૨૩૨. અટ્ઠચીવરમાતિકાકથા

૩૭૯. ઇદાનિ આહાતિ સમ્બન્ધો. પુગ્ગલાધિટ્ઠાનનયેનાતિ ‘‘સીમાય દેતી’’તિ કત્તુવાચકેન કિરિયાપદેન દાયકપુગ્ગલસઙ્ખાતકત્તુનો અધિટ્ઠાનવસેન વુત્તત્તા પુગ્ગલાધિટ્ઠાનેન નયેન. એત્થાતિ એતાસુ અટ્ઠસુ માતિકાસુ. અટ્ઠમા માતિકાતિ યોજના. તત્થાતિ અટ્ઠસુ માતિકાસુ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ ‘‘કતિકાય દેતી’’તિઆદીસુ.

સીમાય…પે… ભાજેતબ્બન્તિઆદિમ્હિ માતિકાનિદ્દેસે પન એવં વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ યોજના. સીમાય દેતીતિ એત્થ પન્નરસ સીમા વેદિતબ્બાતિ સમ્બન્ધો.

તત્થાતિ પન્નરસસુ સીમાસુ. ઉપચારસીમા પરિચ્છિન્ના હોતીતિ સમ્બન્ધો. એત્તકં ઠાનન્તિ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનસ્સ એકન્તેન અવુત્તત્તા એકન્તેન પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અપિચા’’તિઆદિ. ધુવસન્નિપાતતો વા ખિપિતાનન્તિ સમ્બન્ધો. ‘‘પરિયન્તે’’તિ પદં પુબ્બાપરાપેક્ખં. તસ્મા તીસુ નિસ્સક્કપદેસુ યોજેતબ્બં. સા પનાતિ ઉપચારસીમા પન. ભિક્ખૂસુ વડ્ઢન્તેસુ આવાસોપિ વડ્ઢતીતિ મનસિકત્વા વુત્તં ‘‘ભિક્ખૂસુ વડ્ઢન્તેસૂ’’તિ. સબ્બેસં ભિક્ખૂનન્તિ સમ્બન્ધો. વુત્તમેવાતિ સીમકથાયં (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૩૮, ૧૪૪) વુત્તમેવ.

અપિચ ખોતિ એત્થ અપિસદ્દો પુચ્છત્થવાચકો. કેહિ ઠપિતાતિ હિ અત્થો. રાજરાજમહામત્તા ઠપેન્તીતિ સમ્બન્ધો. લાભસીમાતિ લાભસ્સ મરિયાદો. યન્તિ યો લાભો. એત્થન્તરેતિ એતસ્મિં ગાવુતાદિઅન્તરે. લાભસીમા નામાતિ લાભેન પરિચ્છિન્ના સીમા નામ. તત્થાતિ બહૂસુ જનપદેસુ. અન્તરદીપા ચાતિ મહાદીપતો અઞ્ઞદીપા ચ, ખુદ્દકદીપાતિ અધિપ્પાયો.

એત્થેવ સીમાયાતિ ખણ્ડસીમાય એવ. તેસંયેવાતિ ખણ્ડસીમગતાનંયેવ. એવત્થફલં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અઞ્ઞેસ’’ન્તિઆદિ. રુક્ખે વા પબ્બતે વા ઠિતસ્સ વા હેટ્ઠા પથવીમજ્ઝગતસ્સ વા ભિક્ખુસ્સાતિ યોજના. ઇમિસ્સા ઉપચારસીમાય ઠિતસ્સાતિ સમ્બન્ધો. સમાનસંવાસસીમાયાતિ મહાસીમાય. ખણ્ડસીમસીમન્તરિકાસૂતિ ખણ્ડસીમાયઞ્ચ દ્વિન્નં સીમાનં સીમન્તરિકાયઞ્ચ. તત્થ દ્વિન્નં ગામટ્ઠાનમ્પિ પાપુણાતિ. અવિપ્પવાસસીમાય દિન્નં ગામટ્ઠાનં ન પાપુણાતિ ‘‘ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચા’’તિ વુત્તત્તા.

