પઞ્ચવગ્ગો

કમ્મવગ્ગવણ્ણના

૪૮૩. કમ્મવગ્ગે ઠપિતઉપોસથપવારણાનં કત્તિકમાસે સામગ્ગિયા કતાય સામગ્ગીપવારણં મુઞ્ચિત્વા ઉપોસથં કાતું ન વટ્ટતીતિ આહ ‘‘ઠપેત્વા કત્તિકમાસ’’ન્તિ. સચે પન તેસં નાનાસીમાસુ મહાપવારણાય વિસું પવારિતાનં કત્તિકમાસબ્ભન્તરે સામગ્ગી હોતિ, સામગ્ગીઉપોસથો એવ તેહિ કત્તબ્બો, ન પવારણા. એકસ્મિં વસ્સે કતપવારણાનં પુન પવારણાય અવિહિતત્તા. સામગ્ગીદિવસોતિ અનુપોસથદિવસે સામગ્ગીકરણં સન્ધાય વુત્તં. સચે પન ચાતુદ્દસિયં, પન્નરસિયં વા સઙ્ઘો સામગ્ગિં કરોતિ, તદા સામગ્ગીઉપોસથદિવસો ન હોતિ, ચાતુદ્દસીપન્નરસીઉપોસથોવ હોતિ. ઉપરિ પવારણાયપિ એસેવ નયો.

પચ્ચુક્કડ્ઢિત્વા ઠપિતદિવસોતિ ભણ્ડનકારકેહિ ઉપદ્દુતા વા કેનચિદેવ કરણીયેન પવારણાસઙ્ગહં વા કત્વા ઠપિતો કાળપક્ખચાતુદ્દસીદિવસોવ. દ્વે ચ પુણ્ણમાસિયોતિ પુબ્બ-કત્તિકપુણ્ણમા, પચ્છિમકત્તિકપુણ્ણમા ચાતિ દ્વે પુણ્ણમાસિયો. એવં ચતુબ્બિધમ્પીતિ પુણ્ણમાસીદ્વયેન સદ્ધિં સામગ્ગીપવારણં, ચાતુદ્દસીપવારણઞ્ચ સમ્પિણ્ડેત્વા વુત્તં. ઇદઞ્ચ પકતિચારિત્તવસેન વુત્તં. તથારૂપપચ્ચયે પન સતિ ઉભિન્નં પુણ્ણમાસીનં પુરિમા દ્વે ચાતુદ્દસિયોપિ કાળપક્ખચાતુદ્દસિયા અનન્તરા પન્નરસીપીતિ ઇમેપિ તયો દિવસા પવારણાદિવસા એવાતિ ઇમં સત્તવિધમ્પિ પવારણાદિવસં ઠપેત્વા અઞ્ઞસ્મિં દિવસે પવારેતું ન વટ્ટતિ.

૪૮૪. અનુસ્સાવનકમ્મં કત્વાતિ પઠમં અનુસ્સાવનં સાવેત્વા ‘‘એસા ઞત્તી’’તિ અનુસ્સાવનાનન્તરમેવ સકલં ઞત્તિં વત્વા, પરિયોસાને ‘‘એસા ઞત્તી’’તિ વત્વાતિ અધિપ્પાયો.

૪૮૫. ય્વાયન્તિ બ્યઞ્જનપ્પભેદો અધિપ્પેતો. દસધા બ્યઞ્જનબુદ્ધિયા પભેદોતિ એત્થ દસધા દસવિધેન બ્યઞ્જનાનં પભેદોતિ યોજેતબ્બં. કેનાયં પભેદોતિ આહ ‘‘બ્યઞ્જનબુદ્ધિયા’’તિ. યથાધિપ્પેતત્થબ્યઞ્જનતો બ્યઞ્જનસઙ્ખાતાનં અક્ખરાનં જનિકા બુદ્ધિ બ્યઞ્જનબુદ્ધિ, તાય બ્યઞ્જનબુદ્ધિયા, અક્ખરસમુટ્ઠાપકચિત્તભેદેનેવાતિ અત્થો. યં વા સંયોગપરં કત્વા વુચ્ચતિ, ઇદમ્પિ ગરુકન્તિ યોજના.

