૮. ચીવરક્ખન્ધકં

૨૦૨. જીવકવત્થુકથા

૩૨૬. ચીવરક્ખન્ધકે પદક્ખિણસદ્દસ્સ અપસબ્યત્થં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘છેકા કુસલા’’તિ. અભિસટાતિ એત્થ સરધાતુયા ગતિચિન્તાસુ ઇધ ગત્યત્થેતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અભિગતા’’તિ. અભિગતાતિ અભિમુખં ગન્તબ્બા. નનુ પાળિયં ‘‘અત્થિકાનં અત્થિકાનં મનુસ્સાન’’ન્તિ વુત્તં, કસ્મા પન ‘‘અત્થિકેહિ અત્થિકેહિ મનુસ્સેહી’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘કરણત્થે પના’’તિઆદિ. ઇમિના છટ્ઠીકત્તા નામ તતિયાકત્તુના સમાનોયેવાતિ દસ્સેતિ. નિગમે વસતીતિ નેગમોતિ વુત્તે કુટુમ્બિયગણો નેગમો નામાતિ આહ ‘‘કુટુમ્બિયગણો’’તિ.

૩૨૭. નગરે નિવસન્તીતિ નાગરા. દત્વા, વુટ્ઠાપેસુન્તિ સમ્બન્ધો. આરામુય્યાનવાહનાદીતિ એત્થ આદિસદ્દેન અઞ્ઞાનિ ઉપભોગપરિભોગાનિ સઙ્ગણ્હાતિ. ગણિકટ્ઠાનેતિ ગણિકાય ઠાને. ગણિકાતિ ચ નગરસોભિની. સા હિ અત્થિકેન જનગણેન અભિગન્તબ્બાતિ ગણિકાતિ વુચ્ચતિ. પટિસતેન ચાતિ એત્થ ચસદ્દો અવધારણત્થો. રત્તિં ગમનસ્સ પટિનિધિસઙ્ખાતેન સતેન એવાતિ હિ અત્થો. ગિલાનન્તિ એત્થ ભાવપચ્ચયેન વિનાપિ ભાવત્થો ઞાતબ્બોતિ આહ ‘‘ગિલાનભાવ’’ન્તિ. ‘‘જાનાપેય્ય’’ન્તિ ઇમિના પટિવેદેય્યન્તિ એત્થ વિદધાતુયા ઞાણત્થં દસ્સેતિ. કત્તરસુપ્પેતિ એત્થ કત્તરસદ્દો જિણ્ણપરિયાયોતિ આહ ‘‘જિણ્ણસુપ્પે’’તિ. સુપન્તિ સુનખાદયો એત્થાતિ સુપ્પં, કત્તરં સુપ્પં કત્તરસુપ્પં.

૩૨૮. તન્તિ જીવકં. અઞ્ઞે રાજદારકા વદન્તિ કિરાતિ સમ્બન્ધો. નત્થિ માતા એતસ્સાતિ નિમ્માતિકો. યથા ચાતિઆદીસુ યથા પેસન્તિ, તથાતિ યોજના. ચસદ્દો સમ્પિણ્ડનત્થો. ન કેવલં વદન્તિયેવ, અથ ખો ન કોચિ કિઞ્ચિ પેસેતીતિ હિ અત્થો. અઞ્ઞેસન્તિ જીવકતો અઞ્ઞેસં. તસ્સાતિ જીવકસ્સ. ઇતીતિ એવં. સોતિ જીવકો. તં સબ્બન્તિ ‘‘નિમ્માતિકો નિપ્પિતિકો’’તિ વદનઞ્ચ પણ્ણાકારસ્સ અપેસનઞ્ચાતિ તં સબ્બં.

યંનૂનાતિ સાધુ વત. અહં વજ્જસિપ્પં સિક્ખેય્યં સાધુ વતાતિ યોજના. તસ્સાતિ જીવકસ્સ. એતદહોસીતિ એતં અહોસિ, પરિવિતક્કો અહૂતિ અત્થો. પરૂપઘાતપટિસંયુત્તાનીતિ પરં ઉપગન્ત્વા, ઉપ ભુસેન વા હનનેન પટિસંયુત્તાનિ. મેત્તાપુબ્બભાગન્તિ સિપ્પસ્સ પુબ્બભાગે પવત્તા મેત્તા એતસ્સાતિ મેત્તાપુબ્બભાગં. ઇતિ અહોસીતિ યોજના. પુરિમચિન્તાય અનેકન્તભાવતો એકન્તભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અપિ ચા’’તિઆદિ. અપિ ચાતિ એકન્તેન. અયન્તિ જીવકો. ઇતોતિ ભદ્દકપ્પતો. અયન્તિ ઉપાસકો. ચતુપરિસન્તરેતિ ચતુપરિસમજ્ઝે. પત્થતગુણન્તિ પત્થરિતગુણં. ઠાનન્તરન્તિ ઠાનભેદં, અહમ્પીતિ ન અયં ઉપાસકોયેવ, અહમ્પીતિ અત્થો. ભગવાતિ આલપનપદમેતં. પત્થનન્તિ ઇચ્છિતવરં. ચોદિયમાનોપીતિ ઉય્યોજિયમાનોપિ. પિસદ્દેન પુરિમચિન્તનમપેક્ખતિ. એસાતિ એસો જીવકો.

૩૨૯. દિસાપામોક્ખોતિ પદસ્સ દિસાસુ પામોક્ખો દિસાપામોક્ખોતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સબ્બદિસાસૂ’’તિઆદિ. તસ્મિઞ્ચ સમયેતિ જીવકસ્સ તસ્મિં ચિન્તનસમયે ચ, આગમંસૂતિ સમ્બન્ધો. તેતિ વાણિજે, પુચ્છીતિ સમ્બન્ધો. કુતોતિ નગરતો. તક્કસીલતોતિ તક્કસીલનગરતો. તત્થાતિ તક્કસીલે. આમાતિ સમ્પટિચ્છનત્થે નિપાતો, આમ અત્થીતિ હિ અત્થો. તેતિ વાણિજા. તથાતિ યથા જીવકો આહ, તથા અકંસૂતિ અત્થો. સોતિ જીવકો. પિતરન્તિ અભયરાજકુમારં. તેહીતિ વાણિજેહિ.

તન્તિ જીવકં, પુચ્છીતિ સમ્બન્ધો. સોતિ જીવકો. કસ્મા તાત ત્વં ઇધાગતો અસિ પનાતિ પુચ્છીતિ યોજના. તતોતિ પુચ્છતો. સોતિ જીવકો. સિક્ખિતું આગતો અમ્હીતિ યોજના. બહુઞ્ચ ગણ્હાતીતિઆદીસુ સો કિઞ્ચિ કમ્મં અકત્વા સિપ્પસ્સેવ સિક્ખિતત્તા બહુઞ્ચ ગણ્હાતીતિ આહ ‘‘યથા’’તિઆદિ. તત્થ યથા સિક્ખન્તિયેવ, એવં તથા સો ન સિક્ખતીતિ યોજના. સો પનાતિ જીવકો પન, કરોતિ સિક્ખતીતિ સમ્બન્ધો. એકં કાલન્તિ એકસ્મિં કાલે. એવં સન્તે કસ્મા સો બહુઞ્ચ ગણ્હાતીતિ આહ ‘‘એવં સન્તેપી’’તિઆદિ. મેધાવિતાયાતિ ખિપ્પં ગહણધારણપઞ્ઞતાય, બહુઞ્ચ સિપ્પન્તિ સમ્બન્ધો. અસ્સ જીવકસ્સ ગહિતઞ્ચ સિપ્પં ન સમ્મુસ્સતીતિ યોજના.

યત્તકં સિપ્પં આચરિયો જાનાતિ, તત્તકં અયં જીવકો જાનાતીતિ યોજના. યન્તિ સિપ્પં. અયન્તિ જીવકો, ભવિસ્સતીતિ સમ્બન્ધો. નન્તિ જીવકં. યથાતિ યેનાકારેન. કમ્મવિપાકન્તિ કમ્મવિપાકજં રોગં. ‘‘ન’’ન્તિ પદં ‘‘સિક્ખાપેસી’’તિ પદે કારિતકમ્મં, ‘‘ભેસજ્જયોજન’’ન્તિ પદં ધાતુકમ્મં. ભેસજ્જયોજનન્તિ ભેસજ્જેન રોગસ્સ યોજનં. સો પનાતિ જીવકો પન. ઇમિનાતિ જીવકેન ન ઉગ્ગહિતં, ઉગ્ગહિતન્તિ સમ્બન્ધો. એકેન દ્વારેનાતિ ચતૂસુ દ્વારેસુ એકેન દ્વારેન. આહિણ્ડન્તોતિ વિચરન્તો. પરિત્તં પાથેય્યન્તિ એત્થ પરિત્તસદ્દસ્સ આરક્ખનત્થેપિ પવત્તનતો ઇધ અપ્પત્થે પવત્તતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અપ્પમત્તક’’ન્તિ. કસ્મા અપ્પમત્તકં પાથેય્યં અદાસીતિ યોજના. તસ્સાતિ દિસાપામોક્ખસ્સ. અયન્તિ જીવકો, લભિસ્સતીતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ લભનતો. ખીણે પાથેય્યેતિ પાથેય્યે ખીણે સતીતિ યોજના.

૨૦૩. સેટ્ઠિભરિયાદિવત્થુકથા

૩૩૦. યા નામાતિ યા નામ ઘરણી. કિમ્પિ માયન્તિ એત્થ એકારલોપસન્ધીતિ આહ ‘‘કિમ્પિ મે અય’’ન્તિ. ઇમિના યકારાદેસસન્ધિં નિવત્તેતિ, ‘‘મ્યાય’’ન્તિપિ પાઠો, એવં સતિ આદેસસન્ધિયેવ, ન લોપસન્ધિ. અયં ઘરણી મે કિઞ્ચિ દેય્યધમ્મં કિમ્પિ દસ્સતીતિ યોજના. તસ્સ ચાતિ સબ્બિસ્સ ચ, કતસ્સાતિપિ પાઠો. રોગૂપસમસ્સ ચાતિ મમ રોગસ્સ ઉપસમસ્સ ચ, ઇમેહિ પદેહિ સંયમસ્સાતિ પદસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. ‘‘ઉપકાર’’ન્તિ ઇમિના ઉપજાનામીતિ એત્થ ઉપસદ્દસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. અધિપ્પાયોતિ ઘરણિયા આસયો.

૩૩૧. ‘‘સબ્બાલઙ્કારં તુય્હં હોતૂ’’તિ ઇદં વચનં રાજા સભાવતો આહ, ઉદાહુ કિઞ્ચિ ચિન્તેત્વાતિ આહ ‘‘રાજા’’તિઆદિ. તત્થ ઇમન્તિ અલઙ્કારં. પમાણયુત્તેતિ કારણાનુરૂપે. નન્તિ જીવકં. નાટકાનમ્પીતિ પઞ્ચસતિકાનં નાટકાનમ્પિ. સોપીતિ જીવકોપિ. તેસન્તિ અભયકુમારનાટકાનં. મેતિ મય્હં, ન પતિરૂપન્તિ સમ્બન્ધો. અય્યિકાનન્તિ માતામહીનં. કતસ્સ મે ઉપકારન્તિ યોજના. ઇમિના અધિકારો ચ ઉપકારો ચ અત્થતો સદિસન્તિ દસ્સેતિ. રાજા પસન્નો દત્વા આહાતિ સમ્બન્ધો.

