૧. પઠમકથિનસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૫૯. સમિતાવિનાતિ સમિતા’નેન કિલેસાતિ સમિતાવી, તેન સમિતાવિના. ‘‘તીણિ ચીવરાની’’તિ વત્તબ્બે ‘‘તિચીવર’’ન્તિ વુત્તં. સઙ્ખ્યાપુબ્બો દિગુનેકવચનન્તિ એત્થ લક્ખણં વેદિતબ્બં. તં પન અધિટ્ઠિતસ્સપિ અનધિટ્ઠિતસ્સપિ નામં ‘‘એકરત્તમ્પિ ચે ભિક્ખુ તિચીવરેન વિપ્પવસેય્યા’’તિઆદીસુ તિચીવરાધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠિતસ્સ નામં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં અધિટ્ઠાતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૫૮) એત્થ અનધિટ્ઠિતસ્સ નામં, ઇધ તદુભયમ્પિ સમ્ભવતિ. ‘‘ભગવતા ભિક્ખૂનં તિચીવરં અનુઞ્ઞાતં હોતી’’તિ એત્થ અધિટ્ઠિતમેવ. ‘‘અઞ્ઞેનેવ તિચીવરેન ગામં પવિસન્તી’’તિ એત્થ અનધિટ્ઠિતમેવ. એકસ્મિંયેવ હિ ચીવરે તિચીવરાધિટ્ઠાનં રુહતિ, ન ઇતરસ્મિં પત્તાધિટ્ઠાનં વિય, તસ્મા ઇતરં અતિરેકટ્ઠાને તિટ્ઠતિ. તેન વુત્તં ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અતિરેકચીવરં ધારેસ્સન્તી’’તિઆદિ.

૪૬૦-૧. પઠમપઞ્ઞત્તિયા પનેત્થ એકરત્તમ્પિ અતિરેકચીવરં ધારેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં વુત્તં હોતિ, તતો પરં ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ ‘દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બં, તં અતિક્કામયતો નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’’ન્તિ એવં ભગવા પરિપુણ્ણં સિક્ખાપદં પઞ્ઞાપેસિ. અથ પચ્છિમબોધિયં અજાતસત્તુકાલે કથિનં અનુઞ્ઞાતં, તતો પટ્ઠાય ભિક્ખૂ ઇદં સિક્ખાપદં ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુના ઉબ્ભતસ્મિં કથિને દસાહ…પે… પાચિત્તિય’’ન્તિ ઉદ્દિસન્તિ, એસ નયો દુતિયતતિયકથિનેસુપિ. તથાપિ કઙ્ખાવિતરણિયં (કઙ્ખા. અટ્ઠ. કથિનસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘દસાહપરમન્તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તી’’તિ એત્તકંયેવ વુત્તં, તસ્મા ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુના ઉબ્ભતસ્મિં કથિને’’તિ વચનં ન પઞ્ઞત્તિ, ન ચ અનુપઞ્ઞત્તીતિ સિદ્ધં. ન હિ પઞ્ઞત્તિવત્થુસ્મિં, અનુપઞ્ઞત્તિવત્થુમ્હિ વા કથિનાધિકારો દિસ્સતીતિ યથાવુત્તનયોવ સારોતિ નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં. અથાપિ સિયા ‘‘કથિનસ્સુપ્પત્તિકાલતો પટ્ઠાય ભગવતો વચનં અનુપઞ્ઞત્તિભાવેન વુત્ત’’ન્તિ. યદિ એવં દ્વે અનુપઞ્ઞત્તિયો સિયું, તતો પરિવારે (પરિ. ૨૪) ‘‘એકા અનુપઞ્ઞત્તી’’તિવચનવિરોધો. અપિચ યથાવુત્તનયદીપનત્થં ઇધ તં વચનં પઠમપઞ્ઞત્તિકાલે અવત્વા પચ્છા વુત્તં. એત્થ સાધિતત્તા દુતિયતતિયેસુ પચ્છા વુત્તપઠમપઞ્ઞત્તીસુ એવં વુત્તં. અઞ્ઞથા તત્થપિ તં વચનં પચ્છા વત્તબ્બં સિયા. અનુગણ્ઠિપદે પન ‘‘પચ્છા વુત્તભાવં સન્ધાય નિટ્ઠિતચીવરસ્મિન્તિઆદીસુ અનુપઞ્ઞત્તી’’તિ વુત્તં. સેક્ખપુથુજ્જનાનં પેમં, અરહન્તાનં ગારવો. દસમં વા નવમં વાતિ એત્થ ભુમ્મત્થે ઉપયોગવચનં.

૪૬૨-૩. નિટ્ઠિતચીવરસ્મિન્તિ ઇદં કેવલં ચીવરપલિબોધાભાવમત્તદીપનત્થં વુત્તં, તસ્મા ‘‘નટ્ઠં વા વિનટ્ઠં વા દડ્ઢં વા ચીવરાસા વા ઉપચ્છિન્ના’’તિ વુત્તં. યદિ દસાહપરમં ધારેતબ્બચીવરદસ્સનત્થં વુત્તં સિયા, નટ્ઠાદિકં સો ધારેય્ય. ધારણઞ્ચેત્થ ઠપનં, પરિભોગો વા. તં દ્વયં કતેપિ યુજ્જતિ, અકતેપિ યુજ્જતિ, તસ્મા ‘‘કતં વા હોતી’’તિપિ ન વત્તબ્બં. ન હિ કતમેવ અતિક્કામયતો નિસ્સગ્ગિયન્તિ, તસ્મા યં ચીવરં ઉપાદાય ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિ’’ન્તિ વુત્તં. તમ્પિ ઉબ્ભતસ્મિં કથિને દસાહપરમં કાલં ધારેતબ્બન્તિ અત્થો ન ગહેતબ્બો. તઞ્હિ ચીવરં સન્તઞ્ચે, ઉબ્ભતસ્મિં કથિને એકદિવસમ્પિ પરિહારં ન લબ્ભતિ. અપિચ ‘‘ચીવરં નામ વિકપ્પનુપગં પચ્છિમ’’ન્તિ વુત્તં. તત્થ ચ કતં નામ હોતિ, તસ્માપિ ન તં સન્ધાય ધારેતબ્બન્તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં અસમ્ભવતો.

અનુગણ્ઠિપદે પનેતં વુત્તં ‘‘તત્થ સિયા – તસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરં નટ્ઠાદીસુ અઞ્ઞતરં યદિ ભવેય્ય, કતમં ચીવરં દસાહપરમં ધારેય્ય. યસ્મા ધારેતબ્બચીવરં નત્થિ, તસ્મા અત્થુદ્ધારવસેન કરણપલિબોધદસ્સનત્થં ‘નટ્ઠં વા’તિઆદિપદાનિ વુત્તાનિ. અયં પનત્થો ‘નટ્ઠં વા’તિઆદિના નયેન વુત્તચીવરાનં અઞ્ઞતરસ્મિં ચીવરે અસતિ ગહેતબ્બો, સતિ તં દસાહપરમં અતિક્કામયતો નિસ્સગ્ગિયં. એસ નયો સબ્બત્થ. ‘કતં વા હોતી’તિ વુત્તચીવરમેવાધિપ્પેતં. કસ્મા પન કતચીવરં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતન્તિ ન વુત્તન્તિ ચે? પાકટત્તા. કથં? નટ્ઠવિનટ્ઠચીવરાદીનં ધારણસ્સ અભાવતો કતચીવરમેવ ઇધાધિપ્પેતન્તિ પાકટં. યથા કિં? યથા પઠમાનિયતે મેથુનકાયસંસગ્ગરહોનિસજ્જાનમેવાગતત્તા સોતસ્સ રહો અત્થુદ્ધારવસેન વુત્તોતિ પાકટો, તસ્મા ‘ચક્ખુસ્સ રહો ઇતરસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો’તિ ન વુત્તો. એવંસમ્પદમિદન્તિ વેદિતબ્બં. ‘કતં વા હોતી’તિ ઇદં ન વત્તબ્બં, કસ્મા? અકતં અતિક્કામયતોપિ નિસ્સગ્ગિયત્તા, કિઞ્ચાપિ નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, ઇધ પન તિચીવરાધિટ્ઠાનમધિપ્પેતં. તસ્મિં તિચીવરાધિટ્ઠાને અકતં, અરજિતં, અકપ્પિયકતઞ્ચ ‘ઇમં સઙ્ઘાટિં અધિટ્ઠામી’તિઆદિના નયેન અધિટ્ઠાતું ન વટ્ટતિ, તદત્થદીપનત્થં ‘કતં વા હોતી’તિ વુત્તં. ઇતરથા ‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં પટિલદ્ધે’તિ વદેય્ય, એવં સન્તે તિચીવરં દસાહં અતિક્કામયતો નિસ્સગ્ગિયન્તિ કથં પઞ્ઞાયતીતિ ચે? વચનપ્પમાણતો. ‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં અધિટ્ઠાતું ન વિકપ્પેતુ’ન્તિ વુત્તત્તા ઇધાપિ ‘અતિરેકચીવરં નામ અનધિટ્ઠિત’ન્તિ એત્તકમેવ વત્તબ્બં સિયા. યસ્મા ‘કતં વા હોતી’તિ વચનેન ઇધાધિપ્પેતચીવરેન સદ્ધિં સેસમ્પિ દસાહપરમતો ઉત્તરિ ધારેતું ન લબ્ભતીતિ અનુજાનન્તો ‘અતિરેકચીવરં નામ અનધિટ્ઠિતં અવિકપ્પિત’ન્તિ આહ. તત્થ સિયા – યથા ‘અવિકપ્પિત’ન્તિ અત્થુદ્ધારવસેન વુત્તં, તથા ‘વિકપ્પનુપગં પચ્છિમ’ન્તિપિ. કસ્મા? યસ્મા તિચીવરમેવ દસાહપરમં ધારેતબ્બં ‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિ’ન્તિઆદિઅનુપઞ્ઞત્તિવસેન. ઇતરથા એકાહાતિક્કમેપિ નિસ્સગ્ગિયં હોતિ ‘યો પન, ભિક્ખુ, અતિરેકચીવરં ધારેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’ન્તિ વચનતો. ન તિચીવરતો અઞ્ઞમ્પિ ચીવરં દસાહપરમં ધારેતબ્બં, તતો પરં નિસ્સગ્ગિયં ‘અન્તોદસાહ’ન્તિ વુત્તત્તા. યથાહ ‘અનાપત્તિ અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતિ, વિકપ્પેતી’તિ, ઇતરથા ‘અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતી’તિ વચનમત્તમેવ ભવેય્ય, તસ્મા અટ્ઠકથાયં વુત્તનયેનેવ અત્થો ગહેતબ્બો. ઇદં સબ્બં અપરે વદન્તી’’તિ. એત્થ અન્તોકથિને ઉપ્પન્નચીવરં કતમેવ સન્તઞ્ચે, દસાહપરમં ધારેતબ્બન્તિ ઇદઞ્ચિમસ્સ સાધનત્થં વુત્તવચનઞ્ચ પરતો ઇધેવ વુત્તવિચારણાય યથાવુત્તયુત્તિયા ચ વિરુજ્ઝતીતિ ન ગહેતબ્બં.