તત્થ આયસ્મતોતિઆદીસુ યાનિ અનન્તરિતાનિ સ-કારમ-કારાદિબ્યઞ્જનાનિ ‘‘સંયોગો’’તિ વુચ્ચન્તિ, સો સંયોગો પરો યસ્સ અ-કારાદિનો, સો સંયોગપરો નામ. રસ્સન્તિ અકારાદિબ્યઞ્જનરહિતં સરં. અસંયોગપરન્તિ ‘‘યસ્સ નક્ખમતી’’તિઆદીસુ ય-કાર ન-કારાદિબ્યઞ્જનસહિતસરં સન્ધાય વુત્તં. ત-કારસ્સ થ-કારં અકત્વા વગ્ગન્તરે સિથિલમેવ કત્વા ‘‘સુણાટુ મે’’તિઆદિં વદન્તોપિ દુરુત્તં કરોતિયેવ ઠપેત્વા અનુરૂપં આદેસં. યઞ્હિ ‘‘સચ્ચિકત્થપરમત્થેના’’તિ વત્તબ્બે ‘‘સચ્ચિકટ્ઠપરમટ્ઠેના’’તિ ચ ‘‘અત્થકથા’’તિ વત્તબ્બે ‘‘અટ્ઠકથા’’તિ ચ તત્થ તત્થ વુચ્ચતિ, તાદિસં પાળિઅટ્ઠકથાસુ દિટ્ઠપયોગં, તદનુરૂપઞ્ચ વત્તું વટ્ટતિ, તતો અઞ્ઞં ન વટ્ટતિ. તેનાહ ‘‘અનુક્કમાગતં પવેણિં અવિનાસેન્તેના’’તિઆદિ.

દીઘે વત્તબ્બે રસ્સન્તિઆદીસુ ‘‘ભિક્ખૂન’’ન્તિ વત્તબ્બે ‘‘ભિક્ખુન’’ન્તિ વા ‘‘બહૂસૂ’’તિ વત્તબ્બે ‘‘બહુસૂ’’તિ વા ‘‘નક્ખમતી’’તિ વત્તબ્બે ‘‘ન ખમતી’’તિ વા ‘‘ઉપસમ્પદાપેક્ખો’’તિ વત્તબ્બે ‘‘ઉપસમ્પદાપેખો’’તિ વા એવં અનુરૂપટ્ઠાનેસુ એવ દીઘરસ્સાદિ રસ્સદીઘાદિવસેન પરિવત્તેતું વટ્ટતિ, ન પન ‘‘નાગો’’તિ વત્તબ્બે ‘‘નગો’’તિ વા ‘‘સઙ્ઘો’’તિ વત્તબ્બે ‘‘સઘો’’તિ વા ‘‘તિસ્સો’’તિ વત્તબ્બે ‘‘તિસો’’તિ વા ‘‘યાચતી’’તિ વત્તબ્બે ‘‘યાચન્તી’’તિ વા એવં અનનુરૂપટ્ઠાનેસુ વત્તું. સમ્બન્ધં, પન વવત્થાનઞ્ચ સબ્બથાપિ વટ્ટતીતિ ગહેતબ્બં.

૪૮૬. સેસસીમાસુપીતિ અતિમહતીઆદીસુ દસસુપિ.

