કથિનભેદં
કથિનઅત્થતાદિવણ્ણના
૪૦૪. કથિને અનાગતવસેનાતિ ઉદકાહરણાદિપયોગે ઉપ્પન્ને પચ્છા ધોવનાદિપુબ્બકરણસ્સ ઉપ્પત્તિતો તપ્પયોગસ્સ અનાગતવસેનેવ અનન્તરપચ્ચયો. પચ્ચયત્તઞ્ચસ્સ કારિયભૂતસ્સ યસ્મા નિપ્ફાદેતબ્બતં નિસ્સાય પચ્ચયા પવત્તા, ન વિના તેન, તસ્મા તેન પરિયાયેન વુત્તં, ન સભાવતો સબ્બત્થ. તેનાહ ‘‘પયોગસ્સ હી’’તિઆદિ. તત્થ પયોગસ્સ સત્તવિધમ્પિ પુબ્બકરણં પચ્ચયો હોતીતિ સમ્બન્ધો. કારણમાહ ‘‘યસ્મા’’તિઆદિ. પુબ્બકરણસ્સત્થાયાતિ પુબ્બકરણસ્સ નિપ્ફાદનત્થાય. પુરેજાતપચ્ચયેતિ પુરેજાતપચ્ચયસ્સ વિસયે. એસાતિ પયોગો. ધોવનાદિધમ્મેસુ એકમ્પિ અત્તનો પુરેજાતપચ્ચયભૂતં ધમ્મં ન લભતિ, અત્તનો ઉપ્પત્તિતો પુરેજાતસ્સ પુબ્બકરણસ્સ અભાવાતિ અત્થો. લભતીતિ પચ્છાજાતપચ્ચયં પુબ્બકરણં લભતિ, પચ્છાજાતપચ્ચયો હોતીતિ અત્થો.
પાળિયં પન્નરસ ધમ્મા સહજાતપચ્ચયેન પચ્ચયોતિ એત્થ પુબ્બકરણસ્સાતિ વા પયોગસ્સાતિ વા અઞ્ઞસ્સ કસ્સચિ પચ્ચયુપ્પન્નસ્સ અપરામટ્ઠત્તા પન્નરસ ધમ્મા સયં અઞ્ઞમઞ્ઞસહજાતપચ્ચયેન પચ્ચયોતિ એવમત્થો ગહેતબ્બો, તેહિ સહ ઉપ્પજ્જનકસ્સ અઞ્ઞસ્સ અભાવા. એવં ઉપરિ સબ્બત્થ. તેનાહ ‘‘સહજાતપચ્ચયં પના’’તિઆદિ. માતિકા ચ પલિબોધા ચાતિ એત્થ ચ-સદ્દેન પઞ્ચાનિસંસાનિ ગહિતાનીતિ દટ્ઠબ્બં. એવં માતિકાનઞ્ચ પલિબોધાનઞ્ચાતિ એત્થાપિ. તેહિપિ અત્થો અનન્તરમેવ માતિકાદીહિ સહ જાયન્તિ. તેનેવ ‘‘પન્નરસ ધમ્મા સહજાતપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ વુત્તા. આસાતિ ચીવરાસા. વત્થૂતિ આસાય નિમિત્તભૂતં અનુપ્પન્નચીવરં. ‘‘દસ્સામ કરિસ્સામા’’તિ હિ દાયકેહિ પટિઞ્ઞાતચીવરં નિસ્સાય અનન્તરં ઉપ્પજ્જમાના ચીવરાસા અનન્તરપચ્ચયાદિભાવેન વુત્તા. આસાનઞ્ચ અનાસાનઞ્ચાતિ લબ્ભમાનકચીવરે ઉપ્પજ્જનકચીવરાસાનઞ્ચેવ અલબ્ભમાને ચીવરે ઉપ્પજ્જનકઅનાસાનઞ્ચ, આસાનં, તબ્બિગમાનઞ્ચાતિ અત્થો. ખણે ખણે ઉપ્પત્તિભેદં સન્ધાય ‘‘આસાન’’ન્તિ બહુવચનં કતં, આસાય, અનાસાય ચાતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘આસા ચ અનાસા ચા’’તિ.
