૮. અરિટ્ઠસિક્ખાપદવણ્ણના

તંતંસમ્પત્તિયા (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૪૧૭) વિબન્ધનવસેન સત્તસન્તાનસ્સ અન્તરે વેમજ્ઝે એતિ આગચ્છતીતિ અન્તરાયો, દિટ્ઠધમ્મિકાદિઅનત્થો, અનતિક્કમનત્થેન તસ્મિં અન્તરાયે નિયુત્તા, અન્તરાયં વા ફલં અરહન્તિ, અન્તરાયસ્સ વા કરણસીલાતિ અન્તરાયિકા. તેનાહ ‘‘સગ્ગમોક્ખાનં અન્તરાયં કરોન્તીતિ અન્તરાયિકા’’તિ (મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૨૩૪). તે કમ્મકિલેસવિપાકઉપવાદપઞ્ઞત્તિવીતિક્કમવસેન પઞ્ચવિધાતિ એત્થ ચ પઞ્ચાનન્તરિયકમ્મં કમ્મન્તરાયિકં નામ, તથા ભિક્ખુનિદૂસકકમ્મં. તં પન મોક્ખસ્સેવ અન્તરાયં કરોતિ, ન સગ્ગસ્સ. નિયતમિચ્છાદિટ્ઠિધમ્મા કિલેસન્તરાયિકા નામ. પણ્ડકતિરચ્છાનગતઉભતોબ્યઞ્જનકાનં પટિસન્ધિધમ્મા વિપાકન્તરાયિકા નામ. અરિયૂપવાદા ઉપવાદન્તરાયિકા નામ. તે પન યાવ અરિયે ન ખમાપેન્તિ, તાવદેવ, ન તતો પરં. સઞ્ચિચ્ચ આપન્ના આપત્તિયો પઞ્ઞત્તિવીતિક્કમન્તરાયિકા નામ. તાપિ યાવ ભિક્ખુભાવં વા પટિજાનાતિ, ન વુટ્ઠાતિ વા ન દેસેતિ વા, તાવદેવ, ન તતો પરં.

તત્રાયં (મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૨૩૪; પાચિ. અટ્ઠ. ૪૧૭) અરિટ્ઠો ભિક્ખુ બહુસ્સુતો ધમ્મકથિકો સેસન્તરાયિકે જાનાતિ, વિનયે પન અકોવિદત્તા પણ્ણત્તિવીતિક્કમન્તરાયિકે ન જાનાતિ, તસ્મા રહોગતો એવં ચિન્તેસિ ‘‘ઇમે આગારિકા પઞ્ચ કામગુણે પરિભુઞ્જન્તા સોતાપન્નાપિ સકદાગામિનોપિ અનાગામિનોપિ હોન્તિ, ભિક્ખૂપિ મનાપિકાનિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યાનિ રૂપાનિ પસ્સન્તિ…પે… કાયવિઞ્ઞેય્યે ફોટ્ઠબ્બે ફુસન્તિ, મુદુકાનિ અત્થરણપાવુરણાદીનિ પરિભુઞ્જન્તિ, એતં સબ્બં વટ્ટતિ. કસ્મા? ઇત્થિરૂપા…પે… ઇત્થિફોટ્ઠબ્બા એવ ન વટ્ટન્તિ, એતેપિ વટ્ટન્તી’’તિ એવં રસેન રસં સંસન્દિત્વા સચ્છન્દરાગપરિભોગઞ્ચ નિચ્છન્દરાગપરિભોગઞ્ચ એકં કત્વા થૂલવાકેહિ સદ્ધિં અતિસુખુમસુત્તં ઘટેન્તો વિય, સાસપેન સદ્ધિં સિનેરું ઉપસંહરન્તો વિય ચ પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પાદેત્વા ‘‘કિં ભગવતા મહાસમુદ્દં બન્ધન્તેન વિય મહતા ઉસ્સાહેન પઠમપારાજિકં પઞ્ઞત્તં, નત્થિ એત્થ દોસો’’તિ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણેન સદ્ધિં પટિવિરુજ્ઝન્તો ભબ્બપુગ્ગલાનં આસં છિન્દન્તો જિનસ્સ આણાચક્કે પહારમદાસિ. તેનાહ ‘‘તેસૂ’’તિઆદિ.

તત્થ તેસૂતિ યથાવુત્તેસુ અન્તરાયેસુ. અટ્ઠિકઙ્કલૂપમા કામાતિ એત્થ અટ્ઠિકઙ્કલં (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૪૧૭) નામ ઉરટ્ઠિ વા પિટ્ઠિકણ્ટકં વા સીસટ્ઠિ વા. તઞ્હિ નિમ્મંસત્તા ‘‘કઙ્કલ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. વિગતમંસાય હિ અટ્ઠિસઙ્ખલિકાય એકટ્ઠિમ્હિ વા કઙ્કલસદ્દો નિરુળ્હો, તંસદિસા કામા અપ્પસ્સાદટ્ઠેનાતિ અત્થો. આદિસદ્દેન ‘‘મંસપેસૂપમા કામા, તિણુક્કૂપમા કામા, અઙ્ગારકાસૂપમા કામા, સુપિનકૂપમા કામા, યાચિતકૂપમા કામા, રુક્ખફલૂપમા કામા, અસિસૂનૂપમા કામા, સત્તિસૂલૂપમા કામા, સપ્પસિરૂપમા કામા’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૩૪, ૨૩૬; ૨.૪૩-૪૮; પાચિ. ૪૧૭; ચૂળવ. ૬૫) એતેસં ગહણં.

તત્થ મંસપેસૂપમા કામા (પાચિ. અટ્ઠ. ૪૧૭) બહુસાધારણટ્ઠેન. તિણુક્કૂપમા કામા અનુદહનટ્ઠેન. અઙ્ગારકાસૂપમા કામા મહાભિતાપનટ્ઠેન. સુપિનકૂપમા કામા ઇત્તરપચ્ચુપટ્ઠાનટ્ઠેન. યાચિતકૂપમા કામા તાવકાલિકટ્ઠેન. રુક્ખફલૂપમા કામા સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગપલિભઞ્જનટ્ઠેન. અસિસૂનૂપમા અધિકુટ્ટનટ્ઠેન. સત્તિસૂલૂપમા વિનિવિજ્ઝનટ્ઠેન. સપ્પસિરૂપમા સાસઙ્કસપ્પટિભયટ્ઠેન.

તથેવાતિ ‘‘મા આયસ્મા’’તિઆદીહિ. ઇતરેસન્તિ સો સઙ્ઘમજ્ઝં આકડ્ઢિત્વા યેહિ ‘‘મા આયસ્મા’’તિઆદિના વુત્તો, તત્થ તેહિ અઞ્ઞેસં સુતાનં ભિક્ખૂનં. ઞત્તિચતુત્થેન કમ્મેનાતિ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્ન’’ન્તિઆદિના (પાચિ. ૪૨૦) પદભાજનિયં વુત્તેન ઞત્તિચતુત્થેન કમ્મેન.

અરિટ્ઠસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.