૪૮૮. ચતુવગ્ગકરણેતિ ચતુવગ્ગેન સઙ્ઘેન કત્તબ્બે. અનિસ્સારિતાતિ ઉપોસથટ્ઠપનાદિના વા લદ્ધિનાનાસંવાસકભાવેન વા ન બહિકતા. અટ્ઠકથાયઞ્હિ ‘‘અપકતત્તસ્સાતિ ઉક્ખિત્તકસ્સ વા, યસ્સ વા ઉપોસથપવારણા ઠપિતા હોન્તી’’તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૨૫) વુત્તત્તા ઠપિતઉપોસથપવારણો ભિક્ખુ અપકતત્તો એવાતિ ગહેતબ્બં. પરિસુદ્ધસીલાતિ પારાજિકં અનાપન્ના અધિપ્પેતા. પરિવાસાદિકમ્મેસુ પન ગરુકટ્ઠાપિ અપકતત્તા એવાતિ ગહેતબ્બં. અવસેસા…પે… છન્દારહાવ હોન્તીતિ સઙ્ઘતો હત્થપાસં વિજહિત્વા ઠિતે સન્ધાય વુત્તં. અવિજહિત્વા ઠિતા પન છન્દારહા ન હોન્તિ, તેપિ ચતુવગ્ગાદિતો અધિકા હત્થપાસં વિજહિત્વાવ છન્દારહા હોન્તિ. તસ્મા સઙ્ઘતો હત્થપાસં વિજહિત્વા ઠિતેનેવ છન્દો વા પારિસુદ્ધિ વા દાતબ્બા.

કમ્મવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અપલોકનકમ્મકથાવણ્ણના

૪૯૬. એતરહિ સચેપિ સામણેરોતિઆદીસુ બુદ્ધાદીનં અવણ્ણભાસનમ્પિ અકપ્પિયાદિં કપ્પિયાદિભાવેન દીપનમ્પિ દિટ્ઠિવિપત્તિયઞ્ઞેવ પવિસતિ. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘તં લદ્ધિં નિસ્સજ્જાપેતબ્બો’’તિ. ભિક્ખૂનમ્પિ એસેવ નયો. મિચ્છાદિટ્ઠિકોતિ બુદ્ધવચનાધિપ્પાયં વિપરીતતો ગણ્હન્તો, સો એવ અન્તગ્ગાહિકાય દિટ્ઠિયા સમન્નાગતોતિ ચ વુત્તો. કેચિ પન ‘‘સસ્સતુચ્છેદાનં અઞ્ઞતરદિટ્ઠિયા સમન્નાગતો’’તિ વદન્તિ, તં ન યુત્તં, સસ્સતુચ્છેદગ્ગાહસ્સ સામણેરાનં લિઙ્ગનાસનાય કારણત્તેન હેટ્ઠા અટ્ઠકથાયમેવ (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૦૮) વુત્તત્તા, ઇધ ચ દણ્ડકમ્મનાસનાય એવ અધિપ્પેતત્તા.

તસ્સાપિ દાતબ્બોતિ વિજ્જમાનં મુખરાદિભાવં નિસ્સાય અપ્પટિપુચ્છિત્વાપિ પટિઞ્ઞં અગ્ગહેત્વાપિ આપત્તિં અનારોપેત્વાપિ દેસિતાયપિ આપત્તિયા ખુંસનાદિતો અનોરમન્તસ્સ દાતબ્બોવ. ઓરમન્તસ્સ પન ખમાપેન્તસ્સ ન દાતબ્બો.