જમ્બુયા લક્ખિતો દીપો જમ્બુદીપો. તમ્બો લોહિતો પાણિ હત્થો એતેસન્તિ તમ્બપાણિનો. વિજયકુમારાદયો સત્તસતા જના. તેસં નિવાસો તમ્બપણ્ણિ, સોયેવ દીપોતિ તમ્બપણ્ણિદીપો, તસ્મિં. સબ્બેસં ભાગન્તિ સમ્બન્ધો. તત્રેવાતિ જમ્બુદીપેયેવ. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

યો પન ભણતીતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ કથનતો, પરન્તિ સમ્બન્ધો. નન્તિ મહાસિવત્થેરં. તિયોજનાપીતિ પિસદ્દો તતો ઊનાપિ હોતીતિ દસ્સેતિ. સબ્બંપેતન્તિ સબ્બંપિ એતં લાભગણ્હનાદિં. ઇતિ આહંસૂતિ યોજના.

કતિકાનં યથિચ્છિતકતેન પવત્તત્તા બહુ હોતિ, તસ્મા ઇધ ઇચ્છિતકતિકં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સમાનલાભકતિકાયા’’તિ. તત્રાતિ ‘‘કતિકાય દેતી’’તિ પાઠે. સન્નિપતિતેહિ ભિક્ખૂહિ ભાજેતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ વિહારસ્સ. બુદ્ધાધિવુત્થોતિ બુદ્ધેન અધિ ઇસ્સરવસેન વસિયિત્થાતિ બુદ્ધાધિવુત્થો. એત્તાવતાતિ એત્તકેન સાવનમત્તેન. નિસિન્નોવાતિ નિસિન્નો એવ હોતિ, નિસિન્નો ઇવ વા. તસ્મિં વિહારેપીતિ તસ્મિં પોરાણકાદિવિહારેપિ. એવમેવાતિ ‘‘અયં પોરાણકો વિહારો તેન નવવિહારેન સદ્ધિં સમાનલાભં કાતું સઙ્ઘસ્સ રુચ્ચતી’’તિઆદિના એવમેવ. ઇધાતિ પોરાણકવિહારે. તસ્મિન્તિ નવવિહારે. એવન્તિ યથા એકેન વિહારેન સદ્ધિં એકો વિહારો કાતબ્બો, એવં તથાતિ અત્થો.

ભિક્ખાપઞ્ઞત્તિયાતિ એત્થ ભિક્ખા પઞ્ઞપિયતિ નિચ્ચવસેન ઠપિયતિ એત્થાતિ ભિક્ખાપઞ્ઞત્તીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અત્તનો પરિચ્ચાગપઞ્ઞાપનટ્ઠાને’’તિ. તસ્સાતિ ‘‘યત્થ સઙ્ઘસ્સ ધુવકારા કરિયન્તી’’તિપાઠસ્સ. અત્થો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. યત્થ વાતિ યસ્મિં વા ઠાને. અનેનાતિ ચીવરદાયકેન. સલાકભત્તાદીનિ વા નિબદ્ધાનિ કારિતાનીતિ સમ્બન્ધો. યેન પનાતિ ચીવરદાયકેન પન. સકલોપિ વિહારોતિ સકલોપિ સઆરામો વિહારો. તત્થાતિ ચીવરદાયકે. ઇમેતિ પાકવત્તસ્સ વત્તનટ્ઠાનાદયો વિહારા. ધુવેન કરિયન્તીતિ ધુવકારા વિહારા. સોતિ ચીવરદાયકો. યત્થાતિ યસ્મિં ઠાને. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ બહૂસુ વિહારેસુ.