કથિનઅત્થતાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
પુબ્બકરણનિદાનાદિવિભાગવણ્ણના
૪૦૬-૭. છ ચીવરાનીતિ ખોમાદીસુ છસુ અઞ્ઞતરં સન્ધાય વુત્તં. સબ્બસઙ્ગાહિકવસેન પન ‘‘ચીવરાની’’તિ બહુવચનં કતં. પાળિયં પનેત્થ વત્થુ, આસા ચ અનાસા ચાતિઆદીસુ અત્થતે કથિને આનિસંસવસેન ઉપ્પજ્જનકપચ્ચાસાચીવરં ‘‘વત્થૂ’’તિ વુત્તં. કથિનચીવરં હેતુપચ્ચય-સદ્દેહિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.
૪૦૮. પચ્ચુદ્ધારો તીહિ ધમ્મેહીતિઆદિ કથિનત્થારત્થાય તિચીવરતો અઞ્ઞં વસ્સિકસાટિકાદિં પચ્ચુદ્ધરિતું, અધિટ્ઠહિત્વા અત્થરિતુઞ્ચ ન વટ્ટતીતિ દસ્સનત્થં વુત્તં. ‘‘વચીભેદેના’’તિ એતેન કેવલં કાયેન કથિનત્થારો ન રુહતીતિ દસ્સેતિ.
પુબ્બકરણનિદાનાદિવિભાગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
કથિનાદિજાનિતબ્બવિભાગવણ્ણના
૪૧૨. યેસુ રૂપાદિધમ્મેસૂતિ ‘‘પુરિમવસ્સંવુત્થા ભિક્ખૂ, પઞ્ચહિ અનૂનો સઙ્ઘો, ચીવરમાસો, ધમ્મેન સમેન સમુપ્પન્નં ચીવર’’ન્તિ એવમાદીસુ યેસુ રૂપારૂપધમ્મેસુ. સતીતિ સન્તેસુ. મિસ્સીભાવોતિ સંસગ્ગતા સમૂહપઞ્ઞત્તિમત્તં. તેનાહ ‘‘ન પરમત્થતો એકો ધમ્મો અત્થી’’તિ.
૪૧૬. એકતો ઉપ્પજ્જન્તીતિ કથિનુદ્ધારેન સહ ઉપ્પજ્જમાનારહા હોન્તીતિ અત્થો. કથિનત્થારતો હિ પભુતિ સબ્બે કથિનુદ્ધારા તં તં કારણન્તરમાગમ્મ ઉપ્પજ્જન્તિ, તસ્મા સબ્બે એકુપ્પાદા નામ જાતા. તેસુ અન્તરુબ્ભારસહુબ્ભારા દ્વે એવ તં વિહારં અનત્થતકથિનવિહારસદિસં કરોન્તા સયં સકલેન કથિનત્થારેન સહ નિરુજ્ઝન્તિ ઉદ્ધારભાવં પાપુણન્તિ. અવસેસા પન તં તં પાટિપુગ્ગલિકમેવ કથિનત્થારં દ્વિન્નં પલિબોધાનં ઉપચ્છિન્દનવસેન નિરોધેન્તા સયં ઉદ્ધારભાવં પાપુણન્તિ, ન સકલં કથિનત્થારં. કથિનુદ્ધારાનઞ્ચ નિરોધો નામ તં તં કારણમાગમ્મ ઉદ્ધારભાવપ્પત્તિ, એવઞ્ચ ઉપ્પત્તિ નામ કથિનુદ્ધારો એવ. તેનાહ ‘‘સબ્બેપિ અત્થારેન સદ્ધિં એકતો ઉપ્પજ્જન્તી’’તિઆદિ. તત્થ પુરિમા દ્વેતિ ‘‘એકુપ્પાદા એકનિરોધા’’તિ પાળિયં પઠમં વુત્તા અન્તરુબ્ભારસહુબ્ભારા દ્વે. તેસૂતિ પક્કમનન્તિકાદીસુ. ઉદ્ધારભાવં પત્તેસૂતિ ઉદ્ધારભાવપ્પત્તિસઙ્ખાતનિરોધં પત્તેસૂતિ અત્થો. અત્થારો તિટ્ઠતીતિ કતચીવરં આદાય પક્કન્તાદિપુગ્ગલં ઠપેત્વા તદવસેસાનં પલિબોધસબ્ભાવતો કથિનત્થારો તિટ્ઠતિ.
કથિનાદિજાનિતબ્બવિભાગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
પઞ્ઞત્તિવગ્ગવણ્ણનાનયો નિટ્ઠિતો.