ઉપાલિપઞ્ચકં

નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભનવગ્ગવણ્ણના

૪૨૧. સમગ્ગેહિ કરણીયાનીતિ વિવાદાધિકરણેહિ પુબ્બે અસમગ્ગા હુત્વા પચ્છા સામગ્ગિં ઉપગતેહિ કત્તબ્બાનિ. કિં પન અસઞ્ઞતમિસ્સપરિસાય સદ્ધિં લજ્જિનો સામગ્ગિં કરોન્તીતિ આહ ‘‘ઉપોસથપવારણાદીસુ હી’’તિઆદિ. તત્થ ઠિતાસૂતિ ઉપોસથપવારણાસુ અપ્પવત્તીસુ. ઉપત્થમ્ભો ન દાતબ્બોતિ ઉપરૂપરિ અપ્પવત્તનત્થાય મયમ્પિ ઉપોસથં ન કરિસ્સામાતિઆદિના કલહસ્સ ઉપત્થમ્ભો ન દાતબ્બો, ધમ્મેન વિનયેન સામગ્ગિં કત્વા સમગ્ગેહેવ અસઞ્ઞતા ભિક્ખૂ વિનેતબ્બાતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘સચે સઙ્ઘો અચ્ચયં દેસાપેત્વા’’તિઆદિ. ભિક્ખુનો નક્ખમતીતિ કેસુચિ પુગ્ગલેસુ અપ્પમત્તકદોસદસ્સનેન ન રુચ્ચતિ. દિટ્ઠાવિકમ્મમ્પિ કત્વાતિ ‘‘ન મેતં ખમતી’’તિ સભાગસ્સ ભિક્ખુનો અત્તનો દિટ્ઠિં આવિકત્વા. ઉપેતબ્બાતિ સાસનહાનિયા અભાવા સામગ્ગિં અકોપેત્વા કાયસામગ્ગી દાતબ્બા, ઈદિસે ઠાને અલજ્જિપરિભોગો આપત્તિકરો ન હોતિ, વટ્ટતિયેવ. યે પન સાસનવિનાસાય પટિપન્ના, તેહિ સહ ન વત્તતિ, આપત્તિ એવ હોતિ સાસનવિનાસો ચ. તેનાહ ‘‘યત્ર પન ઉદ્ધમ્મ’’ન્તિઆદિ. ‘‘દિટ્ઠાવિકમ્મં ન વટ્ટતી’’તિ ઇમિના દિટ્ઠિયા આવિકતાયપિ આપત્તિં દસ્સેતિ.

૪૨૨. કણ્હવાચોતિ રાગદોસાદીહિ કિલિટ્ઠવચનો. અનત્થકવચનસ્સ દીપનં પકાસનં અસ્સાતિ અનત્થકદીપનો. માનં નિસ્સાયાતિ વિનિચ્છયકરણં તવ ભારોતિ સઙ્ઘેન ભારે અકતેપિ ‘‘અહમેવેત્થ વોહરિતું અરહરૂપો’’તિ માનં નિસ્સાય. યથાદિટ્ઠિયાતિ અનુરૂપલદ્ધિયા. યસ્સ હિ અત્થસ્સ યાદિસી દિટ્ઠિ અનુરૂપા, તં ગહેત્વા ન બ્યાકતાતિ અત્થો.અસ્સ અત્તનોતિ અધમ્માદિઅત્થં સન્ધાય વદતિ, ન પુગ્ગલં, અસ્સ અધમ્માદિઅત્થસઙ્ખાતસ્સ અત્તનો સરૂપસ્સ યા અનુરૂપા દિટ્ઠીતિ અત્થો. લદ્ધિં નિક્ખિપિત્વાતિ અનુરૂપલદ્ધિં છડ્ડેત્વા, અગ્ગહેત્વાતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘અધમ્માદીસુ ધમ્માદિલદ્ધિકો હુત્વા’’તિ. અથ વા અત્તનો લદ્ધિં નિગૂહિત્વા પુગ્ગલાનુગુણં તથા બ્યાકરોન્તો ન યથાદિટ્ઠિયા બ્યાકતા નામ. ઇમસ્મિં પક્ખે અધમ્માદીસુ ધમ્માદિલદ્ધિકો હુત્વાતિ એત્થ અધમ્માદીસુ ધમ્માદિલદ્ધિકો વિય હુત્વાતિ અત્થો ગહેતબ્બો.

નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભનવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

વોહારવગ્ગાદિવણ્ણના

૪૨૪. કમ્મઞત્તીતિ કમ્મભૂતા ઞત્તિ. અનુસ્સાવનનિરપેક્ખા ઞત્તિકમ્મભૂતા ઞત્તીતિ અત્થો. કમ્મપાદઞત્તિ નામ ઞત્તિદુતિયકમ્માદીસુ અનુસ્સાવનકમ્મસ્સ પાદભૂતા અધિટ્ઠાનભૂતા ઞત્તિ. નવસુ ઠાનેસૂતિ ઓસારણાદીસુ નવસુ ઠાનેસુ. દ્વીસુ ઠાનેસૂતિ ઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થકમ્મેસુ.

સુત્તાનુલોમન્તિ ઉભતોવિભઙ્ગે સુત્તાનુલોમભૂતે મહાપદેસે સન્ધાય વુત્તં. વિનયાનુલોમન્તિ ખન્ધકપરિવારાનુલોમભૂતે મહાપદેસે. સુત્તન્તિકે ચત્તારો મહાપદેસેતિ સુત્તાભિધમ્મપિટકેસુ અનુઞ્ઞાતપટિક્ખિત્તસુત્તાનુલોમવસેન નયતો ગહેતબ્બે ચત્તારો અત્થે.