તેહીતિ બહુતરેહિ ભિક્ખૂહિ. ધુવકારેસૂતિ નિદ્ધારણે ભુમ્મં. એકત્થાતિ એકસ્મિં ધુવકારે. ‘‘સચે ભિક્ખુગણનાય ગણ્હથાતિ વદતી’’તિ ઇમિના સચે ન વદતિ, ભિક્ખુગણનાય ભાજેત્વા ગણ્હિતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ, વિહારગણનાય ગણ્હિતું વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો. તથાતિ યથા ‘‘ભિક્ખુગણનાય ગણ્હથા’’તિ વદતિ, તથાતિ અત્થો. એત્થાતિ ભાજેતબ્બવત્થૂસુ. તન્તિ મઞ્ચપીઠકં, પુચ્છિત્વા દાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. પુચ્છિત્વાતિ દાયકં પુચ્છિત્વા, વદતીતિ દાયકો વદતિ. સઙ્ઘસ્સાપીતિ પિસદ્દો ન દાયકસ્સેવાતિ દસ્સેતિ.

ઉપચારસીમાયં ઠિતેન સઙ્ઘેન ભાજેતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. સીમટ્ઠસ્સાતિ ઉપચારસીમાયં ઠિતસ્સ. અસમ્પત્તસ્સાપીતિ ભાજનટ્ઠાનં અસમ્પત્તસ્સાપિ. અલસજાતિકાતિ કોસજ્જજાતિકા. ઠિતિકાતિ પબન્ધવસેન ઠિયતે ઠિતિ, સાયેવ ઠિતિકા. અથ વા ‘‘ઠિતટ્ઠાનતો પટ્ઠાય દાતબ્બ’’ન્તિ અટ્ઠકથાયં (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૭૯) વુત્તત્તા તિટ્ઠતિ પબન્ધવસેન એત્થાતિ ઠિતિ, સાયેવ ઠિતિકાતિ વચનત્થો કાતબ્બો. ઠિતિકં ઠપેત્વાતિ વીસતિવસ્સસઙ્ખાતં ઠિતિકં ઠપેત્વા. તેસન્તિ થેરાનં.

સમ્પત્તસમ્પત્તાનન્તિ ભાજનટ્ઠાનં સમ્પત્તસમ્પત્તાનં. અત્તનો વિહારદ્વારે વા અત્તનો અન્તોવિહારેયેવ વાતિ યોજના. સીમાતિ ઉપચારસીમા. થેરાસનં આરૂળ્હે સતીતિ યોજના. વસ્સગ્ગેનાતિ વસ્સગણનાય.

પાટેક્કન્તિ પચ્ચેકં. સબ્બાનેવ ચીવરાનીતિ સમ્બન્ધો. દુબ્ભાસિતદુગ્ગહિતાનમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ગતગતટ્ઠાને સઙ્ઘિકાનેવ હોન્તી’’તિ. એકન્તિ દસસુ વત્થેસુ એકં.

વત્થસ્સેવ પુપ્ફં વા વલિ વા અત્થીતિ યોજના. તેનાતિ પુપ્ફવલિના. એકં તન્તન્તિ એકં સુત્તં. તત્થાતિ તેસુ ઠિતિકાય ઠાનાટ્ઠાનેસુ. દ્વીહિપિ ગહેતબ્બં ઠિતિકાય અભાવતો.

ભિક્ખુ અત્તનો સન્તકં યં ચીવરન્તિ યોજના. પંસુકૂલિકાનમ્પિ વટ્ટતીતિ ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ વા ‘‘તુય્હં દેમા’’તિ વા અવત્વા ‘‘ભિક્ખૂનં દેમ, થેરાનં દેમા’’તિ વુત્તત્તા પંસુકૂલિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. ભિક્ખુથેરા નામ હિ ન અત્તનાયેવ હોન્તિ, અઞ્ઞેપિ બહૂ, તસ્મા વટ્ટતિ. ‘‘સઙ્ઘસ્સા’’તિ વુત્તે અત્તના એકન્તેન સઙ્ઘોયેવ, તસ્મા ‘‘સઙ્ઘસ્સા’’તિ વુત્તેપિ ન વટ્ટતિ, પગેવ ‘‘તુય્હ’’ન્તિ વુત્તે.

તતોતિ બહુવત્થતો. ગહેતું ન વટ્ટતીતિ પંસુકૂલિકાનં ગહેતું ન વટ્ટતિ.