બ્રહ્મદણ્ડસ્સ દાનન્તિ ખરદણ્ડસ્સ ઉક્કટ્ઠદણ્ડસ્સ દાનં. તજ્જનીયાદિકમ્મે હિ કતે ઓવાદાનુસાસનિપ્પદાનપટિક્ખેપો નત્થિ. દિન્નબ્રહ્મદણ્ડે પન તસ્મિં સદ્ધિં તજ્જનીયાદિકમ્મકતેહિ પટિક્ખિત્તમ્પિ કાતું ન વટ્ટતિ, ‘‘નેવ વત્તબ્બો’’તિઆદિના આલાપસલ્લાપાદિમત્તસ્સાપિ નકારેન પટિક્ખિત્તત્તા. તઞ્હિ દિસ્વા ભિક્ખૂ ગીવં પરિવત્તેત્વા ઓલોકનમત્તમ્પિ ન કરોન્તિ, એવં વિવજ્જેતબ્બં નિમ્મદનકરણત્થમેવ તસ્સ દણ્ડસ્સ અનુઞ્ઞાતત્તા. તેનેવ છન્નત્થેરોપિ ઉક્ખેપનીયાદિકમ્મકતોપિ અભાયિત્વા બ્રહ્મદણ્ડે દિન્ને ‘‘સઙ્ઘેનાહં સબ્બથા વિવજ્જિતો’’તિ મુચ્છિતો પપતિ. યો પન બ્રહ્મદણ્ડકતેન સદ્ધિં ઞત્વા સંસટ્ઠો અવિવજ્જેત્વા વિહરતિ, તસ્સ દુક્કટમેવાતિ ગહેતબ્બં અઞ્ઞથા બ્રહ્મદણ્ડવિધાનસ્સ નિરત્થકતાપસઙ્ગતો. તેનાતિ બ્રહ્મદણ્ડકતેન. યથા તજ્જનીયાદિકમ્મકતેહિ, એવમેવ તતો અધિકમ્પિ સઙ્ઘંઆરાધેન્તેન સમ્માવત્તિતબ્બં. તઞ્ચ ‘‘સોરતો નિવાતવુત્તી’’તિઆદિના સરૂપતો દસ્સિતમેવ. તેનાહ ‘‘સમ્માવત્તિત્વા ખમાપેન્તસ્સ બ્રહ્મદણ્ડો પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બો’’તિ.

યં તં ભગવતા અવન્દિયકમ્મં અનુઞ્ઞાતન્તિ સમ્બન્ધો. ‘‘તસ્સ ભિક્ખુનો દણ્ડકમ્મં કાતુ’’ન્તિ સામઞ્ઞતો અનુઞ્ઞાતપ્પકારં દસ્સેત્વા પુન વિસેસતો અનુઞ્ઞાતપ્પકારં દસ્સેતું ‘‘અથ ખો’’તિઆદિપાળિ ઉદ્ધટાતિ વેદિતબ્બં. ઇમસ્સ અપલોકનકમ્મસ્સ ઠાનં હોતીતિ અપલોકનકમ્મસ્સ સામઞ્ઞસ્સ પવત્તિટ્ઠાનં હોતીતિ. વિસેસબ્યતિરેકેન અવિજ્જમાનમ્પિ તદઞ્ઞત્થ અપ્પવત્તિં દસ્સેતું વિસેસનિસ્સિતં વિય વોહરીયતિ. ‘‘કમ્મઞ્ઞેવ લક્ખણ’’ન્તિ ઇમિના ઓસારણાદિવસેન ગહિતાવસેસાનં સબ્બેસં અપલોકનકમ્મસ્સ સામઞ્ઞલક્ખણવસેન ગહિતત્તા કમ્મઞ્ઞેવ લક્ખણમસ્સાતિ કમ્મલક્ખણન્તિ નિબ્બચનં દસ્સેતિ. ઇદઞ્ચ વુત્તાવસેસાનં કમ્માનં નિટ્ઠાનટ્ઠાનં, સઙ્ખારક્ખન્ધધમ્માયતનાનિ વિય વુત્તાવસેસખન્ધાયતનાનન્તિ દટ્ઠબ્બં. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘અયં પનેત્થ પાળિમુત્તકોપિ કમ્મલક્ખણવિનિચ્છયો’’તિઆદિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૯૫-૪૯૬). યથા ચેત્થ, એવં ઉપરિ ઞત્તિકમ્માદીસુપિ કમ્મલક્ખણં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. તસ્સ કરણન્તિ અવન્દિયકમ્મસ્સ કરણવિધાનં.