ઇધેવ વુત્તવિચારણા નામ – ‘‘સ્વે કથિનુદ્ધારો ભવિસ્સતી’’તિ અજ્જ ઉપ્પન્નચીવરં તદહેવ અનધિટ્ઠહન્તસ્સ અરુણુગ્ગમને નિસ્સગ્ગિયં. કસ્મા? ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિ’’ન્તિઆદિના સિક્ખાપદસ્સ વુત્તત્તા. અન્તોકથિને અતિરેકદસાહમ્પિ પરિહારં લભતિ, કથિનતો ઉદ્ધં એકદિવસમ્પિ ન લભતિ. યથા કિં? યથા અત્થતકથિનો સઙ્ઘો અત્થતદિવસતો પટ્ઠાય યાવ ઉબ્ભારા એકદિવસાવસેસેપિ કથિનુબ્ભારે આનિસંસં લભતિ, પુનદિવસે ન લભતિ. સચે સતિસમ્મોસા ભાજનીયચીવરં ન ભાજિતં, પુનદિવસે અનત્થતકથિનાનમ્પિ સાધારણં હોતિ. દિવસા ચે સાવસેસા, અત્થતકથિનસ્સેવ સઙ્ઘસ્સ પાપુણાતિ, એવમેવ અત્થતદિવસતો પટ્ઠાય યાવ ઉબ્ભારા અનધિટ્ઠિતં અવિકપ્પિતં વટ્ટતિ અનુઞ્ઞાતદિવસબ્ભન્તરત્તા. કથિનદિવસો ગણનુપગો હોતિ, ઉબ્ભતદિવસતો પટ્ઠાય દસાહપરમં કાલં ઉપ્પન્નચીવરં પરિહારં લભતિ, તતો પરં ન લભતિ. કસ્મા? ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતુ’’ન્તિ વચનતો. અન્તોકથિનેપિ એકાદસે અરુણુગ્ગમને નિસ્સગ્ગિયપ્પસઙ્ગં ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ઉબ્ભતસ્મિં કથિને’’તિ અયં અનુપઞ્ઞત્તિ વારેત્વા ઠિતા, ન ચ તે દિવસે અદિવસે અકાસીતિ. તથા તતિયકથિને ચ વિચારિતં ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ભિક્ખુના ઉબ્ભતસ્મિં કથિને ભિક્ખુનો પનેવ અકાલચીવરં ઉપ્પજ્જેય્યા’તિ વદન્તેન ભગવતા યં મયા હેટ્ઠા પઠમસિક્ખાપદે ‘દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બ’ન્તિ અનુઞ્ઞાતં, તમ્પિ કથિનમાસતો બહિ ઉપ્પન્નમેવ, ન અન્તોતિ દીપિતં હોતી’’તિ ચ, ‘‘‘કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં એતં અકાલચીવર’ન્તિ (પારા. ૫૦૦) વચનતો કથિનુબ્ભારતો ઉદ્ધં દસાહપરિહારં ન લભતીતિ દીપિતં હોતિ, તેહિ સદ્ધિં પુન કથિનુબ્ભારતો ઉદ્ધં પઞ્ચ દિવસાનિ લભતીતિ પસઙ્ગોપિ ‘નિટ્ઠિતચીવર…પે… ખિપ્પમેવ કારેતબ્બ’ન્તિ અકાલચીવરસ્સ ઉપ્પત્તિકાલં નિયમેત્વા વુત્તત્તા વારિતો હોતિ. તદુભયેન કથિનબ્ભન્તરે ઉપ્પન્નચીવરં કથિનુબ્ભારતો ઉદ્ધં એકદિવસમ્પિ પરિહારં ન લભતીતિ સિદ્ધં હોતી’’તિ ચ. તસ્મા દુવિધમ્પેતં વિચારણં સન્ધાય અમ્હેહિ ‘‘ઇધેવ વુત્તવિચારણાય યથાવુત્તયુત્તિયા ચ વિરુજ્ઝતીતિ ન ગહેતબ્બ’’ન્તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

એત્થાહ – ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિં ઉબ્ભતસ્મિં કથિને’’તિ ઇદં ભુમ્મં કિં ચીવરસ્સ ઉપ્પત્તિ નિયમેતિ, ઉદાહુ ધારણં, ઉદાહુ ઉભયન્તિ, કિઞ્ચેત્થ, યદિ ઉપ્પત્તિં નિયમેતિ, પચ્છિમકત્તિકમાસે એવ ઉબ્ભતસ્મિં કથિને ઉપ્પન્નચીવરં તતો પટ્ઠાય દસાહં ધારેતબ્બં અનિટ્ઠિતેપિ તસ્મિં માસેતિ આપજ્જતિ. અથ ધારણં નિયમેતિ, અન્તોકથિને ઉપ્પન્નચીવરં ઉબ્ભતેપિ દસાહપરમં ધારેતબ્બન્તિ આપજ્જતિ. અથ ઉભયં નિયમેતિ, તતિયકથિને વિય વિસેસેત્વા વત્તબ્બન્તિ? વુચ્ચતે – કામં ઉભયં નિયમેતિ, ન પન વિસેસને પયોજનં અત્થિ. યં અન્તોકથિને ઉપ્પન્નચીવરં સન્ધાય ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિ’’ન્તિ વુત્તં, ન તં સન્ધાય ‘‘ધારેતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં, સાધિતઞ્હેતં. ‘‘કતં વા હોતી’’તિઆદિવચનતો તદત્થસિદ્ધિ, તેન પુન વિસેસને પયોજનં નત્થિ, ન હિ કતમેવ નિસ્સગ્ગિયં કરોતિ, ન ચ નટ્ઠાદિકં ધારેતું સક્કાતિ. યેન વા અધિપ્પાયેન ભગવતા ઇદં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં, સો અધિપ્પાયો તતિયકથિને પકાસિતોતિ વેદિતબ્બો. કસ્મા તત્થ પકાસિતોતિ ચે? વિસેસવિધાનદસ્સનાધિપ્પાયતો. વિસેસવિધાનઞ્હિ ‘‘નો ચસ્સ પારિપૂરી’’તિઆદિ. તત્થાપિ ‘‘ચીવરં ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ અવત્વા ‘‘અકાલચીવરં ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ વિસેસનેન ઉબ્ભતેપિ કથિને કાલચીવરં અત્થીતિ દીપેતિ. કિઞ્ચેતં? પચ્છિમકત્તિકમાસે ઉપ્પન્નચીવરં, તેનેવ તત્થ ‘‘અનત્થતે કથિને એકાદસમાસે ઉપ્પન્ન’’ન્તિ વુત્તં, તસ્મા ઉપ્પત્તિનિયમે વુત્તદોસાભાવસિદ્ધિ. યઞ્ચ તત્થ ‘‘કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં એતં અકાલચીવરં નામા’’તિ વુત્તં, તસ્સ દ્વે અત્થવિકપ્પા. આદેસવસેન ‘‘અકાલચીવર’’ન્તિ લદ્ધસઙ્ખ્યમ્પિ કાલે ઉપ્પન્નત્તા કાલપરિહારં લભતિ, પગેવાનાદેસન્તિ અયં પઠમો વિકપ્પો ઉપ્પત્તિનિયમે વુત્તદોસાભાવમેવ ઉપત્થમ્ભેતિ. તથા આદેસવસેન અકાલચીવરસઙ્ખ્યં ગતં ચીવરકાલે ઉપ્પન્નત્તા ચીવરકાલતો પરં દસાહપરિહારં ન લભતિ, પગેવાનાદેસન્તિ અયં દુતિયો ધારણનિયમે વુત્તદોસાભાવમેવ ઉપત્થમ્ભેતિ. યદિ એવં આદેસવસેન અકાલચીવરસ્સ અકાલચીવરતા કિમત્થિકાતિ ચે? સઙ્ઘુદ્દેસિકસ્સ તસ્સ અત્થતકથિનસ્સપિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સાધારણભાવત્થિકાતિ વેદિતબ્બા.