૨૦૫. રાજગહસેટ્ઠિવત્થુકથા

૩૩૨. ઇરિયાપથસમ્પરિવત્તનેનાતિ ઇરિયાપથસ્સ પુનપ્પુનં પરિવત્તનેન. તીહિ સત્તાહેહિ નિચ્ચલસ્સ નિપન્નસ્સ અસ્સ સેટ્ઠિસ્સ મત્થલુઙ્ગન્તિ યોજના. અપ્પેવ નિપજ્જેય્યાતિ યોજના. નન્તિ સેટ્ઠિં. તેનેવાતિ તેનેવ કારણેન. સીસં છાદેતીતિ સીસચ્છવીતિ વુત્તે સીસપટિચ્છાદનચમ્મન્તિ આહ ‘‘સીસચમ્મ’’ન્તિ. તસ્સાતિ સેટ્ઠિસ્સ. તીહિ સત્તાહેનાતિ એત્થ પુબ્બપદેન પચ્છિમપદં ગુણિત્વા ગહેતબ્બન્તિ આહ ‘‘તીહિ પસ્સેહિ એકેનેકેન સત્તાહેના’’તિ.

૩૩૩. જનં નીહરાપેત્વાતિ જનં અપક્કમાપેત્વા.

૨૦૭. પજ્જોતરાજવત્થુકથા

૩૩૪. વિચ્છિકસ્સ જાતોતિ વિચ્છિકસ્સ કારણા જાતો, વિચ્છિકં પટિચ્ચ જાતોતિ અત્થો. સબ્બિ ચ ભેસજ્જં વિચ્છિકાનં પટિકૂલં હોતીતિ યોજના. પઞ્ઞાસયોજનિકાતિ એત્થ ણિકપચ્ચયસ્સ ગન્તું સમત્થત્થે પવત્તભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ગન્તું સમત્થો હોતી’’તિ. અસ્સ રઞ્ઞોતિ ચન્દપજ્જોતનામકસ્સ અસ્સ રઞ્ઞો. હત્થિનીયેવાતિ ભદ્દવતિકા નામ હત્થિનીયેવ. વીસયોજનસતન્તિ વીસાધિકં યોજનસતં.

ભુઞ્જિતું નિસિન્નસ્સ એકસ્સ કુલપુત્તસ્સ દ્વારેતિ યોજના. તસ્સાતિ કુલપુત્તસ્સ, આરોચેસીતિ સમ્બન્ધો. સોતિ કુલપુત્તો, ‘‘આહરા’’તિ આણાપેસીતિ સમ્બન્ધો. ઇતરોતિ પુરિસો. તન્તિ પત્તં. યત્થ યત્થાતિ યસ્મિં યસ્મિં ભવે. તત્થ તત્થ વાહનસમ્પન્નો હોમીતિ યોજના. સોતિ પુરિસો. પજ્જોતો નામ અયં રાજા જાતોતિ યોજના.

સબ્બિં પાયેત્વાતિ ઇદં ઉપલક્ખણમત્તન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘સબ્બિઞ્ચ પાયેત્વા’’તિઆદિ. સબ્બિઞ્ચ પાયેત્વા, પરિચારકાનં આહારાચારે વિધિઞ્ચ આચિક્ખિત્વાતિ અત્થો. ઓલુમ્પેત્વાતિ લુપિધાતુ ઓદહનત્થોતિ આહ ‘‘ઓદહિત્વા’’તિ. વિરેચેસીતિ ઉદ્ધઞ્ચ અધો ચ વિરેચેસિ.

૨૦૮. સિવેય્યકદુસ્સયુગકથા

૩૩૫. સિવથિકન્તિ સિવા જમ્બુકા કુણપખાદનત્થાય આગન્ત્વા તિટ્ઠન્તિ એત્થાતિ સિવટ્ઠં, તદેવ સિવથિકં, ઇમિના સિવથિકાયં ઉપ્પન્નં સિવેય્યકં થિકસદ્દસ્સ લોપં કત્વાતિ દસ્સેતિ. તત્થાતિ ઉત્તરકુરૂસુ. તન્તિ મતં. હત્થિસોણ્ડકસકુણાતિ હત્થિલિઙ્ગવિહઙ્ગમા. તે હિ હત્થિનો સોણ્ડો વિય સોણ્ડો એતેસુ અત્થીતિ હત્થીસોણ્ડકા, તે ચ તે સકુણા ચેતિ હત્થિસોણ્ડકસકુણાતિ વુચ્ચન્તિ. રઞ્ઞો આહરન્તીતિ રઞ્ઞો અત્થાય, સન્તિકં વા આહરન્તિ. ઇદન્તિ સિવેય્યકં દુસ્સયુગં. સિવિરટ્ઠે વાયિતં સિવેય્યકન્તિ ચ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અથવા’’તિઆદિ. તેનાતિ કારણેન. ‘‘સિવેય્યકન્તિ…પે… વદન્તી’’તિ પોરાણા આહૂતિ યોજના.

૨૦૯. સમત્તિંસવિરેચનકથા

૩૩૬. કિંપનાતિ એત્થ કિંસદ્દો અનિયમત્થો. લૂખો કિં, ન લૂખો કિન્તિ હિ અત્થો. ‘‘સિનેહપાનં પન તેમેતી’’તિ ચ ‘‘કરોતી’’તિ ચ સમ્બન્ધો. સબ્બત્થાતિ સકલકાયે. સિરાતિ કણ્ડરા. અયન્તિ જીવકો. ઓળારિકદોસહરણત્થન્તિ ઓળારિકસ્સ દોસસ્સ અપનયનત્થં. પકતત્તેતિ પકતિસઙ્ખાતે સભાવે સતીતિ સમ્બન્ધો. ભગવા ભન્તેતિ યોજના. કુતોતિ કસ્સ સન્તિકા. વટ્ટતિ નુ ખોતિ ચિન્તેસીતિ યોજના. તતોતિ ચિન્તનતો. સોણોતિ કોળિવીસસોણો, ભુઞ્જતીતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ સોણસ્સ સન્તિકા. તસ્સાતિ સોણસ્સ. સોતિ સોણો. થેરસ્સાતિ મોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ. ઇદં ‘‘પત્ત’’ન્તિપદે સામી, ‘‘અદાસી’’તિ પદે સમ્પદાનં. અઞ્ઞં પિણ્ડપાતન્તિ સમ્બન્ધો.

રાજાપિ ખો ભુઞ્જિતુકામો અહોસીતિ સમ્બન્ધો. યઞ્ચ સુજાતા અદાસિ, યઞ્ચ પરિનિબ્બાનકાલે ચુન્દો કમ્મારપુત્તો, ભાજનગતેસુ દ્વીસુયેવ તેસુ પિણ્ડપાતેસુ દેવતા ઓજં પક્ખિપન્તીતિ યોજના. અઞ્ઞેસૂતિ દ્વીહિ પિણ્ડપાતેહિ અઞ્ઞેસુ. ઇચ્છન્તિ રુચિં. સોતિ બિમ્બિસારો રાજા. તવેવાતિ તુય્હમેવ. તન્તિ ભગવતો વચનં. રાજા અકાસીતિ સમ્બન્ધો. તેતિ અસીતિકુલપુત્તસહસ્સા. એતદત્થમેવાતિ સોણસ્સ અરહત્તે પતિટ્ઠાપનત્થમેવ, ન રઞ્ઞો અનુગ્ગહત્થન્તિ અધિપ્પાયો.

૨૧૦. વરયાચનકથા

૩૩૭. કતં ભત્તકિચ્ચં યેનાતિ કતભત્તકિચ્ચો, તસ્મિં સતીતિ સમ્બન્ધો. વુત્તનયેનેવાતિ રાહુલવત્થુમ્હિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૦૫) વુત્તનયેનેવ. ઇદં વત્થન્તિ ઇદં સિવેય્યકં વત્થં, ઉપ્પન્નન્તિ સમ્બન્ધો. ‘‘તાવા’’તિ અજ્ઝાહરિતબ્બો. એત્થન્તરેતિ એતસ્મિં વત્થુપ્પન્નકાલમજ્ઝે. કોચિ ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. તેનાતિ પંસુકૂલિકહેતુના. અયન્તિ જીવકો. ગહપતિચીવરન્તિ એત્થ ગહપતીનં ચીવરન્તિ અત્થં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘ગહપતીહિ દિન્નં ચીવર’’ન્તિ. વત્થદાનાનિસંસપટિસંયુત્તાયાતિ ‘‘વત્થદો હોતિ વણ્ણદો’’તિઆદિકાય (સં. નિ. ૧.૪૨) વત્થદાનસ્સ આનિસંસેન પટિસંયુત્તાય. વિચ્છાવસેન વુત્તો ‘‘ઇતરીતરેના’’તિ સબ્બનામસદ્દો અનિયમત્થોતિ આહ ‘‘અપ્પગ્ઘેનપિ મહગ્ઘેનપિ યેન કેનચી’’તિ. પાવારોતિ ઉત્તરાસઙ્ગો. સો હિ પારુપનત્થાય વરિયતિ ઇચ્છિયતીતિ પાવારોતિ વુચ્ચતિ. ‘‘કપ્પાસાદિભેદો’’તિ ઇમિના તસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. પકતિકોજવમેવાતિ પકતિયા ભિક્ખૂનં સારુપ્પં કોજવમેવ. સોળસનાટકિત્થીનં ઠત્વા નચ્ચયોગ્યત્તા મહતી પિટ્ઠિ એતસ્સાતિ મહાપિટ્ઠિયં, તમેવ કોજવં મહાપિટ્ઠિયકોજવં. તસ્સ કિર લોમાનિ ચતુરઙ્ગુલાધિકાનિ હોન્તિ.

૨૧૧. કમ્બલાનુજાનનાદિકથા

૩૩૮. કાસીનન્તિ કાસીનં જનપદાનં, કાસિરટ્ઠે નિવાસીનં જનાનં વા. પસેનદિસ્સાતિ પચ્ચુટ્ઠં, પટિપક્ખં વા સેનં જિનાતીતિ પસેનદિ જકારસ્સ દકારં કત્વા. એસાતિ એસો કાસિરાજા. ‘‘સહસ્સ’’ન્તિ ઇમિના કાસિસદ્દસ્સ સઙ્કેતસઙ્ખ્યં દસ્સેતિ. તંઅગ્ઘનકોતિ તેન કાસિના અગ્ઘનકો. કસ્મા અડ્ઢકાસીતિ (થેરીગા. અટ્ઠ. ૨૫) વુત્તોતિ આહ ‘‘અયં પના’’તિઆદિ. અયન્તિ કમ્બલો. પનાતિ કારણત્થજોતકો. યસ્માતિ હિ અત્થો.

૩૩૯. ભઞ્જિતબ્બં ખોમાદીનિ પઞ્ચ સુત્તાનિ મિસ્સિત્વા અવમદ્દિતબ્બન્તિ ભઙ્ગન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ભઙ્ગં નામા’’તિઆદિ. વાકમયમેવાતિ ભઙ્ગનામકેન વાકેન નિબ્બત્તમેવ.

૩૪૦. તેતિ ભિક્ખૂ, સલ્લક્ખિંસુ કિરાતિ સમ્બન્ધો. એતસ્સાતિ પદસ્સ, અત્થન્તિ સમ્બન્ધો. ન અચ્છિંસૂતિ ન આસિંસુ, ન વસિંસૂતિ અત્થો. નાકામાતિ એત્થ કમુધાતુ ઇચ્છત્થો યકારલોપોતિ આહ ‘‘ન અનિચ્છાયા’’તિ. દાતબ્બોતિ ભાગો દાતબ્બો. ઉપચારેતિ સુસાનસ્સ સમીપે. ‘‘અકામા ભાગં દાતુ’’ન્તિ વચનસ્સ અનેકન્તભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘યદિ પના’’તિઆદિ. ઇધાતિ ઇમં સુસાનં. ‘‘સમ્પત્તા ગણ્હન્તૂ’’તિ દેન્તીતિ યોજના. યેનાતિ ભિક્ખુના. સદિસા ઓક્કમિંસૂતિ એત્થ સદિસસદ્દો સમપરિયાયોતિ આહ ‘‘સમં ઓક્કમિંસૂ’’તિ. સમન્તિ ભાવનપુંસકો. સમાનદિસાયાતિ વા દસ્સેન્તો આહ ‘‘એકદિસાય વા’’તિ. એત્થ પન યકારલોપો દટ્ઠબ્બો. બહિમેવાતિ સુસાનતો બહિ એવ. કતિકન્તિ કતેન પવત્તં સઙ્ગરં.

