૭. કથિનક્ખન્ધકવણ્ણના

કથિનાનુજાનનકથાવણ્ણના

૩૦૬. ‘‘કથિનન્તિ પઞ્ચાનિસંસે અન્તોકરણસમત્થતાય થિરન્તિ અત્થો’’તિ લિખિતં. ‘‘પઞ્ચ કપ્પન્તી’’તિ અવત્વા ‘‘કપ્પિસ્સન્તી’’તિ અનાગતવચનં ‘‘વો’’તિ ઇમસ્સ સામિવચનપક્ખે યુજ્જતિ તેસં તસ્મિં ખણે અનત્થતકથિનત્તા. દ્વીસુ પનેતેસુ અત્થવિકપ્પેસુ પચ્છિમો યુત્તો સબ્બેસમ્પિ તેસં પાવેય્યકાનં સબ્બધુતઙ્ગધરત્તા. નિમન્તનં સાદિયન્તસ્સેવ હિ અનામન્તચારો પઞ્ઞત્તો, તથા ગણભોજનં. અસમાદાનચારો અનધિટ્ઠિતતિચીવરસ્સ નત્થિ અતેચીવરિકસ્સ યાવદત્થચીવરચતુત્થાદિચીવરગ્ગહણસમ્ભવતો. ઇતરસ્સાપિ અનધિટ્ઠાનમુખેન લબ્ભતિ. ચીવરુપ્પાદો અપંસુકૂલિકસ્સેવ. ‘‘કથિનત્થતસીમાય’’ન્તિ ઉપચારસીમં સન્ધાય વુત્તં. ઉપચારસીમટ્ઠસ્સ મતકચીવરાદિભાગિયતાય બદ્ધસીમાય તત્રુપ્પાદાભાવતો વિઞ્ઞેય્યમેતં ઉપચારસીમાવેત્થ અધિપ્પેતાતિ. કથિનત્થારં કે લભન્તીતિ કે સાધેન્તીતિ અત્થો. પઞ્ચ જના સાધેન્તિ. કથિનદુસ્સસ્સ હિ દાયકા પચ્છિમકોટિયા ચત્તારો હોન્તિ. એકો પટિગ્ગાહકોતિ. ‘‘તત્ર ચે, ભિક્ખવે, ય્વાયં ચતુવગ્ગો ભિક્ખુસઙ્ઘો ઠપેત્વા તીણિ કમ્માનિ ઉપસમ્પદં પવારણં અબ્ભાન’’ન્તિ (મહાવ. ૩૮૮) ચમ્પેય્યક્ખન્ધકે વુત્તત્તા ‘‘ન પઞ્ચવગ્ગકરણીય’’ન્તિ ગહેતબ્બં. ‘‘યસ્સ સઙ્ઘો કથિનદુસ્સં દેતિ, તં હત્થપાસે અકત્વાપિ બહિસીમાય ઠિતસ્સપિ દાતું વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ, તં હત્થપાસે કત્વા એવ દાતબ્બં. કસ્મા? ‘‘તસ્સ કમ્મપ્પત્તત્તા’’તિ વુત્તં. ‘‘તત્રુપ્પાદેન તણ્ડુલાદિના વત્થેસુ ચેતાપિતેસુ અત્થતકથિનાનમેવ તાનિ વત્થાનિ પાપુણન્તિ. વત્થેહિ પન તણ્ડુલાદીસુ ચેતાપિતેસુ સબ્બેસં તાનિ પાપુણન્તી’’તિ વુત્તં. પઠમપવારણાય પવારિતા લભન્તીતિ ઇદં ઉક્કટ્ઠકોટિયા વુત્તં. અન્તરાયેન અપ્પવારિતાનમ્પિ વુત્થવસ્સાનં કથિનત્થારસમ્ભવતો ઇતરે ગણપૂરકે કત્વા કથિનં અત્થરિતબ્બન્તિ કથં પઞ્ઞાયતીતિ ચે? ‘‘દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અત્થતં હોતિ કથિનં અત્થારકસ્સ ચ અનુમોદકસ્સ ચા’’તિ (પરિ. ૪૦૩) પરિવારે એકવચનકરણતો, તત્થેવ ‘‘સઙ્ઘસ્સ અત્થતં હોતિ કથિનં, ગણસ્સ પુગ્ગલસ્સ અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ (પરિ. ૪૧૪) વચનતો ચ.

અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વુત્થવસ્સાપિ ન લભન્તીતિ ઇદં કિં એકસીમસ્મિં, ઉદાહુ નાનાસીમસ્મિન્તિ? કિઞ્ચેત્થ – યદિ તાવ એકસીમસ્મિં, પરતો ‘‘સચે પન એકસીમાય બહૂ વિહારા હોન્તિ, સબ્બે ભિક્ખૂ સન્નિપાતેત્વા એકત્થ કથિનં અત્થરિતબ્બં, વિસું વિસું અત્થરિતું ન વટ્ટતી’’તિ ઇમિના અટ્ઠકથાવચનેન વિરુજ્ઝતિ. ઇદઞ્હિ વચનં સબ્બેસંયેવ એકો કથિનત્થારોતિ દીપેતિ. અથ નાનાસીમસ્મિં, ઉપનન્દસ્સ એકાધિપ્પાયદાનાનુમતિયા વિરુજ્ઝતિ. વુત્તઞ્હેતં ‘‘દેથ, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસસ્સ એકાધિપ્પાય’’ન્તિ (મહાવ. ૩૬૪). ઇદઞ્હિ વચનં દ્વીસુપિ આવાસેસુ તસ્સ કથિનત્થારસિદ્ધિં દીપેતીતિ. અવિરોધોવ ઇચ્છિતબ્બો અપ્પટિસિદ્ધત્તા, તસ્મા એકસીમસ્મિં વા નાનાસીમસ્મિં વા નાનૂપચારે અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વુત્થવસ્સાપિ ન લભન્તીતિ અધિપ્પાયો વેદિતબ્બો. ‘‘પચ્છિમિકાય ઉપસમ્પન્નો પઠમપવારણાય પવારેતુમ્પિ લભતિ, વસ્સિકો ચ હોતિ આનિસંસઞ્ચ લભતીતિ સામણેરાનં વસ્સૂપગમનં અનુઞ્ઞાતં હોતિ, સામણેરા કથિનાનિસંસં લભન્તી’’તિ વદન્તિ.

તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરપ્પહોનકન્તિ ઇદં ‘‘ન અઞ્ઞત્ર સઙ્ઘાટિયા ઉત્તરાસઙ્ગેન અન્તરવાસકેન અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ ઇમાય પાળિયા વિરુજ્ઝનં વિય દિસ્સતિ. અયઞ્હિ પાળિ તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરવિરહેનાપિ ન અત્થતં હોતિ કથિનન્તિ દીપેતીતિ ચે? ન, તદત્થજાનનતો, ન તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરવિરહેન ન અત્થતં હોતિ કથિનન્તિ હિ દીપેતુકામો ભગવા તં પાળિમાહ. યદિ એવં ‘‘અઞ્ઞત્ર સઙ્ઘાટિયા ઉત્તરાસઙ્ગેન અન્તરવાસકેના’’તિ ન વત્તબ્બા સિયાતિ ચે? ન, અધિપ્પાયજાનનતોવ. યો સઙ્ઘાટિયા અત્થરિતુકામો, તસ્સ અઞ્ઞત્ર સઙ્ઘાટિયા ન અત્થતં હોતિ. એસ નયો ઇતરત્થાપીતિ અયમેત્થ અધિપ્પાયો. તેનેવ સુક્કપક્ખે ‘‘સઙ્ઘાટિયા અત્થતં હોતી’’તિઆદિના નયેન એકમેવ ચીવરં વુત્તં, એવં સન્તે ‘‘ચતુવીસતિયા આકારેહિ અનત્થતં હોતિ કથિનં, સત્તરસહિ આકારેહિ અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ યથારહં ઉક્કટ્ઠકોટિયા વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં, તસ્મા કણ્હપક્ખે ઉલ્લિખિત…પે… નિસ્સીમટ્ઠાનુમોદનાનં ચતુવીસતિયા આકારાનં સમ્ભવન્તાનં સબ્બેન સબ્બં અભાવેનપિ નિમિત્તકતાદીનં અસમ્ભવન્તાનં અઞ્ઞતરભાવેનપિ ન અત્થતં હોતિ કથિનન્તિ એવમધિપ્પાયો વેદિતબ્બો. સુક્કપક્ખેપિ અહતાહતકપ્પ…પે… સીમટ્ઠાનુમોદનાનં સત્તરસન્નં આકારાનં સમ્ભવન્તાનં અઞ્ઞતરભાવેનપિ ઇતરેસં સબ્બેન સબ્બં અભાવેનપિ અત્થતં હોતિ કથિનન્તિ એવમધિપ્પાયો વેદિતબ્બો. અઞ્ઞથા અઞ્ઞમઞ્ઞવિરોધો, યથાસમ્ભવં યોજેત્વા વેદિતબ્બો.