અપિચ પુગ્ગલસ્સ કથિનદિવસાપિ દિવસાવ. એવં ગણનુપગત્તા અકાલચીવરસઙ્ખયાપટિલાભાનુભાવેન ‘‘ઉબ્ભતસ્મિં કથિને’’તિ વચનાપેક્ખસ્સ અનિસ્સગ્ગિયત્તા તદનુલોમત્તા ‘‘કાલચીવરસ્સપી’’તિ એવં સબ્બથા ચતુબ્બિધં એત્થ વચનન્તિ વેદિતબ્બં. અપિચ અત્થિ એકચ્ચેન કથિનુદ્ધારેન ઉબ્ભતે કથિને ઉપ્પન્નં એકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો કાલચીવરં હોતિ, એકચ્ચસ્સ અકાલચીવરં, તં સીમાતિક્કન્તસ્સ, નો ઉબ્ભારગતં. તં દ્વિન્નં વસેન ઉબ્ભતે ઉપ્પન્નં ઠપેત્વા ઇતરેસં અઞ્ઞતરેન ઉબ્ભતે ઉપ્પન્નન્તિ વેદિતબ્બં. તઞ્હિ યસ્સ ઉબ્ભતં, તસ્સ અકાલચીવરં, ઇતરસ્સ કાલચીવરં. તથા અત્થિ એકચ્ચેન કથિનુદ્ધારેન ઉબ્ભતે કથિને ઉપ્પન્નં સબ્બસ્સપિ અકાલચીવરમેવ હોતિ. તં યથાઠપિતં વેદિતબ્બં. તથા અત્થિ ઉબ્ભતસ્મિં કથિને ઉપ્પન્નં ઠપેત્વા વસ્સાનસ્સ પચ્છિમે માસે ઉપ્પન્નં. તથા અત્થિ ઉબ્ભતસ્મિં કથિને ઉપ્પન્નં અકાલચીવરં, તં હેમન્તે, ગિમ્હે વા ઉપ્પન્નન્તિ વેદિતબ્બં. એવં પુગ્ગલકાલભેદતો બહુવિધત્તા ઉપ્પન્નસ્સ ‘‘ઉબ્ભતસ્મિં કથિને ઉપ્પન્ન’’ન્તિ ન વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. અનેકંસિકત્તા ઇમમ્પિ અત્થવિકપ્પં દસ્સેતું ‘‘ઉબ્ભતસ્મિં કથિનેતિ ભિક્ખુનો કથિનં ઉબ્ભતં હોતી’’તિ. એત્તાવતા સિદ્ધેપિ ‘‘અટ્ઠન્નં માતિકાનં અઞ્ઞતરાયા’’તિઆદિ વુત્તં. ‘‘ધારયામી’’તિ ભિક્ખુનીવિભઙ્ગે આગતોતિ વત્તબ્બો. ‘‘એવ’’ન્તિ વચનેન વચનભેદો તત્થ નત્થીતિ વુત્તં હોતિ.

‘‘વિકપ્પનુપગં પચ્છિમ’’ન્તિ ઇદં સબ્બસઙ્ગાહિકત્તા વુત્તં. ‘‘અધિટ્ઠાનુપગં પચ્છિમ’’ન્તિ અસબ્બસઙ્ગાહિકં. ન હિ યત્તકં સઙ્ઘાટિ અધિટ્ઠાનુપગં પચ્છિમં, તત્તકં અન્તરવાસકાદિ અધિટ્ઠાનુપગં પચ્છિમં હોતિ અધિટ્ઠાનસ્સ બહુવિધત્તા. ન એવં વિકપ્પનાય ભેદો તસ્સા એકવિધત્તાતિ વેદિતબ્બં. ‘‘એકાદસે અરુણુગ્ગમને નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ અન્તિમં ઠપેત્વા તતો પુરિમતરસ્મિન્તિ અત્થો વેદિતબ્બો. અન્તિમં નામ અપરકત્તિકાય પઠમારુણુગ્ગમનં. તઞ્હિ કાલત્તા નિસ્સગ્ગિયં ન કરોતિ, તેનેવાહ અચ્ચેકચીવરસિક્ખાપદટ્ઠકથાયં ‘‘છટ્ઠિતો પટ્ઠાય પન ઉપ્પન્નં અનચ્ચેકચીવરમ્પિ પચ્ચુદ્ધરિત્વા ઠપિતચીવરમ્પિ એતં પરિહારં લભતિયેવા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૪૬-૯). ઇમંયેવ નયં સન્ધાય ‘‘અચ્ચેકચીવરસ્સ અનત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકો માસો, અત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકા પઞ્ચ માસા, તતો પરં એકદિવસમ્પિ પરિહારો નત્થી’’તિ તત્થેવાહ. ઇમસ્મિં નયે સિદ્ધે અનચ્ચેકચીવરં દ્વાદસાહે ન લભતીતિ સિદ્ધમેવ હોતિ. તતો ‘‘અનચ્ચેકચીવરે અનચ્ચેકચીવરસઞ્ઞી, અનાપત્તી’’તિ (પારા. ૬૫૦) એત્થ અચ્ચેકચીવરસદિસે અઞ્ઞસ્મિં અનધિટ્ઠિતેતિ સિદ્ધં હોતિ. તત્થ પન ‘‘પઞ્ચ માસા’’તિ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદવચનં. વસ્સિકસાટિકઞ્ચ અવસ્સિકસાટિકભાવં પત્વા એકાદસમાસે પરિહારં લભતીતિ વેદિતબ્બં.

દસાહાતિક્કન્તં નિસ્સગ્ગિયન્તિ એત્થ આપત્તિવુટ્ઠાને ‘‘દસાહપ્પટિચ્છન્નં પક્ખઅતિરેકપક્ખમાસઅતિરેકમાસપટિચ્છન્ન’’ન્તિઆદિવચનભેદો વિય, ન ઇધ વચનભેદો, તસ્મા સંવચ્છરાતિક્કન્તમ્પિ દસાહાતિક્કન્તમેવ નામ, તથા દુતિયકથિનેપિ સંવચ્છરવિપ્પવુત્થમ્પિ રત્તિવિપ્પવુત્થમેવ. તતિયે સંવચ્છરાતિક્કન્તમ્પિ માસાતિક્કન્તમેવ નામાતિ વેદિતબ્બં. ‘‘અનધિટ્ઠિતે અધિટ્ઠિતસઞ્ઞી નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ ઇદમેકસ્સ તિકપાચિત્તિયસ્સ આદિપદદીપનં. એસ નયો અવિકપ્પિતેતિઆદીસુપિ, તસ્મા એત્થ અટ્ઠસુ તિકચ્છેદેસુ એકં વિત્થારેત્વા ઇતરેસં એકેકમાદિપદં વિત્થારેહ્વા દ્વે દ્વે ભગવતાવ સઙ્ખિત્તત્તાતિ બહૂસુપિ તિકચ્છેદેસુ સમ્ભવન્તેસુ એકો એવ વુચ્ચતિ, ‘‘અયં વિનયસ્સ ધમ્મતા’’તિ વદન્તિ. દુક્કટવારેસુ પન એકં દુક્કટં વિત્થારેત્વા સેસાનિ સત્ત તથેવ સઙ્ખિત્તાનિ. તથા અન્તિમન્તિમો એકેકો અનાપત્તિકોટ્ઠાસોતિ વેદિતબ્બં.