૨૧૩. ચીવરપટિગ્ગાહકસમ્મુતિકથા

૩૪૨. ‘‘યો ન છન્દાગતિં ગચ્છતી’’તિઆદીસુ એવં વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ યોજના. ઞાતકાદીનં ચીવરન્તિ સમ્બન્ધો. એકચ્ચસ્મિન્તિ જને. વાસદ્દો વિકપ્પત્થો. એતેસુ તીસુ અઞ્ઞતરેન કારણેન છન્દાગતિં ગચ્છતિ નામાતિ હિ અત્થો. આગતસ્સાપિ ચીવરન્તિ સમ્બન્ધો પિસદ્દો ગરહત્થો. પગેવ પચ્છા આગતસ્સાતિ હિ અત્થો. અવમઞ્ઞન્તિ ઉઞ્ઞાતં. વોતિ તુમ્હાકં. નત્થિ કિન્તિ યોજના. મુટ્ઠા સતિ એતસ્સાતિ મુટ્ઠસ્સતિ. આગતાનમ્પિ ચીવરન્તિ સમ્બન્ધો. પિસદ્દો સમ્ભાવનત્થો. પગેવ પઠમં આગતાનન્તિ હિ અત્થો. એતં ચીવરપટિગ્ગાહકટ્ઠાનં નામાતિ યોજના. સન્તસન્તો વાતિ ખેદખેદો વા. ઇદઞ્ચિદઞ્ચાતિ ઇદઞ્ચ ઇદઞ્ચ ચીવરં. તસ્માતિ યસ્મા ચ ગચ્છતિ, યસ્મા ચ જાનાતિ, તસ્મા. યોતિ ભિક્ખુ. સક્કોતીતિ સમ્બન્ધો. એવરૂપો ભિક્ખુ સમ્મનિતબ્બોતિ યોજના.

અપલોકનેનપીતિ ‘‘ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરપટિગ્ગાહકં કાતું સઙ્ઘં અપલોકેમી’’તિ અપલોકનેનપિ, સમ્મનિતુન્તિ સમ્બન્ધો. યત્થ પનાતિ યસ્મિં પન ધુરવિહારે.

‘‘ગહિતટ્ઠાનેયેવા’’તિ ઇમિના તત્થેવાતિ એત્થ તસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતિ. ‘‘છડ્ડેત્વા’’તિ ઇમિના ઉજ્ઝિત્વાતિ એત્થ ઉધધાતુયા વિસ્સજ્જનત્થં દસ્સેતિ. ચીવરપટિગ્ગાહકન્તિ પદસ્સ ચીવરં પટિગ્ગણ્હાતીતિ ચીવરપટિગ્ગાહકોતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યો’’તિઆદિ. તત્થ યો પટિગ્ગણ્હાતિ, સો ચીવરપટિગ્ગાહકો નામાતિ યોજના. ‘‘ચીવરપટિસામક’’ન્તિ ઇમિના ચીવરં ગહિતટ્ઠાનતો નીહરિત્વા ભણ્ડાગારે દહતિ ઠપેતીતિ ચીવરનિદહકોતિ અત્થં દસ્સેતિ. યો ન છન્દાતિં ગચ્છતીતિઆદીસુ એત્થ એતેસુ ચ ઇતો પરઞ્ચાતિ યોજના.

૨૧૪. ભણ્ડાગારસમ્મુતિઆદિકથા

૩૪૩. યો વિહારો વા યો અડ્ઢયોગો વા હોતિ, સો વિહારાદિકો સમ્મનિતબ્બોતિ યોજના. ‘‘આરામિકસામણેરાદીહી’’તિ પદં વિવિત્તત્થે અપાદાનં, કરણમ્પિ યુજ્જતિ. પચ્ચન્તસેનાસનં પન ન સમ્મનિતબ્બં ચોરાદિઉપદ્દવત્તા. વિહારમજ્ઝેયેવાતિ ભણ્ડાગારવિહારમજ્ઝેયેવ.

યસ્સાતિ ભણ્ડાગારસ્સ. ઇદં પદં ‘‘છદનાદીસૂ’’તિ પદે સામી, ‘‘નત્થી’’તિ પદે સમ્પદાનં. યસ્સ પનાતિ ભણ્ડાગારસ્સ પન. યત્થ કત્થચીતિ યસ્મિં કસ્મિંચિ ઠાને. યેનાતિ પતિતહેતુના. મૂસિત્વા ખાદતીતિ મૂસિકો. આદિસદ્દેન ગોધામઙ્ગુસાદયો સઙ્ગણ્હાતિ. ઉપ ભુસં, ઉપગુહિત્વા વા ચિનન્તીતિ ઉપચિકા. તન્તિ ઓવસ્સનાદિં. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

ચીવરપટિગ્ગાહકાદીહીતિ આદિસદ્દેન ચીવરનિદહકભણ્ડાગારિકે સઙ્ગણ્હાતિ. તત્થાતિ તેસુ. ચીવરપટિગ્ગાહકેન ન ગણ્હિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. તાવાતિ ચીવરનિદહકભણ્ડાગારિકાનં, તેહિ વા પઠમં. યં યન્તિ ચીવરં. તથેવાતિ યથા વિસું વિસું કત્વા ગણ્હતિ, તથેવ. ચીવરનિદહકેનાપીતિ પિસદ્દો ન કેવલં પટિગ્ગાહકેનેવ, અથ ખો નિદહકેનપીતિ સમ્પિણ્ડેતિ. તથેવાતિ યથા નિદહકો આચિક્ખતિ, તથેવ. તતોતિ તેહિ ચીવરેહિ, વિભત્તઅપાદાનં, તેસુ ચીવરેસુ વા નિદ્ધારણં. તદેવાતિ સઙ્ઘેન વુત્તચીવરમેવ.

ઇતીતિઆદિ નિગમનં. ભગવતા અનુઞ્ઞાતોતિ સમ્બન્ધો. ભણ્ડાગારન્તિ ભણ્ડસ્સ ઠપનોકાસં અગારં. ભણ્ડાગારિકોતિ ભણ્ડાગારે નિયુત્તો. બાહુલ્લિકતાયાતિ પચ્ચયબાહુલ્લેન નિયુત્તભાવત્થં. એવં સન્તે કિમત્થાય અનુઞ્ઞાતોતિ આહ ‘‘અપિ ચા’’તિઆદિ. અનુગ્ગહાય અનુઞ્ઞાતોતિ સમ્બન્ધો. હીતિ વિત્થારો. નેવ જાનેય્યુન્તિ યોજના. દ્વે દ્વે વા ચીવરેતિ સમ્બન્ધો. સઙ્ગહં કાતુન્તિ સઙ્ઘેન સઙ્ગહં કાતું.

ન વુટ્ઠાપેતબ્બોતિ એત્થ અત્થુદ્ધારવસેન અઞ્ઞેપિ અવુટ્ઠાપનીયે દસ્સેન્તો આહ ‘‘અઞ્ઞેપી’’તિઆદિ. હીતિ વિત્થારો. તત્થાતિ ચતૂસુ. સઙ્ઘો પન દેતીતિ સમ્બન્ધો. ઉપકારતાય ચાતિ સઙ્ઘસ્સ ઉપકારતાય ચ. એત્થ ચ પુરિમેસુ તીસુ એકોયેવ હેતુ, પચ્છિમે પન દ્વે હેતવોતિ દટ્ઠબ્બં.

સમ્મુખીભૂતેનાતિ અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ મુખે સંવિજ્જમાનો, સન્નિપતિતો વા સમ્મુખો, સમ્મુખો હુત્વા ભૂતો સમ્મુખીભૂતો. ભૂસદ્દયોગત્તા અકારસ્સીકારો હોતિ, અન્તોઉપચારસીમાયં ઠિતો સઙ્ઘો. તમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અન્તોઉપચારસીમાયં ઠિતેના’’તિ. કોલાહલન્તિ બહુજનેહિ સન્નિપતિત્વા એકતો કતં અબ્યત્તસદ્દં. તદાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અમ્હાક’’ન્તિઆદિ. ‘‘ચીવરભાજકેસૂ’’તિઆદિના અગતિગમનાકારં દસ્સેતિ, તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ. તુલાભૂતોતિ તુલાય સદિસો હુત્વા ભૂતો, તુલાય સદિસભાવં પત્તો વા. મજ્ઝત્તોતિ મજ્ઝે ઠિતો અત્તા સભાવો એતસ્સાતિ મજ્ઝત્તો.

ઇદન્તિ ચીવરં. ઘનન્તિ નિરન્તરં. તનુકન્તિ વિરળં. એત્થ ‘‘ઉચ્ચિનિત્વા’’તિ ઇમિના વત્થસ્સ પમાણેન ઉચ્ચિનનં દસ્સેતિ. ‘‘તુલયિત્વા’’તિ ઇમિના અગ્ઘેન તુલનં દસ્સેતિ. વણ્ણાવણ્ણં કત્વાતિ વણ્ણઞ્ચ અવણ્ણઞ્ચ ખુદ્દકઞ્ચ પમાણં, મહન્તઞ્ચ પમાણં કત્વાતિ અત્થો. એકચ્ચાનિ ચીવરાનિ અપ્પગ્ઘાનિ હોન્તિ, એકચ્ચાનિ મહગ્ઘાનીતિ વુત્તં હોતિ. દસદસઅગ્ઘનકન્તિ દસહિ દસહિ કહાપણેહિ અગ્ઘનકં. યન્તિ ચીવરં, બન્ધિત્વાતિ નવગ્ઘનકં એકગ્ઘનકેન, અટ્ઠગ્ઘનકઞ્ચ દ્વિઅગ્ઘનકેન બન્ધિત્વાતિ અત્થો. સમે પટિવીસેતિ સમપમાણે પટિવીસે ઠપેત્વા, ઇમિના ‘‘વણ્ણાવણ્ણ’’ન્તિ એત્થ વણ્ણસદ્દો પમાણત્થોતિ દીપેતિ. દસ દસ ભિક્ખૂતિ ઇદં ઉપલક્ખણવસેન વુત્તં અઞ્ઞેનાકારેનાપિ ગણેતું સક્કુણેય્યત્તા. ભણ્ડિકન્તિ ચીવરભણ્ડેન નિયુત્તં પુટં. કુસોતિ સલાકદણ્ડો.

