ ਵਿਨਾ ਓਲੋਪੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
੨੫. ਹਾਸ੍ਸ
ਕਾਰਿਯਂ ਆਹਙ੍ਸਙ੍ਖਾਤਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਕਾਰਿਯੀ, ਤੇਨ ਅਪਰੋ ਕਾਰਿਯੀ ਹਞ੍ਞਤਿ ਹਿਂਸੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਹੋਸ੍ਸੇਹੀਤਿ ਕਰਸ੍ਸ ਓਕਾਰੇਨ ਸ੍ਸੇਨ ਚ ਸਹ ਹਾਸ੍ਸ ਸ੍ਸੇਨ ਸਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਕਥਂ ਓਸ੍ਸੇਹਿ ਸਹੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ ਦੇਸੋਤਿਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਚ੍ਚਾਸਙ੍ਕਿਯਾਹ- ‘ਸਹਵਚਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ’ਤਿ. ਸਹ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਹਤ੍ਥ(ਸ੍ਸ ਚ) ਸੋਸ੍ਸ ਸ੍ਸੇਨਾਤਿ ਕਥਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਵਰਤਿ ‘ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ. ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤੇ- ਓਸ੍ਸਾਨ ਮਨਾਦੇਸਿਤ੍ਤੇ ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਾਠੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਮਿਵ ਲਕ੍ਖੀਯਤੇ… ਤੇਨੇਵ ਪਾਠੇਨਸਹਵਚਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਸ੍ਸ ਪਤੀਤਿਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਨ ਤੁ ‘ਏਵਂਮਞ੍ਞਤੇਓਸ੍ਸਾਨਮਨ੍ਤਾਦੇਸਤ੍ਤੇ ਹਾਸ੍ਸਚਾਤਿ ਵਚਨਮਨਤ੍ਥਕਂ ਸਿਯਾ ਹਾ ਤੋ ਚੇਤ੍ਵੇਵ ਵਦੇਤ੍ਯ ਓਸ੍ਸਾਨਮਨਾਦੇਸਿਤ੍ਤੇ’ਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਾਠੇਨ… ਓਸ੍ਸਾਨਮਨ੍ਤਾਦੇਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗਸ੍ਸੇਵਾਭਾਵਤੋ. ਨਹੇਤ੍ਥਾਦੇਸਾਦੇਸਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਛਟ੍ਠੀ ਅਤ੍ਥਿ… ਸੋਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਸੇਸਨਛਟ੍ਠਿਯਾਪ੍ਪਧਾਨਾਯ ਸ੍ਸੇਨਾਤਿ ਸਹਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯਾਯ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ. ਉਭਯਤ੍ਥਾਤਿ ਸ੍ਸਤ੍ਯਾਦੀਸੁਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਚ.
੨੮. ਆਈ
ਪੁਬ੍ਬਸਰਲੋਪੋਤਿ ਵਿਕਰਣਲੋਪੋ ਆਕਾਰਾਦੇਸੇ ਚ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵਾਰੇਸੁ ਪੁਬ੍ਬਸਰਲੋਪੋ.
੨੯. ਗਮਿ
ਅਗਾਤਿ ਈਮ੍ਹਿ ਲਲੋਪੋ, ਆਕਾਰਾਦੇਸੇ ਚ ਪੁਬ੍ਬਸਰਲੋਪੋ.
੩੦. ਡਂਸ
ਅਗਞ੍ਛਾ ਅਗਚ੍ਛੀਤਿ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਾਗਮੇਨ.
੩੨. ਣਾਨਾ
ਉਜ੍ਝਿਤਾਨੁਬਨ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਾਨਂ.
੩੩. ਆਈ ਊ
ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਭਯਤ੍ਥ ਪਠਮਪੁਰਿਸੇਕਵਚਨਂ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ- ‘ਆ’ਤਿਆਦਿ.
