૩. સમુચ્ચયક્ખન્ધકવણ્ણના

સુક્કવિસ્સટ્ઠિકથાવણ્ણના

૯૭. ‘‘વેદયામીતિ જાનામિ, ચિત્તેન સમ્પટિચ્છિત્વા સુખં અનુભવામિ, ન તપ્પચ્ચયા અહં દુક્ખિતોતિ અધિપ્પાયો’’તિ લિખિતં. યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. યસ્સ આરોચિતં, તસ્સ પુન આરોચનકિચ્ચં નત્થિ, કેવલં નિક્ખિપિતબ્બમેવ. વત્તં નિક્ખિપિત્વા વસન્તસ્સ ઉપચારસીમાગતાનં સબ્બેસં આરોચનકિચ્ચં નત્થિ. દિટ્ઠરૂપાનં સુતસદ્દાનં આરોચેતબ્બં, અદિટ્ઠઅસ્સુતાનમ્પિ અન્તોદ્વાદસહત્થગતાનં આરોચેતબ્બં. ‘‘ઇદં વત્તં નિક્ખિપિત્વા વસન્તસ્સ લક્ખણ’’ન્તિ વુત્તં. ‘‘પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપતો’તિઆદિ કિઞ્ચાપિ પાળિયં નત્થિ, અથ ખો અટ્ઠકથાચરિયાનં વચનેન તથા એવ પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ ચ વુત્તં. ‘‘અત્થિભાવં સલ્લક્ખેત્વાતિ દ્વાદસહત્થે ઉપચારે સલ્લક્ખેત્વા, અનિક્ખિત્તવત્તાનં ઉપચારસીમાય આગતભાવં સલ્લક્ખેત્વા સહવાસાદિકં વેદિતબ્બ’’ન્તિ ચ વુત્તં. ‘‘નિક્ખિપન્તેન આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં, પયોજનં અત્થી’’તિ ચ વુત્તં, ન પન તં પયોજનં દસ્સિતં. ચિણ્ણમાનત્તો ભિક્ખુ અબ્ભેતબ્બોતિ ચિણ્ણમાનત્તસ્સ ચ અબ્ભાનારહસ્સ ચ નિન્નાનાકારણત્તા અઞ્ઞથા ‘‘અબ્ભાનારહો અબ્ભેતબ્બો’’તિ વત્તબ્બં સિયા. ઉક્ખેપનીયકમ્મકતોપિ અત્તનો લદ્ધિગ્ગહણવસેન સભાગભિક્ખુમ્હિ સતિ તસ્સ અનારોચાપેતું ન લભતિ.

પરિવાસકથાવણ્ણના

૧૦૨. ‘‘અનન્તરાયિકસ્સ પન અન્તરાયિકસઞ્ઞાય છાદયતો અચ્છન્નાવા’’તિ પાઠો. અવેરિભાવેન સભાગો અવેરિસભાગો. ‘‘સભાગસઙ્ઘાદિસેસં આપન્નસ્સ પન સન્તિકે આવિ કાતું ન વટ્ટતી’’તિ પસઙ્ગતો ઇધેવ પકાસિતં. લહુકેસુ પટિક્ખેપો નત્થિ. તત્થ ઞત્તિયા આવિ કત્વા ઉપોસથં કાતું અનુઞ્ઞાતત્તા લહુકસભાગં આવિ કાતું વટ્ટતીતિ. સભાગસઙ્ઘાદિસેસં પન ઞત્તિયા આરોચનં ન વટ્ટતીતિ કિર. ‘‘તસ્સ સન્તિકે તં આપત્તિં પટિકરિસ્સતી’તિ (મહાવ. ૧૭૧) વુત્તત્તા લહુકસ્સેવાયમનુઞ્ઞાતા. ન હિ સક્કા સુદ્ધસ્સ એકસ્સ સન્તિકે સઙ્ઘાદિસેસસ્સ પટિકરણં કાતુ’’ન્તિ લિખિતં. લહુકેસુપિ સભાગં આવિ કાતું ન વટ્ટતીતિ, તસ્મા એવ હિ ઞત્તિયા આવિકરણં અનુઞ્ઞાતં, ઇતરથા તં નિરત્થકં સિયા. અઞ્ઞમઞ્ઞારોચનસ્સ વટ્ટતિ, તતો ન વટ્ટતીતિ દીપનત્થમેવ ઞત્તિયા આવિકરણમનુઞ્ઞાતં, તેનેવ ઇધ ‘‘સભાગસઙ્ઘાદિસેસં આપન્નસ્સા’’તિઆદિ વુત્તં. અયમત્થો ‘‘એત્તાવતા તે દ્વે નિરાપત્તિકા હોન્તિ, તેસં સન્તિકે સેસેહિ સભાગાપત્તિયો દેસેતબ્બા’’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. નિદાનવણ્ણના) વચનેન કઙ્ખાવિતરણિયં પકાસિતોવ. સઙ્ઘાદિસેસં પન ઞત્તિયા આરોચેત્વા ઉપોસથં કાતું વટ્ટતિ. તસ્સા ઞત્તિયા અયમત્થો યદા સુદ્ધં ભિક્ખું પસ્સિસ્સતિ, તસ્સ સન્તિકે આરોચનવસેન પટિકરિસ્સતિ. એવં પટિકતે ‘‘ન ચ, ભિક્ખવે, સાપત્તિકેન પાતિમોક્ખં સોતબ્બં, યો સુણેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૮૬) વુત્તાપત્તિતો મોક્ખો હોતીતિ, તસ્મા ‘‘ગરુકં વા હોતુ લહુકં વા, ઞત્તિયા આવિ કાતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં, ઉભોસુ નયેસુ યુત્તતરં ગહેતબ્બં.

નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચાતિ ‘‘તેન તેન વીતિક્કમેનાપન્નાપત્તિ આપત્તિ. નામન્તિ તસ્સા આપત્તિયા નામ’’ન્તિ લિખિતં. આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બન્તિ એત્થ આરોચનં વત્તભેદદુક્કટપઅહરણપ્પયોજનન્તિ વેદિતબ્બં. અકારણમેતન્તિ ‘‘સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિ’’ન્તિ વુત્તે વુટ્ઠાનતો.

દસસતં રત્તિસતન્તિ દસસતં આપત્તિયો રત્તિસતં છાદેત્વાતિ યોજેતબ્બં. અગ્ઘસમોધાનો નામ સભાગવત્થુકાયો સમ્બહુલા આપત્તિયો આપન્નસ્સ બહુરત્તિં પટિચ્છાદિતાપત્તિયં નિક્ખિપિત્વા દાતબ્બો, ઇતરો નાનાવત્થુકાનં વસેનાતિ અયમેતેસં વિસેસોતિ.

પરિવાસકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

‘‘ગામસ્સાતિ ન વુત્ત’’ન્તિ વચનતો કિર ગામૂપચારેપિ વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયોતિ લિખિતં. વુત્તઞ્ચ ‘‘અયં પન વિસેસો’’તિ. ‘‘એત્થ અટ્ઠકથાચરિયાવ પમાણં. યુત્તં ન દિસ્સતી’’તિ લિખિતં. અનુગણ્ઠિપદે પન ‘‘અયં પન વિસેસો, આગન્તુકસ્સ…પે… ઓક્કમિત્વા ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિયેવા’’તિ વચને હેટ્ઠા ‘‘અન્તોઅરુણે એવ નિક્ખમિત્વા ગામૂપચારતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા’’તિઆદિના નયેન ગરું કત્વા વચનતો, ભિક્ખુનીનં ગરુકવસેનેવ તત્થ તત્થ સિક્ખાપદાનં પઞ્ઞત્તત્તા ચ તદનુરૂપવસેનેવ અટ્ઠકથાચરિયેન ભિક્ખુનીનં ગરું કત્વા માનત્તચરણવિધિદસ્સનત્થં ‘‘યત્તકા પુરેભત્તં વા’’તિઆદિ વુત્તં. કુરુન્દિઆદીસુ વુત્તવચનેન કરોન્તસ્સપિ દોસો નત્થીતિ દસ્સેતું કેવલં લક્ખણમત્તમેવ વુત્તં, તદુભયમ્પિ તેન તેન પરિયાયેન યુજ્જતિ, વિનિચ્છયે પત્તે લક્ખણે એવ ઠાતબ્બતો કુરુન્દિઆદીસુ વુત્તવચનં પચ્છા વુત્તં. પયોગો પન પુરિમોવ. યથા ચેત્થ, તથા સચે કાચિ ભિક્ખુની દ્વે લેડ્ડુપાતે અનતિક્કમિત્વા અરુણં ઉટ્ઠપેતિ, દોસો નત્થિ, તથાપિ સબ્બટ્ઠકથાસુ વુત્તત્તા ‘‘પુરિમમેવ આચિણ્ણ’’ન્તિ વુત્તં. પરિવાસવત્તાદીનન્તિ ‘‘પરિવાસનિસ્સયપટિપ્પસ્સદ્ધિઆદીનં ઉપચારસીમાય પરિચ્છિન્નત્તા ભિક્ખુનુપસ્સયસ્સ ઉપચારસીમાવ ગહેતબ્બા, ન ગામો’’તિ લિખિતં. ‘‘તસ્મિં ગામે ભિક્ખાચારો સમ્પજ્જતી’તિઆદિ પવારિતવસેન વુત્તં. ન હિ તત્થ અન્તોગામે વિહારો અત્થી’’તિ ચ લિખિતં, ‘‘તમ્પિ તેન પરિયાયેન યુજ્જતિ, ન અત્થતો’’તિ ચ.

પટિચ્છન્નપરિવાસાદિકથાવણ્ણના

૧૦૮. ‘‘વિસું માનત્થં ચરિતબ્બન્તિ મૂલાય પટિકસ્સનં અકત્વા વિસું કમ્મવાચાયા’’તિ ચ લિખિતં. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસાપત્તી’’તિ વુત્તત્તા એકોવ, એકવત્થુમ્હિ આપન્ના સઙ્ઘાદિસેસા થુલ્લચ્ચયદુક્કટમિસ્સકા નામ. મક્ખધમ્મો નામ છાદેતુકામતા.

૧૪૩. ધમ્મતાતિ ધમ્મતાય, તથાતાયાતિ અત્થો ‘‘અલજ્જિતા’’તિ એત્થ વિય.

૧૪૮. પુરિમં ઉપાદાય દ્વે માસા પરિવસિતબ્બાતિ એત્થ ‘‘પરિવસિતદિવસાપિ ગણનૂપગા હોન્તી’’તિ લિખિતં.

૧૮૪. તસ્મિં ભૂમિયન્તિ તસ્સં ભૂમિયં. સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જતિ પરિમાણમ્પીતિઆદિ જાતિવસેનેકવચનં.

સમુચ્ચયક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.