અત્તિસ્સરાતિ અત્તનાવ અત્તાનં ઇસ્સરા. અઞ્ઞેસં વત્તપટિપત્તિન્તિ સમ્બન્ધો. ઉપડ્ઢભાગોતિ ભિક્ખૂનં લદ્ધભાગતો ઉપડ્ઢો ભાગો. યે પનાતિ સામણેરા પન. સમભાગોતિ ભિક્ખૂનં ભાગેન સમો ભાગો. ઇદઞ્ચાતિ ‘‘ઉપડ્ઢપટિવીસ’’ન્તિ વચનઞ્ચ, કથિતન્તિ સમ્બન્ધો. સમકમેવાતિ ભિક્ખુસામણેરાનં સમપમાણમેવ. તત્રુપ્પાદવસ્સાવાસિકન્તિ તસ્મિં વિહારે ઉપ્પાદેન મૂલેન ઉપ્પાદિતં વસ્સાવાસિકં. ફાતિકમ્મન્તિ વડ્ઢનકમ્મં ‘‘યત્તકેન વિનયાગતેન સમ્મુઞ્જનિબન્ધનાદિના હત્થકમ્મેન વિહારસ્સ ઊનતા ન હોતિ, તત્તકં કત્વાતિ અત્થો. એતન્તિ ફાતિકમ્મં કત્વા ગહણં. હીતિ સચ્ચં. એત્થાતિ તત્રુપ્પાદવસ્સાવાસિકગહણે. સબ્બેસન્તિ અખિલાનં ભિક્ખુસામણેરાનં. ભણ્ડાગારિકચીવરેપીતિ ભણ્ડાગારે ઠપિતે અકાલચીવરેપિ. પિસદ્દેન તત્રુપ્પાદવસ્સાવાસિકમપેક્ખતિ. સામણેરા ઉક્કુટ્ઠિં કરોન્તીતિ સમ્બન્ધો. અપહરિતકન્તિ હરિતવિરહિતં. રઙ્ગછલ્લિન્તિ રજનચ્છવિં. એતન્તિ ઉક્કુટ્ઠિકરણતો સમભાગદાનં, વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. યે ચાતિ સામણેરા ચ. વિરજ્ઝિત્વા કરોન્તીતિ કત્તબ્બકાલેસુ અકત્વા યથિચ્છિતક્ખણે કરોન્તિ. તેતિ સામણેરે. સમપટિવીસો દાતબ્બોતિ ‘‘કરિસ્સામા’’તિ પટિઞ્ઞાતમત્તેન સમો પટિવીસો દાતબ્બો.

‘‘સકં ભાગં દાતુ’’ન્તિ ઇદં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. કિં સન્ધાય વુત્તન્તિ આહ ‘‘ભણ્ડાગારતો…પે… સન્ધાયા’’તિ. પહતાયાતિ પહરિતબ્બાય, પહનિતબ્બાય વા. તસ્માતિ યસ્મા સન્ધાય વુત્તં, તસ્મા. અનીહટેસૂતિ ભણ્ડાગારતો અનીહરિતેસુ. ઇમસ્સ ભિક્ખુનોતિ ઉત્તરિતુકામસ્સ ઇમસ્સ ભિક્ખુનો. તુલાયાતિ માનેન.

તેસૂતિ સાટકેસુ, એકો સાટકોતિ યોજના. સબ્બેસુ પાતિતેસૂતિ સમ્બન્ધો. એત્તકેનાતિ દ્વાદસગ્ઘનકેન. તં સુત્વાતિ ભિક્ખૂનં તં વચનં સુત્વા. સબ્બત્થાતિ સબ્બસ્મિં સઙ્ઘગણસન્તકે. અનુપ્પદાનેન ખિપિયતિ પક્ખિપિયતીતિ અનુક્ખેપન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અનુક્ખેપં નામા’’તિઆદિ. યત્તકં અગ્ઘન્તિ સમ્બન્ધો. તત્તકેન અગ્ઘેન અગ્ઘનકેતિ યોજના. વિકલ્લકાતિ વિકલસ્સ ભાવો વિકલ્લં, ચીવરપુગ્ગલાનં અપહોનકભાવો, તદેવ વિકલ્લકા. ‘‘તત્થા’’તિ પાઠસેસો, તેસુ દ્વીસુ વિકલ્લકેસૂતિ અત્થો. અત્થીતિ સંવિજ્જન્તિ, નિપાતોયં. છિન્દન્તેહિ ચ દાતબ્બાનીતિ સમ્બન્ધો. દાતબ્બાનીતિ ચ છિન્દિતબ્બાનિ. દાસદ્દો હિ અવખણ્ડનત્થો. દાતુન્તિ અવખણ્ડિતું. એવન્તિઆદિ નિગમનં. એત્થાતિ એતેસુ વિકલ્લકેસુ. તન્તિ ચીવરં. અથાતિ તોસિતતો પરં. તત્થાતિ એકસ્સ ભિક્ખુનો કોટ્ઠાસે. સામણકન્તિ સમણસ્સ અનુરૂપં. યોતિ ભિક્ખુ. તેનાતિ પરિક્ખારેન. ઇદમ્પીતિ અઞ્ઞં સામણકસ્સ પરિક્ખારસ્સ ઠપનમ્પિ. પિસદ્દેન પુરિમં વત્થછિન્દનમપેક્ખતિ.

વગ્ગન્તિ સમૂહં. અટ્ઠ વા નવ વા ભિક્ખૂ હોન્તીતિ યોજના. તેસન્તિ અટ્ઠન્નં વા નવન્નં વા. એવન્તિઆદિ નિગમનં. અયં અપહોનકભાવોતિ યોજના. પુન ચીવરસ્સેવ વિકલ્લકભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અથવા’’તિઆદિ. એત્થ પુરિમનયે ચીવરસ્સ ચ પુગ્ગલસ્સ ચ વિકલ્લકં હોતિ, પચ્છિમે ચીવરસ્સેવાતિ અયમેતેસં વિસેસો.

૨૧૫. ચીવરરજનકથા

૩૪૪. ગિહિપરિભુત્તં પનાતિ ગિહિના પરિભુત્તં વત્થં પન, કિઞ્ચિ ફલન્તિ સમ્બન્ધો.

સીતુદકાતિ સીતં ઉદકં. લિઙ્ગવિપલ્લાસો હિ અયં. ઉત્તરાળુમ્પન્તિ એત્થ ઉત્તર ઉળુમ્પન્તિ પદચ્છેદં કત્વા અકારતો ઉકારસ્સ લોપં કત્વા, પુબ્બસરસ્સ ચ દીઘં કત્વા ‘‘ઉત્તરાળુમ્પ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. ઉત્તરાળૂતિ ઉત્તરઉદકં. ઉળુસદ્દો હિ ઉદકવાચકો, તં પાતિ રક્ખતીતિ ઉત્તરાળુમ્પં. તસ્સ સરૂપં દસ્સેન્તો આહ ‘‘વટ્ટાધારક’’ન્તિ. રજનન્તિ રજનછલ્લિં. હીતિ ફલજોતકો. રજનન્તિ રજનુદકં. હીતિ વિત્થારો. થેવોતિ રજનબિન્દુ. ન વિસરતીતિ ન પગ્ઘરતિ. રજનાળુઙ્કન્તિ એત્થાપિ પુરિમનયેનેવ પદસિદ્ધિ વેદિતબ્બા. રજનઉળુઙ્કન્તિ રજનસઙ્ખાતસ્સ ઉદકસ્સ ગહણત્થાય કરિયતીતિ રજનઉળુઙ્કં. દણ્ડકેન નિયુત્તં થાલકં દણ્ડકથાલકન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘તમેવ સદણ્ડક’’ન્તિ. રજનકુણ્ડન્તિ રજનપક્ખિપનં મહાઘટં. અઞ્ઞત્રાતિ અઞ્ઞં ઠાનં. પત્થિન્નસદ્દો થદ્ધપરિયાયોતિ આહ ‘‘થદ્ધ’’ન્તિ. દન્તકાસાવાનીતિ એત્થ દન્તસદ્દેન તસ્સ વણ્ણો ગહેતબ્બો, સો એતેસમત્થીતિ દન્તાનિ, દન્તાનિ ચ તાનિ કાસાવાનિ ચેતિ દન્તકાસાવાનિ, તમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘દન્તવણ્ણાની’’તિ. દન્તવણ્ણાનિ કાસાવાનિ ધારેન્તીતિ સમ્બન્ધો.

૨૧૬. છિન્નકચીવરાનુજાનનકથા

૩૪૫. દીઘમરિયાદબદ્ધન્તિ દીઘેન મરિયાદેન બદ્ધં. ચતુક્કસણ્ઠાનન્તિ ચતુન્નં મગ્ગાનં સમોધાનસણ્ઠાનં. ઉસ્સહસિ ત્વન્તિ એત્થ ઉપુબ્બો સહધાતુ સમત્થત્થોતિ આહ ‘‘સક્કોસિ ત્વ’’ન્તિ. પપુબ્બો પન અભિભવનત્થો હોતિ ‘‘પસહતી’’તિઆદીસુ. યો નામાતિ યો આનન્દો આજાનિસ્સતિ નામ, સો આનન્દો પણ્ડિતોતિ યોજના. ‘‘કુસી’’તિ એતં નામં અધિવચનન્તિ યોજના. અનુવાતાદીનન્તિ આદિસદ્દેન પરિભણ્ડાદીનિ સઙ્ગણ્હાતિ. ‘‘અડ્ઢકુસી’’તિ એતન્તિ યોજના.

ગીવેય્યકન્તિ એત્થ ગીવાયં સુત્તસંસિબ્બિતં ગીવેય્યકન્તિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ગીવાવેઠનટ્ઠાને’’તિઆદિ. ‘‘આગન્તુકપટ્ટ’’ન્તિ ઇમિના એય્યકપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. એસેવ નયો જઙ્ઘેય્યકન્તિ એત્થાપિ. એતં નામન્તિ ‘‘ગીવેય્યકં, જઙ્ઘેય્યક’’ન્તિ એતં નામં. ઇતીતિ એવં. એતન્તિ ‘‘અનુવિવટ્ટ’’ન્તિઆદિ એતં. ‘‘અનુવિવટ્ટ’’ન્તિ એતં નામન્તિ યોજના. વિવટ્ટસ્સાતિ મજ્ઝિમખણ્ડકસ્સ. બાહન્તન્તિ એત્થ બાહાય ઉપરિ ઠપિતા અન્તા બાહન્તાતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘બાહાયા’’તિઆદિ. તેસન્તિ ઉભિન્નમન્તાનં. એતન્તિ ‘‘બાહન્ત’’ન્તિ એતં.

૨૧૭. તિચીવરાનુજાનનકથા

૩૪૬. ‘‘ઉક્ખિત્તભણ્ડિકભાવં આપાદિતે’’તિ ઇમિના ઉબ્ભણ્ડિતેતિ એત્થ ઉક્ખિત્તં ભણ્ડં ઉબ્ભણ્ડં, ઉબ્ભણ્ડભાવં ઇતા આપાદિતાતિ ઉબ્ભણ્ડિતાતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. તે ઉબ્ભણ્ડિતે ભિક્ખૂ અદ્દસાતિ યોજના. ભિસિસઙ્ખેપેનાતિ ભિસિયં પક્ખેપેન, પવેસેનાતિ અત્થો, ભિસિઆકારેનાતિ વુત્તં હોતિ. તત્થાતિ દક્ખિણાગિરિં. ગચ્છન્તા તે ભિક્ખૂતિ યોજના. ‘‘અટ્ઠપમાણાસૂ’’તિ ઇમિના અન્તરટ્ઠકાસૂતિ એત્થ કપચ્ચયો પમાણત્થે હોતીતિ દસ્સેતિ, કેસુચિ પોત્થકેસુ પમાણસદ્દો ન દિસ્સતિ, ગળિતોતિ દટ્ઠબ્બો. રત્તીસૂતિ સમ્બન્ધો. ભગવન્તન્તિ એત્થ સમ્પદાનત્થે ઉપયોગવચનન્તિ આહ ‘‘ભગવતો’’તિ. સીતાલુકાતિ એત્થ સીતં પકતિ એતેસન્તિ સીતાલુનો, તેયેવ સીતાલુકાતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સીતપકતિકા’’તિ. યે કુલપુત્તા પકતિયાવ સીતેન કિલમન્તિ, તે સીતાલુકા નામાતિ યોજના. એકચ્ચિયન્તિ એત્થ એકચ્ચસદ્દો એકપરિયાયોતિ આહ ‘‘એકં પટ્ટ’’ન્તિ. ઇમિના એકોયેવ એકચ્ચોતિ કત્વા સકત્થે અચ્ચપચ્ચયોતિ દસ્સેતિ. ‘‘પટ્ટ’’ન્તિ ઇમિના એકચ્ચેન નિયુત્તં એકચ્ચિયન્તિ વચનત્થં કત્વા નિયુત્તત્થે પવત્તસ્સ ઇયપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. ઇતીતિ એવં. ભગવા અનુજાનાતીતિ સમ્બન્ધો. ઇતરેતિ સઙ્ઘાટિતો ઇતરે ઉત્તરાસઙ્ગઅન્તરવાસકે.