તત્રિદં મુખમત્તનિદસ્સનં – કણ્હપક્ખે ‘‘ઉત્તરાસઙ્ગેન અત્થતે કથિને ન અઞ્ઞત્ર સઙ્ઘાટિયા ન અઞ્ઞત્ર અન્તરવાસકેન અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ વચનપ્પમાણતો તં કથિનં અનત્થતં સિયા. સુક્કપક્ખે ચ ‘‘અનિમિત્તકતેન અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ વચનપ્પમાણતો અનિમિત્તકતેન કથિને અત્થતે તઞ્ચે પરિકથા કતં, તથાપિ અત્થતમેવ કથિનં હોતીતિ અયં દુવિધોપિ વિરોધો. યથાવુત્તનયેન અધિપ્પાયે ગહિતે પરિહારો હોતીતિ વેદિતબ્બં.

યો આનિસંસં બહું દેતીતિ ઇમિના પચ્ચયલોલભાવં વિય દીપેતિ, તથાપિ ભગવતા યાવદત્થચીવરપરિયેસનપઞ્ઞાપનમુખેન દ્વારં દિન્નન્તિ કત્વા સઙ્ઘાનુગ્ગહત્થં હોતિ. ‘‘અકાતું ન હોતીતિ અનાદરિયેન અકરોન્તસ્સ દુક્કટ’’ન્તિ લિખિતં. અનુમોદામાતિ એત્થ સબ્બસઙ્ગાહિકવસેન એવં વુત્તં. ‘‘અનુમોદામી’’તિ એકકેન વત્તબ્બં, ઇતરથા ‘‘ન વટ્ટતી’’તિ મહાઅટ્ઠકથાયં કિર વુત્તં. કથિનચીવરં અધિટ્ઠહિત્વા ‘‘ઇમાય સઙ્ઘાટિયા કથિનં અત્થરામી’’તિ વાચાય ભિન્નમત્તાય પુગ્ગલસ્સ અત્થતં હોતિ. ‘‘કમ્મવાચા પન એકાયેવ વટ્ટતીતિ કથિનદુસ્સસ્સ એવ કમ્મવાચા, સેસચીવરદાને અપલોકનમેવાતિ અત્થો’’તિ લિખિતં. એકસીમાયાતિ એકઉપચારસીમાયાતિ અત્થો યુજ્જતિ. કેચિ પન ‘‘બદ્ધસીમા અધિપ્પેતા એકસીમાય એકટ્ઠાને અત્થરિતે સબ્બત્થ અત્થરિતં હોતિ ‘સબ્બે ભિક્ખૂ સન્નિપતિત્વા’તિ વુત્તત્તા, તેહિપિ અનુમોદન્તેહિ અત્થરિતમેવ હોતિ, ઉપચારપરિચ્છિન્ને તત્થ તત્થ લદ્ધં તેહિ તેહિ લદ્ધબ્બં હોતિ. તત્થ પવિટ્ઠેહિપિ લભિતબ્બં સબ્બેહિપિ અત્થરિતત્તા, અયં વિસેસો. મહાઅટ્ઠકથાયમ્પિ એવમેવ વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ, વીમંસિતબ્બં.