અનાપત્તિ અન્તોદસાહન્તિ અયં સઙ્ખેપત્થો – તં દસાહપરમં ધારેતબ્બં. તં અતિરેકચીવરં યથાસકં અધિટ્ઠાનં અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતિ વા વિકપ્પેતિ વા વિસ્સજ્જેતિ વા અત્તનો ધમ્મતાય નસ્સતિ વા વિનસ્સતિ વા ડય્હતિ વા અઞ્ઞો વા તં અચ્છિન્દિત્વા ગણ્હાતિ વિસ્સાસન્તો વા ગણ્હાતિ પાચિત્તિયતો અનાપત્તિ. દુક્કટતો પન સિયા આપત્તિ સિયા અનાપત્તિ સઞ્ઞાભેદેન. અન્તિમાનં પનેત્થ દ્વિન્નં પદાનં વસેન અનચ્છિન્ને અચ્છિન્નસઞ્ઞી નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અવિસ્સાસગ્ગાહે વિસ્સાસગ્ગાહસઞ્ઞી નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયન્તિઆદિકા દ્વે તિકપાચિત્તિયા, દ્વે ચ દુક્કટા સઙ્ખિત્તાતિ વેદિતબ્બા. એત્થ હિ યદિ અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતિ, દસાહપરમં અરુણં અતિક્કમિત્વા તસ્સ દિવસભાગે અધિટ્ઠહતીતિ વેદિતબ્બં. અયં તાવ પાળિવિનિચ્છયો.

અટ્ઠકથાયં પન ઇતો ગરુકતરાનીતિઆદિમ્હિ અયં ચોદનાપુબ્બઙ્ગમો વિનિચ્છયો – ગણ્ઠિપદે પનસ્સ ઇતો નિસ્સટ્ઠચીવરદાનતો ગરુકમ્પિ ઞત્તિદુતિયકમ્મં યથા અપલોકનેન કરોન્તિ, એવમિદં ઞત્તિયા કત્તબ્બમ્પિ પકતિવચનેન વટ્ટતીતિ. યદિ એવં પરિવારે કમ્મવગ્ગસ્સ અટ્ઠકથાયં ‘‘ઞત્તિકમ્મમ્પિ એકં ઞત્તિં ઠપેત્વાવ કાતબ્બં, અપલોકનકમ્માદિવસેન ન કાતબ્બ’’ન્તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૮૨) યં વુત્તં, તેન વિરુજ્ઝેય્ય. તેનેતં વુચ્ચતિ ‘‘તેસં એતં અનુલોમ’’ન્તિ, તસ્મા અનુલોમનયેનેવ તં વુત્તં. નિયમં પન યથા દ્વિન્નં પારિસુદ્ધિઉપોસથો વિના ઞત્તિયા હોતિ, એવં દ્વિન્નં નિસ્સટ્ઠચીવરદાનમ્પીતિ વદામ, તસ્મા ‘‘આયસ્મતો દેમા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. કથં પનેતં ઞાતબ્બન્તિ? તદનુલોમત્તાતિ. એકદેવેદં ઞત્તિકમ્મં અપલોકનેનાપિ કાતું વટ્ટતીતિ સાધનન્તિ વેદિતબ્બન્તિ આચરિયો. અનુગણ્ઠિપદે પનેત્થ ચોદનં કત્વા ‘‘એતં સાધિતં. ઞત્તિકમ્મં એકં ઞત્તિં ઠપેત્વાવ કાતબ્બ’’ન્તિ પાળિયા આગતં સન્ધાય વુત્તં, ઇદં પન પાળિયં નાગતં, લેસતો આહરિત્વા વુત્તન્તિ કત્વા એતં અપલોકનેનાપિ વટ્ટતીતિ.

૪૬૮. એસ નયોતિ અઞ્ઞેસં ચીવરેસુ ઉપચિકાદીહિ ખાયિતેસુ મમપિ ખાયિતાનીતિઆદિ. ‘‘અઞ્ઞેન કતં…પે… સાધક’’ન્તિ વચનતો સમાનજાતિકં, એકત્થજાતિકઞ્ચ તતિયકથિનં પઠમસમાનમેવાતિ સિદ્ધં હોતિ.

૪૬૯. તિચીવરં અધિટ્ઠાતુન્તિ એત્થ તિચીવરં તિચીવરાધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠાતબ્બયુત્તકં, યં વા તિચીવરાધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠાતું અવિકપ્પેતું અનુજાનામિ, તસ્સ અધિટ્ઠાનકાલપરિચ્છેદાભાવતો સબ્બકાલં ઇચ્છન્તસ્સ અધિટ્ઠાતુંયેવ અનુજાનામિ, તં કાલપરિચ્છેદં કત્વા વિકપ્પેતું નાનુજાનામિ. સતિ પન પચ્ચયે યદા તદા વા પચ્ચુદ્ધરિત્વા વિકપ્પેતું વટ્ટતીતિ ‘‘અનાપત્તિ અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતિ, વિકપ્પેતી’’તિ વચનતો સિદ્ધં હોતીતિ વુત્તમેતં. વસ્સિકસાટિકં તતો પરં વિકપ્પેતુંયેવ નાધિટ્ઠાતું. વત્થઞ્હિ કતપરિયોસિતં અન્તોચતુમાસે વસ્સાનદિવસં આદિં કત્વા અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતું અનુજાનામિ, ચતુમાસતો ઉદ્ધં અત્તનો સન્તકં કત્વા ઠપિતુકામેન વિકપ્પેતું અનુજાનામીતિ અત્થો. સુગતચીવરતો ઊનકન્તિ તિણ્ણમ્પિ ચીવરાનં ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદો. ‘‘તિચીવરં પન પરિક્ખારચોળં અધિટ્ઠાતું વટ્ટતી’’તિ વાદે પન સતિ તથારૂપપચ્ચયે વટ્ટતિ. યથા સતિ પચ્ચયે વિકપ્પેતું વટ્ટતીતિ સાધિતમેતં, પગેવ અઞ્ઞેન અધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠાતું. ‘‘અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતિ, વિકપ્પેતી’’તિ અનિયમતો વુત્તન્તિ સઙ્ઘાટિ, ઉત્તરાસઙ્ગો, અન્તરવાસકન્તિ અધિટ્ઠિતાનધિટ્ઠિતાનં સમાનમેવ નામં. ‘‘અયં સઙ્ઘાટી’’તિઆદીસુ (મહાવ. ૧૨૬) હિ અનધિટ્ઠિતા વુત્તા. ‘‘તિચીવરેન વિપ્પવસેય્યા’’તિ એત્થ અધિટ્ઠિતા વુત્તા. સામન્તવિહારે વાતિ ગોચરગામતો વિહારેતિ ધમ્મસિરિત્થેરો. દૂરતરેપિ લબ્ભતેવાતિ આચરિયો. અનુગણ્ઠિપદેપિ ‘‘સામન્તવિહારે વાતિ દેસનાસીસમત્તં, તસ્મા ઠપિતટ્ઠાનં સલ્લક્ખેત્વા દૂરે ઠિતમ્પિ અધિટ્ઠાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. સામન્તવિહારો નામ યત્થ તદહેવ ગન્ત્વા નિવત્તિતું સક્કા. રત્તિવિપ્પવાસં રક્ખન્તેન તતો દૂરે ઠિતં અધિટ્ઠાતું ન વટ્ટતિ, એવં કિર મહાઅટ્ઠકથાયં વુત્તન્તિ. કેચિ ‘‘ચીવરવંસે ઠપિતં અઞ્ઞો પરિવત્તિત્વા નાગદન્તે ઠપેતિ, તં અજાનિત્વા અધિટ્ઠહન્તસ્સપિ રુહતિ ચીવરસ્સ સલ્લક્ખિતત્તા’’તિ વદન્તિ. અધિટ્ઠહિત્વાતિ પરિક્ખારચોળાદિવસેન. મહન્તતરમેવાતિઆદિ સબ્બાધિટ્ઠાનસાધારણલક્ખણં. તત્થ પુન અધિટ્ઠાતબ્બમેવાતિ અધિટ્ઠિતચીવરસ્સ એકદેસભૂતત્તા. અનધિટ્ઠિતઞ્ચે, અધિટ્ઠિતસ્સ અપ્પભાવેન એકદેસભૂતં અધિટ્ઠિતસઙ્ખ્યમેવ ગચ્છતિ. તથા અધિટ્ઠિતઞ્ચે, અનધિટ્ઠિતસ્સ એકદેસભૂતં અનધિટ્ઠિતસઙ્ખ્યં ગચ્છતીતિ હિ લક્ખણં, ન કેવલઞ્ચેત્થ દુતિયપટ્ટમેવ, તતિયપટ્ટાદિકમ્પિ. યથાહ ‘‘અનુજાનામિ…પે… ઉતુદ્ધટાનં દુસ્સાનં ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં…પે… પંસુકૂલે યાવદત્થ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૮).