૨૧૮. અતિરેકચીવરાદિકથા

૩૪૮. અચ્છુપેય્યન્તિ એત્થ અચ્છિ વુચ્ચતિ નેત્તમણ્ડલં, તં વિયાતિ અચ્છિ છિદ્દો, તસ્મિં ઉપગન્તબ્બં ઉપનેતબ્બન્તિ અચ્છુપેય્યં. ‘‘લગ્ગાપેય્ય’’ન્તિ ઇમિના અધિપ્પાયત્થં દસ્સેતિ. એત્થાતિ પંસુકૂલે. સબ્બમિદન્તિ ‘‘દિગુણં સઙ્ઘાટિ’’ન્તિઆદિકં સબ્બં ઇદં વચનં. ઉદ્ધરિત્વાતિ અપનેત્વા. સંસિબ્બિતન્તિ અઞ્ઞમઞ્ઞં સમ્બન્ધિત્વા સિબ્બિતં.

૩૫૧. સોવગ્ગિકન્તિ એત્થ સુન્દરાનિ અગ્ગાનિ રૂપાદીનિ એત્થાતિ સગ્ગો, પુબ્બપદે ઉકારસ્સ લોપો, ઉકારસ્સ ઉવાદેસે ‘‘સુવગ્ગો’’તિ સિજ્ઝતિ. સુવગ્ગપ્પત્તહેતુકં સોવગ્ગિકં, દાનં, તમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સગ્ગપ્પત્તહેતુક’’ન્તિ. ‘‘અપનેતી’’તિ ઇમિના નુદધાતુયા અપનયનત્થં દસ્સેતિ. અનામયાતિ એત્થ આમયસદ્દો રોગપરિયાયોતિ આહ ‘‘અરોગા’’તિ. નત્થિ આમયો એતિસ્સાતિ અનામયા.

૩૫૩. ઝાનલાભિનોતિ ઝાનલાભીનં પુથુજ્જનાનં કામચ્છન્દનીવરણસ્સ વિક્ખમ્ભનત્તા વુત્તં.

૩૫૬. સમોધાનવસેન દસ્સિયિત્થાતિ સન્દિટ્ઠો. સમોધાનવસેન ભજિયિત્થાતિ સમ્ભત્તો. અભિમુખં લપિત્થાતિ આલપિતો. ઇમેહીતિ ઇમેહિ દ્વીહિ.

૨૨૧. પચ્છિમવિકપ્પનુપગચીવરાદિકથા

૩૫૯. કતપંસુકૂલોતિ કતો પંસુકૂલો. ઇમિના ‘‘પંસુકૂલતો’’તિ પદસ્સ વિસેસનપરપદત્તં દસ્સેતિ. અગ્ગળારોપનેનાતિ અગ્ગળસ્સ આરોપનેન. ‘‘સુત્તેનેવા’’તિ એત્થ એવસદ્દેન પિલોતિકં નિવત્તેતિ. અઞ્છિત્વા અઞ્છિત્વાતિ આકડ્ઢિત્વા આકડ્ઢિત્વા. અભિધાતુ હિ આકડ્ઢનત્થો. ‘‘સઙ્ઘાટિકોણો દીઘો’’તિ ઇમિના વિકણ્ણોતિ એત્થ વિસમો કણ્ણો વિકણ્ણોતિ કત્વા કણ્ણસદ્દસ્સ કોણત્થં દસ્સેતિ. તતોતિ ગળનતો. લુજ્જન્તીતિ વલિં ગણ્હન્તિ. અટ્ઠપદકન્તિ પદસ્સ અટ્ઠપદેન સિબ્બિતં અટ્ઠપદકન્તિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અટ્ઠપદકચ્છિન્નેન પત્તમુખં સિબ્બિતુ’’ન્તિ. તત્થ અટ્ઠપદકચ્છિન્નેન પત્તમુખં સિબ્બિતુન્તિ અટ્ઠપદલિખનેન તત્થ તત્થ ગબ્ભં દસ્સેત્વા પત્તમુખં સિબ્બિતું. ‘‘અટ્ઠપદકચ્છન્નેના’’તિપિ પાઠો, અટ્ઠફલકાકારેનાતિ અત્થો.

૩૬૦. ‘‘આગન્તુકપત્તમ્પિ દાતુ’’ન્તિ ઇમિના અન્વાદિકન્તિ પદસ્સ અનુપચ્છા આગન્તુકભાવેન દીયતીતિ અન્વાદિકન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ચતુત્થક્ખરેનપિ પાઠો, અનુપચ્છા આગન્તુકભાવેન ધીયતિ ઠપીયતીતિ અન્વાધિકન્તિ કાતબ્બો. ઇદં પનાતિ અન્વાધિકં પન.

૩૬૧. સેસઞાતીનન્તિ માતાપિતૂહિ સેસઞાતીનં. વિનિપાતેતિયેવાતિ વિનસ્સન્તો નિપાતેતિયેવ.

૩૬૨. ‘‘વસ્સિકો’’તિ સઙ્કેતીયતિ ગણ્હીયતીતિ વસ્સિકસઙ્કેતન્તિ વુત્તે ચત્તારો માસાતિ આહ ‘‘ચત્તારો માસે’’તિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. આરઞ્ઞકસ્સ ભિક્ખુનોતિ સમ્બન્ધો. તેનાતિ આરઞ્ઞકેન ભિક્ખુના.

૨૨૨. સઙ્ઘિકચીવરુપ્પાદકથા

૩૬૩. અઞ્ઞત્થાતિ દિન્નટ્ઠાનતો અઞ્ઞત્થ. હટાનિપિ ચીવરાનિ તુય્હેવ સન્તકાનીતિ યોજના. તેસન્તિ ચીવરાનં. અઞ્ઞોતિ એકકવસ્સાવાસિકતો અઞ્ઞો. પઞ્ચમાસે તં સબ્બં તસ્સેવ ભિક્ખુનો હોતીતિ સમ્બન્ધો. યન્તિ ચીવરં, તં સબ્બં ચીવરન્તિ સમ્બન્ધો. યમ્પીતિ ચીવરમ્પિ. સોતિ ભિક્ખુ, ગણ્હાતીતિ સમ્બન્ધો. વસ્સાવાસત્થાયાતિ વસ્સં આવાસસ્સ ભિક્ખુનો અત્થાય. ઠપિતઉપનિક્ખેપતોતિ વેય્યાવચ્ચકરેહિ વડ્ઢિં પયોજેત્વા ઠપિતઉપનિક્ખેપતો. તત્રુપ્પાદતોતિ તસ્મિં વિહારે ઉપ્પાદતો નાળિકેરઆરામાદિતો. ઇદન્તિ વક્ખમાનં. એત્થાતિ ‘‘તસ્સેવ તાનિ ચીવરાનિ યાવ કથિનસ્સ ઉબ્ભારાયા’’તિ વચને. યન્તિ ચીવરં. પન સદ્દો વિસેસત્થજોતકો. ઇદન્તિ પદાલઙ્કારમત્તં. ઇધાતિ ઇમસ્મિં વિહારે. અભિલાપમત્તન્તિપિ વદન્તિ. અનત્થતકથિનસ્સાપીતિ પિસદ્દો પગેવ અત્થતકથિનસ્સાતિ દસ્સેતિ. પઞ્ચમાસેતિ અચ્ચન્તસંયોગત્થે ઉપયોગવચનં. તતોતિ પઞ્ચમાસતો. અતીતવસ્સે વસ્સંવુત્થસઙ્ઘસ્સ ઇદં વસ્સાવાસિકં દેતિ કિં? ઉદાહુ અનાગતવસ્સેતિ યોજના. પિટ્ઠિસમયેતિ ગિમ્હાનં પઠમદિવસતો પટ્ઠાય યાવ અસ્સયુજપુણ્ણમી, તાવ પિટ્ઠિસમયે.

વસ્સાનતોતિ વસ્સાનમાસતો. એત્થાતિ એતેસુ ચીવરેસુ. કેચિ ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. તમત્થન્તિ તસ્સ સઙ્ઘિકચીવરસ્સ કારણં. તત્થેવાતિ ગતટ્ઠાને એવ. એસાતિ સઙ્ઘિકચીવરહારકો ભિક્ખુ. તત્રાતિ વિહારાદીસુ. નન્તિ ચીવરહારકં ભિક્ખું.

વત્તં વિત્થારેત્વા દસ્સેન્તો આહ ‘‘તેન હી’’તિઆદિ. તેન ભિક્ખુના ભાજેતબ્બાનીતિ સમ્બન્ધો. તસ્સેવાતિ અધિટ્ઠહન્તસ્સેવ.

એકેકં ભાગન્તિ સમ્બન્ધો. એત્થ ઠાને અહમેવ અસ્મીતિ યોજના. દુગ્ગહિતાનિ હોન્તીતિ સઙ્ઘિકાનેવ હોન્તીતિ અધિપ્પાયો. મય્હમેવિમાનિ ચીવરાનીતિ ઇસ્સરવસેન ગહણે દુગ્ગહિતાનિ. મય્હેતાનિ પાપુણન્તીતિ અનિસ્સરવસેન ગહણે સુગ્ગહિતાનીતિ વિસેસો.

પાતિતે કુસેતિ એત્થ તપચ્ચયસ્સ પચ્ચુપ્પન્નકાલિકભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘એકકોટ્ઠાસે’’તિઆદિ. ગહિતમેવાતિ એકકોટ્ઠાસે પાતિતસ્સ કુસદણ્ડસ્સ વસેન ‘‘ઇમસ્સિદ’’ન્તિ એકકોટ્ઠાસે વિદિતે સબ્બેસં વિદિતત્તા ગહિતમેવાતિ અધિપ્પાયો.

ઇતોવાતિ સચીવરભત્તતોવ. વિસું સજ્જિયમાનેતિ ચીવરે ચ ભત્તે ચ વિસું સજ્જિયમાને.

યથા પુરિમેસુ દ્વીસુ વત્થૂસુ ‘‘અદંસૂ’’તિ વુત્તં, તથા અવત્વા કસ્મા ઇધ ‘‘દેન્તી’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘સણિકં સણિકં દેન્તિયેવા’’તિ. સણિકં સણિકં દેન્તે દાનકિરિયાય અનુપચ્છિન્નત્તા ‘‘દેન્તી’’તિ પચ્ચુપ્પન્નવસેન વુત્તન્તિ અધિપ્પાયો. પચ્છિન્નદાનત્તાતિ પચ્છિન્નદાનકિરિયભાવતો. ઇદં પન વત્થુ ઉપ્પન્નન્તિ સમ્બન્ધો. ઇમે ચ થેરાતિ નિલવાસિઆદયો વિનયધરપામોક્ખા ઇમે ચ થેરા.

