૨. કાયસંસગ્ગસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૭૦. ‘‘ઓતિણ્ણો’’તિ ઇમિનાસ્સ સેવનાધિપ્પાયતા દસ્સિતા. ‘‘વિપરિણતેન ચિત્તેન માતુગામેન સદ્ધિ’’ન્તિ ઇમિનાસ્સ વાયામો દસ્સિતો. ‘‘સદ્ધિ’’ન્તિ હિ પદં સંયોગં દીપેતિ, સો ચ પયોગો સમાગમો અલ્લીયનં. કેન ચિત્તેન? વિપરિણતેન ચિત્તેન, ન પત્તપટિગ્ગહણાધિપ્પાયાદિનાતિ અધિપ્પાયો. ‘‘કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જેય્યા’’તિ ઇમિનાસ્સ વાયમતો ફસ્સપટિવિજાનના દસ્સિતા હોતિ. વાયમિત્વા ફસ્સં પટિવિજાનન્તો હિ સમાપજ્જતિ નામ. એવમસ્સ તિવઙ્ગસમ્પત્તિ દસ્સિતા હોતિ. અથ વા ઓતિણ્ણો. કેન? વિપરિણતેન ચિત્તેન યક્ખાદિના સત્તો વિય. ઉપયોગત્થે વા એતં કરણવચનં. ઓતિણ્ણો વિપરિણતં ચિત્તં કૂપાદિં વિય સત્તો. અથ વા ‘‘રાગતો ઉત્તિણ્ણો ભવિસ્સામી’’તિ ભિક્ખુભાવં ઉપગતો, તતો ઉત્તિણ્ણાધિપ્પાયતો વિપરિણતેન ચિત્તેન હેતુભૂતેન તમેવ રાગં ઓતિણ્ણો. માતુગામેન અત્તનો સમીપં આગતેન, અત્તના ઉપગતેન વા. એતેન માતુગામસ્સ સારત્તતા વા હોતુ વિરત્તતા વા, સા ઇધ અપ્પમાણા, ન ભિક્ખુનીનં કાયસંસગ્ગે વિય ઉભિન્નં સારત્તતાય પયોજનં અત્થિ.

કાયસંસગ્ગન્તિ ઉભિન્નં કાયાનં સમ્પયોગં. પદભાજને પન ‘‘સમાપજ્જેય્યાતિ અજ્ઝાચારો વુચ્ચતી’’તિ વુત્તં, તં સમાપજ્જનં સન્ધાય, ન કાયસંસગ્ગં. કાયસંસગ્ગસ્સ સમાપજ્જના હિ ‘‘અજ્ઝાચારો’’તિ વુચ્ચતિ. અટ્ઠકથાયં પન ‘‘યો સો કાયસંસગ્ગો નામ, સો અત્થતો અજ્ઝાચારો હોતી’’તિ વુત્તં, તં પરતો પાળિયં ‘‘સેવનાધિપ્પાયો, ન ચ કાયેન વાયમતિ, ફસ્સં પટિવિજાનાતિ, અનાપત્તી’’તિ (પારા. ૨૭૯) વુત્તલક્ખણેન વિરુજ્ઝતીતિ. ફસ્સપટિવિજાનનાય હિ સંસગ્ગો દીપિતો. સો ચે અજ્ઝાચારો હોતિ, કથં અનાપત્તિ હોતીતિ. સુવુત્તમેતં, કિન્તુ ‘‘કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જેય્યા’’તિ પદં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘અજ્ઝાચારો વુચ્ચતી’’તિ ઉભિન્નમ્પિ પદાનં સામઞ્ઞભાજનીયત્તા, સમાપજ્જિતબ્બાભાવે સમાપજ્જનાભાવેન ‘‘સો અત્થતો અજ્ઝાચારો હોતી’’તિ વુત્તં સિયા.