અવસેસા ભિક્ખૂતિ વક્ખમાનકાલે નિસિન્ના ભિક્ખૂ. તસ્મા વટ્ટતીતિ યથા ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં અધિટ્ઠાતું ન વિકપ્પેતુ’’ન્તિ વુત્તં, એવં પરિક્ખારચોળમ્પિ વુત્તં, ન તસ્સ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદો વુત્તો, ન ચ સઙ્ખ્યાપરિચ્છેદો, તસ્મા તીણિપિ ચીવરાનિ પચ્ચુદ્ધરિત્વા ‘‘ઇમાનિ ચીવરાનિ પરિક્ખારચોળાનિ અધિટ્ઠામી’’તિ અધિટ્ઠહિત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતીતિ અત્થો. ‘‘નિધાનમુખમેત’’ન્તિ કથં પઞ્ઞાયતીતિ ચે? ‘‘તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂનં પરિપુણ્ણં હોતિ તિચીવરં, અત્થો ચ હોતિ પરિસ્સાવનેહિપિ થવિકાહિપી’’તિ એતસ્મિં વત્થુસ્મિં ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પરિક્ખારચોળ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૫૮) અનુઞ્ઞાતત્તા. ભિક્ખૂનઞ્ચ એકમેવ પરિસ્સાવનં, થવિકા વા વટ્ટતિ, ન દ્વે વા તીણિ વાતિ પટિક્ખેપાભાવતો વિકપ્પનુપગપચ્છિમપ્પમાણાનિ, અતિરેકપ્પમાણાનિ વા પરિસ્સાવનાદીનિ પરિક્ખારાનિ કપ્પન્તીતિ સિદ્ધં. યદિ એવં ‘‘યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ચીવરે સીમં બન્ધેય્યં મરિયાદં ઠપેય્ય’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૬) વચનવિરોધોતિ ચે? ન, અનુસન્ધિયા અજાનનતો, વિરોધતો ચ. કિં વુત્તં હોતિ? ચીવરક્ખન્ધકે (મહાવ. ૩૨૬ આદયો) પઠમં ગહપતિચીવરં અનુઞ્ઞાતં, તતો પાવારકોસિયકોજવકમ્બલાદિ. તતો ‘‘તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ઉચ્ચાવચાનિ ચીવરાનિ ઉપ્પન્નાનિ હોન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ ‘કિં નુ ખો ભગવતા ચીવરં અનુઞ્ઞાતં, કિં અનનુઞ્ઞાત’’’ન્તિ એતસ્મિં વત્થુસ્મિં ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, છ ચીવરાનિ ખોમ’’ન્તિઆદિના (મહાવ. ૩૩૯) કપ્પિયચીવરજાતિ અનુઞ્ઞાતા, ન પન સઙ્ખ્યાપમાણં. તતો ‘‘અદ્દસ ભગવા…પે… સમ્બહુલે ભિક્ખૂ ચીવરેહિ ઉબ્ભણ્ડિતે સીસેપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા ખન્ધેપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા કટિયાપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા આગચ્છન્તે, દિસ્વાન ભગવતો એતદહોસિ…પે… યેપિ ખો તે કુલપુત્તા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે સીતાલુકા સીતભીરુકા, તેપિ સક્કોન્તિ તિચીવરેન યાપેતું, યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ચીવરે સીમં બન્ધેય્યં મરિયાદં ઠપેય્યં તિચીવરં અનુજાનેય્ય’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૬) ચીવરં અનુઞ્ઞાતં, તઞ્ચ ખો એકમેવ. છબ્બગ્ગિયા પન મિચ્છા ગહેત્વા બહૂનિ પરિહરિંસુ. તાનિ નેસં અતિરેકટ્ઠાને ઠિતાનિ હોન્તિ. તતો ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૭) અનુઞ્ઞાતં, તેનેતં પઞ્ઞાયતિ. અતિરેકાનિ બહૂનિ ચીવરાનિ તે પરિહરિંસુ, ‘‘તાનિ દસાહપરમમેવ ધારેતું અનુજાનામિ, ન તમેવેક’’ન્તિ વદન્તેન યા પુબ્બે તિચીવરાધિટ્ઠાનસઙ્ખાતા ચીવરે સીમાબદ્ધા, મરિયાદા ચ ઠપિતા, તાય સતિપિ તિચીવરબાહુલ્લપરિહરણક્કમો દસ્સિતો દિવસપરિચ્છેદવસેન. તતો પરં ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અતિરેકચીવરં વિકપ્પેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૭) અનુજાનન્તેન વિનાપિ દિવસપરિચ્છેદેન અતિરેકચીવરપરિહરણક્કમો દસ્સિતોતિ દ્વેપિ તાનિ નિધાનમુખાનીતિ સિદ્ધં. તથા પરિક્ખારચોળાધિટ્ઠાનમ્પિ સિયા, અઞ્ઞથા ઇતરચીવરાધિટ્ઠાનાનુજાનનવિરોધો સિયા સીમામરિયાદટ્ઠપનવિરોધતો. તિચીવરાધિટ્ઠાનપઞ્ઞત્તિયેવ તિચીવરમરિયાદા હોતિ. તેન વુત્તં ‘‘પાટેક્કં નિધાનમુખમેત’’ન્તિ. ‘‘પઠમં તિચીવરં તિચીવરાધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠાતબ્બં, પુન પરિહરિતું અસક્કોન્તેન પચ્ચુદ્ધરિત્વા પરિક્ખારચોળં અધિટ્ઠાતબ્બં, ન ત્વેવ આદિતોવ ઇદં વુત્ત’’ન્તિ વુત્તં. ‘‘યથા તિચીવરં પરિહરિતું અસક્કોન્તસ્સ ગિલાનસ્સ વિપ્પવાસસમ્મુતિ અનુઞ્ઞાતા, અગિલાનસ્સપિ સાસઙ્કસિક્ખાપદે (પારા. ૬૫૨) તસ્સ અન્તરઘરે નિક્ખેપો ચ, તતોપિ સતિ પચ્ચયે છારત્તવિપ્પવાસો, તતોપિ અસક્કોન્તસ્સ પચ્ચુદ્ધારો, પચ્ચુદ્ધટમ્પિ અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતું, અસક્કોન્તસ્સ વિકપ્પના ચ અનુઞ્ઞાતા. તથેવ દ્વિન્નમ્પિ સમ્મુખાપરમ્મુખાવિકપ્પનાનં પરસન્તકત્તા વિકપ્પનપચ્ચયે અસતિ ‘પરિક્ખારચોળ’ન્તિ અધિટ્ઠહિત્વા પરિભુઞ્જિતું ભગવતા અનુઞ્ઞાતં સિયા, યતો તદધિપ્પાયઞ્ઞૂ એવં વદન્તી’’તિ મહાપચ્ચરિયમ્પિ વુત્તં. પુબ્બેતિઆદિ ‘‘પાટેક્કં નિધાનમુખ’’ન્તિ વુત્તસ્સ પયોગદસ્સનત્થં વુત્તં. અબદ્ધસીમાયં દુપ્પરિહારન્તિ વિકપ્પનાદિઅત્થાય ઉપચારં અતિક્કમિત્વાપિ ગમનસમ્ભવતો.

વસ્સિકસાટિકા અનતિરિત્તપ્પમાણાતિ તસ્સા ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદસ્સ વુત્તત્તા વુત્તં. પચ્ચત્થરણમ્પિ અધિટ્ઠાતબ્બમેવાતિ ‘‘ઇદં, ભન્તે, અમ્હાકં સેનાસનસ્સ ઉપરિ અત્થરિતબ્બ’’ન્તિઆદિના દિન્નં નાધિટ્ઠાતબ્બં, ‘‘ઇદં તુમ્હાક’’ન્તિ દિન્નં સયં અધિપ્પેતંવ અધિટ્ઠાતબ્બન્તિ અધિપ્પાયો. ‘‘સકિં અધિટ્ઠિતં અધિટ્ઠિતમેવ હોતિ, ન પુન પચ્ચુદ્ધરીયતિ કાલપરિચ્છેદાભાવતો’’તિ લિખિતં. ‘‘એકવચનેનપિ વટ્ટતીતિ અપરે’’તિ વુત્તં. ભેસજ્જનવકમ્મમાતાપિતુઆદીનં અત્થાયાતિ એત્થ ‘‘ઇમિના ભેસજ્જં ચેતાપેસ્સામિ, ઇદં માતુયા દસ્સામી’’તિ ઠપેન્તેન અધિટ્ઠાતબ્બં. ‘‘‘ઇદં ભેસજ્જસ્સ, ઇમં માતુયા’તિ વિભજન્તેન અધિટ્ઠાનકિચ્ચં નત્થીતિ અપરે’’તિ વુત્તં. ‘‘સકભાવં મોચેત્વા ઠપનં સન્ધાયાહા’’તિ લિખિતં.