‘‘ન વન્દિતબ્બો’’તિ ઇમિના વન્દન્તિયા દુક્કટન્તિ દસ્સેતીતિ દટ્ઠબ્બં. સઙ્ઘેન કતં કતિકં ઞત્વા મદ્દનં વિય હિ સઙ્ઘસમ્મુતિં અનાદરેન અતિક્કમન્તસ્સ આપત્તિ એવ હોતિ.

ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સાપિ પનેતં લબ્ભતિયેવાતિ અવન્દિયકમ્મસ્સ ઉપલક્ખણમત્તેન ગહિતત્તા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સાપિ કમ્મલક્ખણં લબ્ભતિ એવ.

સલાકદાનટ્ઠાનં સલાકગ્ગં નામ. યાગુભત્તાનં ભાજનટ્ઠાનાનિ યાગગ્ગભત્તગ્ગાનિ નામ. એતેસુપિ હિ ઠાનેસુ સબ્બો સઙ્ઘો ઉપોસથે વિય સન્નિપતિતો, કમ્મઞ્ચ વગ્ગકમ્મં ન હોતિ, ‘‘મયમેતં ન જાનિમ્હા’’તિ પચ્છા ખિય્યન્તાપિ ન હોન્તિ. ખણ્ડસીમાય પન કતે ખિય્યન્તિ. સઙ્ઘિકપચ્ચયઞ્હિ અચ્છિન્નચીવરાદીનં દાતું અપલોકેન્તેહિ ઉપચારસીમટ્ઠાનં સબ્બેસં અનુમતિં ગહેત્વાવ કાતબ્બં. યો પન વિસભાગપુગ્ગલો ધમ્મિકં અપલોકનં પટિબાહતિ, તં ઉપાયેન બહિઉપચારસીમાગતં વા કત્વા ખણ્ડસીમં વા પવિસિત્વા કાતું વટ્ટતિ.

યં સન્ધાય ‘‘અપલોકનકમ્મં કરોતી’’તિ સામઞ્ઞતો દસ્સેતિ, તં અપલોકનકમ્મં સરૂપતો દસ્સેતુમાહ ‘‘અચ્છિન્નચીવરં’’ઇચ્ચાદિ. યદિ અપલોકેત્વાવ ચીવરં દાતબ્બં, કિં પન અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકસમ્મુતિયાતિ આહ ‘‘અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જનકેન પના’’તિઆદિ. નાળિ વા ઉપડ્ઢનાળિ વાતિ દિવસે દિવસે અપલોકેત્વા દાતબ્બસ્સ પમાણદસ્સનં. તેન યાપનમત્તમેવ અપલોકેતબ્બં, ન અધિકન્તિ દસ્સેતિ. એકદિવસંયેવ વાતિઆદિ દસવીસતિદિવસાનં એકસ્મિં દિવસેયેવ દાતબ્બપરિચ્છેદદસ્સનં, તેન યાવ જીવન્તિ વા યાવ રોગા વુટ્ઠહતીતિ વા એવં અપલોકેતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ. ઇણપલિબોધન્તિ ઇણવત્થું દાતું વટ્ટતીતિ સમ્બન્ધો. તઞ્ચ ઇણાયિકેહિ પલિબુદ્ધસ્સ લજ્જિપેસલસ્સ સાસનુપકારકસ્સ પમાણયુત્તમેવ કપ્પિયભણ્ડં નિયમેત્વા અપલોકેત્વા દાતબ્બં, ન પન સહસ્સં વા સતસહસ્સં વા મહાઇણં. તાદિસઞ્હિ ભિક્ખાચરિયવત્તેન સબ્બેહિ ભિક્ખૂહિ તાદિસસ્સ ભિક્ખુનો પરિયેસિત્વા દાતબ્બં.