૨૨૩. ઉપનન્દસક્યપુત્તવત્થુકથા

૩૬૪. એત્થાતિ ઉપનન્દવત્થુમ્હિ. તસ્સાતિ ઉપનન્દસ્સ. ગામકાવાસિનોતિ ગામકે આવાસિનો. અયન્તિ ઉપનન્દો. મુખરોતિ મુખં ખરં એતસ્સાતિ મુખરો ખકારલોપો, અથ વા મુખં એતસ્સત્થીતિ મુખરો મન્તુત્થે પવત્તો રપચ્ચયો નિન્દત્થવાચકો. લહુકાપત્તીતિ દુક્કટાપત્તિ. તસ્સેવાતિ ગહિતભિક્ખુસ્સેવ. ધુરનિક્ખેપે સતીતિ યોજના.

એકસ્સ પુગ્ગલસ્સત્થાય અધિપ્પિયતે ઇચ્છિયતેતિ એકાધિપ્પાયો, એકપુગ્ગલપટિવીસો, તેનાહ ‘‘એકપુગ્ગલપટિવીસમેવા’’તિ. યથા યથાતિ યેન યેનાકારેન. યોતિ પટિવીસો. ‘‘તથા તથા’’તિ અજ્ઝાહરિતબ્બો. તત્થાતિ ‘‘ઇધ પના’’તિઆદિવચને. એકેકસ્મિં આવાસેતિ સમ્બન્ધો. વાસદ્દો અઞ્ઞેપિ દ્વીહદ્વીહાદિવારે સઙ્ગણ્હાતિ. યન્તિ પટિવીસં. એકો પુગ્ગલોતિ એકો નિચ્ચાવાસો પુગ્ગલો. એવન્તિ ઉપડ્ઢે દિય્યમાને. યત્થ વા પનાતિ એત્થ યસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘એવં પુરિમસ્મિ’’ન્તિ. પુરિમસ્મિં આવાસેતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ એત્થ તસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેન્તો આહ ‘‘બહુતરં વસિતવિહારતો’’તિ. ઇદઞ્ચાતિ ‘‘અમુત્ર ઉપડ્ઢો ચીવરપટિવીસો દાતબ્બો’’તિ વચનઞ્ચ. એકસીમવિહારેહીતિ એકિસ્સં ઉપચારસીમાયં ઠિતેહિ વિહારેહિ. નાનાસીમવિહારેતિ નાનાઉપચારસીમાયં ઠિતે વિહારે. સેનાસનગ્ગાહોતિ પુરિમઉપચારસીમાયં સેનાસનગ્ગાહો. તત્થાતિ પસ્સમ્ભનવિહારે. સેસન્તિ ચીવરતો સેસં. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ વિહારેસુ. અન્તોસીમગતસ્સાતિ અન્તોઉપચારસીમાયં ગતસ્સ, ભિક્ખુનોતિ સમ્બન્ધો. ચીવરં સેનાસનગ્ગાહસ્સેવ પાપુણાતિ, સેસં પન આમિસભેસજ્જાદિસબ્બં અઞ્ઞવિહારતો આગન્ત્વા અન્તોસીમગતસ્સ પાપુણાતીતિ અધિપ્પાયો.

૨૨૪. ગિલાનવત્થુકથા

૩૬૫. મઞ્ચકે નિપાતેસુન્તિ એત્થ મઞ્ચકે નિપાતનં નામ મઞ્ચકે નિપજ્જાપનન્તિ આહ ‘‘મઞ્ચકે નિપજ્જાપેસુ’’ન્તિ. મુત્તકરીસકિલિટ્ઠન્તિ મુત્તકરીસેહિ કિલિટ્ઠં. યોતિ યો કોચિ. મન્તિ મમ. તમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઓવાદાનુસાસનીકરણેના’’તિ. મમ ઓવાદસ્સ ચ અનુસાસનિયા ચ કરણેનાતિ અત્થો. એત્થાતિ ‘‘યો ભિક્ખવે મં ઉપટ્ઠહેય્યા’’તિઆદિપાઠે. સુત્તસ્સ નેય્યત્થત્તા અગહેતબ્બત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ભગવતો ચા’’તિઆદિ. યસ્સાતિ ગિલાનસ્સ. ઉપજ્ઝાયાદયોતિ એત્થ આદિસદ્દેન આચરિયસદ્ધિવિહારિકઅન્તેવાસિકસમાનુપજ્ઝાયકસમાનાચરિયકસઙ્ખાતે પઞ્ચ જને સઙ્ગણ્હાતિ. એકચારિકો વા હોતીતિ સમ્બન્ધો. સઙ્ઘત્થેરોપીતિ પિસદ્દો પગેવ અઞ્ઞેસન્તિ દસ્સેતિ.

૩૬૬. અભિક્કમન્તં વાતિ એત્થ અભિમુખં કમતીતિ અભિક્કમન્તોતિ વુત્તે વડ્ઢનત્થોતિ આહ ‘‘વડ્ઢન્તં વા’’તિ. આબાધં નાવિકરોતીતિ સમ્બન્ધો. ઇમિના અન્તપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. ઇદં નામ ભોજનન્તિ સમ્બન્ધો. સંવિધાતુન્તિ એત્થ સંવિપુબ્બો ધાધાતુ કરધાત્વત્થો, કરધાતુ ચ સબ્બધાત્વત્થો, તસ્મા વુત્તં ‘‘ભેસજ્જં યોજેતુ’’ન્તિ. અસ્સાતિ ગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ. અન્તરસદ્દસ્સ મજ્ઝત્થાદયો પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘કારણં વુચ્ચતી’’તિ.

૨૨૫. મતસન્તકકથા

૩૬૭. કાલઙ્કતેતિ એત્થ કરણં કતન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘કાલકિરિયાયા’’તિ. અપલોકેત્વાતિ ‘‘ઇત્થન્નામો ભન્તે ભિક્ખુ કાલઙ્કતો, તસ્સ તિચીવરઞ્ચ પત્તઞ્ચ ગિલાનુપટ્ઠાકાનં દાતું સઙ્ઘં અપલોકેમી’’તિ અપલોકેત્વા.

૩૬૯. ગિલાનુપટ્ઠાકલાભેતિ ગિલાનુપટ્ઠાકાનં લભિતબ્બે.

સબ્બેપિ ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ તસ્મિં કાલઙ્કતે. કિં વદન્તિ? ‘‘સબ્બેપિ…પે… સામિનો’’તિ વદન્તીતિ યોજના. દ્વીસુ વાદેસુ પચ્છિમવાદો અટ્ઠકથાચરિયેન રુચ્ચતીતિ વદન્તિ. યન્તિ યં વત્થુ. ‘‘યં અત્થિ, તં દાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તમેવત્થં આવિકરોન્તો આહ ‘‘અઞ્ઞસ્મિં…પે… દાતબ્બ’’ન્તિ. તન્તિ પરિક્ખારં.

સમકોતિ સમં પમાણમેતસ્સ ભાગસ્સાતિ સમકો. સંવિદહનમત્તમેવાતિ ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરોહીતિ સજ્જનમત્તમેવ. જેટ્ઠકભાગોતિ દિગુણભાગો.

યો પનાતિ ભિક્ખુ પન. એત્થાતિ બહૂસુ ભિક્ખૂસુ. યેનાતિ યેન કેનચિ, દિન્નં પટિયાદિતન્તિ સમ્બન્ધો. એકદિવસમ્પીતિ પિસદ્દો પગેવ દ્વીહાદિકેતિ દસ્સેતિ. સોપીતિ પિસદ્દો ન કેવલં બહુદિવસં ઉપટ્ઠાકોયેવ, અથ ખો સોપીતિ દસ્સેતિ. સમીપન્તિ ગિલાનસ્સ સન્તિકં. આગચ્છતીતિ સમીપમાગચ્છતિ.

પચ્ચાસીસાયાતિ ભાગસ્સ પચ્ચાસીસાય. ‘‘પુન આગન્ત્વા જગ્ગિસ્સામી’’તિ ઇમિના ‘‘પુન આગન્ત્વા ન જગ્ગિસ્સામી’’તિ ગચ્છન્તસ્સ ન દાતબ્બન્તિ દસ્સેતિ. ધુરં નિક્ખિપિત્વાતિ ઉપટ્ઠહને ધુરં નિક્ખિપિત્વા.

માતુગામોપિ હોતૂતિ યોજના. તસ્સ ભિક્ખુનોતિ કાલઙ્કતસ્સ તસ્સ ભિક્ખુનો. સચેપિ સહસ્સં અગ્ઘતિ, ગિલાનુપટ્ઠાકાનંયેવ દાતબ્બન્તિ યોજના. અઞ્ઞન્તિ પત્તચીવરતો અઞ્ઞં. તેતિ ગિલાનુપટ્ઠાકા. અવસેસન્તિ પત્તચીવરતો અવસેસં. તતોતિ બહુકમહગ્ઘતો. તિચીવરપરિક્ખારોતિ તિણ્ણં ચીવરાનં પરિવારો. સબ્બઞ્ચેતન્તિ સબ્બમેવ એતં પરિક્ખારં. લભતીતિ ગિલાનુપટ્ઠાકો લભતિ.

સોતિ કાલઙ્કતો. કસ્સચીતિ ગહટ્ઠસ્સ વા પબ્બજિતસ્સ વા. તસ્સેવાતિ દિન્નગાહકસ્સેવ. રુચિયા એવાતિ કામા એવ. તત્થ તત્થ સઙ્ઘસ્સેવાતિ તસ્મિં તસ્મિં વિહારે ઠિતસ્સ સઙ્ઘસ્સેવ. ઇદં વિહારે ઠપિતપરિક્ખારે સન્ધાય વુત્તં. સચે ગામે વા અરઞ્ઞે વા ઠપિતા હોન્તિ, સકલોવ સઙ્ઘો ઇસ્સરો. કસ્મા? સઙ્ઘસ્સેવ દાયજ્જભાવતો. બહૂનમ્પીતિ તીહિ પટ્ઠાય બહૂનમ્પિ. ઈદિસવચનં ઉપનિધાય સાસનેપિ એકો દ્વે બહૂતિ તીણિ વચનાનિ અત્થે દિસ્સન્તિ, સદ્દે પન દ્વિવચનબહુવચનાનં વિસેસાભાવતો દ્વિવચનં નત્થીતિ દટ્ઠબ્બં. અદિન્નમેવાતિ અત્તનોયેવ અસન્તકત્તા, અઞ્ઞેસમ્પિ સાધારણત્તા ચ અદિન્નમેવ. સચે સબ્બે મતા અનુમતિયા દેન્તિ, સુદિન્નમેવ. તન્તિ સન્તકં. તેસૂતિ તેસુ સબ્બેસુ.

૨૨૭. કુસચીરાદિપટિક્ખેપકથા

૩૭૧. ‘‘અક્કનાળમય’’ન્તિ ઇમિના અક્કનાળેન નિબ્બત્તં અક્કનાળન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. મકચિમયોતિ એત્થ મકચિસદ્દેન પોત્થકસદ્દસ્સ ગન્થાદયો અત્થે નિવત્તેતિ. મયસદ્દેન પુરિમનયેનેવ નિબ્બત્તતદ્ધિતં દસ્સેતિ. સેસાનીતિ અક્કનાળપોત્થકેહિ સેસાનિ કુસચીરાદીનિ. તેસૂતિ કુસચીરાદીસુ.

