૧૦. પરિણતસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૫૭. દેથાવુસો અમ્હાકન્તિ એત્થ અકતવિઞ્ઞત્તિ હોતિ ન હોતીતિ? હોતિ, યદિ એવં અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદસ્સ ચ ઇમસ્સ ચ કિં નાનાકરણન્તિ? તં અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતેયેવ વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ, ઇદં ઞાતકપવારિતેપિ, તં અનચ્છિન્નચીવરસ્સેવ, ઇદં તસ્સપિ, તં ચીવરંયેવ વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ, ઇદં અચીવરમ્પિ. એવં સન્તે ઇદં તં અન્તોકત્વા ઠિતં હોતિ, તસ્મા દ્વિન્નમ્પિ અઙ્ગસમ્પત્તિયા સતિ કેન ભવિતબ્બન્તિ? ઇમિના ભવિતબ્બં ઇમસ્સ નિપ્પદેસતોતિ એકે. દ્વીહિપિ ભવિતબ્બં ઉભિન્નમ્પિ અઙ્ગસિદ્ધિતોતિ એકે. ઇમાનિ તસ્સ અઙ્ગાનિ વિકપ્પનુપગચીવરતા, સમયાભાવો, અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિ, તાય ચ પટિલાભોતિ ચત્તારિ. ઇમસ્સ પન સઙ્ઘે પરિણતભાવો, ઞત્વા અત્તનો પરિણામનં, પટિલાભોતિ તીણિ. એત્થ પઠમો વાદો અયુત્તો કત્વાપિ ઓકાસં અટ્ઠકથાયં, પરિવારે ચ અવિચારિતત્તા. યદિ એવં તત્થ અઙ્ગેસુ ‘‘અનઞ્ઞપરિણતતા’’તિ વત્તબ્બન્તિ ચે? ન વત્તબ્બં, અત્થતો સિદ્ધત્તા. પરિણતસિક્ખાપદદ્વયસિદ્ધિતો, પરિણતસઞ્ઞિતો, આપત્તિસમ્ભવતો ચ ‘‘મય્હમ્પિ દેથા’’તિ વદતિ, ‘‘વટ્ટતી’’તિ અનુદ્દિટ્ઠં, ‘‘અમ્હાકમ્પિ અત્થી’’તિ વુત્તત્તા વટ્ટતિ. ‘‘સઙ્ઘસ્સ પરિણતં…પે… આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ એત્થ ‘‘પુગ્ગલસ્સા’’તિ ન વુત્તં, યતો સુદ્ધપાચિત્તિયવસેન આગતત્તા. ‘‘અઞ્ઞચેતિયસ્સા’’તિ ન વુત્તં સઙ્ઘસ્સ અચેતિયત્તા, તસ્માયેવ ‘‘ચેતિયસ્સ પરિણતં…પે… આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ એત્થાપિ ‘‘અઞ્ઞસઙ્ઘસ્સ અઞ્ઞપુગ્ગલસ્સા’’તિ ન વુત્તં. ‘‘યતો તથા ઇધ ચ ‘પુગ્ગલસ્સ પરિણતં…પે… આપત્તિ દુક્કટસ્સા’તિ એત્થ ચ ‘અત્તનોપી’તિ કિઞ્ચાપિ ન વુત્તં, તથાપિ સમ્ભવતી’’તિ વદન્તિ. તં પન ઇધ અત્તનો પરિણામનાધિકારત્તા ઇમસ્સ સિક્ખાપદસ્સ ન વુત્તન્તિ એકે. તતુત્તરિસિક્ખાપદે ‘‘અઞ્ઞસ્સત્થાયા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૨૬) પદં વિયાતિ એકે. તં ન, એત્થ પુગ્ગલપરિણામનસિક્ખાપદે અવુત્તત્તા. ધમ્મસિરિત્થેરો પનાહ –

‘‘અત્તનો અઞ્ઞતો લાભં, સઙ્ઘસ્સઞ્ઞસ્સ વા નતં;

પરિણામેય્ય નિસ્સગ્ગિ, પાચિત્તિયમ્પિ દુક્કટ’’ન્તિ.

તસ્સત્થો – સઙ્ઘસ્સ પરિણતં અત્તનો પરિણામેય્ય નિસ્સગ્ગિયં. તદેવ અઞ્ઞતો પરિણામેય્ય પાચિત્તિયં. અઞ્ઞસ્સ પરિણતં અત્તનો વા પરસ્સ વા પરિણામેય્ય દુક્કટન્તિ, તસ્મા અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિઆદીસુ વુત્તાપત્તિસમ્ભવતો ઇધ પરિણતદ્વયે ‘‘અત્તનો’’તિ પદં ન વુત્તં. તસ્મિઞ્હિ વુત્તે દુક્કટમત્તપ્પસઙ્ગો સિયા, અવુત્તે પનેતેસુ વુત્તાપત્તીનં યથાગમમઞ્ઞતરા ચ ઇધ અવુત્તસિદ્ધિ દુક્કટઞ્ચાતિ દ્વે આપત્તિયો એકતો હોન્તીતિ વિનયધરાનં અનવસેસઞાણસ્સ ઓકાસો કતો હોતીતિ.

ઇતિ તિંસકકણ્ડં સારમણ્ડં,

અલમેતં વિનયસ્સ સારમણ્ડે;

ઇધ નિટ્ઠિતસબ્બસારમણ્ડં,

વિનયવસેન પુનાતિ સારમણ્ડન્તિ.

પરિણતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો પત્તવગ્ગો તતિયો.

નિસ્સગ્ગિયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.