ઉપનિક્ખેપતોતિ ચેતિયપટિજગ્ગનત્થાય વડ્ઢિયા પયોજેત્વા કપ્પિયકારકેહિ ઠપિતવત્થુતો. સઙ્ઘિકેનપીતિ ન કેવલઞ્ચ તત્રુપ્પાદતો પચ્ચયદાયકેહિ ચતુપચ્ચયત્થાય સઙ્ઘસ્સ દિન્નવત્થુનાપીતિ અત્થો.

સઙ્ઘભત્તં કાતું ન વટ્ટતીતિ મહાદાનં દેન્તેહિપિ કરિયમાનં સઙ્ઘભત્તં વિય કારેતું ન વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો.

‘‘યથાસુખં પરિભુઞ્જિતું રુચ્ચતી’’તિ વુત્તત્તા અત્તનો પરિભોગપ્પહોનકં અપ્પં વા બહું વા ગહેતબ્બં, અધિકં પન ગહેતું ન લભતિ. ઉપોસથદિવસેતિ નિદસ્સનમત્તં, યસ્મિં કિસ્મિઞ્ચિ દિવસેપિ કતં સુકતમેવ હોતિ. કરોન્તેન ‘‘યં ઇમસ્મિં વિહારે અન્તોસીમાય સઙ્ઘસન્તકં…પે… યથાસુખં પરિભુઞ્જિતું મય્હં રુચ્ચતી’’તિ એવં કતિકા કાતબ્બા, તથા દ્વીહિ તીહિપિ ‘‘આયસ્મન્તાનં રુચ્ચતી’’તિ વચનમેવ હેત્થ વિસેસો. તેસમ્પીતિ રુક્ખાનં. સા એવ કતિકાતિ વિસું કતિકા ન કાતબ્બાતિ અત્થો.

તેસન્તિ રુક્ખાનં. સઙ્ઘો સામીતિ સમ્બન્ધો. પુરિમવિહારેતિ પુરિમે યથાસુખં પરિભોગત્થાય કતકતિકે વિહારે. પરિવેણાનિ કત્વા જગ્ગન્તીતિ યત્થ અરક્ખિયમાને ફલાફલાનિ, રુક્ખા ચ વિનસ્સન્તિ, તાદિસં ઠાનં સન્ધાય વુત્તં, તત્થ સઙ્ઘસ્સ કતિકા ન પવત્તીતિ અધિપ્પાયો. યે પન રુક્ખા બીજાનિ રોપેત્વા આદિતો પટ્ઠાય પટિજગ્ગિતા, તેપિ દસમભાગં દત્વા રોપકેહેવ પરિભુઞ્જિતબ્બા. તેહીતિ જગ્ગકેહિ.

તત્થાતિ તસ્મિં વિહારે. મૂલેતિ આદિકાલે, પુબ્બેતિ અત્થો. દીઘા કતિકાતિ અપરિચ્છિન્નકાલા યથાસુખં પરિભોગત્થાય કતિકા. નિક્કુક્કુચ્ચેનાતિ ‘‘અભાજિતમિદ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચં અકત્વાતિ અત્થો. ખિય્યનમત્તમેવેતન્તિ તેન ખિય્યનેન બહું ખાદન્તાનં દોસો નત્થિ અત્તનો પરિભોગપ્પમાણસ્સેવ ગહિતત્તા, ખિય્યન્તેપિ અત્તનો પહોનકં ગહેત્વા ખાદિતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો.

ગણ્હથાતિ ન વત્તબ્બાતિ તથાવુત્તે તેનેવ ભિક્ખુના દિન્નં વિય મઞ્ઞેય્યું, તં નિસ્સાય મિચ્છાજીવસમ્ભવો હોતીતિ વુત્તં. તેનાહ ‘‘અનુવિચરિત્વા’’તિઆદિ. ઉપડ્ઢભાગોતિ એકભિક્ખુનો પટિવીસતો ઉપડ્ઢભાગો. દેન્તેન ચ ‘‘એત્તકં દાતું સઙ્ઘો અનુઞ્ઞાસી’’તિ એવં અત્તાનં પરિમોચેત્વા યથા તે સઙ્ઘે એવ પસીદન્તિ, એવં વત્વા દાતબ્બં.