੩੪. ਕੁਸ
ਅਭਿਰੂਹੀਤਿ ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਦੀਘਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੧-੩੩) ਦੀਘੋ.
੩੫. ਆ ਈ ਸ੍ਸ
ਪਰੋਕ੍ਖਾਪਰਨਾਮਧੇਯ੍ਯਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰੋਕ੍ਖਾਤਿਅਞ੍ਞਨਾਮਾਨਂ.
੩੮. ਏਯ੍ਯਾ
ਤੇਹੇਵਾਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਦ੍ਵਯੇਹੇਵ, ਸਹਚਰਿਤਞਾਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਭੂਤੇ ਈ ਉਂ’’ਇਚ੍ਚਾਦੋ (੬-੪) ਪਰਚ੍ਛਕ੍ਕੇ ਪਠਮ ਪੁਰਿਸੇਕਵਚਨਆਕਾਰੇਨ ‘‘ਅਨਜ੍ਜਤਨੇ ਆਞੁ’’ਇਚ੍ਚਾਦੋ (੬-੫) ਪੁਬ੍ਬਚ੍ਛਕ੍ਕੇ ਪਠਮਪੁਰਿਸੇਕਵਚਨ ਆਕਾਰੇਨ ਚ ਸਹਚਰਿਤਾਕਾਰਾਨਮੇਵ ਪਚ੍ਚਾਸਤ੍ਤਿਯਾ ਸਹਚਰਿਤਾ ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਞਾਯੇਨ ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤ੍ਵਾਦਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਗਯ੍ਹਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਨਿਸ੍ਸਯਕਰਣਂ ਨਾਮ ਬ੍ਯਤ੍ਤਿਵਸੇਨੇਵ, ਨ ਸਾਮਞ੍ਞਵਸੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘ਏਤੇਨਾ’ਤਿਆਦਿ.
੪੦. ਏਓ
ਅਨ੍ਤਸਰਾਦਿਲੋਪੋ ‘‘ਰਾਨੁਬਨ੍ਧੇਨ੍ਤਸਰਾਦਿਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (੪-੧੩੨).
੪੨. ਓਸ੍ਸ
ਆਦੇਸਾਨਨ੍ਤਿ ਅਆਦੀਨਮਾਦੇਸਾਨਂ.
੪੬. ਇਂਸ੍ਸ
ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਕਾਸਿਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ.
੫੨. ਤਸ੍ਸ
ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਵਿਹਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਧਾਤੁਵਿਹਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਤਬ੍ਬਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਨ ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
੫੪. ਮਿਮਾ
ਅਮ੍ਹੀਤਿਆਦੀਨਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤ੍ਵਾਦੀਸੁ ਵਾ ਮਿਮਾਨਮੁਦਾਹਰਣਾਨਿ.
੫੭. ਹਿਮਿ
ਮੁਯ੍ਹਾਮਿ ਮੁਹ=ਵੇਚਿਤ੍ਤੇ ‘‘ਦਿਵਾਦੀਹਿ ਯਕ’’ (੫-੨੧).
੬੧. ਞਾਸ੍ਸ
ਜਾਨਾਤਿ ‘‘ਞਾਸ੍ਸ ਨੇ ਜਾ’’ (੫-੧੨੦)
੬੭. ਹਨਾ
ਛ ਚ ਖਾ ਚ ਛ ਖਾ.
੭੦. ਕਯਿ
ਇਮਿਨਾ ਕਤਾ ਕਯਿਰਾਤਿ ਅਜ੍ਝਾਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.
੭੧. ਟਾ
ਏਯ੍ਯੁਮਾਦੀਨਂ ਏਯ੍ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਿਵਜ੍ਜਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.
੭੪. ਗੁਰੁ
ਓਕਾਰੋ ਗੁਰੁਤਿ ਸਂਯੋਗਪੁਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੭੬. ਓਵਿ
ਵਿਕਰਣਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਕਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵੇ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਕਤ੍ਤਮ੍ਪਟਿਪਾਦੇਤੁਮਾਹ- ‘ਯਦਿਪਿ’ਚ੍ਚਾਦਿ.