યન્તિ વત્થં. તત્થાતિ પરિક્ખારેસુ. સુત્તન્તિ તન્તં.

એવં અન્તોસીમં પવિસિત્વા ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ દિન્ને વિનિચ્છયં દસ્સેત્વા બહિસીમાય દિન્ને તં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સચે પના’’તિઆદિ. એકબદ્ધા ચાતિ દ્વાદસહત્થમનતિક્કમિત્વા એકતોબદ્ધા ચ. યે પનાતિ ભિક્ખૂ પન.

ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દેતીતિ એત્થ ચતુન્નં વાક્યાનં વસેન વુત્તેપિ ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દેતિયેવ નામાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દમ્મીતિ વુત્તેપી’’તિઆદિ. ઉભતોસઙ્ઘગ્ગહણેન ગહિતત્તાતિ પુગ્ગલસ્સ ઉભતોસઙ્ઘગ્ગહણેન ગહિતત્તા. ‘‘એસેવ નયો’’તિ ઇમિના એકવીસતિપટિવીસે કત્વા એકો ચેતિયસ્સ દાતબ્બોતિ નયં અતિદિસતિ. પાપુણનકોટ્ઠાસો નામ નત્થિ ચેતિયસ્સ ઉભતોસઙ્ઘગ્ગહણેન અગહિતત્તા.

તત્થાતિ ઉભતોસઙ્ઘપુગ્ગલચેતિયેસુ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

પુબ્બેતિ બુદ્ધસ્સ ભગવતો ધરમાનકાલે. તદાતિ યદા બુદ્ધો ભગવા ધરતિ, તદા. પટિમં વાતિ પટિબિમ્બં વા. તઞ્હિ ભગવતા પટિ સદિસં માનીયતીતિ પટિમાતિ વુચ્ચતિ. ચેતિયં વાતિ થૂપં વા. સો હિ દેવમનુસ્સેહિ ચિતિતબ્બં, પૂજેતબ્બં, ઇટ્ઠકાદીહિ વા ચિનિતબ્બન્તિ ચેતિયન્તિ વુચ્ચતિ. તત્થાતિ દેય્યધમ્મેસુ. યન્તિ કિરિયાપરામસનં. યં દેન્તીતિ યોજના. તત્થાતિ તસ્મિં દાને. અનિયમવાચકસ્સ ‘‘યો’’તિ સબ્બનામસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘પબ્બજિતો વા ગહટ્ઠો વા’’તિ. વત્તં કત્વા પરિભુઞ્જિતુન્તિ પુબ્બકાલઅપરકાલકિરિયાનં વિકારવસેન અનિયતત્તા વુત્તં ‘‘ભુઞ્જિત્વા પચ્છાપિ વત્તં કાતુ’’ન્તિ.

‘‘દૂરમ્પિ હરિત્વા પૂજેતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના જઙ્ઘપેસનિકકમ્મં ન હોતીતિ દસ્સેતિ. હરન્તસ્સ ભિક્ખુનોતિ સમ્બન્ધો. ગચ્છતોતિ અનાદરે સામિવચનં. તન્તિ સઙ્ઘસ્સ આહટભત્તં.

વસ્સંવુત્થસઙ્ઘસ્સાતિ વસ્સં વસિત્થાતિ વસ્સંવુત્થો. અલુત્તકિતન્તસમાસોયં, સોયેવ સઙ્ઘો વસ્સંવુત્થસઙ્ઘો, તસ્સ. યાવતિકસદ્દો યત્તકપરિયાયોતિ આહ ‘‘યત્તકા’’તિ. દિસાપક્કન્તસ્સાપીતિ અઞ્ઞં દિસં પક્કન્તસ્સપિ, દાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. વદન્તીતિ અટ્ઠકથાચરિયેહિ અપરે આચરિયા વદન્તિ. એતન્તિ વચનં.