૩૭૨. તિપટ્ટચીવરસ્સ વાતિ ઇદં દ્વિપટ્ટચીવરસ્સ મજ્ઝે દાનં સન્ધાય વુત્તં. તેસન્તિ સબ્બનીલકાદીનં. કઞ્ચુકન્તિ વારણં. તઞ્હિ કચિયતિ કાયે બન્ધિયતીતિ કઞ્ચુકોતિ વુચ્ચતિ. વેઠનેપીતિ ઉણ્હીસેપિ. તઞ્હિ યસ્મા યેન સીસે વેઠિયતિ, તસ્મા વેઠનન્તિ વુચ્ચતિ. રુક્ખછલ્લિમયન્તિ એત્થ રુક્ખછલ્લિસદ્દેન તિરીટસદ્દસ્સ વક્કલત્થં દસ્સેતિ. વક્કલઞ્હિ નિવસનાનં અઙ્ગપચ્ચઙ્ગં તિરોભાવં પટિચ્છન્નભાવં એતિ ગચ્છતિ અનેનાતિ વા રુક્ખં તિરોપટિચ્છન્નં હુત્વા એતિ પવત્તતીતિ વા તિરીટન્તિ વુચ્ચતિ. અભિધાને (અભિધાનપ્પદીપિકાયં ૪૪૨ ગાથાયં) પન તરીટન્તિ તકારે ઇકારવિરહિતો પાઠો અત્થિ. પાદપુઞ્જનન્તિ પાદો પુજિયતિ સોધિયતિ અનેનાતિ પાદપુઞ્જનં, તાલુજો તતિયક્ખરો.

૩૭૪. સન્તે પતિરૂપકે ગાહકેતિ એત્થ પતિરૂપકો નામ પક્કમન્તસ્સ ભિક્ખુનો સન્દિટ્ઠસમ્ભત્તો. ઇમિના પતિરૂપકે ગાહકે અસતિ અદત્વા સઙ્ઘેન ભાજિતે સુભાજિતમેવાતિ દસ્સેતિ. સત્ત જનાતિ પક્કમન્તઉમ્મત્તકખિત્તચિત્તવેદનટ્ટા ચત્તારો, ઉક્ખિત્તકા તયોતિ સત્ત જના.

૨૩૦. સઙ્ઘે ભિન્ને ચીવરુપ્પાદકથા

૩૭૬. સઙ્ઘો ભિજ્જતીતિ એત્થ દ્વિકોટ્ઠાસવસેન ભિજ્જનમેવાધિપ્પેતં, ન અઞ્ઞન્તિ આહ ‘‘દ્વે કોટ્ઠાસા’’તિ. એકસ્મિં પક્ખે ચીવરાનિ દેન્તીતિ યોજના. દ્વિપક્ખં સન્ધાય ‘‘સકલસ્સ સઙ્ઘસ્સા’’તિ વુત્તં. એતન્તિ ચીવરં. તસ્સેવ ચીવરન્તિ તસ્સ કોટ્ઠાસસ્સ ચીવરમેવ. યત્થાતિ યસ્મિં દેસે. દક્ખિણોદકં પમાણન્તિ દક્ખિણોદકમેવ પમાણં, ન દેય્યધમ્મો. તસ્મા દક્ખિણોદકં પટિગ્ગણ્હન્તા, દેય્યધમ્મસ્સ સામિનો હોન્તીતિ અધિપ્પાયો. ઉભોહિપિ પક્ખેહીતિ યોજના. પરસમુદ્દેતિ જમ્બુદીપે. સો હિ સીહળદીપતો સમુદ્દસ્સ પારત્તા પરસમુદ્દોતિ વુચ્ચતિ. ઇતરો પક્ખોતિ દક્ખિણોદકસ્સ ચ ચીવરસ્સ ચ લદ્ધપક્ખતો ઇતરો અલદ્ધો પક્ખો.

૨૩૨. અટ્ઠચીવરમાતિકાકથા

૩૭૯. ઇદાનિ આહાતિ સમ્બન્ધો. પુગ્ગલાધિટ્ઠાનનયેનાતિ ‘‘સીમાય દેતી’’તિ કત્તુવાચકેન કિરિયાપદેન દાયકપુગ્ગલસઙ્ખાતકત્તુનો અધિટ્ઠાનવસેન વુત્તત્તા પુગ્ગલાધિટ્ઠાનેન નયેન. એત્થાતિ એતાસુ અટ્ઠસુ માતિકાસુ. અટ્ઠમા માતિકાતિ યોજના. તત્થાતિ અટ્ઠસુ માતિકાસુ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ ‘‘કતિકાય દેતી’’તિઆદીસુ.

સીમાય…પે… ભાજેતબ્બન્તિઆદિમ્હિ માતિકાનિદ્દેસે પન એવં વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ યોજના. સીમાય દેતીતિ એત્થ પન્નરસ સીમા વેદિતબ્બાતિ સમ્બન્ધો.

તત્થાતિ પન્નરસસુ સીમાસુ. ઉપચારસીમા પરિચ્છિન્ના હોતીતિ સમ્બન્ધો. એત્તકં ઠાનન્તિ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનસ્સ એકન્તેન અવુત્તત્તા એકન્તેન પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અપિચા’’તિઆદિ. ધુવસન્નિપાતતો વા ખિપિતાનન્તિ સમ્બન્ધો. ‘‘પરિયન્તે’’તિ પદં પુબ્બાપરાપેક્ખં. તસ્મા તીસુ નિસ્સક્કપદેસુ યોજેતબ્બં. સા પનાતિ ઉપચારસીમા પન. ભિક્ખૂસુ વડ્ઢન્તેસુ આવાસોપિ વડ્ઢતીતિ મનસિકત્વા વુત્તં ‘‘ભિક્ખૂસુ વડ્ઢન્તેસૂ’’તિ. સબ્બેસં ભિક્ખૂનન્તિ સમ્બન્ધો. વુત્તમેવાતિ સીમકથાયં (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૩૮, ૧૪૪) વુત્તમેવ.

અપિચ ખોતિ એત્થ અપિસદ્દો પુચ્છત્થવાચકો. કેહિ ઠપિતાતિ હિ અત્થો. રાજરાજમહામત્તા ઠપેન્તીતિ સમ્બન્ધો. લાભસીમાતિ લાભસ્સ મરિયાદો. યન્તિ યો લાભો. એત્થન્તરેતિ એતસ્મિં ગાવુતાદિઅન્તરે. લાભસીમા નામાતિ લાભેન પરિચ્છિન્ના સીમા નામ. તત્થાતિ બહૂસુ જનપદેસુ. અન્તરદીપા ચાતિ મહાદીપતો અઞ્ઞદીપા ચ, ખુદ્દકદીપાતિ અધિપ્પાયો.

એત્થેવ સીમાયાતિ ખણ્ડસીમાય એવ. તેસંયેવાતિ ખણ્ડસીમગતાનંયેવ. એવત્થફલં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અઞ્ઞેસ’’ન્તિઆદિ. રુક્ખે વા પબ્બતે વા ઠિતસ્સ વા હેટ્ઠા પથવીમજ્ઝગતસ્સ વા ભિક્ખુસ્સાતિ યોજના. ઇમિસ્સા ઉપચારસીમાય ઠિતસ્સાતિ સમ્બન્ધો. સમાનસંવાસસીમાયાતિ મહાસીમાય. ખણ્ડસીમસીમન્તરિકાસૂતિ ખણ્ડસીમાયઞ્ચ દ્વિન્નં સીમાનં સીમન્તરિકાયઞ્ચ. તત્થ દ્વિન્નં ગામટ્ઠાનમ્પિ પાપુણાતિ. અવિપ્પવાસસીમાય દિન્નં ગામટ્ઠાનં ન પાપુણાતિ ‘‘ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચા’’તિ વુત્તત્તા.

જમ્બુયા લક્ખિતો દીપો જમ્બુદીપો. તમ્બો લોહિતો પાણિ હત્થો એતેસન્તિ તમ્બપાણિનો. વિજયકુમારાદયો સત્તસતા જના. તેસં નિવાસો તમ્બપણ્ણિ, સોયેવ દીપોતિ તમ્બપણ્ણિદીપો, તસ્મિં. સબ્બેસં ભાગન્તિ સમ્બન્ધો. તત્રેવાતિ જમ્બુદીપેયેવ. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

યો પન ભણતીતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ કથનતો, પરન્તિ સમ્બન્ધો. નન્તિ મહાસિવત્થેરં. તિયોજનાપીતિ પિસદ્દો તતો ઊનાપિ હોતીતિ દસ્સેતિ. સબ્બંપેતન્તિ સબ્બંપિ એતં લાભગણ્હનાદિં. ઇતિ આહંસૂતિ યોજના.

કતિકાનં યથિચ્છિતકતેન પવત્તત્તા બહુ હોતિ, તસ્મા ઇધ ઇચ્છિતકતિકં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સમાનલાભકતિકાયા’’તિ. તત્રાતિ ‘‘કતિકાય દેતી’’તિ પાઠે. સન્નિપતિતેહિ ભિક્ખૂહિ ભાજેતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ વિહારસ્સ. બુદ્ધાધિવુત્થોતિ બુદ્ધેન અધિ ઇસ્સરવસેન વસિયિત્થાતિ બુદ્ધાધિવુત્થો. એત્તાવતાતિ એત્તકેન સાવનમત્તેન. નિસિન્નોવાતિ નિસિન્નો એવ હોતિ, નિસિન્નો ઇવ વા. તસ્મિં વિહારેપીતિ તસ્મિં પોરાણકાદિવિહારેપિ. એવમેવાતિ ‘‘અયં પોરાણકો વિહારો તેન નવવિહારેન સદ્ધિં સમાનલાભં કાતું સઙ્ઘસ્સ રુચ્ચતી’’તિઆદિના એવમેવ. ઇધાતિ પોરાણકવિહારે. તસ્મિન્તિ નવવિહારે. એવન્તિ યથા એકેન વિહારેન સદ્ધિં એકો વિહારો કાતબ્બો, એવં તથાતિ અત્થો.

ભિક્ખાપઞ્ઞત્તિયાતિ એત્થ ભિક્ખા પઞ્ઞપિયતિ નિચ્ચવસેન ઠપિયતિ એત્થાતિ ભિક્ખાપઞ્ઞત્તીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અત્તનો પરિચ્ચાગપઞ્ઞાપનટ્ઠાને’’તિ. તસ્સાતિ ‘‘યત્થ સઙ્ઘસ્સ ધુવકારા કરિયન્તી’’તિપાઠસ્સ. અત્થો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. યત્થ વાતિ યસ્મિં વા ઠાને. અનેનાતિ ચીવરદાયકેન. સલાકભત્તાદીનિ વા નિબદ્ધાનિ કારિતાનીતિ સમ્બન્ધો. યેન પનાતિ ચીવરદાયકેન પન. સકલોપિ વિહારોતિ સકલોપિ સઆરામો વિહારો. તત્થાતિ ચીવરદાયકે. ઇમેતિ પાકવત્તસ્સ વત્તનટ્ઠાનાદયો વિહારા. ધુવેન કરિયન્તીતિ ધુવકારા વિહારા. સોતિ ચીવરદાયકો. યત્થાતિ યસ્મિં ઠાને. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ બહૂસુ વિહારેસુ.

તેહીતિ બહુતરેહિ ભિક્ખૂહિ. ધુવકારેસૂતિ નિદ્ધારણે ભુમ્મં. એકત્થાતિ એકસ્મિં ધુવકારે. ‘‘સચે ભિક્ખુગણનાય ગણ્હથાતિ વદતી’’તિ ઇમિના સચે ન વદતિ, ભિક્ખુગણનાય ભાજેત્વા ગણ્હિતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ, વિહારગણનાય ગણ્હિતું વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો. તથાતિ યથા ‘‘ભિક્ખુગણનાય ગણ્હથા’’તિ વદતિ, તથાતિ અત્થો. એત્થાતિ ભાજેતબ્બવત્થૂસુ. તન્તિ મઞ્ચપીઠકં, પુચ્છિત્વા દાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. પુચ્છિત્વાતિ દાયકં પુચ્છિત્વા, વદતીતિ દાયકો વદતિ. સઙ્ઘસ્સાપીતિ પિસદ્દો ન દાયકસ્સેવાતિ દસ્સેતિ.