੭੮. ਏਯ੍ਯਾ
ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪੀਤਿ ਭਵੇਯ੍ਯਾਮੁਭਵੇਯ੍ਯਾਮਇਚ੍ਚਤ੍ਰਾਪਿ.
ਇਤਿ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਪਞ੍ਚਿਕਾਟੀਕਾਯਂ ਸਾਰਤ੍ਥਵਿਲਾਸਿਨਿਯਂ
ਛਟ੍ਠਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ ਚ ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਾਰਤ੍ਥਵਿਲਾਸਿਨੀ ਟੀਕੇਤਿ.
ਨਿਗਮ
੧. ਸਬ੍ਬਦਾ ਸੁਭਦਾਯਿਤ੍ਤਾ, ਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਨਿਸੇਵਿਤੇ;
ਪਸਤ੍ਥੇ-ਨ੍ਵਤ੍ਥਸਞ੍ਞਾਯ, ਪਞ੍ਞਾਤੇ ਸੁਭਸਞ੍ਞਿਤੇ.
੨. ਚਾਗਵਿਕ੍ਕਮਪਞ੍ਞਾਨੁਦ੍ਦਯਾਦਿਗੁਣਸਾਲਿਨਾ;
ਸੁਭਸੇਨਾਧਿਨਾਥੇਨ, ਕਾਰਿਤੇ ਵਸਤਾ ਸਤਾ.
੩. ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਸਾਰੁਪ੍ਪੇ, ਵਿਹਾਰੇ ਸਾਧੁਗੋਚਰੇ;
ਮਨੋਨੁਕੂਲੇ ਯੋਗੀਨਂ, ਵਰੇ ਵਿਕ੍ਕਮਸੁਨ੍ਦਰੇ.
੪. ਥੇਰੇਨ ਰਚਿਤਾ ਸਾਯਂ, ਸਾਸਨੁਜ੍ਜੋਤਨਤ੍ਥਿਨਾ;
ਟੀਕਾ ਗੁਰੁਪਦਮ੍ਭੋਜ, ਰਜੋਮਤ੍ਥਕਸੇਵਿਨਾ.
੫. ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ, ਪਰਮਤ੍ਥਾਵਗਾਹਿਨਂ.
ਪਵਤ੍ਤਤੁ ਚਿਰਂ ਚੇਤੋ, ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤੀ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ.
੬. ਯੇਸਂ ਨ ਸਞ੍ਚਿਤਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਨੇਕਸਤ੍ਤਨ੍ਤਰੋਚਿਤਾ;
ਸਮ੍ਮੋਹਬ੍ਭਹਤਾਵੇਤੇ, ਨਾਵਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ.
੭. ਕਿਨ੍ਤੇਹਿ ਪਾਦਸੁਸ੍ਸੂਸਾ, ਯੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ ਗੁਰੂਨਿਹ;
ਯੇ ਤਪ੍ਪਾਦਰਜੋਕਿਣ੍ਣਾ, ਤੇਵ ਸਾਧੂਵਿਵੇਕਿਨੋ.
੮. ਪੁਞ੍ਞੇਨ ਸਤ੍ਥਰਚਨਾਜਨਿਤੇਨ ਤੇਨ,
ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਵਰੋਦਯਕਾਰਣੇਨ;
ਲੋਕਾਮਿਸੇਸੁਪਿ ਕਿਲੇਸਮਲਾ ਅਲਗ੍ਗੋ,
ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਵਰੋਦਯਮਾਚਰੇਯ੍ਯਂ.