‘‘પુન અધિટ્ઠાતબ્બન્તિ અયં સઙ્ગીતિતો પટ્ઠાય આગતઅટ્ઠકથાવાદો. તતો પરં આચરિયાનં તત્થ તત્થ યુત્તિવિચારણા’’તિ વુત્તં. પમાણચીવરસ્સાતિ પચ્છિમપ્પમાણસ્સ. દ્વે ચીવરાનીતિ સહ ઉત્તરાસઙ્ગેન. એસ નયોતિ પમાણયુત્તેસુ યત્થ કત્થચીતિઆદિનયોવ. ‘‘તં અતિક્કામયતો છેદનક’’ન્તિ (પાચિ. ૫૩૩) વચનતો ઉત્તરિ પટિસિદ્ધં, તતો હેટ્ઠા અપ્પટિસિદ્ધત્તા વટ્ટતિ. તત્થ સિયા – તિચીવરસ્સ પચ્છિમપ્પમાણં વિસું સુત્તે નત્થીતિ, ન વત્તબ્બં, સિક્ખાકરણીયેહિ સિદ્ધત્તા. કિં વુત્તં હોતિ? ‘‘‘પરિમણ્ડલં નિવાસેસ્સામિ, પારુપિસ્સામિ, સુપ્પટિચ્છન્નો અન્તરઘરે ગમિસ્સામી’તિ (પાચિ. ૫૭૬-૫૭૯) વચનતો યત્તકેન પમાણેન પરિમણ્ડલતા, સુપ્પટિચ્છન્નતા ચ અટ્ઠકથાયં વુત્તક્કમેન સમ્પજ્જતી’’તિ વત્તબ્બં. તેસં વસેન પચ્છિમપ્પમાણન્તિ સિદ્ધં, તઞ્ચ ખો મુટ્ઠિપઞ્ચકાદિ યથાવુત્તમેવ વુચ્ચતે. તેનેવાહ લેસં ઠપેત્વા ‘‘વિસું સુત્તે નત્થી’’તિ.

અપિચેત્થ અધિપ્પેતં, તથાપિ ન સમેતિયેવાતિ અત્થો, તસ્મા ‘‘યદી’’તિઆદિસમ્બન્ધો અદ્ધા વુત્તો. યસ્મા પરિચ્છિન્નો સમેતિ ચ. ઇતરેસુ પન એકચ્ચસ્મિં આચરિયવાદે નેવ પરિચ્છેદો અત્થિ. એકચ્ચસ્મિં ન પુબ્બાપરં સમેતીતિ સમ્બન્ધો. અધિટ્ઠાનં અધિટ્ઠાનમેવ, પરિભોગકાલે પન અરજિતં ન વટ્ટતિ. ઇદં સબ્બં તિચીવરે એવ. ઇમસ્સ પન સિક્ખાપદસ્સ અયં સઙ્ખેપવિનિચ્છયો – અનત્થતે કથિને હેમન્તાનં પઠમદિવસતો પટ્ઠાય અત્થતે કથિને ગિમ્હાનં પઠમદિવસતો પટ્ઠાય ઉપ્પન્નચીવરં સન્ધાય ‘‘નિટ્ઠિતચીવરસ્મિ’’ન્તિઆદિ વુત્તન્તિ.

એત્થાહ – ‘‘રજકેહિ ધોવાપેત્વા સેતં કારાપેન્તસ્સાપિ અધિટ્ઠાનં અધિટ્ઠાનમેવા’’તિ વચનતો અરજિતેપિ અધિટ્ઠાનં રુહતિ, તેન સૂચિકમ્મં કત્વા રજિત્વા કપ્પબિન્દું દત્વા અધિટ્ઠાતબ્બન્તિ નિયમો ન કાતબ્બોતિ? વુચ્ચતે, કાતબ્બોવ પત્તો વિય અધિટ્ઠિતો. યથા પુન સેતભાવં, તમ્બભાવં વા પત્તો અધિટ્ઠાનં ન વિજહતિ, ન ચ પન તાદિસો અધિટ્ઠાનં ઉપગચ્છતિ, એવમેતં દટ્ઠબ્બન્તિ. ‘‘યતો પટ્ઠાય પરિભોગાદયો વટ્ટન્તિ, તતો પટ્ઠાય અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતબ્બ’’ન્તિ વદન્તિ.

અવિસેસેન વુત્તવચનન્તિ અધિટ્ઠાતબ્બં અધિટ્ઠેતિ, વિકપ્પેતબ્બં વિકપ્પેતીતિ એવં સવિસેસં કત્વા અવચનં ‘‘ન વિકપ્પેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૫૮) ઇમિના વિરુદ્ધં વિય દિસ્સતિ. ઇદાનિ ઇદં અધિટ્ઠાનવિકપ્પનનયપટિબદ્ધં ખન્ધકં, પરિવારઞ્ચ મિસ્સેત્વા પકિણ્ણકં વુચ્ચતિ – ખન્ધકે તાવ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં અધિટ્ઠાતું ન વિકપ્પેતું, વસ્સિકસાટિકં વસ્સાનં ચાતુમાસં અધિટ્ઠાતું, તતો પરં વિકપ્પેતુ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. પરિવારે ‘‘ન નવ ચીવરાનિ અધિટ્ઠાતબ્બાનિ, ન નવ ચીવરાનિ વિકપ્પેતબ્બાની’’તિ (પરિ. ૩૨૯), ‘‘દસકે દસ, એકાદસકે એકાદસ ચીવરાનિ અધિટ્ઠાતબ્બાનિ, ન વિકપ્પેતબ્બાની’’તિ (પરિ. ૩૩૧) ચ અનેકક્ખત્તું વચનેન સુટ્ઠુ દળ્હં કત્વા ‘‘સબ્બાનિ ચીવરાનિ અધિટ્ઠાતબ્બાનિ, ન વિકપ્પેતબ્બાની’’તિ વુત્તં, તસ્મા ઉભોપિ તે વિરુદ્ધા વિય દિસ્સન્તિ, ખન્ધકે એવ ચ ‘‘વસ્સિકસાટિકં વસ્સાનં ચાતુમાસં અધિટ્ઠાતું તતો પરં વિકપ્પેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૫૮) વુત્તં. તદટ્ઠકથાયં ‘‘વસ્સિકસાટિકા અનતિરિત્તપ્પમાણા નામં ગહેત્વા વુત્તનયેનેવ ચત્તારો વસ્સિકે માસે અધિટ્ઠાતબ્બા, તતો પરં પચ્ચુદ્ધરિત્વા વિકપ્પેતબ્બા’’તિ વુત્તં. ઇદઞ્ચ વિરુદ્ધં વિય દિસ્સતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં હેમન્તે પચ્ચુદ્ધારસમ્ભવતો, વસ્સાને વિકપ્પનાસમ્ભવતો ચ. તથા ઇધ ‘‘અનાપત્તિ અન્તોદસાહં અધિટ્ઠેતિ વિકપ્પેતી’’તિ વચનપ્પમાણતો સબ્બત્થ વિકપ્પનાય અપ્પટિસિદ્ધભાવો વેદિતબ્બોતિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૬૯) અટ્ઠકથાવચનં પરિવારવચનેન વિરુદ્ધં વિય દિસ્સતિ, ન હિ વિરુદ્ધં તથાગતા ભાસન્તિ, તસ્મા અટ્ઠકથાનયોવેત્થ પટિસરણં, યેન સબ્બમ્પિ તં એકરસં હોતિ. પરિવારટ્ઠકથાયઞ્ચ વુત્તં ‘‘ન વિકપ્પેતબ્બાનીતિ અધિટ્ઠિતકાલતો પટ્ઠાય ન વિકપ્પેતબ્બાની’’તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૩૨૯). તિચીવરાનિ અધિટ્ઠિતકાલતો પટ્ઠાય, વસ્સિકસાટિકાદીનિ ચ અત્તનો અત્તનો અધિટ્ઠાનખેત્તે ન અકામા વિકપ્પેતબ્બાનીતિ અત્થો, અવસેસપાળિ, અત્થો ચ ઇધ અટ્ઠકથાયં વુત્તો, તસ્મા સબ્બમ્પેતં એકરસન્તિ.