‘‘હત્થગ્ગાહં વા’’તિ એત્થ હત્થેન સબ્બોપિ ઉપાદિન્નકો કાયો સઙ્ગહિતો, ન ભિન્નસન્તાનો તપ્પટિબદ્ધો હત્થાલઙ્કારાદિ. વેણિગ્ગહણેન અનુપાદિન્નકો અભિન્નસન્તાનો કેસલોમનખદન્તાદિકો કમ્મપચ્ચયઉતુસમુટ્ઠાનો ગહિતોતિ વેદિતબ્બં. તેનેવાહ અટ્ઠકથાયં ‘‘અનુપાદિન્નકેનપિ કેનચિ કેસાદિના ઉપાદિન્નકં વા અનુપાદિન્નકં વા ફુસન્તોપિ સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિયેવા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૨૭૪). તેન અનુપાદિન્નકાનમ્પિ કેસલોમાદીનં અઙ્ગભાવો વેદિતબ્બો. એવં સન્તેપિ ‘‘ફસ્સં પટિજાનાતીતિ તિવઙ્ગસમ્પત્તિયા સઙ્ઘાદિસેસો. ફસ્સસ્સ અપ્પટિવિજાનનતો દુવઙ્ગસમ્પત્તિયા દુક્કટ’’ન્તિ ઇમિના પાળિઅટ્ઠકથાનયેન વિરુજ્ઝતીતિ ચે? ન, તદત્થજાનનતો. ફુટ્ઠભાવઞ્હિ પટિવિજાનન્તોપિ ફસ્સં પટિવિજાનાતિ નામ, અયમેકો અત્થો, તસ્મા માતુગામસ્સ, અત્તનો ચ કાયપરિયાપન્નાનં કેસાદીનં અઞ્ઞમઞ્ઞં ફુટ્ઠભાવં ફુસિત્વા તં સાદિયનં ફસ્સં પટિવિજાનાતિ નામ, ન કાયવિઞ્ઞાણુપ્પત્તિયા એવ. અનેકન્તિકઞ્હેત્થ કાયવિઞ્ઞાણં. માતુગામસ્સ ઉપાદિન્નકેન કાયેન, અનુપાદિન્નકેન વા કાયેન ભિક્ખુનો ઉપાદિન્નકકાયે ફુટ્ઠે પસન્નકાયિન્દ્રિયો ચે હોતિ, તસ્સ કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, તેનેવ ફસ્સં પટિવિજાનાતિ નામ સો હોતિ. અનુપાદિન્નકકાયો, લોલુપ્પો અપ્પસન્નકાયિન્દ્રિયો વા હોતિ, તિમિરવાતેન ઉપહતકાયો વા તસ્સ કાયવિઞ્ઞાણં નુપ્પજ્જતિ. ન ચ તેન ફસ્સં પટિવિજાનાતિ નામ, કેવલં સેવનાધિપ્પાયેન વાયમિત્વા કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જન્તો ફસ્સં પટિવિજાનાતિ નામ મનોવિઞ્ઞાણેન, તેન વુત્તં ‘‘કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જેય્યાતિ ઇમિનાસ્સ વાયમતો ફસ્સપટિવિજાનના દસ્સિતા’’તિ. અપરોપિ ભિક્ખુ માતુગામસ્સ કાયપટિબદ્ધેન વા નિસ્સગ્ગિયેન વા ફુટ્ઠો કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પાદેન્તેન ફસ્સં પટિવિજાનાતિ નામ, તસ્મા વુત્તં ‘‘અનેકન્તિકઞ્હેત્થ કાયવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ. અપરો વત્થં પારુપિત્વા નિદ્દાયન્તં માતુગામં કાયસંસગ્ગરાગેન વત્થસ્સ ઉપરિભાગે સણિકં ફુસન્તો વત્થન્તરેન નિક્ખન્તલોમસમ્ફસ્સં અપ્પટિવિજાનન્તોપિ સેવનાધિપ્પાયો કાયેન વાયમિત્વા ફસ્સં પટિવિજાનાતિ નામ, સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિ. ‘‘નીલં ઘટ્ટેસ્સામીતિ કાયં ઘટ્ટેતિ, સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ હિ વુત્તં. અયં દુતિયો અત્થો. એવં અનેકત્થત્તા, એવં દુવિઞ્ઞેય્યાધિપ્પાયતો ચ માતિકાટ્ઠકથાયં ફસ્સપટિવિજાનનં અઙ્ગન્ત્વેવ ન વુત્તં. તસ્મિઞ્હિ વુત્તે ઠાનમેતં વિજ્જતિ, યં ભિક્ખુ સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જિત્વાપિ નખેન લોમેન સંસગ્ગો દિટ્ઠો, ન ચ મે લોમઘટ્ટનેન કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પન્નં, તિમિરવાતથદ્ધગત્તો ચાહં ન ફસ્સં પટિવિજાનામીતિ અનાપન્નસઞ્ઞી સિયાતિ ન વુત્તં, અપિચ ‘‘ફસ્સં પટિવિજાનાતિ, ન ચ ફસ્સં પટિવિજાનાતી’’તિ ચ એતેસં પદાનં અટ્ઠકથાયં વુત્તનયં દસ્સેત્વા સો પઞ્ઞાપેતબ્બો. એત્તાવતા ન તદત્થજાનનતોતિ કારણં વિત્થારિતં હોતિ.