੯. ਯੇ-ਨਨ੍ਤਤਨ੍ਤਰਤਨਾਕਰਮਨ੍ਥਨੇਨ,
ਮਨ੍ਥਾਚ ਲੋਲ੍ਲਸਿਤਞਾਣਵਰੇਨ ਲਦ੍ਧਾ;
ਸਾਰਾਮਥਾਤਿ ਸੁਖਿਤਾ ਸੁਖਯਨ੍ਤਿ ਚਞ੍ਞੇ,
ਤੇਮੇ ਜਯਨ੍ਤਿ ਗੁਰਵਾ ਗੁਰਵੋ ਗੁਣੇਹਿ.
੧੦. ਟੀਕਾਯੋ ਵਿਨਸਾਦਿਨਂ ਵਿਰਚਯੀ ਯੋ ਕਣ੍ਠਭੂਸਾਪਰੋ,
ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਜਿਨਸਾਸਨਾਮਲਮਤੀਸੋ-ਕਾਸਿ ਚਾਨਾਕੁਲਂ;
ਸਨ੍ਤੋਸਕ੍ਕਮਨੋਮਨੋਮਕਮਨੋ ਸਬ੍ਭਾਵਨੀਯੋ ਮਹਾ,
ਸਾਮੀ ਮੇ ਗੁਰੁਪੁਙ੍ਗਵੋ ਵਿਜਯਤੇ ਸਾਰੀਸੁਤੋ-ਯਂ ਭੁਵਿ.
੧੧. ਰਾਜਾ ਵਿਕ੍ਕਮਬਾਹੁ ਬਾਹਿਤਰਿਪੂ ਤਾਤ੍ਵਸ੍ਸ [ਭਾਤਾਸ੍ਸ] ਲੋਕਿਸ੍ਸਰੋ,
ਸਮ੍ਮਿਤ੍ਤਾਨਿਹਨੋ ਤਿਸੀਹਲ਼ਪਤੀ ਯੋਯਂ ਮਹਾਵਿਕ੍ਕਮੋ;
ਨਿਬ੍ਭੀਤੋ [ਤਿਸੂਰੋ] ਵਿਜਯਾਦਿਬਾਹੁ ਵਿਜਯੀ ਸੋ ਆਸਿ ਲਙ੍ਕਿਸ੍ਸਰੋ,
ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਫਲਂ ਚਿਰਾਯ ਫਲਤਞ੍ਚੇਤਂ ਸਤਂ ਸਨ੍ਤਤਂ.
ਸਿਦ੍ਧਿ ਰਤ੍ਥੁ
੧. ਅਗ੍ਗਮ੍ਮੋਤਿਵਂਸੇਨ, ਅਭਯਾਰਾਮਸਾਮਿਨਾ;
ਪਞ੍ਚਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾਭੂਤਾ, ਸਾ ਸਾਰਤ੍ਥਵਿਲਾਸਿਨੀ.
੨. ਮ੍ਰਮ੍ਮਕ੍ਖਰਮਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਬਲਂ;
ਸਕਿਯਬ੍ਯਵਹਾਰੇਨ, ਤਿਥੀਵਸੁ ਕਰਿਨ੍ਦੁਨਾ.
੩. ਯੁਤ੍ਤੇ ਵਸ੍ਸੇ ਲਙ੍ਕਾਦੀਪਾ, ਸਰਟ੍ਠਮਾਹਤਾ ਪੁਨ;
ਭਾਸ੍ਸਪ੍ਪਦੀਪਕਾਤਨ੍ਤ, ਕਾਸਿਕਾਪਞ੍ਚਿਕਾਦਿਹਿ.
੪. ਸਂਸਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਵਾਚੇਤ੍ਵਾਚ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ;
ਊਨਾਧਿਕਾਦਿ ਦੋਸਾਨਿ, ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਸਿਨੇਸਿਨੇ.
੫. ਸੁਦ੍ਧਟ੍ਠਕੇ ਚ ਵਸ੍ਸੇਸਾ, ਪਾਪਿਤਾ ਪਕਤਿਟ੍ਠਿਤਿਂ;
ਸੁਦ੍ਧਾਸੁਦ੍ਧਂਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੀ, ਸੋਧੇਤੁ ਪਾਠਸੁਦ੍ਧਿਯਾ.