એત્થાહ – યદિ એવં ‘‘નવ ચીવરાનિ નાધિટ્ઠાતબ્બાની’’તિ ચ વત્તબ્બં. વિકપ્પિતકાલતો પટ્ઠાય હિ નાધિટ્ઠાતબ્બાનીતિ? એત્થ વુચ્ચતે – ‘‘તિચીવરં અધિટ્ઠાતું ન વિકપ્પેતું…પે… પરિક્ખારચોળં અધિટ્ઠાતું ન વિકપ્પેતુ’’ન્તિ એત્થ સબ્બત્થ અધિટ્ઠાને પટિસેધાદસ્સનતો, વિકપ્પનાય અદસ્સનતો ચ ‘‘તતો પર’’ન્તિ દ્વીસ્વેવ પરિચ્છેદદસ્સનતો ચ ‘‘નવ ચીવરાનિ અધિટ્ઠાતબ્બાનિ, ન વિકપ્પેતબ્બાનિ ચેવ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. અપરો નયો – અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં અધિટ્ઠાતું અકામા. કસ્મા? કાલે ઉપ્પન્નં અનધિટ્ઠહન્તસ્સ કાલાતિક્કમે આપત્તિસમ્ભવતો, અકાલે ઉપ્પન્નં અનધિટ્ઠહન્તસ્સ દસાહાતિક્કમે આપત્તિસમ્ભવતો ચ. તત્થ યં કાલે ઉપ્પન્નં અપ્પહોન્તેપિ દસાહે કાલાતિક્કમે આપત્તિકરં, તં નિસ્સજ્જનકાલે ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, અતિરેકચીવરં ધારિતં નિસ્સગ્ગિયં, ઇમાહં સઙ્ઘસ્સા’’તિઆદિના નિસ્સજ્જિતબ્બં, ઇતરં યથાપાળિમેવ. તત્થ પઠમનયો ‘‘યો પન, ભિક્ખુ, અતિરેકચીવરં ધારેય્ય નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ ઇમાય પઠમપઞ્ઞત્તિયા વસેન વુત્તો, દુતિયો અનુપઞ્ઞત્તિયા વસેન વુત્તો.

યથા ચ નિસ્સજ્જિતબ્બવત્થુમ્હિ અસતિ યથાપાળિં અવત્વા કેવલં આપત્તિ એવ દેસેતબ્બા, યથા ચ વસ્સિકસાટિકનિસ્સજ્જને કેવલં પરિયિટ્ઠમત્તે યથાપાળિં અવત્વા યથાસમ્ભવં નિસ્સજ્જિતબ્બં, તથા ઇદમ્પીતિ વેદિતબ્બં. યથા સંવચ્છરાતિક્કન્તં અતિરેકચીવરં ‘‘દસાહાતિક્કન્ત’’મિચ્ચેવ વુચ્ચતિ. સંવચ્છરવિપ્પવુત્થતિચીવરં, માસાતિક્કન્તઞ્ચ ‘‘રત્તિવિપ્પવુત્થ’’ન્તિ ચ ‘‘છારત્તવિપ્પવુત્થ’’ન્તિ ચ વુચ્ચતિ, તથા ઇદમ્પિ ‘‘દસાહાતિક્કન્ત’’મિચ્ચેવ વુચ્ચતીતિ એકે, તસ્મા સિદ્ધમિદં ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં અધિટ્ઠાતું અકામા’’તિ, તથા અકામા ન વિકપ્પેતુન્તિ અત્થો. ઇચ્છાય હિ સતિ ‘‘પચ્ચુદ્ધરિત્વા વિપ્પવાસસુખત્થં વિકપ્પનાય ઓકાસો દિન્નો હોતિ, દસાહાતિક્કમે ચ અનાપત્તી’’તિ વચનતો વિકપ્પેતું અનુજાનામીતિ વુત્તં હોતિ. તથા વસ્સિકસાટિકા અકામા અધિટ્ઠાતું દસાહાતિક્કમે આપત્તિસમ્ભવતો. કિત્તકં કાલન્તિ ચે? વસ્સાનં ચાતુમાસં, ઇચ્છાય પન સતિ ઉદ્ધંયેવ વિકપ્પેતબ્બં. ‘‘સબ્બત્થ વિકપ્પનાય અપ્પટિસિદ્ધભાવો વેદિતબ્બો’’તિ હિ વુત્તં. ‘‘અત્થાપત્તિ હેમન્તે આપજ્જતિ, નો ગિમ્હે, નો વસ્સે’’તિ (પરિ. ૩૨૩) ચ વુત્તં, તેન વુત્તં અટ્ઠકથાયં ‘‘તતો પરં પચ્ચુદ્ધરિત્વા વિકપ્પેતબ્બા’’તિ.

તત્રાયં વિચારણા – કદા પચ્ચુદ્ધરિતબ્બા, કદા વિકપ્પેતબ્બા, કિઞ્ચેત્થ યસ્મા ‘‘તતો પર’’ન્તિ વુત્તં. હેમન્તઞ્ચ પત્તમત્તે સા અધિટ્ઠાનં વિજહતિ, તસ્મા ‘‘પચ્ચુદ્ધરિત્વા’’તિ ન વત્તબ્બં અધિટ્ઠાનસ્સ નત્થિતાય, અથ ‘‘અન્તોચાતુમાસે વિકપ્પેતબ્બા’’તિ ન વત્તબ્બં. ‘‘તતો પરં વિકપ્પેતુ’’ન્તિ હિ વુત્તન્તિ? એત્થ એકચ્ચે વદન્તિ ‘‘વત્તબ્બમેત’’ન્તિ. યથા પરિવુત્થપરિવાસો, ચિણ્ણમાનત્તો ચ સન્તો નિટ્ઠિતેસુપિ પરિવાસમાનત્તદિવસેસુ, તથા નિટ્ઠિતેસુપિ અધિટ્ઠાનદિવસેસુ સાધિટ્ઠાનમેતન્તિ એકે. અટ્ઠકથાચરિયાનં ઇદં સન્નિટ્ઠાનં ‘‘કત્તિકપુણ્ણમદિવસે પચ્ચુદ્ધરિત્વા પાટિપદદિવસે વિકપ્પેતબ્બા’’તિ. વુત્તઞ્હેતં પરિવારટ્ઠકથાયં ‘‘કત્તિકપુણ્ણમાસિયા પચ્છિમે પાટિપદદિવસે વિકપ્પેત્વા ઠપિતં વસ્સિકસાટિકં નિવાસેન્તો હેમન્તે આપજ્જતિ. કુરુન્દિયં પન ‘કત્તિકપુણ્ણમદિવસે અપચ્ચુદ્ધરિત્વા હેમન્તે આપજ્જતી’તિ વુત્તં, તમ્પિ સુવુત્તં. ‘ચાતુમાસં અધિટ્ઠાતું, તતો પરં વિકપ્પેતુ’ન્તિ હિ વુત્ત’’ન્તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૩૨૩). તત્થ કુરુન્દિનયો પચ્છા વુત્તત્તા સારતો દટ્ઠબ્બો, ન પુરિમો. નિવાસેન્તો હિ ગિમ્હેપિ ઓરેનદ્ધમાસં આપજ્જતિ એવ. ઇધ ચ ‘‘અત્થાપત્તિ હેમન્તે આપજ્જતિ, નો ગિમ્હેતિ વુત્ત’’ન્તિ કુરુન્દિવચનસ્સાયમત્થો દિસ્સતિ.