સમ્પત્તાનન્તિ દિન્નટ્ઠાનં સમ્પત્તાનં. સબ્બેસન્તિ યત્થ કત્થચિ વુત્થવસ્સાનં સબ્બેસં. તત્રાતિ વિહારે. તત્રાતિ તસ્મિં વદને સતિ, તેસુ ભિક્ખૂસુ વા. વસ્સં વસન્તીતિ વસ્સંવસન્તા, તેસં. ચીવરમાસેતિ ચીવરેન લક્ખિતે પચ્છિમકત્તિકમાસે.

હેમન્તસ્સ પચ્છિમો દિવસોતિ ફગ્ગુણપુણ્ણમીસઙ્ખાતો હેમન્તસ્સ પચ્છિમો દિવસો. વસ્સાવાસિકન્તિ વસ્સં આવસન્તાનં દાતબ્બં ચીવરં. આરોપેતબ્બાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અતીતવસ્સાવાસસ્સા’’તિઆદિ. તત્થ અતીતવસ્સાવાસસ્સાતિ અતીતવસ્સં, અતીતવસ્સે વા આવાસસ્સ સઙ્ઘસ્સ. તન્તિ ચીવરં.

ઠપેત્વાતિ વિહારે ઠપેત્વા. સમ્પત્તાનન્તિ ઇમં ઠાનં સમ્પત્તાનં. ઇતોતિ ચીવરદાનકાલતો. તેતિ અન્તોવસ્સે વુત્થભિક્ખૂ.

આદિસ્સાતિ પદસ્સ ત્વાપચ્ચયન્તભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘આદિસિત્વા’’તિ. અયમત્થો વેદિતબ્બોતિ યોજના. તત્રાતિ ‘‘યાગુયા વા’’તિઆદિપાઠે. અજ્જતનાય વાતિ અજ્જ ભવાનં પુઞ્ઞાનં અત્થાય વા. તેસન્તિ નિમન્તકાનં, પવિટ્ઠાનં ભિક્ખૂનન્તિ સમ્બન્ધો. યેહિ નિમન્તિતેહીતિ નિમન્તિતેહિ યેહિ ભિક્ખૂહિ. યેસં વા પત્તન્તિ સમ્બન્ધો. તેસં ન પાપુણાતીતિ સબ્બેસં તેસં ન પાપુણાતિ, કસ્મા? અનિમન્તિતત્તા. તેસં ન પાપુણન્તિ, કસ્મા? નિમન્તિતગેહં અપવિટ્ઠત્તા. સોતિ દાયકો.

પુબ્બેપીતિ ઇતો પુબ્બેપિ. અસ્સાતિ દાયકસ્સ. વાસેત્વાતિ વાસાપેત્વા. સોતિ દાયકો. યોતિ ભિક્ખુ, વસતીતિ સમ્બન્ધો. તાનીતિ ભેસજ્જાનિ. ઇદન્તિ ચીવરં.

‘‘અન્તેવાસિકાનઞ્ચા’’તિ પદેન સદ્ધિવિહારિકાપિ ગહેતબ્બા ઉદ્દેસાદિવસેન અન્તે વસનસીલત્તા. ઉદ્દેસં ગહેતું આગતો ચ ગહેત્વા ગચ્છન્તો ચાતિ ઇમે અન્તે અવસનસીલાપિ રૂળ્હીવસેન અન્તેવાસિકા નામ. ઇમિના નિસ્સયં ગહેતું આગતો ચ થેરસ્સ સન્તિકે નિસ્સયં ગહિતપુબ્બો ચ અન્તેવાસિકો નામાતિ દસ્સેતિ. વત્તં કત્વા ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીનિ ગહેત્વા વિચરન્તાનં સબ્બેસં ઉદ્દેસન્તેવાસિકાનં પાપુણાતીતિ યોજના. ઇમિના સદ્ધિવિહારિકનિસ્સયન્તેવાસિકઉપસમ્પદન્તેવાસિકપબ્બજ્જન્તેવાસિકાપિ ગહેતબ્બા તેસમ્પિ નિબદ્ધચારિકભિક્ખુભાવતો. સબ્બત્થાતિ સબ્બસ્મિં ચીવરક્ખન્ધકે.

ઇતિ ચીવરક્ખન્ધકવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.