૩૦૮. ચતુવીસતિ આકારવન્તતાય મહાભૂમિકં. ‘‘દીઘસિબ્બિતન્તિ પચ્છાકતસિબ્બનં, ઓવટ્ટિત્વા સિબ્બનં વા’’તિ લિખિતં. કણ્ડુસં નામ પુબ્બબન્ધનં. પઠમચિમિલિકા ઘટેત્વા ઠપિતા હોતીતિ કથિનદુસ્સં દુબ્બલં દિસ્વા તં બલવતા અત્તનો પકતિદુસ્સેન સદ્ધિં ઘટેત્વા દુપટ્ટં કત્વા સિબ્બિતુકામેહિ કથિનદુસ્સતો પકતિદુસ્સસ્સ મહન્તતાય પઠમં તપ્પમાણાનુરૂપં બન્ધકણ્ડુસે ઘટેત્વા રજ્જુકેહિ બન્ધિત્વા કતં હોતીતિ અધિપ્પાયો. કથિનચીવરસ્સ અપ્પતાય પઠમં બદ્ધદુસ્સં કુચ્છિચિમિલિકા હોતિ, મહાપચ્ચરિયં, કુરુન્દિયઞ્ચ વુત્તવચનનિદસ્સનં, બ્યઞ્જને એવ ભેદો, અત્થે નત્થીતિ દસ્સનત્થં કતન્તિ વેદિતબ્બં. ‘‘ઇમિના કિં દીપેતીતિ ચે? તથાકતં દુપટ્ટચીવરં પકતિચીવરસ્સ મહન્તતાય પકતિચીવરસઙ્ખ્યમેવ ગચ્છતિ, ન કથિનચીવરસઙ્ખ્યન્તિ કસ્સચિ સિયા, નેવં દટ્ઠબ્બં. એવં કુચ્છિચિમિલિકભાવેન ઠિતમ્પિ કથિનચીવરં. મહન્તમ્પિ તં પકતિચીવરં અત્તનો કથિનચીવરમેવાતિ. હેટ્ઠિમકોટિયા પઞ્ચકસ્સ ઇચ્છિતબ્બત્તા કથિનદુસ્સં ખણ્ડાખણ્ડં બહુધા છિન્દિત્વા સિબ્બિતુકામો કથિનચીવરતો પટ્ટં ગહેત્વા અઞ્ઞસ્મિં અકથિનચીવરે પટ્ટમારોપેતી’’તિ લિખિતં. અથ વા બહૂનિ કથિનદુસ્સાનિ પંસુકૂલાનિ ખુદ્દકખુદ્દકાનિ એકચીવરત્થાય, મહન્તાનિ ચ ઊનત્થાય દિન્નાનિ હોન્તિ. કથિનચીવરતોતિ ભિક્ખુ એકચ્ચતો કથિનચીવરતો પટ્ટં ગહેત્વા અઞ્ઞસ્મિં આરોપેતિ. એત્થાહ – કિં પંસુકૂલાનિ કથિનદુસ્સાનિ વિકપ્પનુપગપચ્છિમાનિ દાતબ્બાનિ, ઉદાહુ ખુદ્દકાનિપીતિ? એત્થ અચીવરસઙ્ખ્યત્તા ખુદ્દકાનિ દાતું ન વટ્ટતિ. કમ્મવાચા તત્થ ન રુહતીતિ એકે. ‘‘પંસુકૂલેન અત્થતં હોતી’’તિ પાળિયં નયદાનતો કુચ્છિચિમિલિકભાવેન ઠિતસ્સ કથિનદુસ્સસ્સ અત્તનો સભાવેન અનધિટ્ઠાનુપગસ્સ પુરાણચીવરભાવેનેવ અધિટ્ઠાનારહસ્સપિ કથિનચીવરભાવાનુમતિમુખેન અટ્ઠકથાયં પદાનતો ચ ખુદ્દકાનિપિ દાતું વટ્ટતિ. તઞ્હિ કથિનત્થારકો ઘટેત્વા કથિનચીવરં કરિસ્સતીતિ કત્વા કપ્પતીતિ એકે, યુત્તતરં ગહેતબ્બં.