‘‘કત્તિકપુણ્ણમદિવસે અપચ્ચુદ્ધરિત્વા તસ્મિંયેવ દિવસે અવિકપ્પેન્તો પચ્છિમપાટિપદદિવસે અપચ્ચુદ્ધારપચ્ચયા દુક્કટં આપજ્જતિ, ન, અવિકપ્પનપચ્ચયા દસાહપરિહારસમ્ભવતો’’તિ કારણમેકે વદન્તિ. એવં સતિ હેમન્તે પત્તમત્તે અધિટ્ઠાનં વિજહતીતિ આપજ્જતિ, તઞ્ચ અયુત્તં. અધિટ્ઠાનઞ્હિ ‘‘અઞ્ઞસ્સ દાનેન…પે… છિદ્દભાવેનાતિ ઇમેહિ નવહિ કારણેહિ વિજહતી’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૬૯) વુત્તં, ન ‘‘અધિટ્ઠાનખેત્તાતિક્કમેન વા’’તિ. અસાધારણત્તા ન વુત્તન્તિ ચે? ન, ‘‘છિદ્દભાવેના’’તિ ન વત્તબ્બપ્પસઙ્ગતો, છિદ્દભાવેન પન તિચીવરસ્સેવ સબ્બટ્ઠકથાસુ અધિટ્ઠાનવિજહનસ્સ વુત્તત્તા. તસ્મા હેમન્તસ્સ પઠમદિવસે અપચ્ચુદ્ધારપચ્ચયા દુક્કટં આપજ્જતિ, ન પચ્ચુદ્ધરિત્વા અવિકપ્પનપચ્ચયા. ‘‘વિકપ્પેતુ’’ન્તિ વચનતો તતો અધિટ્ઠાનં ન વિજહતીતિ પઞ્ઞાયતિ. ન હિ કત્તિકપુણ્ણમાસિયા પચ્છિમે પાટિપદદિવસે અવિકપ્પેત્વા હેમન્તે આપજ્જતીતિ વુત્તન્તિ અધિપ્પાયો, યસ્મા તં અપચ્ચુદ્ધારપચ્ચયા દુક્કટં હેમન્તસ્સ પઠમઅરુણક્ખણે એવ આપજ્જતિ, તસ્મા ‘‘કત્તિકપુણ્ણમદિવસે અપચ્ચુદ્ધરિત્વા’’તિ વુત્તં. પચ્ચુદ્ધટં પન હેમન્તે દસાહપરિહારં લભતિ. ‘‘દસાહે અપ્પહોન્તે ચીવરકાલં નાતિક્કામેતબ્બા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૩૦) હિ વુત્તં, તઞ્ચ ખો સમયે ઉપ્પન્નં ચે, નાસમયે. તથા ચ સાધિતં અપચ્ચુદ્ધટં ન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, નો ચ તં પરિદહિતં, તસ્મા કત્તિકપુણ્ણમદિવસે એવ પચ્ચુદ્ધરણઞ્ચ વિકપ્પનઞ્ચ કત્તબ્બન્તિ સિદ્ધં, એત્થ ચ યથા અતિરેકચીવરં દસમે દિવસે વિકપ્પેન્તેન દસાહપરમં ધારિતં હોતિ, અન્તોદસાહે ચ વિકપ્પિતં હોતિ, તથા કત્તિકપુણ્ણમાય વિકપ્પેન્તેન વસ્સાનં ચાતુમાસં અધિટ્ઠિતઞ્ચ હોતિ, તતો પરં અનાપત્તિખેત્તે એવ વિકપ્પના ચ હોતીતિ વેદિતબ્બં. એત્તાવતા અત્થિ વિકપ્પનાખેત્તે અધિટ્ઠાનં, અધિટ્ઠાનખેત્તે ચ વિકપ્પનાતિ દીપિતં હોતિ. અઞ્ઞથા ‘‘અત્થાપત્તિ અધિટ્ઠાનેન આપજ્જતિ, અનધિટ્ઠાનેન આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ વિકપ્પનાય આપજ્જતિ, અવિકપ્પનાય આપજ્જતી’’તિ દુકેસુ દ્વે દુકાનિ વત્તબ્બાનિ સિયું. તત્થ પઠમદુકે પઠમપદં સમ્ભવતિ. વિકપ્પનખેત્તે હિ વસ્સિકસાટિકાદીનં અધિટ્ઠાનેન વિનયાતિસારદુક્કટં આપજ્જતિ. એતેનેવ દુતિયદુક્કટસ્સ દુતિયપદં વુત્તં હોતિ. અનધિટ્ઠાનેન આપજ્જતીતિ નત્થિ. અન્તોદસાહે અનાપજ્જનતો, વિકપ્પનાદિસમ્ભવતો ચ વિકપ્પનાય આપજ્જતીતિ નત્થિ સબ્બત્થ વિકપ્પનાય અપ્પટિસિદ્ધત્તા, તસ્મા તાનિ દુકાનિ ‘‘ન લબ્ભન્તી’’તિ ન વુત્તાનિ. એત્થાહ – યા સા ‘‘અત્થાપત્તિ હેમન્તે આપજ્જતી’’તિ (પરિ. ૩૨૩) વચનપ્પમાણતો દુક્કટાપત્તિ સાધિતા, સા સઞ્ચિચ્ચ અપચ્ચુદ્ધરન્તસ્સ યુજ્જતિ, અસતિયા ચે, કઞ્ચિ, અનાપત્તિ. કત્તિકપુણ્ણમાય પચ્ચુદ્ધટં સઞ્ચિચ્ચ અવિકપ્પયતો દુક્કટેન સહ પુનદિવસે નિસ્સગ્ગિયં, અસતિયા અવિકપ્પયતો નિસ્સગ્ગિયમેવ ઇધ પઠમપઞ્ઞત્તિયા. યં પન વુત્તં માતિકાટ્ઠકથાયં (કઙ્ખા. અટ્ઠ. કથિનસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘વસ્સિકસાટિકા વસ્સાનમાસાતિક્કમેનાપિ, કણ્ડુપટિચ્છાદિ આબાધવૂપસમેનાપિ અધિટ્ઠાનં વિજહતિ, તસ્મા સા તતો પરં વિકપ્પેતબ્બા’’તિ, તેનેતં વિરુજ્ઝતિ, ન કેવલં ઇદમેવ, ‘‘તતો પરં પચ્ચુદ્ધરિત્વા વિકપ્પેતબ્બા’’તિ અટ્ઠકથાવચનઞ્ચ વિરુજ્ઝતિ. તતો પરં નામ હિ હેમન્તં, તત્થ ચે પચ્ચુદ્ધારો, ‘‘વસ્સિકસાટિકા વસ્સાનમાસાતિક્કમેનાપી’’તિઆદિ ન યુત્તં અધિટ્ઠાનાભાવેન પચ્ચુદ્ધારાભાવતો. અવિરોધો ચ ઇચ્છિતબ્બો, તસ્મા ‘‘પચ્ચુદ્ધરણં વત્તમત્ત’’ન્તિવાદો એત્થાપિ સમ્ભવતીતિ ચે? ન, કુરુન્દિ વચનવિરોધતો. તત્થ હિ કત્તિકપુણ્ણમાય પચ્ચુદ્ધારો વુત્તો, તસ્મા વસ્સાનદિવસત્તા સાધિટ્ઠાનાવસા પચ્ચુદ્ધરીયતીતિ ન પચ્ચુદ્ધારો વત્તમત્તં, તસ્મા ‘‘તતો પર’’ન્તિ યાવ પુણ્ણમા અધિપ્પેતા સિયા. યથા ચાયં વિકપ્પો, તથા ‘‘વસ્સાનમાસાતિક્કમેનાપિ આબાધવૂપસમેનાપી’’તિ ઇદમ્પિ અવસ્સં પચ્ચુદ્ધરિતબ્બતાય વુત્તં સિયા. એવઞ્ચ સતિ ઇધ સમન્તપાસાદિકાય તદવચનેન સમેતિ. અઞ્ઞથા ઇધપિ તં વત્તબ્બં સિયાતિ યથાવુત્તોવ વિધિ એત્થ સમ્ભવતિ, કિઞ્ચાપિ સમ્ભવતિ, દુવિઞ્ઞાપયસ્સ પન લોકસ્સ સુવિઞ્ઞાપનત્થં વુત્તા. યસ્મા પન સા વસ્સાનાતિક્કમેન અધિટ્ઠાનં વિજહતિ, હેમન્તપઠમારુણે ચ અપચ્ચુદ્ધારપચ્ચયા દુક્કટા સાધિતા, તસ્મા કત્તિકપુણ્ણમાયમેવ પચ્ચુદ્ધરિત્વા વિકપ્પેતબ્બા, અવિકપ્પિતાય ‘‘નિસ્સગ્ગિયાપજ્જનમેવા’’તિ વત્તબ્બં. એત્તાવતાપિ સન્તોસં અકત્વા વિનિચ્છયો પરિયેસિતબ્બો. હોતિ ચેત્થ –

‘‘એવં અભાવં વિનયસ્સ પાળિ,

ભિન્નં અભિન્નઞ્ચ તદત્થયુત્તિં;

વિઞ્ઞાતુકામેન તદત્થવિઞ્ઞૂ,

પરિયેસિતબ્બા વિનયે વિઞ્ઞાયા’’તિ.

‘‘તુય્હં ગણ્હાહી’’તિ વુત્તે વિનાપિ ‘‘મય્હં ગણ્હામી’’તિ વચનેન સુદિન્નં હોતિ. ઇતરો ચે અધિવાસેતિ, તેનાપિ સુગ્ગહિતં હોતિ, નો ચે અધિવાસેતિ, દેન્તેન સુદિન્નં. તં પન વત્થુ ન કસ્સચિ હોતિ. તથા ‘‘મય્હં ગણ્હામી’’તિ વદતિ, સામિકો ચે અધિવાસેતિ, વિનાપિ ‘‘ગણ્હાહી’’તિ વચનેન સુગ્ગહિતં. નો ચે અધિવાસેતિ, સામિકસ્સેવ તં, ન હિ તસ્સેતં વિનયકમ્મન્તિ એત્થ વિનયકમ્મસ્સત્થાય ચે ગણ્હાતિ, ન વટ્ટતિ. ન કેવલં અત્તનો અત્થાય ગહિતં, પુન તસ્સપિ દેતિ, વટ્ટતીતિ ચ. તથા અનપેક્ખો હુત્વા પરસ્સ વિસ્સજ્જેત્વા પુન તેન દિન્નં વા તસ્સ વિસ્સાસન્તો વા પરિભુઞ્જતિ, વટ્ટતિ. તત્થાપિ વિનયકમ્મવસેન ન વટ્ટતીતિ એકે. તે એવ ‘‘મહન્તં વા ખુદ્દકં કરોતી’’તિ એત્થ ‘‘તિચીવરે દીઘતો વિદત્થિ અનતિક્કમિત્વા છિન્દિત્વા કરોતિ, એવં સેસેસુપી’’તિ વદન્તિ. એવરૂપેસુ ઠાનેસુ પોરાણાચરિયાનં કથામગ્ગં સુટ્ઠુ આચરિયકુલસેવનાય સઞ્જાનિત્વા તેન સંસન્દિત્વા સતો સમ્પજાનો હુત્વા સોતૂનઞ્ચ ચિત્તં અવિમોહેત્વા કથેતબ્બં. એસા અમ્હાકં આયાચના.

પઠમકથિનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.