પદભાજનીયવણ્ણના

૨૭૧. ‘‘રત્તં ચિત્તં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતં વિપરિણત’’ન્તિ કિઞ્ચાપિ સામઞ્ઞેન વુત્તં, વિનીતવત્થૂસુ ‘‘માતુયા માતુપેમેન આમસતિ…પે… આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ વુત્તત્તા કાયસંસગ્ગરાગેનેવ રત્તન્તિ વેદિતબ્બં. તથા ‘‘માતુગામો નામ મનુસ્સિત્થી’’તિ કિઞ્ચાપિ અવિસેસેન વુત્તં, અથ ખો અવિનટ્ઠિન્દ્રિયાવ મનુસ્સિત્થી ઇધાધિપ્પેતા ‘‘મતિત્થિયા કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જિ…પે… આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ વુત્તત્તા. ‘‘મનુસ્સિત્થી’’તિ એત્તાવતા સિદ્ધે ‘‘ન યક્ખી ન પેતી ન તિરચ્છાનગતા’’તિ વચનં અવિનટ્ઠિન્દ્રિયાપિ ન સબ્બા મનુસ્સવિગ્ગહા ઇત્થી ઇધ મનુસ્સિત્થી નામ. યક્ખિઆદયો હિ અત્તનો જાતિસિદ્ધેન ઇદ્ધિવિસેસેન ઇજ્ઝન્તિયો મનુસ્સવિગ્ગહાપિ હોન્તીતિ દસ્સનત્થં વુત્તં. તાસુ યક્ખી થુલ્લચ્ચયવત્થુ હોતિ વિનીતવત્થૂસુ યક્ખિયા કાયસંસગ્ગેન થુલ્લચ્ચયસ્સ વુત્તત્તા. તદનુલોમત્તા પેતિત્થી, દેવિત્થી ચ થુલ્લચ્ચયવત્થુ. તિરચ્છાનગતિત્થી દુક્કટવત્થુ. તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહિત્થી ચ થુલ્લચ્ચયવત્થુમેવાતિ એકે. વિભઙ્ગે પન ‘‘મનુસ્સિત્થી ચ હોતિ મનુસ્સિત્થિસઞ્ઞી’’તિ પાળિયા અભાવેન ‘‘ઇત્થી ચ હોતિ યક્ખિસઞ્ઞી’’તિઆદિવચને સતિ યક્ખિઆદીનં અનિત્થિતાપસઙ્ગતો, ‘‘ઇત્થી ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી’’તિઆદિમ્હિ યક્ખિઆદીનં અન્તોકરણે સતિ તાસં સઙ્ઘાદિસેસવત્થુભાવપ્પસઙ્ગતો ચ યક્ખિઆદયો ન વુત્તાતિ વેદિતબ્બા. એકે પન ‘‘વિનીતવત્થુમ્હિ ‘અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તિરચ્છાનગતિત્થિયા કાય…પે… દુક્કટસ્સા’તિ એત્થ અમનુસ્સવિગ્ગહા પાકતિકતિરચ્છાનગતિત્થી અધિપ્પેતા, તસ્મા દુક્કટં વુત્તં. ‘ઇત્થી ચ હોતિ તિરચ્છાનગતસઞ્ઞીતિ તિરચ્છાનગતા ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી’તિઆદિવારેસુપિ પાકતિકતિરચ્છાનગતોવ અધિપ્પેતો, સો ચ તિરચ્છાનગતપુરિસોવ. તેનેવ દુટ્ઠુલ્લવાચાઅત્તકઆમપારિચરિયસિક્ખાપદેસુ મનુસ્સપુરિસપટિસંયુત્તવારા વિય તિરચ્છાનપટિસંયુત્તવારાપિ નાગતા’’તિ વદન્તિ. તથા પણ્ડકોતિ ઇધ મનુસ્સપણ્ડકોવ, પુરિસોતિ ચ ઇધ મનુસ્સપુરિસોવ આગતો, તસ્મા અમનુસ્સિત્થી અમનુસ્સપણ્ડકો અમનુસ્સપુરિસો તિરચ્છાનગતિત્થી તિરચ્છાનગતપણ્ડકો મનુસ્સામનુસ્સતિરચ્છાનગતઉભતોબ્યઞ્જનકા ચાતિ અટ્ઠ જના ઇધ નાગતા, તેસં વસેન વત્થુસઞ્ઞાવિમતિભેદવસેન આપત્તિભેદાભેદવિનિચ્છયો, અનાગતવારગણના ચ અસમ્મુય્હન્તેન વેદિતબ્બા, તથા તેસં દુકમિસ્સકાદિવારા, આપત્તિઅનાપત્તિભેદવિનિચ્છયો ચ. ‘‘તત્થ અમનુસ્સપણ્ડકઅમનુસ્સપુરિસતિરચ્છાનગતિત્થિતિરચ્છાનગતપણ્ડકાતિ ચત્તારો દુક્કટવત્થુકા, અમનુસ્સિત્થિમનુસ્સઉભતોબ્યઞ્જનકા થુલ્લચ્ચયવત્થુકા, અમનુસ્સઉભતોબ્યઞ્જનકા તિરચ્છાનગતઉભતોબ્યઞ્જનકા દુક્કટવત્થુકા, પાળિયં પન અમનુસ્સિત્થિયા અનાગતત્તા અમનુસ્સપણ્ડકા, ઉભતોબ્યઞ્જનકા પુરિસા ચ નાગતા. તિરચ્છાનગતિત્થિપણ્ડકઉભતોબ્યઞ્જનકા તિરચ્છાનગતપુરિસેન સમાનગતિકત્તા નાગતા, મનુસ્સઉભતોબ્યઞ્જનકો મનુસ્સપણ્ડકેન સમાનગતિકત્તા અનાગતો’’તિ વદન્તિ. અટ્ઠકથાયં (પારા. અટ્ઠ. ૨.૨૮૧) પન ‘‘નાગમાણવિકાયપિ સુપણ્ણમાણવિકાયપિ કિન્નરિયાપિ ગાવિયાપિ દુક્કટમેવા’’તિ વુત્તત્તા તદેવ પમાણતો ગહેતબ્બં.