નિચયસન્નિધિ સઙ્ઘાયત્તા સઙ્ઘેન કતત્તા. રત્તાતિક્કન્તં નિસ્સજ્જિતબ્બત્તા ‘‘નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ વુચ્ચતિ. પઞ્ચ ખણ્ડાનિ પટ્ટાનિ પમાણં અસ્સાતિ પઞ્ચકં. તેન વા અતિરિત્તેન વાતિ અત્થો. તદહેવ સઞ્છિન્નેનાતિ સઙ્ઘેન કથિનત્થારકસ્સ કમ્મવાચં વત્વા દિન્નેનેવ તદહેવ સઞ્છિન્નેન સમણ્ડલિકતેન ભવિતબ્બં. એવં દિન્નંયેવ હિ પરિવારે ‘‘પુબ્બકરણં સત્તહિ ધમ્મેહિ સઙ્ગહિત’’ન્તિ વુત્તં, ન દાયકેન દિય્યમાનં, તસ્મા પરિનિટ્ઠિતપુબ્બકરણમેવ ચે દાયકો સઙ્ઘસ્સ દેતિ, સમ્પટિચ્છિત્વા કમ્મવાચાય દાતબ્બં. તેન ચ તસ્મિંયેવ સીમામણ્ડલે અધિટ્ઠહિત્વા અત્થરિત્વા સઙ્ઘો અનુમોદાપેતબ્બો કતપુબ્બકરણસ્સ પુન કત્તબ્બાભાવતો. અત્થારકસ્સ હત્થગતમેવ હિ સન્ધાય ‘‘ન ઉલ્લિખિતમત્તેના’’તિઆદિ વુત્તં. પરિનિટ્ઠિતપુબ્બકરણમ્પિ પુન ધોવિત્વા વિસિબ્બિત્વા કાતબ્બમેવ વચનપમાણતોતિ ચે? ન, છિન્નસ્સ પુન છેદાસમ્ભવતો. અઞ્ઞસ્મિં ઠાને છિન્દિતબ્બમેવાતિ ચે? ન, પબ્બજ્જાધિકારે ‘‘કેસમસ્સું ઓહારાપેત્વા’’તિ વચનપ્પમાણતો મુણ્ડિકસ્સ છિન્નેપિ કેસે પરિયેસિત્વા સિરસ્મિં ઠપેત્વા પુન ઓહારાપેત્વા પબ્બાજેતબ્બપ્પસઙ્ગતો, ન ઇધ ન-કારેન પટિસિદ્ધત્તાતિ ચે? ન, ‘‘ન અઞ્ઞત્ર સઙ્ઘાટિયા’’તિ ન-કારેન પટિસિદ્ધત્તા ઉત્તરાસઙ્ગેન અત્થતે અનત્થતં હોતીતિ અનિટ્ઠપ્પસઙ્ગતો, તસ્મા અભિનિવેસો ન કાતબ્બો. ‘‘બહિઉપચારસીમાય ઠિતો’’તિ વુત્તત્તાપિ પુબ્બે વુત્તવિનિચ્છયોવ ગહેતબ્બો.

૩૦૯. અસન્નિધિકતેન અત્થતં હોતિ કથિનન્તિ એત્થ કિં કથિનત્થારમાસેયેવ દુવિધોપિ સન્નિધિ અધિપ્પેતો, ઉદાહુ તતો પુબ્બેપિ, દાયકેન વા કદા દાતબ્બં, કિં કથિનત્થારમાસેયેવ, ઉદાહુ તતો પુબ્બેપિ, કથિનત્થારમાસેપિ અસુકસ્મિં દિવસેયેવ અત્થારત્થાય દમ્મીતિ દાતું વટ્ટતિ ન વટ્ટતીતિ ઇદં વિચારેતબ્બં. કથિનત્થારમાસે એવ દુવિધોપિ સન્નિધિ. દાયકેનાપિ વસ્સાવાસિકં વિય કથિનચીવરં ઉદ્દિસ્સ દિન્નં ન વટ્ટતિ. કસ્મા? ‘‘કથિનદાયકસ્સ વત્તં અત્થી’’તિઆદિના (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૦૬) નયેન અટ્ઠકથાયં વુત્તત્તા. ઉક્કટ્ઠમત્તમેતન્તિ ચે? ન, ‘‘કથિનં નામ અતિઉક્કટ્ઠં વટ્ટતી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૦૮) વુત્તત્તા. ન આગમનં સન્ધાય વુત્તન્તિ ચે? ન, ઇદમ્પિ આગમનમેવ સન્ધાય વુત્તં, પુબ્બે દિન્નં ન વટ્ટતીતિ.

