૨. પવત્તિવારવણ્ણના

૧૯. સઙ્ખારાનં પુગ્ગલાનઞ્ચ ઓકાસત્તાતિ સમ્પયુત્તાનં નિસ્સયપચ્ચયતાય, સઙ્ખારાનં સમાપજ્જિતબ્બતાય પુગ્ગલાનં ઝાનસ્સ ઓકાસતા વેદિતબ્બા, ભૂમિ પન યદગ્ગેન પુગ્ગલાનં ઓકાસો, તદગ્ગેન સઙ્ખારાનમ્પિ ઓકાસો. ‘‘દુતિયે ઝાને તતિયે ઝાને’’તિઆદિના ઝાનં, ‘‘કામાવચરે રૂપાવચરે’’તિઆદિના ભૂમિ ચ વિસું ઓકાસભાવેન ગહિતા. ઇતીતિ હેતુઅત્થો, યસ્મા ઝાનમ્પિ ઓકાસભાવેન ગહિતં, તસ્માતિ અત્થો. પુગ્ગલવારે ચ ઓકાસવસેન પુગ્ગલગ્ગહણેતિ પુગ્ગલવારે ચ યદા પુગ્ગલોકાસસઙ્ખારાદીનં ઓકાસભાવેન ગય્હતિ, તદા તેસં દ્વિન્નં ઓકાસાનં વસેન ગય્હનં હોતીતિ યત્થ સો પુગ્ગલો, યઞ્ચ તસ્મિં પુગ્ગલે ઝાનં ઉપલબ્ભતિ, તેસં દ્વિન્નં ભૂમિઝાનસઙ્ખાતાનં ઓકાસાનં વસેન યથારહં કાયસઙ્ખારાદીનં ગહણં કથનં હોતીતિ. તસ્માતિ યસ્મા એતદેવ, તસ્મા. દુતિયતતિયજ્ઝાનોકાસવસેનાતિ દુતિયતતિયજ્ઝાનસઙ્ખાતઓકાસવસેન ગહિતા. કથં? ‘‘વિના વિતક્કવિચારેહિ અસ્સાસપસ્સાસાનં ઉપ્પાદક્ખણે’’તિ એવં ગહિતા પુગ્ગલા વિસેસેત્વા દસ્સિતા. કેન? તેનેવ વિતક્કવિચારરહિતઅસ્સાસપસ્સાસુપ્પાદક્ખણેનાતિ યોજેતબ્બં.

પઠમકોટ્ઠાસે ઝાનોકાસવસેન પુગ્ગલદસ્સનં કતન્તિ વુત્તં ‘‘પુન…પે… દસ્સેતી’’તિ. ભૂમિઓકાસવસેન પુગ્ગલં દસ્સેતીતિ સમ્બન્ધો. દ્વિપ્પકારાનન્તિ ઝાનભૂમિઓકાસભેદેન દુવિધાનં. તેસન્તિ પુગ્ગલાનં. ‘‘પઠમં ઝાનં સમાપન્નાનં કામાવચરાન’’ન્તિ ચ ઇદં નિવત્તેતબ્બગહેતબ્બસાધારણવચનં, તસ્સ ચ અવચ્છેદકં ‘‘અસ્સાસપસ્સાસાનં ઉપ્પાદક્ખણે’’તિ ઇદન્તિ વુત્તં ‘‘વિસેસ…પે… ખણે’’તિ. તેન વિસેસનેન. કામાવચરાનમ્પીતિ પિ-સદ્દો સમ્પિણ્ડનત્થો. તેન ન કેવલં રૂપારૂપાવચરેસુ પઠમજ્ઝાનં સમાપન્નાનં, અથ ખો કામાવચરાનમ્પીતિ વુત્તમેવત્થં સમ્પિણ્ડેતિ. કીદિસાનં કામાવચરાનન્તિ આહ ‘‘ગબ્ભગતાદીન’’ન્તિ. આદિ-સદ્દેન ઉદકનિમુગ્ગવિસઞ્ઞિભૂતા સઙ્ગહિતા, ન મતચતુત્થજ્ઝાનસમાપન્નનિરોધસમાપન્ના. તે હિ અકામાવચરતાય વિય રૂપારૂપભવસમઙ્ગિનો વિતક્કવિચારુપ્પત્તિયાવ નિવત્તિતા. એકન્તિકત્તાતિ અસ્સાસપસ્સાસાભાવસ્સ એકન્તિકત્તા. નિદસ્સિતાતિ રૂપારૂપાવચરા નિદસ્સનભાવેન વુત્તા, ન તબ્બિરહિતાનં અઞ્ઞેસં અભાવતોતિ અધિપ્પાયો. પઠમજ્ઝાનોકાસા અસ્સાસપસ્સાસવિરહવિસિટ્ઠાતિ યોજના. પઠમઞ્ચેત્થ પઠમજ્ઝાનસમઙ્ગીનં રૂપારૂપાવચરાનં ગહણં, દુતિયં યથાવુત્તગબ્ભગતાદીનં. ઇમિના નયેનાતિ ય્વાયં ‘‘સઙ્ખારાનં પુગ્ગલાનઞ્ચા’’તિઆદિના ઝાનોકાસભૂમિઓકાસવસેન પુગ્ગલવિભાગનયો વુત્તો, ઇમિના નયેન ઉપાયેન. સબ્બત્થ સબ્બપુચ્છાસુ.