તત્રાયં વિચારણા – ‘‘ન, ભિક્ખવે, તિરચ્છાનગતસ્સ નિસિન્નપરિસાય પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બ’’ન્તિ (મહાવ. ૧૮૩) એત્થ ‘‘તિરચ્છાનગતોતિ યસ્સ ઉપસમ્પદા પટિક્ખિત્તા’’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. નિદાનવણ્ણના) અટ્ઠકથાયં વુત્તત્તા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહો પાકતિકતિરચ્છાનગતતો વિસિટ્ઠો, તથા યક્ખપેતતિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહાનં ‘‘તિરચ્છાનગતસ્સ ચ દુક્ખુપ્પત્તિયં અપિચ દુક્કટમેવા’’તિ એત્થ વિસેસેત્વા વુત્તત્તા ચ ‘‘પતનરૂપં પમાણં, ન મરણરૂપ’’ન્તિ એત્થ આપત્તિવિસેસવચનતો ચ ‘‘ઉભતો અવસ્સુતે યક્ખસ્સ વા પેતસ્સ વા પણ્ડકસ્સ વા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહસ્સ વા અધક્ખકં ઉબ્ભજાણુમણ્ડલં કાયેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ (પાચિ. ૬૬૧) સામઞ્ઞેન વચનતો ચ સો વિસિટ્ઠોતિ સિદ્ધં. વિસિટ્ઠત્તા ચ તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહિત્થિયા કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જન્તસ્સાતિ વિસેસો હોતિ, તસ્મા તત્થ આપત્તિવિસેસેન ભવિતબ્બં. યદિ કાયસંસગ્ગસિક્ખાપદે તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહિત્થીપિ અધિપ્પેતા, રૂપસામઞ્ઞેન સઞ્ઞાવિરાગત્તાસમ્ભવતો દુટ્ઠુલ્લવાચાઅત્તકામપારિચરિયસિક્ખાપદેસુપિ સા વત્તબ્બા ભવેય્ય, સા ચાનાગતા. સરૂપેન સંખિત્તવારત્તા નાગતાતિ ચે? ઇત્થી ચ હોતિ તિરચ્છાનગતો ચ ઉભિન્નં ઇત્થિસઞ્ઞીતિ ઇધ આગતત્તા પુરિસલિઙ્ગનિદ્દેસો ન યુજ્જતિ, તસ્મા તિરચ્છાનગતપુરિસો ચ ઇધ આગતો, તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહિત્થિયા પાળિયં અનાગતાયપિ દુક્કટમેવ અટ્ઠકથાયં વુત્તત્તાતિ ઇમસ્સ વચનસ્સ કારણચ્છાયા પરિયેસિતબ્બાતિ અધિપ્પાયો. ઇદં ન યુજ્જતિ. કસ્મા? ઇત્થીનં, પુરિસાનઞ્ચ એકતો વચને પુરિસલિઙ્ગસબ્ભાવતો. ઇધ તિરચ્છાનગતપુરિસપણ્ડકિત્થિયો તિસ્સોપિ એકતો સમ્પિણ્ડેત્વા ‘‘તિરચ્છાનગતો’’તિ વુત્તં.