અપચ્ચાસીસન્તેનાતિ ગિલાનગમિકિસ્સરાદીનં અનુઞ્ઞાતપુગ્ગલાનમ્પિ અત્તનો સન્તકં દેન્તેન અપચ્ચાસીસન્તેનેવ દાતબ્બં, અનનુઞ્ઞાતપુગ્ગલાનં પન અપચ્ચાસીસન્તેનાપિ દાતું ન વટ્ટતીતિ. સઙ્ઘિકમેવ યથાકતિતાય દાપેતબ્બં. અત્તનો સન્તકમ્પિ પચ્ચયદાયકાદી સયમેવ વિસ્સાસેન ગણ્હન્તિ, ન વારેતબ્બા, લદ્ધકપ્પિયન્તિ તુણ્હી ભવિતબ્બં. પુબ્બે વુત્તમેવાતિ ‘‘કુદ્ધો હિ સો રુક્ખેપિ છિન્દેય્યા’’તિઆદિના તુણ્હીભાવે કારણં પુબ્બે વુત્તમેવ. તેહિ કતઅનત્થાભાવેપિ કારુઞ્ઞેન તુણ્હી ભવિતું વટ્ટતિ, ‘‘ગણ્હથા’’તિઆદિ પન વત્તું ન વટ્ટતિ.

ગરુભણ્ડત્તા…પે… ન દાતબ્બન્તિ જીવરુક્ખાનં આરામટ્ઠાનીયત્તા, દારૂનઞ્ચ ગેહસમ્ભારાનુપગતત્તા ‘‘સબ્બં ત્વમેવ ગણ્હા’’તિ દાતું ન વટ્ટતીતિ વુત્તં. અકતાવાસં વા કત્વાતિ પુબ્બે અવિજ્જમાનં સેનાસનં કત્વા જગ્ગિતકાલે ફલવારે સમ્પત્તે.

અપલોકનકમ્મકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અત્થવસવગ્ગાદિવણ્ણના

૪૯૮. વિપાકદુક્ખસઙ્ખાતાનં સમ્પરાયિકવેરાનન્તિ એત્થ પાણાતિપાતાદિવેરેન નિબ્બત્તત્તા, વેરપ્પત્તિયા હેતુત્તા ચ ‘‘વિપાકદુક્ખવેદના’’તિ વુત્તા. પાણાતિપાતાદિપઞ્ચવેરવિનિમુત્તાનમ્પિ અકુસલાનં વેરેહિ સહ એકતો સઙ્ગણ્હનત્થં ‘‘દસઅકુસલકમ્મપથપ્પભેદાન’’ન્તિ પુન વુત્તં.

૪૯૯-૫૦૦. તં કમ્મન્તિ તજ્જનીયાદિકમ્મમેવ, સત્તા આપત્તિક્ખન્ધા પઞ્ઞત્તં નામાતિ સમ્બન્ધો. અન્તરા કેનચિ અપઞ્ઞત્તે સિક્ખાપદેતિ ઇમસ્મિં કપ્પે આદિતો પટ્ઠાય યાવ અમ્હાકં ભગવતો અભિસમ્બોધિ, તાવ અન્તરાકાલે કકુસન્ધાદિં ઠપેત્વા કેનચિ અપઞ્ઞત્તે સિક્ખાપદેતિ અત્થો. વિનીતકથા સિક્ખાપદન્તિ વિનીતવત્થૂનિ એવ. તાનિ હિ તંતંસિક્ખાકોટ્ઠાસાનં પકાસનતો ‘‘સિક્ખાપદ’’ન્તિ ચ આપત્તિઅનાપત્તીનં અનુપઞ્ઞાપનતો ‘‘અનુપઞ્ઞત્ત’’ન્તિ ચ વુચ્ચન્તિ.

અત્થવસવગ્ગાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સઙ્ગહવગ્ગવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.