૨૧. એતસ્મિં પન અત્થે સતીતિ ય્વાયં ઉપ્પત્તિભૂમિયા ઝાનં વિસેસેત્વા અત્થો વુત્તો, એતસ્મિં અત્થે ગય્હમાને અઞ્ઞત્થપિ ઉપ્પત્તિભૂમિયા ઝાનં વિસેસિતબ્બં ભવેય્ય, તથા ચ અનિટ્ઠં આપજ્જતીતિ દસ્સેન્તો ‘‘ચતુત્થજ્ઝાને’’તિઆદિમાહ. કિં પન તં અનિટ્ઠન્તિ આહ ‘‘ભૂમીનં ઓકાસભાવસ્સેવ અગ્ગહિતતાપત્તિતો’’તિ. યત્થ યત્થ હિ ઝાનં ગય્હતિ, તત્થ તત્થ તં ઉપ્પત્તિભૂમિયા વિસેસિતબ્બં હોતિ. તથા સતિ ઝાનોકાસોવ ગહિતો સિયા, ન ભૂમિઓકાસો ગુણભૂતત્તા. કિઞ્ચ ‘‘ચતુત્થજ્ઝાને રૂપાવચરે અરૂપાવચરે’’તિ એત્થ રૂપારૂપભૂમિયા ચતુત્થજ્ઝાને વિસેસિયમાને તદેકદેસોવ ઓકાસવસેન ગહિતો સિયા, ન સબ્બં ચતુત્થજ્ઝાનં. તેનાહ ‘‘સબ્બચતુત્થજ્ઝાનસ્સ ઓકાસવસેન અગ્ગહિતતાપત્તિતો ચા’’તિ. ઝાનભૂમોકાસાનન્તિ ઝાનોકાસભૂમિઓકાસાનં.

નનુ ચ ઝાનભૂમિઓકાસે અસઙ્કરતો યોજિયમાને ન સબ્બસ્મિં પઠમજ્ઝાનોકાસે કાયસઙ્ખારો વચીસઙ્ખારો ચ અત્થિ, તથા સબ્બસ્મિં કામાવચરોકાસેતિ ચોદનુપ્પત્તિં સન્ધાય તસ્સ પરિહારં વત્તું ‘‘યદિપી’’તિઆદિમાહ. તત્થાતિ પઠમજ્ઝાનોકાસે કામાવચરોકાસે ચ. તંદ્વયુપ્પત્તીતિ તસ્સ કાયવચીસઙ્ખારદ્વયસ્સ ઉપ્પત્તિ. ઓકાસદ્વયસ્સ અસઙ્કરતો ગહણે અયઞ્ચ ગુણો લદ્ધો હોતીતિ આહ ‘‘વિસું…પે… ન વત્તબ્બં હોતી’’તિ. તત્થ અઙ્ગમત્તવસેનાતિ વિતક્કાદિઝાનઙ્ગમત્તવસેન. તત્થ વત્તબ્બં અટ્ઠકથાયં વુત્તમેવ. વિતક્કરહિતોપિ વિચારો વચીસઙ્ખારોયેવાતિ આહ ‘‘અવિતક્ક…પે… ગચ્છતી’’તિ. મુદ્ધભૂતં દુતિયજ્ઝાનન્તિ ચતુક્કનયે દુતિયજ્ઝાનમાહ. તઞ્હિ સકલક્ખોભકરધમ્મવિગમેન વિતક્કેકઙ્ગપ્પહાયિકતો સાતિસયત્તા ‘‘મુદ્ધભૂત’’ન્તિ વત્તબ્બતં લભતિ. અસઞ્ઞસત્તા વિયાતિ ઇદં વિસદિસુદાહરણં દટ્ઠબ્બં.

૩૭. આવજ્જનતો પુબ્બે પવત્તં સબ્બં ચિત્તં પટિસન્ધિચિત્તેન સમાનગતિકત્તા એકં કત્વા વુત્તં ‘‘પઠમતો’’તિ. તેનાહ ‘‘અવિતક્કઅવિચારતો’’તિઆદિ. ચિત્તસઙ્ખારસ્સ આદિદસ્સનત્થન્તિ સુદ્ધાવાસે ચિત્તસઙ્ખારસ્સ આદિદસ્સનત્થં. તથા ‘‘વચીસઙ્ખારસ્સ આદિદસ્સનત્થ’’ન્તિ એત્થાપિ.

પવત્તિવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સઙ્ખારયમકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.