૩૧૦. કથિનસ્સાતિ કથિનત્થારસ્સ. ઉબ્ભારાયાતિ વૂપસમાય, અપ્પવત્તિયાતિ અત્થો. કિમત્થિયં ઉબ્ભારનિદસ્સનન્તિ ચે? પઞ્ચહિ અનાપત્તિકાલપરિયન્તદસ્સનેન તેસુ સંવરુપ્પાદનત્થં. અઞ્ઞથા ‘‘ચીવરકાલસમયો નામ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને પઞ્ચ માસા’’તિ (પારા. ૬૪૯) વિભઙ્ગે વુત્તત્તા અન્તરાપક્કમનન્તિકાદિઉબ્ભારાભાવેપિ પઞ્ચહિ પઞ્ચસુ માસેસુ અનાપત્તિયેવાતિ મિચ્છાગાહો સિયા. તતો આપત્તિખેત્તે અનાપત્તિખેત્તસઞ્ઞાય તં તં આપત્તિં આપજ્જતિ, ઇતરેસઞ્ચ ભિક્ખૂનં લાભન્તરાયં કરોતીતિ વેદિતબ્બં.

આદાયસત્તકકથાવણ્ણના

૩૧૧. સન્નિટ્ઠાનન્તિકે દ્વેપિ પલિબોધા એકતો છિજ્જન્તીતિ ઇધ, પરિવારટ્ઠકથાયઞ્ચ વુત્તં ઇમિસ્સા ખન્ધકપાળિયા સમેતિ એકતો ઉભિન્નમ્પિ ધુરનિક્ખેપસ્સ કતત્તા. ‘‘ઇદં બહિસીમાયમેવ વુત્તં સન્નિટ્ઠાનન્તિકં સન્ધાય વુત્તં. યં પન વુત્તં પરિવારે ‘ચત્તારો કથિનુદ્ધારા સિયા અન્તોસીમાય ઉદ્ધરિય્યન્તિ, સિયા બહિસીમાય ઉદ્ધરિય્યન્તિ, નિટ્ઠાનન્તિકો સન્નિટ્ઠાનન્તિકો નાસનન્તિકો આસાવચ્છેદિકો’તિ (પરિ. ૪૧૬). તત્થ બહિસીમાય સન્નિટ્ઠાનન્તિકો ઉદ્ધરિય્યતીતિ ઇધ દસ્સિતનયોવ. કથં અન્તોસીમાય સન્નિટ્ઠાનન્તિકો? અકતચીવરમાદાય ‘ન પચ્ચેસ્સ’ન્તિ ગતો, ગતગતટ્ઠાને ફાસુવિહારં અલભન્તો તમેવ વિહારં આગચ્છતિ, તસ્સ ચીવરપલિબોધો ઠિતો. સો ચ ‘નેવિમં ચીવરં કારેસ્સ’ન્તિ ચિત્તે ઉપ્પન્નમત્તે છિજ્જતિ, તસ્મા અન્તોસીમાય ઉદ્ધરિય્યતિ, તસ્મા દુવિધો સન્નિટ્ઠાનન્તિકો’’તિ પોરાણગણ્ઠિપદે લિખિતં, તં યુત્તં, અઞ્ઞથા અન્તોસીમાય ‘‘નેવિમં ચીવરં કારેસ્સ’’ન્તિ પવત્તઉબ્ભારો ઇતરેસુ સમોધાનં ન ગચ્છતીતિ અતિરિત્તો સિયા. સીમાતિક્કન્તિકોતિ ચીવરકાલસીમાતિક્કન્તિકો. સઉબ્ભારે ચીવરપલિબોધો પઠમં છિજ્જન્તો વિય ખાયતિ, અથ ખો સાપેક્ખતાય ચીવરકરણે સઉસ્સાહોવ હોતીતિ લેસં સન્ધાય પરિવારવસેન ‘‘દ્વે પલિબોધા અપુબ્બં અચરિમં છિજ્જન્તી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૧૧) વુત્તં. ‘‘કતચીવરો’’તિ વુત્તત્તા ઇધ ન સમ્ભવતિ.

૩૧૬. સબ્બં અત્તનો પરિક્ખારં અનવસેસેત્વા પક્કમન્તો ‘‘સમાદાય પક્કમતી’’તિ વુચ્ચતિ. ‘‘કથિનુદ્ધારે વિસેસો નત્થિ. પુગ્ગલાધિપ્પાયવિસેસેન કેવલં વારદસ્સનત્થં સમાદાયવારા વુત્તા’’તિ સબ્બેસુ ગણ્ઠિપદેસુ લિખિતં. ઇધ પન પુગ્ગલાધિપ્પાયેન પયોજનં વીમંસિતબ્બં. પક્કમનન્તિકસ્સ અભાવા ‘‘યથાસમ્ભવ’’ન્તિ વુત્તં. વિપ્પકતેપિ ધુરનિક્ખેપવસેન પક્કમનન્તિકતા સમ્ભવતિ, તસ્મા પક્કમનન્તિકવારોપિ વત્તબ્બોતિ ચે? ન, સન્નિટ્ઠાનન્તિકલક્ખણપ્પસઙ્ગતો. અકતચીવરસ્સ ન સવનન્તિકતા ચ.