૪૨૫. દિટ્ઠીનં આવિકમ્માનીતિ આપત્તિલદ્ધીનં પકાસનાનિ, આપત્તિદેસનાકમ્માનીતિ અત્થો.

યથા ચતૂહિ પઞ્ચહિ દિટ્ઠિ આવિકતા હોતીતિ યથા આવિકતે ચતૂહિ પઞ્ચહિ એકીભૂતેહિ એકસ્સ પુગ્ગલસ્સ સન્તિકે આપત્તિ દેસિતા નામ હોતિ, એવં દેસેતીતિ અત્થો. એવં દેસેન્તો ચ અત્તના સદ્ધિં તયો વા ચત્તારો વા ભિક્ખૂ ગહેત્વા એકસ્સ સન્તિકે દેસેતિ. એવં દેસેતું ન વટ્ટતિ. દેસિતા ચ આપત્તિ ન વુટ્ઠાતિ, દેસનાપચ્ચયા દુક્કટઞ્ચ હોતિ. દ્વિન્નં તિણ્ણં પન એકતો દેસેતું વટ્ટતિ.

૪૪૪. અદસ્સનેનાતિ ઇમસ્સ અકપ્પિયં પરિવજ્જેન્તાનં વિનયધરાનં પટિપત્તિયા અદસ્સનેન, તેસં દિટ્ઠાનુગતિં અનાપજ્જનેનાતિપિ અત્થો ગહેતબ્બો. અકપ્પિયે કપ્પિયસઅઞતાયાતિ રજતાદિઅકપ્પિયે તિપુઆદિસઞ્ઞિતાય. પુચ્છિત્વા વા અઞ્ઞેસં વા વુચ્ચમાનં અસુણન્તો આપજ્જતીતિ એત્થ પુચ્છિત્વા અસુણન્તો વા પુચ્છિયમાનં અસુણન્તો વાતિ પચ્ચેકં યોજેતબ્બં. એકરત્તાતિક્કમાદિવસેનાતિ અધિટ્ઠિતચીવરેન વિપ્પવસિત્વા એકરત્તાતિક્કમેન પાચિત્તિયં આપજ્જતિ. આદિ-સદ્દેન છરત્તાતિક્કમાદીનં સઙ્ગહો.

૪૫૦. અનત્થં કલિસાસનન્તિ અનત્થાવહં કોધવચનં આરોપેન્તો દોસં આરોપેન્તો ઉપદ્દવાય પરિસક્કતીતિ અત્થો.

૪૫૪. વોહારનિરુત્તિયન્તિ તસ્સ તસ્સ અત્થસ્સ વાચકસદ્દે પભેદગતઞાણપ્પત્તો ન હોતીતિ અત્થો.

૪૫૫. પરિમણ્ડલબ્યઞ્જનારોપને કુસલો ન હોતીતિ પરિમણ્ડલેન પદબ્યઞ્જનેન વત્થું, પરેહિ વુત્તં જાનિતુઞ્ચ અસમત્થોતિ અત્થો.

૪૫૮. અનુસ્સાવનેનાતિ અનુ અનુ કથનેન. તેનાહ ‘‘નનુ તુમ્હે’’તિઆદિ, યં અવોચુમ્હ, સ્વાયં પકાસિતોતિ સમ્બન્ધો. તત્થ યન્તિ ઇદં યસ્મા વચનાપેક્ખં ન હોતિ, વચનત્થાપેક્ખમેવ, તસ્મા તેન વચનેન નાનાકરણાભાવં પકાસયિસ્સામાતિ યમત્થં અવોચુમ્હાતિ અત્થો ગહેતબ્બો. તેનેવ ‘‘સ્વાય’’ન્તિ પુલ્લિઙ્ગવસેન પટિનિદ્દેસો કતો, તસ્સ સો અયં નાનાકરણાભાવોતિ અત્થો.

૪૬૭. મઞ્ચપદાદીસુપિ નળાટં પટિહઞ્ઞેય્યાતિ અન્ધકારે ચમ્મખણ્ડં પઞ્ઞપેત્વા વન્દિતું ઓનમન્તસ્સ નળાટં વા અક્ખિ વા મઞ્ચાદીસુ પટિહઞ્ઞતિ. એતેન વન્દતોપિ આપત્તિઅભાવં વત્વા વન્દનાય સબ્બથા પટિક્ખેપાભાવઞ્ચ દીપેતિ. એવં સબ્બત્થ સુત્તન્તરેહિ અપ્પટિક્ખિત્તેસુ. નગ્ગાદીસુ પન વન્દિતું ન વટ્ટતીતિ. એકતો આવટ્ટોતિ એકસ્મિં દોસાગતિપક્ખે પરિવત્તો પવિટ્ઠોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘સપત્તપક્ખે ઠિતો’’તિ. વન્દિયમાનોતિ ઓનમિત્વા વન્દિયમાનો. વન્દિતબ્બેસુ ઉદ્દેસાચરિયો, નિસ્સયાચરિયો ચ યસ્મા નવકાપિ હોન્તિ, તસ્મા તે વુડ્ઢા એવ વન્દિયાતિ વેદિતબ્બા.

૪૭૦. પુબ્બે વુત્તમેવાતિ સહસેય્યાદિપણ્ણત્તિવજ્જં. ઇતરન્તિ સચિત્તકં.

વોહારવગ્ગાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.