તત્થ ચ મનુસ્સવિગ્ગહામનુસ્સવિગ્ગહેસુ ઇત્થિપણ્ડકપુરિસસઞ્ઞિતા યથાસમ્ભવં વેદિતબ્બા. દુટ્ઠુલ્લવાચાદિસિક્ખાપદદ્વયે વારાનં સંખિત્તત્તા પુરિસતિરચ્છાનગતાદયો નાગતા. યથાવુત્તેસુ આપત્તિ, તથા તત્થાપિ. અઞ્ઞથા પુરિસં ઓભાસન્તસ્સ ચ અનાપત્તીતિ પણ્ડકં ઓભાસન્તસ્સ ચ થુલ્લચ્ચયન્તિ માતિકાટ્ઠકથાયં વુત્તં. તસ્મા તે વારા સંખિત્તાતિ પઞ્ઞાયન્તીતિ. વિસેસો ચ પણ્ડકે, પુરિસે, તિરચ્છાનગતે ચ ઇત્થિસઞ્ઞિસ્સ અત્થિ, તથાપિ તત્થ દુક્કટં વુત્તં, તસ્મા અટ્ઠકથાયં વુત્તમેવ પમાણન્તિ દ્વિન્નમેતેસં વાદાનં યત્થ યુત્તિ વા કારણં વા અતિરેકં દિસ્સતિ, તં વિચારેત્વા ગહેતબ્બન્તિ આરિચયો. એવરૂપેસુ ઠાનેસુ સુટ્ઠુ વિચારેત્વા કથેતબ્બં.