તત્રાયં આદિતો પટ્ઠાય વારવિભાવના – આદાયવારા સત્ત, તથા સમાદાયવારાતિ દ્વે સત્તકવારા. તતો પક્કમનન્તિકં વજ્જેત્વા વિપ્પકતચીવરસ્સ આદાયવારા, સમાદાયવારા ચાતિ દ્વે છક્કવારા. તતો પરં નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનન્તિકાનં વસેન તીણિ તિકાનિ દસ્સિતાનિ, તત્થ પઠમત્તિકં અન્તોસીમાય ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ઇમં વિધિં અનામસિત્વા બહિસીમાયં એવ ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ પવત્તં, તસ્મા પક્કમનન્તિકસીમાતિક્કન્તિકસઉબ્ભારા તત્થ ન યુજ્જન્તિ. ‘‘આસાવચ્છેદિકો સમ્ભવન્તોપિ યથાવુત્તકારણેન ન વુત્તો. દુતિયત્તિકં અન્તોસીમાય ‘ન પચ્ચેસ્સ’ન્તિ પવત્તં, એત્થ કિઞ્ચાપિ પક્કમનન્તિકો સમ્ભવતિ, તથાપિ યેહિ ચીવરપલિબોધો છિજ્જતિ, તેસંયેવાધિપ્પેતત્તા ન વુત્તો’’તિ પોરાણગણ્ઠિપદે વુત્તં. સબ્બસ્મિમ્પિ પન્નરસકે વિપ્પકતચીવરસ્સેવાધિપ્પેતત્તાતિ તક્કો. અધિટ્ઠાનુપગે ચ વિપ્પકતે સતિ ન નિટ્ઠાનન્તિકો. નિટ્ઠાનાવસેસે સતિ ન નાસનન્તિકોતિ પોરાણા. તતિયત્તિકં અનધિટ્ઠિત-પદેન વિસેસેત્વા પવત્તં, અત્થતો પઠમત્તિકેન સમેતિ. તસ્સ અત્થદસ્સનપયોજનં કિર તં. યસ્મા ઇમે તયો અત્થવિકપ્પા ઇમેહિ એવ તીહિ કથિનુદ્ધારેહિ સક્કા દસ્સેતું, તસ્મા ઇમેવ યોજિતા એકસમ્બન્ધવસેન, અઞ્ઞથા પઠમત્તિકં છક્કં ભવેય્ય ઇમસ્સ પન્નરસકસ્સ અન્તે છક્કં વિય. તતિયત્તિકાનન્તરં ચતુત્થત્તિકં સમ્ભવન્તં ‘‘અન્તોસીમાયં ‘પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ વચનવિસેસેન સમ્ભવતિ. તથા ચ યોજિયમાનં ઇતરેહિ સવનન્તિકાદીહિ અવિરુદ્ધક્કમં હોતિ, તસ્મા ચતુત્થત્તિકં અહુત્વા છક્કં જાતન્તિ વેદિતબ્બં. એવં તીણિ તિકાનિ એકં છક્કઞ્ચાતિ પઠમં પન્નરસકં વેદિતબ્બં. ઇદાનિ ઇદમેવ પન્નરસકં ઉપસગ્ગવિસેસેન દુતિયં સમાદાયપન્નરસકં નામ કતં. પુન વિપ્પકતચીવરં આદાયાતિ તતિયં પન્નરસકં, સમાદાયાતિ ચતુત્થં પન્નરસકં દસ્સિતં. એવં ચત્તારિ પન્નરસકાનિ વેદિતબ્બાનિ. તત્થ પઠમદુતિયેસુ પન્નરસકેસુ સબ્બેન સબ્બં અકતચીવરં અધિપ્પેતં, ઇતરેસુ દ્વીસુ વિપ્પકતન્તિ યોજેતબ્બં. ‘‘પુબ્બે નિબદ્ધટ્ઠાને ચીવરાસાય ગહેતબ્બં, અઞ્ઞત્થ ન વટ્ટતિ. ઉપચ્છિન્નાય ચે ચીવરાસાય ચીવરં ઉપ્પન્નં, ન તં ચીવરપલિબોધં કરોતી’’તિ પોરાણગણ્ઠિપદે વુત્તં. નિસ્સગ્ગિયેસુ તતિયકથિને આગતચીવરપચ્ચાસા ઇધ ચીવરાસાતિ તક્કો. યત્થ ચીવરાસા, તં ઠાનં અધિકરણૂપચારેન ‘‘ચીવરાસા’’ત્વેવ વુચ્ચતીતિ કત્વા ‘‘તં ચીવરાસં પયિરુપાસતી’’તિઆદિ વુત્તં, તસ્મા અનાસાય લભતીતિ અનાસાયિતટ્ઠાને લભતીતિઆદિના અત્થો ગહેતબ્બો. એત્થ નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનઆસાવચ્છેદિકવસેન એકો વારોતિ ઇદમેકં ચતુક્કં જાતં, તસ્મા પુબ્બે વુત્તાનિ તીણિ તિકાનિ આસાવચ્છેદિકાધિકાનિ તીણિ ચતુક્કાનીતિ એકં અનાસાયદ્વાદસકન્તિ વેદિતબ્બં. તદનન્તરે આસાયદ્વાદસકે કિઞ્ચાપિ પઠમદ્વાદસક્કમો લબ્ભતિ, તથાપિ તં નિબ્બિસેસન્તિ તમેકં દ્વાદસકં અવુત્તસિદ્ધં કત્વા વિસેસતો દસ્સેતું આદિતો પટ્ઠાય ‘‘અન્તોસીમાય પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ વુત્તં, તં દુતિયચતુક્કે ‘‘સો બહિસીમગતો સુણાતી’’તિઆદિવચનસ્સ તતિયચતુક્કે સવનન્તિકાદીનઞ્ચ ઓકાસકરણત્થન્તિ વેદિતબ્બં. ઇદં પન દ્વાદસકં અનાસાય વસેન લબ્ભમાનમ્પિ ઇમિના અવુત્તસિદ્ધં કત્વા ન દસ્સિતન્તિ વેદિતબ્બં. એવમેત્થ દ્વે દ્વાદસકાનિ ઉદ્ધરિતાનિ. કરણીયદ્વાદસકેપિ યથાદસ્સિતઅનાસાયદ્વાદસકં, અવુત્તસિદ્ધં આસાયદ્વાદસકઞ્ચાતિ દ્વે દ્વાદસકાનિ ઉદ્ધરિતબ્બાનિ. ઇદાનિ દિસંગમિકનવકં હોતિ. તત્થ યસ્મા ‘‘દિસંગમિકો પક્કમતી’’તિ વચનેનેવ ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ઇદં અવુત્તસિદ્ધમેવ, તસ્મા તં ન વુત્તં. એત્તાવતા આવાસપલિબોધાભાવો દસ્સિતો.