ઉપચારસીમાયં ઠિતેન સઙ્ઘેન ભાજેતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. સીમટ્ઠસ્સાતિ ઉપચારસીમાયં ઠિતસ્સ. અસમ્પત્તસ્સાપીતિ ભાજનટ્ઠાનં અસમ્પત્તસ્સાપિ. અલસજાતિકાતિ કોસજ્જજાતિકા. ઠિતિકાતિ પબન્ધવસેન ઠિયતે ઠિતિ, સાયેવ ઠિતિકા. અથ વા ‘‘ઠિતટ્ઠાનતો પટ્ઠાય દાતબ્બ’’ન્તિ અટ્ઠકથાયં (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૭૯) વુત્તત્તા તિટ્ઠતિ પબન્ધવસેન એત્થાતિ ઠિતિ, સાયેવ ઠિતિકાતિ વચનત્થો કાતબ્બો. ઠિતિકં ઠપેત્વાતિ વીસતિવસ્સસઙ્ખાતં ઠિતિકં ઠપેત્વા. તેસન્તિ થેરાનં.

સમ્પત્તસમ્પત્તાનન્તિ ભાજનટ્ઠાનં સમ્પત્તસમ્પત્તાનં. અત્તનો વિહારદ્વારે વા અત્તનો અન્તોવિહારેયેવ વાતિ યોજના. સીમાતિ ઉપચારસીમા. થેરાસનં આરૂળ્હે સતીતિ યોજના. વસ્સગ્ગેનાતિ વસ્સગણનાય.

પાટેક્કન્તિ પચ્ચેકં. સબ્બાનેવ ચીવરાનીતિ સમ્બન્ધો. દુબ્ભાસિતદુગ્ગહિતાનમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ગતગતટ્ઠાને સઙ્ઘિકાનેવ હોન્તી’’તિ. એકન્તિ દસસુ વત્થેસુ એકં.

વત્થસ્સેવ પુપ્ફં વા વલિ વા અત્થીતિ યોજના. તેનાતિ પુપ્ફવલિના. એકં તન્તન્તિ એકં સુત્તં. તત્થાતિ તેસુ ઠિતિકાય ઠાનાટ્ઠાનેસુ. દ્વીહિપિ ગહેતબ્બં ઠિતિકાય અભાવતો.

ભિક્ખુ અત્તનો સન્તકં યં ચીવરન્તિ યોજના. પંસુકૂલિકાનમ્પિ વટ્ટતીતિ ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ વા ‘‘તુય્હં દેમા’’તિ વા અવત્વા ‘‘ભિક્ખૂનં દેમ, થેરાનં દેમા’’તિ વુત્તત્તા પંસુકૂલિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. ભિક્ખુથેરા નામ હિ ન અત્તનાયેવ હોન્તિ, અઞ્ઞેપિ બહૂ, તસ્મા વટ્ટતિ. ‘‘સઙ્ઘસ્સા’’તિ વુત્તે અત્તના એકન્તેન સઙ્ઘોયેવ, તસ્મા ‘‘સઙ્ઘસ્સા’’તિ વુત્તેપિ ન વટ્ટતિ, પગેવ ‘‘તુય્હ’’ન્તિ વુત્તે.

તતોતિ બહુવત્થતો. ગહેતું ન વટ્ટતીતિ પંસુકૂલિકાનં ગહેતું ન વટ્ટતિ.

યન્તિ વત્થં. તત્થાતિ પરિક્ખારેસુ. સુત્તન્તિ તન્તં.

એવં અન્તોસીમં પવિસિત્વા ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ દિન્ને વિનિચ્છયં દસ્સેત્વા બહિસીમાય દિન્ને તં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સચે પના’’તિઆદિ. એકબદ્ધા ચાતિ દ્વાદસહત્થમનતિક્કમિત્વા એકતોબદ્ધા ચ. યે પનાતિ ભિક્ખૂ પન.

ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દેતીતિ એત્થ ચતુન્નં વાક્યાનં વસેન વુત્તેપિ ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દેતિયેવ નામાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દમ્મીતિ વુત્તેપી’’તિઆદિ. ઉભતોસઙ્ઘગ્ગહણેન ગહિતત્તાતિ પુગ્ગલસ્સ ઉભતોસઙ્ઘગ્ગહણેન ગહિતત્તા. ‘‘એસેવ નયો’’તિ ઇમિના એકવીસતિપટિવીસે કત્વા એકો ચેતિયસ્સ દાતબ્બોતિ નયં અતિદિસતિ. પાપુણનકોટ્ઠાસો નામ નત્થિ ચેતિયસ્સ ઉભતોસઙ્ઘગ્ગહણેન અગહિતત્તા.

તત્થાતિ ઉભતોસઙ્ઘપુગ્ગલચેતિયેસુ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

પુબ્બેતિ બુદ્ધસ્સ ભગવતો ધરમાનકાલે. તદાતિ યદા બુદ્ધો ભગવા ધરતિ, તદા. પટિમં વાતિ પટિબિમ્બં વા. તઞ્હિ ભગવતા પટિ સદિસં માનીયતીતિ પટિમાતિ વુચ્ચતિ. ચેતિયં વાતિ થૂપં વા. સો હિ દેવમનુસ્સેહિ ચિતિતબ્બં, પૂજેતબ્બં, ઇટ્ઠકાદીહિ વા ચિનિતબ્બન્તિ ચેતિયન્તિ વુચ્ચતિ. તત્થાતિ દેય્યધમ્મેસુ. યન્તિ કિરિયાપરામસનં. યં દેન્તીતિ યોજના. તત્થાતિ તસ્મિં દાને. અનિયમવાચકસ્સ ‘‘યો’’તિ સબ્બનામસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘પબ્બજિતો વા ગહટ્ઠો વા’’તિ. વત્તં કત્વા પરિભુઞ્જિતુન્તિ પુબ્બકાલઅપરકાલકિરિયાનં વિકારવસેન અનિયતત્તા વુત્તં ‘‘ભુઞ્જિત્વા પચ્છાપિ વત્તં કાતુ’’ન્તિ.

‘‘દૂરમ્પિ હરિત્વા પૂજેતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના જઙ્ઘપેસનિકકમ્મં ન હોતીતિ દસ્સેતિ. હરન્તસ્સ ભિક્ખુનોતિ સમ્બન્ધો. ગચ્છતોતિ અનાદરે સામિવચનં. તન્તિ સઙ્ઘસ્સ આહટભત્તં.

વસ્સંવુત્થસઙ્ઘસ્સાતિ વસ્સં વસિત્થાતિ વસ્સંવુત્થો. અલુત્તકિતન્તસમાસોયં, સોયેવ સઙ્ઘો વસ્સંવુત્થસઙ્ઘો, તસ્સ. યાવતિકસદ્દો યત્તકપરિયાયોતિ આહ ‘‘યત્તકા’’તિ. દિસાપક્કન્તસ્સાપીતિ અઞ્ઞં દિસં પક્કન્તસ્સપિ, દાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. વદન્તીતિ અટ્ઠકથાચરિયેહિ અપરે આચરિયા વદન્તિ. એતન્તિ વચનં.

સમ્પત્તાનન્તિ દિન્નટ્ઠાનં સમ્પત્તાનં. સબ્બેસન્તિ યત્થ કત્થચિ વુત્થવસ્સાનં સબ્બેસં. તત્રાતિ વિહારે. તત્રાતિ તસ્મિં વદને સતિ, તેસુ ભિક્ખૂસુ વા. વસ્સં વસન્તીતિ વસ્સંવસન્તા, તેસં. ચીવરમાસેતિ ચીવરેન લક્ખિતે પચ્છિમકત્તિકમાસે.

હેમન્તસ્સ પચ્છિમો દિવસોતિ ફગ્ગુણપુણ્ણમીસઙ્ખાતો હેમન્તસ્સ પચ્છિમો દિવસો. વસ્સાવાસિકન્તિ વસ્સં આવસન્તાનં દાતબ્બં ચીવરં. આરોપેતબ્બાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અતીતવસ્સાવાસસ્સા’’તિઆદિ. તત્થ અતીતવસ્સાવાસસ્સાતિ અતીતવસ્સં, અતીતવસ્સે વા આવાસસ્સ સઙ્ઘસ્સ. તન્તિ ચીવરં.

ઠપેત્વાતિ વિહારે ઠપેત્વા. સમ્પત્તાનન્તિ ઇમં ઠાનં સમ્પત્તાનં. ઇતોતિ ચીવરદાનકાલતો. તેતિ અન્તોવસ્સે વુત્થભિક્ખૂ.

આદિસ્સાતિ પદસ્સ ત્વાપચ્ચયન્તભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘આદિસિત્વા’’તિ. અયમત્થો વેદિતબ્બોતિ યોજના. તત્રાતિ ‘‘યાગુયા વા’’તિઆદિપાઠે. અજ્જતનાય વાતિ અજ્જ ભવાનં પુઞ્ઞાનં અત્થાય વા. તેસન્તિ નિમન્તકાનં, પવિટ્ઠાનં ભિક્ખૂનન્તિ સમ્બન્ધો. યેહિ નિમન્તિતેહીતિ નિમન્તિતેહિ યેહિ ભિક્ખૂહિ. યેસં વા પત્તન્તિ સમ્બન્ધો. તેસં ન પાપુણાતીતિ સબ્બેસં તેસં ન પાપુણાતિ, કસ્મા? અનિમન્તિતત્તા. તેસં ન પાપુણન્તિ, કસ્મા? નિમન્તિતગેહં અપવિટ્ઠત્તા. સોતિ દાયકો.

પુબ્બેપીતિ ઇતો પુબ્બેપિ. અસ્સાતિ દાયકસ્સ. વાસેત્વાતિ વાસાપેત્વા. સોતિ દાયકો. યોતિ ભિક્ખુ, વસતીતિ સમ્બન્ધો. તાનીતિ ભેસજ્જાનિ. ઇદન્તિ ચીવરં.

‘‘અન્તેવાસિકાનઞ્ચા’’તિ પદેન સદ્ધિવિહારિકાપિ ગહેતબ્બા ઉદ્દેસાદિવસેન અન્તે વસનસીલત્તા. ઉદ્દેસં ગહેતું આગતો ચ ગહેત્વા ગચ્છન્તો ચાતિ ઇમે અન્તે અવસનસીલાપિ રૂળ્હીવસેન અન્તેવાસિકા નામ. ઇમિના નિસ્સયં ગહેતું આગતો ચ થેરસ્સ સન્તિકે નિસ્સયં ગહિતપુબ્બો ચ અન્તેવાસિકો નામાતિ દસ્સેતિ. વત્તં કત્વા ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીનિ ગહેત્વા વિચરન્તાનં સબ્બેસં ઉદ્દેસન્તેવાસિકાનં પાપુણાતીતિ યોજના. ઇમિના સદ્ધિવિહારિકનિસ્સયન્તેવાસિકઉપસમ્પદન્તેવાસિકપબ્બજ્જન્તેવાસિકાપિ ગહેતબ્બા તેસમ્પિ નિબદ્ધચારિકભિક્ખુભાવતો. સબ્બત્થાતિ સબ્બસ્મિં ચીવરક્ખન્ધકે.

ઇતિ ચીવરક્ખન્ધકવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.