તત્થ પાળિયં આગતવારગણના તાવ એવં સઙ્ખેપતો વેદિતબ્બા – ઇત્થિમૂલકા પઞ્ચ વારા પણ્ડકપુરિસતિરચ્છાનગતમૂલકા ચ પઞ્ચ પઞ્ચાતિ વીસતિ વારા એકમૂલકા, તથા દુમૂલકા વીસતિ, મિસ્સકમૂલકા વીસતીતિ સટ્ઠિ વારા, તાનિ તીણિ વીસતિકાનિ હોન્તિ. એકેકસ્મિં વીસતિકે એકેકમૂલવારં ગહેત્વા કાયેન કાયપટિબદ્ધવારા તયો વુત્તા. સેસા સત્તપઞ્ઞાસ વારા સંખિત્તા, તથા કાયપટિબદ્ધેન કાયવારા તયો વુત્તા, સેસા સંખિત્તા, એવં કાયપટિબદ્ધેન કાયપટિબદ્ધવારેપિ નિસ્સગ્ગિયેન કાયવારેપિ નિસ્સગ્ગિયેન કાયપટિબદ્ધવારેપિ નિસ્સગ્ગિયેન નિસ્સગ્ગિયવારેપિ તયો તયો વારા વુત્તા, સેસા સંખિત્તા. એવં છન્નં તિકાનં વસેન અટ્ઠારસ વારા આગતાતિ સરૂપતો વુત્તા, સેસા દ્વેચત્તાલીસાધિકાનિ તીણિ વારસતાનિ સંખિત્તાનિ. તતો પરં માતુગામસ્સ સારત્તપક્ખે કાયેન કાયન્તિ એકમેકં વડ્ઢેત્વા પુબ્બે વુત્તા અટ્ઠારસ વારા આગતાતિ એકવીસતિ વારા સરૂપેન આગતા, નવનવુતાધિકાનિ તીણિ વારસતાનિ સંખિત્તાનિ. તતો પરં આપત્તાનાપત્તિદીપકા ચત્તારો સેવનાધિપ્પાયમૂલકા ચત્તારો મોક્ખાધિપ્પાયમૂલકાતિ દ્વે ચતુક્કા આગતા.

તત્થાયં વિસેસો – યદિદં માતિકાય પરામસનપદં, તેન યસ્મા આમસનાદીનિ છુપનપરિયોસાનાનિ દ્વાદસપિ પદાનિ ગહિતાનિ, તસ્મા પદુદ્ધારં અકત્વા ‘‘આમસના પરામસનં છુપન’’ન્તિ આહ. પરામસનં નામ આમસના. ‘‘છુપન’’ન્તિ હિ વુત્તે પરામસનમ્પિ વિસું એકત્તં ભવેય્યાતિ વેદિતબ્બં. ઇત્થી ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી ચાતિ ઇમસ્મિં પઠમવારે એવ દ્વાદસપિ આમસનાદીનિ યોજેત્વા દસ્સિતાનિ. તતો પરં આદિમ્હિ દ્વે પદાનીતિ ચત્તારિ પદાનિ આગતાનિ, ઇતરાનિ સંખિત્તાનીતિ વેદિતબ્બાનિ. નિસ્સગ્ગિયેન કાયવારાદીસુ પન સબ્બાકારેન અલાભતો આમસનમેવેકં આગતં, નેતરાનિ. ‘‘સઞ્ચોપેતિ હરતી’’તિ પાઠો, સઞ્ચોપેતિ ચ. ગણ્ઠિપદેસુ પન ‘‘પુરિમનયેનેવાતિ રજ્જુવત્થાદીહિ પરિક્ખિપને’’તિ ચ પચ્છા ‘‘પુરિમનયેનેવાતિ સમ્મસના હોતી’’તિ ચ ‘‘વેણિગ્ગાહે આપત્તિયા પઞ્ઞત્તત્તા લોમફુસનેપિ સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ ચ ‘‘તં પકાસેતું ઉપાદિન્નકેન હીતિઆદિ વુત્ત’’ન્તિ ચ લિખિતં.