૩૨૧. ‘‘ચીવરપટિવીસં અપવિલાયમાનો’’તિ ઇમિના ચીવરપલિબોધસમઙ્ગિતમસ્સ દસ્સેતિ. પટિવીસોતિ અત્તનો પત્તબ્બો ચીવરભાગો. અપવિલાયમાનોતિ આકઙ્ખમાનો. તસ્સ ચીવરલાભે સતિ વસ્સંવુત્થાવાસે નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનન્તિકાનં વસેન એકં તિકં, તેસંયેવ વસેન અન્તરામગ્ગે એકં, ગતટ્ઠાને એકન્તિ તિણ્ણં તિકાનં વસેન એકં નવકં વેદિતબ્બં. તતો પરં નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનન્તિ કસીમાતિક્કન્તિકસઉબ્ભારાનં વસેન ફાસુવિહારપઞ્ચકં વુત્તં. ઉભયત્થ સેસકથિનુદ્ધારાસમ્ભવો પાકટોવ. અયં પનેત્થ પઞ્ચકે વિસેસો – સમાદાયવારો ન સમ્ભવતિ ‘‘પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ પચ્ચાગમનાધિપ્પાયતો.

૩૨૫. દ્વેમે ભિક્ખવે કથિનસ્સ પલિબોધાતિ કથિનત્થારસ્સ અનુપબન્ધનપચ્ચયાતિ.

કથિનક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.