૨. ગણભોજનસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૦૯-૨૧૮. ગુળ્હપટિચ્છન્નોતિ અપાકટોવ. એકો પુત્તેનાતિ એકસ્સેકં ભત્તં ‘‘અહં અઞ્ઞેન નિમન્તિતો’’તિ ન વુચ્ચતિ. ‘‘સચે એકતો ગણ્હન્તિ , ગણભોજનં હોતી’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૨૧૭-૨૧૮) વુત્તત્તા ચત્તારો ઉપાસકા ચત્તારો ભિક્ખૂ વિસું વિસું નિમન્તેત્વા હત્થપાસે ઠિતાનં ચે દેન્તિ, ગણભોજનં હોતિ એવાતિ એકે, તં ન યુત્તં વિય. ‘‘વિઞ્ઞત્તિતો પસવને ગણસ્સ એકતો ગહણે ઇમિના સિક્ખાપદેન આપત્તિ, વિસું ગહણે પણીતભોજનસૂપોદનવિઞ્ઞત્તીહી’’તિ લિખિતં. ‘‘વિઞ્ઞત્તિતો પસવનં અટ્ઠુપ્પત્તિવસેન અટ્ઠકથાયં અનુઞ્ઞાતં. સૂપોદનાદિવસેન તત્થ આપત્તિ એવા’’તિ વુત્તં, તં ન યુત્તં. કસ્મા? પરિવારે (પરિ. ૧૬૮) એવ દ્વિન્નં આકારાનં આગતત્તા, તસ્મા અટ્ઠકથાયં ‘‘અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ દુવુત્તં. અટ્ઠુપ્પત્તિયંયેવ પાકટન્તિ ‘‘પદભાજને ન વુત્ત’’ન્તિ વત્તબ્બં. એકતો ગણ્હન્તીતિ ગહિતભત્તાપિ અઞ્ઞે યાવ ગણ્હન્તિ, તાવ ચે તિટ્ઠન્તિ, એકતો ગણ્હન્તિયેવ નામ. ‘‘ગચ્છતિ ચે, અનાપત્તી’’તિ વદન્તિ.

એત્થાહ – ‘‘પટિગ્ગહણમેવ હેત્થ પમાણ’’ન્તિ વુત્તં, અથ કસ્મા પાળિયં ‘‘ગણભોજનં નામ યત્થ ચત્તારો…પે… ભુઞ્જન્તિ, એતં ગણભોજનં નામા’’તિ (પાચિ. ૨૧૮) વુત્તન્તિ? વુચ્ચતિ – યત્થાતિ ઉપયોગત્થે ભુમ્મવચનં. ચત્તારોતિ ગણસ્સ હેટ્ઠિમપરિચ્છેદનિદસ્સનં. પઞ્ચન્નં ભોજનાનન્તિ આપત્તિપ્પહોનકભોજનનિદસ્સનં. અઞ્ઞતરેન ભોજનેન નિમન્તિતાતિ અકપ્પિયનિમન્તનનિદસ્સનં. નિમન્તનવસેનેવ પન ગણભોજનસ્સ વુત્તત્તા ‘‘નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તીતિ વુત્ત’’ન્તિ વુત્તં. ‘‘અઞ્ઞતરં ભોજનં વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જન્તી’’તિ પન ન વુત્તં અટ્ઠુપ્પત્તિયંયેવ પાકટત્તા. યં ભુઞ્જન્તીતિ એવં સમ્બન્ધો વેદિતબ્બો. તત્થ ભુઞ્જન્તીતિ પટિગ્ગાહકનિયમવચનં. ન હિ અપ્પટિગ્ગહિતકં ભિક્ખૂ ભુઞ્જન્તિ. ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘ગણસ્સ યતો પટિગ્ગહિતાહારભોજનહેતુ પાચિત્તિય’’ન્તિ. આગન્તુકપટ્ટં મોઘસુત્તેન સિબ્બિત્વા ઠપેન્તિ, તત્થ અનુવાતે યથા એકતલં હોતિ, તથા હત્થેહિ ઘટ્ટેતિ. વલેતીતિ આવટ્ટેતિ. પરિવત્તનન્તિ સુત્તં ગણ્હન્તાનં સુખગ્ગહણત્થં સુત્તપરિવત્તનં કરોતિ, પટ્ટં સિબ્બન્તાનં સુખસિબ્બનત્થં પટ્ટપરિવત્તનઞ્ચ. નવચીવરકારકો ઇધાધિપ્પેતો, ન ઇતરોતિ. ‘‘બિમ્બિસારં આપુચ્છિત્વા સમ્ભારે કયિરમાનેયેવ કાલા અતિક્કન્તા, પચ્છા ગણભોજનસિક્ખાપદે પઞ્ઞત્તે ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છી’’તિ વદન્તિ, અઞ્ઞથા અટ્ઠકથાય વિરુજ્ઝનતો.

૨૨૦. ‘‘દ્વે તયો એકતોતિ યેપિ અકપ્પિયનિમન્તનં સાદિયિત્વા’’તિઆદિવચનેન અકપ્પિયનિમન્તનપચ્ચયા એવ અનાપત્તિ, વિઞ્ઞત્તિતો આપત્તિયેવાતિ દીપેતિ. અનિમન્તિતો ચતુત્થો યસ્સ તદેતં અનિમન્તિતચતુત્થં. એસ નયો સબ્બત્થ. પવેસેત્વાતિ નિસીદાપેત્વા. ચીવરદાનસમયલદ્ધકચતુક્કં ચીવરકારસમયલદ્ધકચતુક્કન્તિ એવમાદીનિ. તાનિ ચાતિ યેહિ ભોજનેહિ વિસઙ્કેતો નત્થિ, તાનિ. મહાથેરેતિ ઉપસમ્પન્ને. અટ્ઠત્વાતિ ઠિતેન નિમિત્તં દસ્સિતં હોતિ. તત્થ તત્થ ગન્ત્વાતિ રથિકાદીસુ ભિક્ખુસમીપે ગન્ત્વા. ઇમસ્મિં પન સિક્ખાપદે કત્થચિ પોત્થકે ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરદાનસમયે ગણભોજનં ભુઞ્જિતું. એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂન’’ન્તિ પાઠો દિસ્સતિ. કત્થચિ ‘‘ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ વત્વા ‘‘એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથા’’તિ પાઠો, અયં સોભનો.

ગણભોજનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.