યથાનિદ્દિટ્ઠનિદ્દેસેતિ ઇમસ્મિંયેવ યથાનિદ્દિટ્ઠે નિદ્દેસે. ‘‘સદિસં અગ્ગહેસી’’તિ વુત્તે તાદિસં અગ્ગહેસીતિ ગરુકં તત્થ કારયેતિ અત્થો, કાયસંસગ્ગવિભઙ્ગે વાતિ અત્થો. ઇતરોપિ કાયપટિબદ્ધછુપનકો. ગહણે ચાતિ ગહણં વા. વિરાગિતેતિ વિરદ્ધે. સારત્તન્તિ કાયસંસગ્ગરાગેન રત્તં, અત્તના અધિપ્પેતન્તિ અત્થો. ‘‘માતુભગિનિઆદિવિરત્તં ગણ્હિસ્સામી’’તિ વિરત્તં ઞાતિપેમવસેન ગણ્હિ, એત્થ દુક્કટં યુત્તં. ‘‘કાયસંસગ્ગરાગં વા સારત્તં ગણ્હિસ્સામી’’તિ વિરત્તં માતરં ગણ્હિ, અનધિપ્પેતં ગણ્હિ. એત્થ મહાસુમત્થેરવાદેન થુલ્લચ્ચયં ‘‘કાયં ગણ્હિસ્સામી’’તિ કાયપ્પટિબદ્ધં ગણ્હાતિ, થુલ્લચ્ચયન્તિ લદ્ધિકત્તા. ‘‘ઇત્થી ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ, ભિક્ખુ ચ નં ઇત્થિયા કાયેન કાયં આમસતિ, આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સા’’તિ (પારા. ૨૭૩) વચનતો સઙ્ઘાદિસેસોપિ ખાયતિ. ‘‘વિરત્તં ગણ્હિસ્સામી’’તિ સારત્તં ગણ્હાતિ, એત્થપિ સઙ્ઘાદિસેસોવ ખાયતિ ‘‘નીલં ઘટ્ટેસ્સામી’તિ કાયં ઘટ્ટેતિ, સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ વચનતો. એત્થ પન ‘‘ન પુબ્બભાગે કાયસંસગ્ગરાગત્તા’’તિ અનુગણ્ઠિપદે કારણં વુત્તં. કેચિ પન ‘‘ગરુકાપત્તિભયેન ‘નીલમેવ ઘટ્ટેસ્સામી’તિ વાયામન્તો કાયં ઘટ્ટેતિ, પુબ્બભાગે તસ્સ ‘કાયપટિબદ્ધં ઘટ્ટેસ્સામી’તિ પવત્તત્તા દુક્કટેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ વદન્તિ. ધમ્મસિરિત્થેરો ‘‘એવરૂપે સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ વદતિ કિર. ‘‘ઇત્થિઉભતોબ્યઞ્જનકઇત્થિયા પુરિસઉભતોબ્યઞ્જનકપુરિસે વુત્તનયેન આપત્તિભેદો, ઇત્થિલિઙ્ગસ્સ પટિચ્છન્નકાલેપિ ઇત્થિવસેનેવ આપત્તી’’તિ વદન્તિ.

વિનીતવત્થુવણ્ણના

૨૮૧. તિણણ્ડુપકન્તિ હિરિવેરાદિમૂલાનિ ગહેત્વા કત્તબ્બં. તાલપણ્ણમુદ્દિકન્તિ તાલપણ્ણમયં અઙ્ગુલિમુદ્દિકં, તેન તાલપણ્ણમયં કટં, કટિસુત્તકં, કણ્ણપિળન્ધનાદિ સબ્બં ન વટ્ટતીતિ સિદ્ધં. તમ્બપણ્ણિવાસિનો ઇત્થિરૂપં લિખિતં, કટિકપટઞ્ચ ન છુપન્તિ કિર. આકરતો મુત્તમત્તો. રતનમિસ્સોતિ અલઙ્કારત્થં કતો કઞ્ચનલતાદિવિનદ્ધો. સુવણ્ણેન સદ્ધિં યોજેત્વા પચિત્વાતિ સુવણ્ણરસં પક્ખિપિત્વા પચિત્વા. બીજતો ધાતુપાસાણતો પટ્ઠાય. થેરો ન કપ્પતીતિ ‘‘તુમ્હાકં પેસિત’’ન્તિ વુત્તત્તા. ‘‘ચેતિયસ્સ પૂજં કરોથા’’તિ વુત્તે વટ્ટતિ કિર. બુબ્બુળકં તારકં. આરકૂટલોહમ્પિ જાતરૂપગતિકમેવ.

વુત્તઞ્હેતં અન્ધકટ્ઠકથાયં –

‘‘આરકૂટલોહં સુવણ્ણસદિસમેવ, સુવણ્ણં અનુલોમેતિ, અનામાસ’’ન્તિ.

‘‘ભેસજ્જત્થાય પન વટ્ટતી’’તિ વચનતો મહાઅટ્ઠકથાયં વુત્તનયેકદેસોપિ અનુઞ્ઞાતો હોતીતિ તત્થ તત્થ અધિપ્પાયં ઞત્વા વિભાવેતબ્બં.

કાયસંસગ્ગસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.