ઇતિ મહાવગ્ગો, પઞ્ઞત્તિવગ્ગો, સઙ્ગહવગ્ગોતિ તીહિ મહાવગ્ગેહિ પટિમણ્ડિતો પરિવારોતિ વેદિતબ્બો.

ઇતિ સમન્તપાસાદિકાય વિનયટ્ઠકથાય વિમતિવિનોદનિયં

પરિવારવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.

નિગમનકથાવણ્ણના

અવસાનગાથાસુ ઉભતોવિભઙ્ગ-ખન્ધક-પરિવારેહિ વિભત્તત્તા વિભાગપટિદેસના યસ્મિં વિનયપિટકે. સો ઉભતોવિભઙ્ગ-ખન્ધક-પરિવારવિભત્તદેસનો આહાતિ યોજના. તસ્સાતિ વિનયપિટકસ્સ.

સત્થુ મહાબોધીતિ દક્ખિણસાખં સન્ધાય વદતિ. યં પધાનઘરં નામ પરિવેણં, તત્થ ચારુપાકારેન સઞ્ચિતં પરિક્ખિત્તં યં પાસાદં કારયિ, તત્ર તસ્મિં મહાનિગમસામિનો પાસાદે વસતાતિ યોજેતબ્બા.

બુદ્ધસિરિં ઉદ્દિસિત્વા નિસ્સાય, તસ્સ વા અજ્ઝેસનમ્પિ પટિચ્ચ યા ઇદ્ધા પરિપુણ્ણવિનિચ્છયતાય સમિદ્ધા વિનયસંવણ્ણના આરદ્ધાતિ યોજના.

સિરિનિવાસસ્સાતિ સિરિયા નિવાસનટ્ઠાનભૂતસ્સ સિરિપાલનામકસ્સ રઞ્ઞો. જયસંવચ્છરેતિ વિજયયુત્તે સંવચ્છરે. આરદ્ધકાલદસ્સનત્થં પુન ‘‘જયસંવચ્છરે અયં આરદ્ધા’’તિ વુત્તં.

કાલે વસ્સન્તિ યુત્તકાલે વસ્સનસીલો. દેવોતિ મેઘો.

નિગમનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિગમનકથા

એત્તાવતા ચ આરદ્ધા, વિનયટ્ઠકથાય યા;

વણ્ણના નાતિવિત્થિણ્ણા, પરિપુણ્ણવિનિચ્છયા.

પઞ્ઞાસભાણવારાય, તન્તિયા પરિમાણતો;

સમિજ્ઝનિટ્ઠિપરમા, યા વિમતિવિનોદની.

અનન્તરાયેન કતા, અયં નિટ્ઠમુપાગતા;

યં તં નિટ્ઠં તથા સબ્બે, પાણિનો સમનોરથા.

થેરેહિ વિનયઞ્ઞૂહિ, સુચિસલ્લેખવુત્તિહિ;

અવિસ્સત્થાતિવિત્થિણ્ણ-ગન્થભીરૂ હિપત્થિતં.

કરોન્તેન મયા એવં, વિનયઅત્થવણ્ણનં;

યં પત્તં કુસલં તેન, પત્વા સમ્બોધિમુત્તમં.

વિનયત્થં પકાસેત્વા, યો સોપાયેન લક્ખણં;

સોપાયં વિમતિચ્છેદ-ઞાણચક્ખુપદાયકં.

વિરદ્ધત્થવિપલ્લાસ-ગન્થવિત્થારહાનિયા;

વિસુદ્ધિં પાપયિસ્સામિ, સત્તે સંસારદુક્ખતો.

લોકિયેહિ ચ ભોગેહિ, ગુણેહિ નિખિલા પજા;

સબ્બેહિ સહિતા હોન્તુ, રતા સમ્બુદ્ધસાસનેતિ.

વિમતિવિનોદનીટીકા નિટ્ઠિતા.